Full text of "Adriani Spigelii Bruxellensis operum quae extant omnium, tomus II"

See other formats

—

A D R I A N I

SPIGELII

'BRVXELLENSIS

O P E R V M

Quas extant omnium
T O M V S II.

AMSTERDAMI,

Apud IOHANNEM BLAEV,

clo I D C X L V.

ADR IA NI SPIGELII
BRVXELLEN^IS
D E

S E M I T E R T I A N A

Libri Quatuor.

ADRIANVS S P I G E L I V> S

LECTORI S. P.

T s i mihi in Patavino Gymnafio duplex onus,
Anatomen fcilicet & Chirurgiam docendi
impolitum efle fciam; atque jam in hoc me
pluribus annis ita exercuerim; ut (fi flandum
eft amicorum judicio) jam tempus effe vide¬
retur fcriptis publicis aliquod fignumprofe-
<ftus meorum Rudiorum Reipub. Litterariae
oftendere: tamen longe alia mihi mens fuit
cum hos de Semitertiana libros exordirer, &
nunc ante alios, quos de Anatomicis & Chirurgicis rebus fum ex-
orfus pertexerem. Nam cum de his multa k Veteribus ac recen-
tioribus exarata efle,atque adhuc indies exarari confpiciam,de ifta
vero febre nil aliud hadtenus fit confcriptum,-quod juniorum Me¬
dicorum mentem ad ejus paulo meliorem quam tradita eft, noti¬
tiam Sc curationem pollet illuftrare; operaepretium me facfturum
putavi, fi a ftudiis Anatomicis & Chirurgicis diverterem, & hos
quatuor de Semitertiana libros prius publicarem. Scio hoc opus
efle, quod potius eos,qui in Gymnafiis jam diuPradticam vocatam
Medicinae partem profitentur, confcribere deceret. Sed quoniam
omnes ubique nil aliud fuis auditoribus de hac febre praelegant ,
atque hadtenus praelegerint, quam eam ex tertiana intermittente,
& quotidiana continua, vel tertiana continua, & quotidiana inter¬
mittente conflatam effe ; & ideo caufas, ligna, curationem utriuf-
que febris fimplicis in ea mifceri, non potui manum k calamo con¬
tinere, quin ego quid de hujus febris natura, ac curatione fentiam,
pluribus obfervationibus edocftus eos commonefacerem-.certo fic
lperans, me aliquem ex tOt, tantifque viris cui publica falus, ac va¬
letudo curae, #c cordi eft, ad hafce meas animadverfiones curiofe
perlegendas, & opiniones diligenter examinandas, aliafque melio¬
res edendas pro publico bono ftimulaturum.

Non eft vero quod quis fufpicetur hanc febrem novam efle, aut
ufque adeo raram, ut in fexcentis febricitantibus vix confpiciatur;
vel inauditam, cum fortaflis nomen Semitertiana ad aures ejus
nondum venerit; aut pro levi aliquo malo habendam effe. Nam
Hippocrates & Galenus in fuis libris hujus mentionem fecerunt.
Ejus quoque meminere P. Aigineta, Aetius, Alexander Trallianus,
Arabum princeps Avicenna, & nonnulli recentiorum, qui fecule*
noviflimo barbari dicebantur. Agathini libri, qui de hac febre Ga¬
leno adhuc vivente extabant temporis injuria perierunt. Galenus
ipfe hanc Romae frequentem fuifle commemorat, & in eo Mauri¬
tania tradtu, qui eft prope littus Mediterranei Maris. Frequens
etiam nunc iifdem in locis, & in Germania, Pannonia, finitimifque
regionibus. Sed, bone Deus, quaenam eft civitas, quod oppidum,
quis ager, quae regio terrae continentis Sereniflimi Senatus Vene-

(* 3) tiarum

tiaram Dominio fubjectae, quae nunc ultra decennium quafi pa¬
triam hanc febrem non fentiat ? Si ifti Senatores, qui ob res domi
forifque praeclare geftas in hac Vrbe maxime cari fuerunt, revivif-
cerent, & haec mea fcripta legere poffent atque intelligere, profe¬
ro magna eorum pars jurejurando affirmaret, fe non alio morbo
ex hac vita fublatos fuifle, ut praeteream Populi non minimam
partem. Cum Gradifca munitiflimum oppidum k Venetis oblide¬
retur, cumque in Iftriam exercitus duceretur, inftar pefbis hsec fe¬
bris magnam hominum multitudinem oppreflit, quorum eos, qui
ex Patavina, Vicentina & Veronenfi ditione in caftra proficifce-
bantur, praecipue interiifle ipfi vidimus. Ante biennium, cum k
Venetorum S.C to .(quod praeefl:fanitati publicae)nec non k Magno
Hetruriae Duce,& Genuenfi Republ. lege caveretur, ne quae naves
cum mercibus Algeria, Tunetoque Africae (in qua incredibilis
mortalium multitudo peribat) in Italiam venientes in portubus
fuis reciperentur, contagiofa & maligna Semitertiana fuit, quae iis
verae peftis fufpicionem fecerat.

Quamobrem fi nomen febris Semitertianae ad ruas aures non¬
dum venerit, quaefo, non quia raro confpiciatur, fed.quia raro de
ea inter Medicinae Profeflores fermo habeatur, & ideo raro ab iis
cognofcatur,id evenifle putes. Nam vix audeo dicere, quam pauci
ubique locorum,in quibus celebres Medici efle videbantur,depre-
henaanturqui hanc febrem vel nominetenus cognitam habeant.
Cum ante multos annos Italiam ad ftirpium & rerum naturalium
perfectiorem cognitionem acquirendam peragrarem, cumque an¬
nis fuperioribus apud Germanos, Pannones, Sarmatafque Medici¬
nam facerem, 8c praeteritis annis jiiflu Sereniflimi Principis excel-
lentiflimi Senatus Veneti ad docendum Patavium revocarer, no^
tavj ipfe quam multos nobiles in arte medica viros haec febris ubi¬
que deceperit, & adhuc indies decipiat, quod eam ii duplici tertia¬
na ab ipfis vocata non difcernerent. Probabo hoc noviflimo exem-
moria. plo Principis piae recordationis Antonii Priuli. Hunc enim, cum
ante biennium febre tertiana prius correptus,mox a Venaefectione
in-duplicem tertianam incidifle diceretur, exfignis relatis ab iis,
quibus valetudo ejus curse erat, non alia febre quam Semitertiana
laborafle cognovi. Quod fi tunc temporis ante venae fedtionem
praedi 6ta fuiffet (ut commode conjectari licebat ex praegrefla ter¬
tiante fpecie) ejus febris natura & motus, nunquam ab empiricis
tantopere in hac fplendidiflima perfona adminifhrata venaefectio
damnata fuiflet.

Ecce benevole Lector quas habuerim caufas fcriptionis meae.
In qua fi nova multa & k communi fenfu aliena offenderis, fcire te
velim, nihil calumniandi animo, aut obtrectandi, fed de re medica
& qui cum hac febre aliquando conflictabuntur bene merendi om¬
nia dicta fcriptaque efle. Quae ut multis commodo efle cupio, ita
te valere.

INDEX

INDE X CAPITVM

Qua? hifce Libris de

SEMITERTIANA

Continentur.

LIBRO I

Nomen, Definitio,Genera, Differentia?,
& Caufa? interna? continentur.

Cap. i. Synonyma tef eorum ratio, Pag. i
ii. De veterum te 1 juniorum definitione, ib.
in. De generibus Semitertiana. Qua propria
te? impropria, 2

iv. De differentiis propriarum , ibid.

v. GjUtcfit Semitertiana Hippocratis , 3

vi. Dequatuorpropriarumfemitertianarum
differentiis; tef primum de iis , qua ab
effentia defumuntur, 4

vii. De differentiis , ^ d magnitudine, 5

vili. De differentiis ab accidentibus , ibid.
1 x. De differentiis a more, tef aliis, ibid.

x. De caujaproxima Semitertiana , ibid.

xi. De humorum putrefcentiumin hac febre
variis mixtionibus,tef quanam illa, 6

xii. De numero locorum, m ^/0 humores pu-
trefcunt; an unus fit an plures, ibid.

xiii. De locis putredinis intra tef extra vafa ,
quid fibi velint, 7

xiv. An putredo fit in Vafis, an extraVafa, tef
in quibus, 8

xv. Intermittentium febrium putredines in
vafis majoribus minoribufque confli -
tiffe , exemplis declaratur, 9

xvi. A continuis febribus fublatorum hifloria
dua memorabiles ; tef eorum diffeBio
quem putredinis locum monflrarint, 10

xvii. Semitertiana propria an fitfymptomati-
ca, an primaria, ^ eam primariam

fcriptores fecerint, 12

xvi 11. Intermittentem febrem dari Jymptomati-
cam , 13

xix. De caufis antecedentibus (humoribus
nempe) tef putredinem efficientibus, 14

LIBER II

Caufas externas, figna Diagnoftica, &
Prognoftica profequitur.

1. De Aere calido, humido, tef inaquali, 15

11. Vitias ratio apudMoratos Pannonejque
producens Semitertianam epidemicam.

' Qualis fit, qua jfioradicam gignat, 1 6

' 111. De fiignis diagnoflicis miverfalibus, 17

iv. Defiignis verafemitertianaprimi ordinis
Galeni , 18

v. De Typo fImitertiana fecundi ordinis Ga¬
leni , tef magni hemitritai barbarorum ,
ibid.

vi. De Typo femitertiana minoris. Locus Ga¬
leni correBus, 19

vii. De Semitertiana exquifita Galeni Typo, 20

viii. De fiignis hemitritai flurii primi ordinis
Galeni, tef quibus fiignis duplex tertiana
ab hemitritaa furia diflinguatur, 21

ix. De Typo compofitafemitertiana cum ter¬
tiana , 22

x. De prognoflicis, qm futuram femitertia-
nam prafagirepoffunt, ibid.

xi. Tabidi an hac febre corripiantur. Tabidi
vox varia fignificationis, autoris fen -
tentia, 23

xii. Omnemfemitertianampropriampericulo-
fam effe. Locus Hippocratis illuflratus,
24

xiii. VtrumJorevis, an longafit hacfebris, 25

xiv. De crifibus hujus febris, commutatione fo-
lutioneque per alios morbos, z 5

xv.. De longitudinis tef brevitatis febris, com¬
mutationis in alios morbos, tef fleciei fu¬
tura crifeospracognitione, 27

xvi. De fiignis per qua morituros agros plerun-
que pravidere licet, 28

xvii. De femitertiana peflilentis Cornelii Gem¬
ma fymptomatibus, tef prognoflicis, 29

LIBER III

Curationis maximam partem abfolvit.

1. HaBenus negleBam hujus febris exaBio-
rem curationem, eam ratione moris, tef
motus febris differre, 31

11. DevenafeBione,an hac*in omni fijecie
femitertiana adhiberi debeat, ibid.

ni. De

INDEX C

in. De loco venti feclionis, 33

iv. De quantitate fanguinis evacuandi, 34

v. 6gup tempore venafitfecanda, ibid.

vi. De Scarificationibus, cucurbitulis, friflio-
nibm, 3J

v 11. De Purgatione, 3 6

vm. De pubere Comitis de Harspick, £7 *wfz-
monio praparato, 37

ix. De Vomitoriis ', 39

x. DeClyfieribus, ibid.

xi. Ite Alterantibus ,de obfinientibus, putre-

. dini & malignitati re fiflentibus inter¬
nis , • ibid.

xii. De externis remediis, 40

x 111. De Periaptis, 41

xiv. De maligna femitertiana internis externif-
que remediis, ibid.

xv. De Peflilentem femitenianam curandi me¬
thodo per medicamenta interna & ex¬
terna , 42

xvi. In Declinatione femitertianarum , Crifi,
aut commutatione quid a medicoprafiari
debeat, 43

LIBER IV

Vi&us rationem, curationem lympto»
matum huic febri magis commu-

A P I T V M.

nium , recidivarum & commutatio¬
num in alios morbos comple&itur.

1. Aer qualis apud agros eligendus paranduf-
que l?f qua -vicius ratio inftituenda in
benigna febre, 44

11. De -vicius ratione pro maligna <L? pefli-
lenti, 46

ni. De curatione fymptomatum & morborum ,
qua frequentius huic febri JuperVeniunt,
<velimplicantur, 'velpofijemitertidnam
comparent, & primum ad capitis dolo-

rem,

iv. Adfitim,

ibid.

v. Ad linguam afieram ,

ibid.

vi. Pro naufiea tf cibi faftidio,

vii. Ad lumborum dolores,

ibid.

vi 11. Ad r vigilias,

ibid.

ix. Ad Lethargum,

ibid.

x. Ad Phrenitidem,

xi. Pro Vertigine,Epilepfia, Apoplexia , ibid.

xn. Ad abi fluxum, tf. Dyfenteriam,

x 111. De colicis doloribus,

ibid.

xiv. DeJpurio dolore colico,

5 6

xv. De Recidivis,

Obfervatio Antonii Sabadini,

Adriani Spigelii ad eam rejponfio,

A D R I A-

ADRIANI SPIGELIt

B R V X E L L. E N S I S

D E

SEMITER T.IANA

LIBER PRIMVS;

# Nomen, definitionem, genera, differentias, &
caufas internas continens.

Xie Homine
hujus febris.
Vnde dicatur
horrida,
Vnde femu

Patoxyfmtu
hujus febris
quam diu
durat.

CAP. I.

Synonyma , & eorum ratio.

X febribus maxime nobi¬
lem nunc eligo confideran-
dam curandamque , fcili-
cet eam, quam Grseci
T^Jijcuov, Latini recentiores>
Semitertianam appellant.
Invenio in Plinii Valeriani
libro in, cap. n, fcriptum
hoc : Potio ad Hemitritaum,
five ad Levifcos. Alioquin ante hunc prifcos Lati¬
nos non indidilTe huic febri nomen proprie Lati¬
num , teftatur Poeta medicus Quintus Serenus
Sammonicus his verfibus:

Mortiferum magis e(l, quod Gracis Hemitritaeum
Vulgatur verbis : hoc nojlra dicere lingua
Non potuere ulli, puto, nec voluere parentes.
Appellatur quoque a Galeno (pe/xdfys 7wp(jcg > id
eft , febris horrida non quod cum horrore incipiat
(nam hoc aliis multis accidit febribus quandoque
intermittentibus, aliquando etiam continuis) fed
quod alternis diebus magna acceffionis pars hor-
- rores aflumat. Dicitur autem femltertiana (fi A-
gathino credimus, quem fcribit Galenus de vocis
hujus origine & caula integrum librum olim con-
fcripfiile) quod relata ad tertianam non fecus at¬
que huic per triduum Semitertianse acceffiones ac¬
cedant. Nonnulli , tefte eodem Galeno libro de ty¬
pis j cap. iv, ajunt ita nominatam feifle quemadmo¬
dum femicirculum 8t femiglobum, ipfam tertiani
circuitus dimidio minorem effe afferentes. Alii
vero putant, Semitertianam dici, quo padto he-
miolion, id eft, fefquialterum numerum, quali di¬
ceres fefquitertianam. Nam quemadmodum ter-
tianse paroxyfmus per duodecim horas durat, fic
femitertianam ajunt duodec^n horas terti an se in fe
comple&i, & prteter has alias quoque,quibus per¬
durat paroxyfmus , nempe dimidium tempus ter¬
tianas , quod eft fex horarum. Ita Ut tota Semiter-
tiana fe extendat ad odtodecim icilicet horas.
Theffalus Semitertianam dicit dictam fuiffe ex eo,
quod fit dimidio major, quam tertiana extenfa.
Galenus, quem fequor, lib. 11 de Febribus, cap. xi i,
fic appellatam arbitratur, quod dimidiam partem
tertianas,& alteram dimidiam quotidianae retineat.
Sic dici femiafinum cum ad ejus compofitionem
pro altera parte afinus, pro altera equus conve¬
niant: & femideum, quando dimidia parte deus

monftratur, altera vero hominis forma. Et pro*
fedto vulgus Semihomineip nuncupat pitfturam s
quse dimidia parte & maxime fuperiore hominem
aemulatur ; altera verro, fcilicet inferiore, pifcem. '

Quae cum ita fint, interrogare aliquis hic me %

pollet, cur hac febris non fuerit potius ditta femiquoti- f^quoti¬
diana, quamfemitertiana, prsefertim cum tertiana, dtam -
quse cum quotidiana conjungitur,per triduum tan¬
tum femel cbnlpiciatur invadere, quotidiana ve¬
ro lingulis diebus ? Huic relpondemus. Quia ter¬
tiana commixta quotidianse longe fit non tantum
Medico, fed etiam altantibus ob lymptomatum
vehementiam & febris ejufdem tertianae in pluri¬
bus aliis segris frequentiam manifeftior ac notior
cum quotidiana minus fit frequens in aliis aegro¬
tantibus , & Isepe in Semitertianseinitio latere vi¬
deatur , ita ut segroti haud fe febricitare putent eo
die, quo videntur a tertiana liberi ; fed levi qua¬
dam laffitudine preffi ad domefticas res obeundas
de ledto furgant, vel ad publica officia exercen¬
da extra domum vagentur; Quodque frequentius
tertiana intermittens in hac febre prius hominem
adoriatur, quam quotidiana, quse fsepe poft pri¬
mum , fecundum aut tertium paroxyfinum tertia-
nse fubfequi paulatim folet, rarius ilico cum ipfa
tertiana eodem die invadere. Idcirco credo ali¬
quem ex peritioribus antiquis medicis prius fuifle
deceptum , qui nondum id febris genus animad-
yertillet, & initio hanc febrem fimplicem tertia-
qam putafle, ac mox fubodorata fraude quotidia¬
nse fubfequentis, femitertianam nominafte. Hsec
de nominum hujus febris origine & caufis didfa
fint fatis.

CAP. ii.

De Veterum, iff Imiorumdefnitione. ■

A Dmirabitur fortaffis quifpiam, cur tot homi- cur tot de
num fententias de ratione vocis Semitertianse
fuerint. Verum is facile omnem admirationem re¬
moturus eft, fi perceperit quid per Semitertianam
veteres & recentiores intellexerint, non fatis con-
ftare. Nam ut a Grsecis incipiam, Agathinus, te¬
fte Galeno Loco citato, eam tertianse fpeciem,quam
Galenus produdtam & extenfain nominavit (quse
ultra octodecim horas prorogatur, & aliquando
vigintiquatuor horas, interdum triginta fex, plu-
refve perdurat) Semitertianamvocavitipfamin¬
ter intermittentes febres collocans. Archigenes
quoque eodem in genere, intermittentium fcili-
A cet, eam

cet, eampofuit, &: ad tertianam ac quotidianam
tranftulir. Theffalus febrem, qus dimidioiit ma¬
jor quam.tertiana extenfa, in modum quotidiani
circuitus, ut fit horarum vigintiquatuor. Galenus
continuam febrem facit, eam nempe quas ex dua¬
bus febribus, tertiana fcilicet & quotidiana, alter¬
utra intermittente vel, continua copulatis con¬
fiat. Si Latinos audiamus, Celfumque praecipue,
hic videtur proximus efie fententis Agathini,
'dum fic fcribit lib. i x i, cap. v 111: ubi id genus

tertiana efi , quod Hemitritaum Medici appellant .: qui¬
bus paucis interpofitis fubjungitj ponigiturque fe¬
bris inter horas vigintiquatuor & trigintafex. Statuit-
• que paulo poft in ea veram remillionem. Recen-
tiorum pradici quidam, barbari didi, febrem ex
* continua'&intermittente eompofitam, Semiter-
tianam nuncupant. '

Gordonius, quia compofitiones harum febrium
poffunt efie multae, ait omnes reduci pofle ad tres
• lpecies, tanquam ad magis notas. Prima, ex quoti-
diatia continua & tertiana intermittente: fecunda,
* ex tertiana continua & quotidiana intermittente

tertia, ex quartana continua &tertiana intermit¬
tente conflans. Ex quibus patet,quorundam Semi-
tertianam fimplicem efie febrem, nempe unam ex.
intermittentibus tertianis: nonnullorum vero com-
pofitam, eamque continuam.

CA P. III.

De Generibus Semiteniam , qmfiropm
. aut impropria.

Q Ed quoniam ad clariorem dodrinam prius de-
O terminare convenit, quid nos inhifce libris per
Semitertianam intelligamus, tanquam de re magis
quam de nomine folliciti, dicemus primum, Se-
mitertians vocabulum duplicem fignificationem
in fe continere; laxam fcilicet, & ftridam. Laxa
videtur poffe febrium & intermittentium & con¬
tinuarum fpecies aliquas compledi: ftrida vero,
febrem continuam eompofitam ex quotidiana 6 c
semiteniam tertiana. Ergo in laxa fignificatione fumens, Se-
zmpropru. mitertianam duplicem ftatuo ; impropriam,& pro¬

priam feu veram. Impropria, aut intermittens eft,
ut tertiana produda, quae Semitertiana Agathini
& Celfi appellanda ell: aut continua, ut quandp
febris tertiana intermittens, cum quartana conti¬
nua permifeetur, quae vocatur Barbarorum major
Hemitritaeus, aut Semitertiana majoris famae: aut
quando tertiana intermittens vel continua cum
febre fymptomatica, pleuritide fcilicet, peripneu-
monia, hepatitide, fplenitide, phrenitide, aut qua¬
cumque alia j quae ab inflammatione alterius cu-
Tropria. jufvis vifceris ortafit, componitur. Propria Semi-
■ tertiana, ell febris.compofita ex tertiana & quo¬
tidiana , de qua potiffimum nunc agere inflitui.

C A P. IV.

De differentiis propria

¥ Am h duplici fonte didudas plures differentias
1 propria Semitertians proponamus: nempe ab
iis tertianae & quotidianae fpeciebus, quae huic in-
efle dicuntur j & ab iis , quae eidem fuperveniunt.
Etenim tertiana quae cum quotidiana componi¬
tur, modo intermittens eft, modo continua: &

rurfixs quotidiana quae cum tertiana commifeetur,
alia eft continua, alia intermittens., Si tertiana in¬
termittens cum quotidiana continua conjungatur;

Galeni vera Semitertiana dicenda eft, & primi or- ^ Semiter-
dinis. Nam libro de Febribus fic ait: flcmitritaus dimi-
diam fui ipfius partem habet tertianam, alteram autem di¬
midiam quotidianam continuam. Pariter fi tertiana
continua cum quotidiana intermittente conjunga¬
tur, Semitertiana quoque Galeni appellanda: fed *
fecundi ordinis,ad alterius diftindionem. Nam eo- secundi ordi.
dem libro fic fcribit: Vna igiturfola adhuc mixtio relin- m ’
quitur ex quotidiana intermittente efibiliofa continua,qua
& ipfa potefl continuam fimul atque horridum febrem ef¬
ficere.Qup A fi febris occurrat tertiae compofitiOnis,
in qua tertiana continua cum quotidiana continua
permifcetur,nequaquam haec a Galeno inter Semi-
tertianas collocabitur, dum fic fcribit Loco citato:

Non tamen ex duabus continuis, quarum altera biliofa, al- s
terapituitofafit,pnteft Hemitritam confiftere. Adjungit
caufam: Quoniam,inquit,hac commixtio febrem horrir
dam&.qua multas habeat reduplicationes non facit. Pla¬
cuit tamen nonnullis recentioribus hanc majorem
Hemitritsum appellare , & fpuriam Galeni'Semi~ semitertms
tertianam: cum tamen Galenus Hemitritaei fpuriae ff urk >
nomen ei, quod equidem fciam, nullibi adferibat;
fed fpuriam Hemitritaeam appellet, in qua humor
pituitofus praevalet copia biliofo; vel biliofus, pi-
tuitofo.

Eft & quarfa compofitio quaedam duarum ha¬
rum febrium,quotidianae fcilicet & tertianae inter¬
mittentium , quam etiam recentiores, Galeni fpu¬
riam Semitertianam perperam appellarunt cogno¬
mento minorem.Nam Semitertiana a Galeno haec
nunquam vocatur, propterea quod omnem Semi¬
tertianam inter febres continuas ponere voluerit,
haec vero fit intermittens. Nifi velimus dicere Ga¬
lenum, quando fcribit libro de typis, intermittentem
Semitertianam aliquando reperiri,hanc intelligere
intermittentium duarum febrium tertians & quo¬
tidianae compofitionem ; quod tamen ejus dodri-
nae fecundo de febribus traditae repugnare videtur r
Non igitur, ait, hac febris Hemitritaus erit, fi quidem ex
numero continuarum Hemitritaus exijlat. Quod fi et¬
iam in utroque genere (fcilicet continuarum & in¬
termittentium) Hemiratam collocetur,non hac tantum ,
fed multa alia febres Hemitritea vocabuntur. Ego vero
ut clarior dodrina procedat, hanc appellabo par¬
vam Hemitritsum. Nam & haec non fecus ac vera
Galeni, horrores inducere poteft periodicos, eof-
que quotidie. Tertis vero compofitionis febrem,
magnam Hemitritsum appellabimus. Quapropter
ex quatuor duarum febrium tertians fcilicet 8 c
quotidians copulationibus quatuor fpecies Semi¬
tertians propris nafimntur. Prima,vera Galeni pri- Quatuor fpe-
mi ordinis. Secunda,vbra ejufdei» fecundi ordinis.
Tertia,magnusHemitritsusBarbarorum.Quarta,
parva a nobis nuncupata,quam videor poffe com¬
mode ex Galeno lib. 11 de Febr. cap.v 111, Archige¬
nis Hemitritsum appellare. Invenio apud Hippo¬
cratem febris cujufdam fadam mentionem,quam
Tpf\ouo(pvlu) appellat, id eft, tertiana naturam referen¬
tem. Galenus fic febrem continuam appellat, qus
tertio quoque die invalefeit. Hippocrates quidem
Ionicus,tefte Erotiano in Onomafticofixcpn t, T^ficuo-
<pv£g tertianas appellari, euphonia caufa : Philonides
vero Siculus febres, quaeontima funt , inordinationem
ofendentes:

de Febre Semitertiana, Lib. I. 3

offendentes: indicare vero inordinationem in finceritate, vigorem,dr remifiionem. At Medici quidam juniores,qua
faci a intermijiione proprium eji tertiana. Refle quidem nullam magnam mutationem habent , non conti-

indicantes inordinationem, non habentes autem fincerum nuas-,caterum continentes (mujaxxs) nominant. Continuas
medium intervallum, ita nominavit. Quandoquidem autem has filas, qua non veniunt ad integritatem, (fi in-
multam fmilitudinem habent ad tertianam. Sunt autem termittuntfingulis acceptionibus. Has vocant antiqui in--
febres, qua appellantur puxgdi , id ejl, Semi- terim continuas, intenm intermittentes. Nam funt certe

tertiana parva. inter continuas & deffnentes in integritatem media. Pro-

^ p inde relie ubi cumfynochis conferuntur, intermittentes ap¬

pellantur cum ad integritatem venientibus , continua.

Quas fit Semitertiana Hippocratis. Hoc loco differentiam febrium Hippocratesfiribens,,aliquas

effe earum continuas dicit: & funt quidem in utroque
r>Vaeriturjamdudum a Scriptoribus,quasnam continuifignifcato continua multa. Ha&enus Gale-

febris illa, quam Hippocrates Hemitri- nus. Iam obtrudes mihi fbrtallis Galeni librum de Semitmia
tasum appellavit, cujus plurimis in locis, atpras- typis,in quo haec leguntur : Efi autem non femper con- ffiffuZ'
cipuein libris Epidemiorum, mentionem fecit. Sitne timia,verum (fi intermittens reperitur Semitertianafebris.
continua an intermittens, an utriufque naturas par- Ecce igitur quomodo hic dicit, intermittentem
ticeps dubitatur. Sane autor libri, qui Introduclorius reperirfcum eam ubique fcribat ex mente Hippo-
infcribitur, & Herodotus putatur, Semitertianam cratis efle continuam. In uno loco, quod aflirlia-
modo inter continuas, modo inter intermittentes vit, id in al tero negare videtur. Docfli viri inciden-
pofuit3 fecutus fbrtaflis duo Hippocratis loca, in tesin hunc locum proxime citatum ,negant propter
quorum altero pro intermittente videtur haberi3 contrariantem hanc fententiam , hunc librum efle
in altero vero, pro continua. Prioris haec funt ver- Galeni, qui de typis infcribitur. Sed lcire hos con-
ba lib. i Epidemiorum : Inter febres quadam conti- venit,propolitionem iilam,non femper continuam effe
nua funt } quadam interdiu tenent, no Id e intermittunt: Semitertianam,G aleni dodirinae non reclamare,quae
nonnulla Semitertiana funt , tertiana , quartana, quin- paflim apud eum de continuitate hujus febris re-
tana , fiptimana , nonana. His verbis Semitertiana peritur in variis libris, nec etiam noftri opinioni,
una cum intermittentibus numerari videtur. Vt Ii diligenter perpendatur. Nam Galenus in libro
propter hanc caufam non mirum fit, Archigenem ijlo de typis loquitur aut ex mente fua & aliorum fi-
& Agathinum hanc pro febre intermittente acce- mul ; aut ex propria tantum. Si loquitur ex mente
pifle. Rurfus tamen eodem libro haec feripta extant, fua & aliorum fimul, veriffimum eft quod dixit,
quas funt pofterioris loci verba: Erant vero eorum continuam efle, nempe veram fuam primi & fe-
plerifquepaffiones ejufinodi, febres horrida , continua, eundi ordinis. Si vero ex propria hasc fcribat, ali-
acuta omnino quidem non intermittentes. Modus vero ter funt exponenda Galenwerba, quam prima fa-
erat Hemitritaus. Supra quem locum commentans cie accipiuntur. Vult enim docere Galenus, fuam
Galenus feribit, Hippocratem appellare Hemitri - veram Semitertianam non femper efle continuam,
taum horridum , atque cotitinuum, quem facit tertiana , totius nempe morbi temporibus omnibus. Nam
quotidiana continua permixta. Idcirco libr. de differ, in principio declinatione poteftefle intermit-
febr. 11, invehitur in Archigenem, quod naturam tens 3 in augmento atque in flatu femper continua,
hujus febris non redte aflecutus, intermittentem Exemplum producam juvenis, qui circa finem au-
efle fcripferit. Et Agathinum quoque miratur, tumui tertiana cum horrore correptus fit 3 fecun-
quod tertianam produdtam,Semitertianam appel- do die ab omni febre immunis exiftat3 tertio rur-
Iaverit,& non extenfam tertianam,ut quotidianam . fus tertiana horrifica eum prehendat3 quarto lene
& quartanam febres, quas idem extenfas vocabat, frigus extremarum partium in fine tertianas ante-
Egovero, qui apud Hippocratem continuam fe- cedentis, initium quotidiani cujufdam circuitus*
brem fuifle judico genus febris omnes quatuor per odiodecim aut viginti horas perdurantis: tum
prasfcriptas fpecies continens, quidadferampro iterum redeunte tertio paroxyfmo tertianae poft:
mea opinione, & pro Galeno defendendo ad eum viginti quatuor horas,fimul quoque cum ipfa quo-
Hippocratis citatum locum,quo Semitertianam in tidiana paroxyfmus cohfundatur, & uterque fimul
catalogo intermittentium recenfuit? Sane nil aliud, per horas viginti duas perduret, aut tertiana paulo
quam quod non exprefle ibi Hippocrates febrem citius abeat quotidiana. Inde fequentibus diebus
efle intermittentem dicat, cum ipfam ponat ante augefeente utraque febre prolixior jam fiat utriufi*
intermittentium fpecies, quas enumerat, tertianam que paroxyfmus, & ubi vigorem fuperarit brevio-
videlicet, quartanam, quintanam, feptimanam, (fi no- res paulatim rurfus fiant paroxyfmi quotidianae.
nanam, & ftatim poft continuas,quas noclu intermit- Quis hanc non dicet Semitertianam, & quatenus
tunt, interdiu tenent. Quod fi quis fit,qui hic aut ali- quotidie in initio & fine ad infebricitationem per-
bi Hippocratem habere pro intermittente nihilo- veniebant febris quotidiana tertianaque, intermit-
minus afferat, id ei concedemus,modo intellexerit tentem flatui oportere 3 quatenus vero in augmen-
bifariam veteres ufos fuifle continui & intermit- to & flatu prolongatorum paroxyfmorum quoti-
tentis nomine. Nam continuas , inquit Galenus in dianas unus ingrediebatur alterum, continuam re-
commento fupra hunclocum Hippocratis, vocant (fle dici. Iam & alternis diebus contingere poteft,
febres quandoque non omnes,qua ad integritatem non de- ut intermittat aliquo tempore morbi, maxime ve-
fmunt ,fidfilas pracipue illas , qua omni carent ufque ad ro initio vel fine : ut fi tertiana cum quotidiana vi-
judicium mutatione. Ita intermittentes interdum appel- gintiquinquefeuvigintifex horas perdurante fimul
lant illasfilas,qua in integritatem finiunt: interdum eas, invadat: altero vero die anticipet quotidianas cir-
qua non finiunt inintegritatemfedinffgnesfaciunt muta- cuitiis per duas, tres vel quatuor horas. Sed etiam
tiones ftngularum acccfliomm , in initium , incrementum , parvus Hemitritaeus, etfi ex duabus intermittenti-
. , A 2 bus

4 Adriani

bu? febribus componatur tertiana 8t quotidiana,
tamen ut plurimum ad continuitatem pervenire
animadvertitur, aliquo totius morbi tempore per
anticipationem paroxyfmorum quotidiana; St tar¬
diorem regreflum tertiana, vel hujus productio¬
nem. Hanc continuitatem fi Galenus confideraf-
fet, omnino parvam Semitertianam ex Semitertia-
narum numero non expuliffet, cum 8t hac horro¬
res inducat. Igitur ut ad inftitutum fermonem re¬
deamus, rede St vere hac fcripfit in libro de typis
Galenus: i Tmvfi ou/Jtxrjg , d?iKcl £

vm we/<nii]ai: quod fic fonat ad verbum, ~Efi au¬
tem non omni tempore continua ,Jed etiam (aliquo fcili-
cettempore) intermittens referitur. Quod adhuc
Tex. i. apertius declarat in commentario in primum Epi-
demiorum. Cum enim prius dixiflet Hippocratem
ibi numerare diverfas fpecies febrium j eas fcilicet,
qiie ad integritatem veniunt clare, intermittentes
proprie didas, St alias qua remittunt, continuas;
fubj ungit: Tertiana & quartana clare ad integritatem
•veniunt. At ex Semitertianis quadam utraque incedunt
•via : quadam altera tantum , earum qua ad integritatem
non veniunt. flatet igitur Galenum libro de typis ve¬
rum dixifle, intermittentem Semitertianam ali¬
quando fieri, efle tamen continuam.

C A P. VI.

itis.: 13 primum > de iis qua ab ejfentia
defumuntur.

Vatuor jam enumerata Semitertiana fpecies
videntur potiflimwm eflentia, magnitudine,
accidentibus, more, caufa proxima, & denique
compofitionis varia, duarum febrium tertiana &
quotidiana modo differre. Nam lingulae veifunt
exquifita, vel non exquifita; vel magna, vel par-
' va, aut inter has media; vel hoc, aut illo fympto-

mate conjundae ? vel benigna,vel maligna: bilio-
fa, pituitofa, exquifita, confufa, complicata.
Exquifiu. Appello nunc exquilitas, quando lingularum Ipe-
cierum febres, ex quibus componuntur Semiter-
tiana, in caulis, lignis, St idea exade St perfede
•naturam fuam obfervant. Exempli gratia, Semi-
tertiana primi ordinis Galeni, exquifita a me no¬
minatur , quando tertiana exquifita quotidiana
Non ixqui- continua exquifita permifcetur. Non exquifita,
iU ' quando tertiana fimplex intermittens vel produ-
da quotidiana continua non exquifita copulatur:.
Aut quando tertiana fpuria produdaeve quoti¬
diana continua exquifita copulatur. Sic quoque
ea, qua eft fecundi ordinis Galeni, erit exquifita,
quando exquifita tertiana continua exquifita quo¬
tidiana intermittenti immifcetur. Non exquifita,
quando alterutra febrium , aut utraque fpuria
exiftunt.

Idem de parva Hemitritao,& magna dico. Sed
Galenus St quotquot ejusdodrinamfequuntur,
exquifitam Semitertianam appellant eam>, qua
ex quotidiana continua 8t tertiana intermittente
componitur, 8t pari copia humores putrefados,
ex quibus oritur,h'abet. Sic etiam Fernelius exqui¬
fitam Semitertianam vocat, in qua tertiana con-
A» revera da- tinua quotidiana intermittens jungitur.
lemieJtna Movere hic aliquis dubium pollet, an revera di -
primi ordinis fwffe dari queat febris Semitertiana primi ordmis Ga-

Spigelii

leni exquifita j propterea quod tertiana permixta
quotidiana continua, exquifita tertiana naturam
prorfus obfcurat. Vt propter hanc caufam Gale¬
nus tantum voluerit eam appellare Semitertianam
exquifitam, qua ex fimplici tertiana 8t continua
quotidiana componitur. Ad hoc dico, quod quo¬
tidiana continua exquifita tertiana intermittens
implicari poteft. Nam apud Galenum lib. de Crifi -
bus habemus exemplum mulieris Semitertiana cor¬
repta, urta cum alia exquifita tertiana. Foreftus,
lib. v obfervationum medicinalium, obfrv.w 11, alte¬
rius mulieris admodum biliofa narrat fimilem hi-
ftoriam. Si itaque in Semitertiana contingere po-
teft, ut ei jungatur tertiana exquifita; cur non
etiam poteft jungi tertiana exquifita quotidiana
continua ? Nec hoc reclamat dodrinae Galeni,
quando determinat exquifitam Semitertianam ex
tertiana intermittente St quotidiana continua
componi : quia tertiana intermittens poteft efle
exquifita magis, 8t minus. Sed illud hic adjun¬
gendum , quod Galeni St recentiorum Semitet-
tiana exquifita accidere poffit, ut tertiana inter¬
mittens fit fpuria,- St quotidiana fit fpuria, St ex
duabus febribus fpuriis una Semitertiana exquifita
refultet. Quia in hac fit utriufque humoris,ex qui¬
bus oritur Semitertiana,aqualis copia concurfus:
quod noftra Semitertiana primi ordinis Galeni
non contingit.

Amplius adhuc dubitari poteft, an detur febres dem

contima periodica exquifita, nec ne ; propterea quod p e mdia ex z
ejus nulla fit fada mentio apud veteres, ut alia- ?$***
rum intermittentium, ob earum continuitatem.

Neque enim febris continua una, altera videtur ^
efle magis aut minus continua. Quod fi ita eft, # ■

Hemitritaa magna a me nominata non rede di¬
cetur exquifita, St non exquifita. Huic objedio-
ni occurrit, fi dicamus naturas febrium continu a-
rum periodicarum, longe efle intermittentium na¬
turis obfcuriores: St ideo nullam efle fadam a ve¬
teribus mentionem febris quotidianae vel tertiante
continuae legitimae St illegitimae, vel exquifitae &
non exquifitte. Si quis tamen velit curiofius animo
concipere typos & formas febrium intermitten¬
tium, poterit etiam ex iis continuas quotidianas, /

& tertianas St quartanas exquifitas pernofcere.

Nam quotidiana continua alia eft per fuperingref-
fum paroxyfmorum, ut dicunt pradici, alia vero
fimpliciter continua exiftit. Illa non exquifita di¬
cetur quotidiana continua; haec vero dicetur ma¬
gis exquifita, quo lentius ad vigorem ejus'exacer¬
batio perducitur, ut quotidiana intermittens. Sic
tertiana continua non exquifita exiftit, quae Ipurias
produdte Iongilfimae intermittentis horas excedit,
aut quae autequam vera eft quies, tertio die anti¬
cipando per tres, quatuor, plurefve horas conti¬
nuatur , ob novum ingrefliim paroxyfmi incipien¬
tis cum frigore vel horrore. Sic St quae exquifita
eft continua, praeterquam quod tertio quoque die
exacerbetur firfe rigore/horrore vel frigore, cito
ad vigorem adfcendit, & tarde declinat, nulla in¬
tegritate poft fe ullo tempore relida. Haec quan-
quam aptiori loco inter figna eflent recenfenda,
tamen ad probandum St clarius docendum exqui¬
fitas St non exquifitas febres continuas periodicas
dari, hoc loco ea’proferre coadus fui.

C A P.

de Febre Semitertiana , Lib. I.

c A P. VII.

De Differentiis, qus a magnitudine.

C eterum quod ad quatuor Semitertianarum
magnitudines fpedat, illae hic a me confide-
ranturin lingulis generibus ratione magnitudinis
periodorum, hoc eft, brevitatis St longitudinis,
majoris vel minoris acuminis. Galenus libro de Ty¬
pis tradens differentias, qua; a magnitudine in hac
febre defumuntur, haec ait: Habet autem tres in ma¬
gnitudine differentias: nam una , parva ■> altera, media j
tertia, magna Semitertiana eft. Farva igitur eft,quocir¬
ca vigintiquatuar horas vertitur .- media , quo circa tri¬
ginta fex : magna , quo circa quadraginta ocio , quo pro-
fecio continuo febri proxima eft. Qua; fi de Agathini
Semitertiana, ut ex fequentibus verbis apparet,
difta fint, veriffima efle comperiemus. Nam fe¬
bris tertiana extenfa, alia brevis eft, alia media,
alia longa. Brevis ad*vigintiquatuor horas fe ex¬
tendere poteft; media, triginta fex: qua; vero ul¬
tra has horas prolongatur, ulque ad quadraginta
odo, longa dicetur. Ita ut omnes ha; differentia;
amplam quandam latitudinem fingulae adhuc in
fe contineant. Nam parva etiam dicetur, qua; ul¬
tra ododecim. horas prorogatur, Sc infra viginti
quatuor horas perdurat ut quae vigefima hora
terminatur: fic 8t nablia, qua; ultra viginti qua¬
tuor horas, non tam* ultra triginta fex le exten¬
dit : longa vero, quae omnibus horis terminatur,
.qua; intercidunt intra horam trigefimam fepti-
mam Sc quadragefimam odavam.At de veris Ga¬
leni Semitertianis, quod continua; fint, haec vera
efle nequeunt. Haec enim fcribit lib. i Epidemio-
rum , com. 111, text. v: Atqui fane qui ajunt ,ft horas
quatuor & viginti quis febre facet, mediam eum Semi-
tertianam habere , in numero habent talem febrem inter¬
mittentium. Sic etiam qui mediam & parvam a magna
diftare horarum numero ferunt , ftudent es utraque, ad in¬
tegritatem deducere , ab Hippocratis fenfit difcedunt, dum
in febribus intermittentibus ponunt Semitertianam. Nifi
velimus dicere, nomen Semitertianae loco e de Typis
citato a Galeno accipi abufive pro ea tertiana, quae
quotidianae permifcetur, St Galenum metiri ma¬
gnitudinem Semitertianae a tertiante magnitudine
cum quotidiana conj undae. Ita eveniet ut'parva,
quam circa vigintiquatuor horas hominem tor¬
quere ftatuit,duodecim horas in latitudine,quem-
admodum etiam alia; dua;, complebatur. Siqui¬
dem tertianam exquifitam, quae ad duodecim ho¬
ras fe extendit* & fimplicem, quae ad ododecim;
St extenfam parvam, quae ad vigintiquatuor horas
prolongatur,compreheudere poteft. Ita parva Se¬
mitertiana erit Galeno, quae febrem habet quoti¬
dianam continuam cum exquifita, fimplici, parva,
extenfa tertiana conjundam: Media vero, quae
cum media extenfa: Magna demum, quae cum
longa extenfa copulatur. Hanc videor ex Galeno
eodem libro nominare pofle Semitertianam exten-
fam, cuifi uv 7 ns Tixpidli&raivx ipiTg/la/x typiprotenfe
Semitertiana mentionem faciat. Verum Galenus,
poft citata ex libro de typis (quem mendofum aut
non integrum efle fijfpicor) verba, examinans opi¬
nionem eorum ,*& praecipue Agathini, qui nomi¬
nis Semitertianae caufam referre conati funt fada
comparatione ad tertianam, prorumpit in hoc

quaefitum: Vtrum igitur horis an intervallis Semitertiana
ftgnabitur ? Refpondet: Secundum quidem Agathini
opinionem , nec horis , nec intervallis. Hoc enim utraque
adfcriptam habent magnitudinem (dy.tpo-n^t, <f> thuJiu
• aPfcpyeyeppfatwexet -n y£ysQ (§ > k -Riccius vertit:
utraque enim hoc haudquaquam proferiptam magnitudi¬
nem habent. Legendum forte: aut horis , aut inter¬
vallis. Hoc enim utraque adfcriptam magnitudinem ha¬
bent.) Semitertiana vero indefinitam habet in latitudine
horifque fubjequentibus conftitutionem.

C A P. VIII.

De Differentiis ah accidentibus .

A B iis quae fuperveniunt quatuor Semitertia¬
nae fpeciebus, aut eas concomitantur, fim-
plex Semitertiana, vel compofita cognominatur.
Nam fi nullus morbus, nullumve fymptoma ei ad-
fit, quod formae fimplici praedidarum quatuor
Seraitertianarum non convenit; fifnplex eft co¬
gnominanda: e contrario vero,compofita;ut fi Se¬
mitertianae alia febris tertiana vel quartana impli-
cetur. Si peftis adfuerit, peftilens Semitertiana
proprie appellatur. Si ftrangulationes ab utero j
quales Hippocrates obfervavit lib. vir Epid. in
uxore Apomoti, praeter cardialgias & vomitus cir¬
ca accefliones: fi colici dolores aut dorfi, vifce-
rum inflammationes,tabes, St alia ejus generis plu¬
ra quae in fecundo libro recenfebuntur, fuerint
conjunda, maligna.

C A P. I X.

De Differentiis a more iff aliis.

M Aligna Semitertiana non eft cum peftilenti
confundenda. Habet enim haec, praeter or¬
dinariam Semitertianae putredinem, quoddam pe¬
ftis venenum, St inexplicabile ejus femiuarium.
Illa vero, pravos 8c malignos quofdammores, or¬
tos ab excellenti quadam putredine. Rurfus ma¬
ligna alia contagiola eft; qualis annis fuperioribus
magnam Italiae partem invafit: alia vero.fine con¬
tagio. Differt etiam cofttagiofa a peftilenti. In
hac enim, vera peftis figna cernuntur; in illa, ne¬
quaquam. Quanquam non- me lateat quofdam
contagiofam, epidemiam, St peftile.ntem confu-
difle. Porro biliofam Sc pituitofam appellarunt
fcriptores, in qua alteruter humor putrefadus ex-
fuperat. Exquifitam etjpm, qua; ex pari humorum
portione conflatur, quocunque in loco confiftat.
Confufam 8c complicatam appello, ex Galeni li¬
bro ii deCriftbus, cap. vn, quando caufa; St forma;
febrium quotidiana Sc tertians prorfus aut con¬
funduntur, aut complicantur. Complicationem
hanc fieri ait quadrupliciter: Ex tertiana quotidia¬
na; commixta : vel ea, qua; quotidie acceffionem
habet continuae illi, qus per tertium continua eft:
vel tertiana ei, qua; ungulis diebus acceffionem
facit: vel quotidiana ei, qua; per tertium conti¬
nua eft.

CAP- X.

De caufa proxima Semitertiana.

D Vplex ftatuitur humor putredinem habens,
caufa proxima Semitertiana; propriae: bilis
nempe excrementitia & pituita. Inter Barbaros qui-
A 3 dam

<5 Adriani Spigelii

dam pradici duas quafdam improprias Semiter- tidiana fpuria, bilis minor portio cum majori pi-
tianas, quatuor propriis enumeratis adjungentes tuita: portione fuis in locis confunditur. Et inter¬
ant eam, qua: ex tertiana continua 8t quartana in- tiana fpuria pituits minor portio cum majori bilis
termittente conftat; & alteram, quce ex quartana quantitate. Sed antequam confundantur fimul,
continua & tertiana intermittente) melancholi- quod fieri arbitror a noftro calore, primum per
cum humorem aut atrabilarem putrefadtum prs- portiones implicari necefle eft. Non enim uno’eo-
didtis duobus humoribus addunt. Ita ut in univer- demque loco uterque humor generatur: fed in di-
fum trium humorum varia permixtio omnem Se- verfis genitus, ex iis in unum vel plures confluere
mitertians fpeciem conftituat, tum proprias, tum poteft, atque hic utroque modo commifceri. Cas-
improprias, fimplicis atque compofitse. terum in impropriis Semitertianis aliter evenit.

Simplex omnis Semitertiana duos humores ex Humores enim five fint unus*, ut bilis; five plures,
tribusjam didis pro caufa fua proxima agnofcere ut pituita, fimul aliquando implicantur 5 fedfas-
dicitur : compofita vero interdum duos , veluti’ piusfeparati disjundique confiftunt. Is enim hu-
cum febri tertianas exquifitas Semitertiana vera mor, qui peripneumoniam facit aut hepatitim aut
adjungitur: aut tres, ut quando eidem Semitertia- aliquam aliam vifceris cujulpiam inflammatio-
nas quartana fe adjunxit. Galenus caufam docens nem, quotidie nodu magis accenditur j interdiu,
fuarum Semitertianarum, nempe primi &: fecun- minus,
di ordinis, pituitam cum bile permixtam efle affe-

De numero locorum in quibus humoresputrefiunt ,
an mus Jit an plures.

T 7 Erum de locis, in quibus putrefcunthumo-
V res, quot numero fint & quinam, dicendum

rit. Sic enim in lib'. de Febribus inquit: Si-pituita fu-
trefcens , ex qua febrem illam , qua fingulis diebus ac¬
ceptionem facit , accendi dicebamus , mifceaturamara bilis
humori, ex quo tertiana gignitur febris , duflex jam
caufa ac difiofitio conjungetur, 'aditer fiquidem humor
affert quotidie accejtionem -. alter vero , tertio quoque die.

Permifcentur autem hi humores variis proportio- e ft. Nam aut unus effe poteft locus, aut plures, ut
nibus. Si pituitae ac bilis aequalis fiat temperatura, duo, vel tres. Quod unus eflepoffit,' duo nobis
ita ut ambae fint aequipotentes, Semitertiana non perfuadere queunt -, natura hujus febris, & cauffa. “ °‘
modo exquifita Galeni, fed & aliarum fpecie- Nam natura febris videtur effe fimplex, quamvis
rura excitatur. Sivero flava bilis parva portione fingulis diebus fuas habeat accefliones in modum
exfuperet pituitam, aut haec bilem, fimplices Se-, duarum febrium. Simplex febris fimplicem 8c
'mitertiauae exfurgent, aut non exquifitas. Si vero unicum habet locum, qui confervat focum putre- *
multum alteruter humor abundarit, fpuriae pitui- dinis. Ita veteres febribus intermittentibus fim-
tofas vel biliofis cognominatae provenient, tanto- plicibus unum locum adfcriplerunt; continuis pa-
que a natura fimplicis recedent, quanto humoris r iter alterum his proprium. Quod autem fimplex
alterutrius copia vincere videbitur. Similem quo- fit, probatur ex duorum mixtione, alioquin dure
que bilis ac melancholiae putrefcentis, commix- jam effient febres, &non unica. Imo talis tanta-
taeque proportionem per te ipfum excogitare po- q ue eft febris utriufque ,.ex quibus Semitertiana
teris, ad caufam proximam Semitertianarum irn- fi t , mixtio, ut in Semitertiana primi ordinis Galeni
propriarum cognofcendam. Verum quod ad qua- ea, quae tertio quoque die tertianam intermitten-
tuor Semitertianarum propriarum caufas proxi- tem aemulatur, cum quotidiana fiepe prorfus con-
mas attinet, tantum loco differre putantur, in quo fundatur : & rigores, horrores , aut frigus uno

eodemque tempora in totum permixti compare-
ant. Galenus lib. 1 1 de differ. Febrium, caf. vi i,cum
dixiffiet, Semitertianam effe mixtam febrem ex
tertiana & quotidiana; & ideo horrorem inferre
rigore , qui tertians folet effe magis proprius, mi¬
norem -, & frigore, quod quotidiana: initio mon-
ftratur, majorem, haec addit : Non abs re huicfebri

confiftunt.

C A P. X I.

De Humorum putrefcentium in hac febre'variis
mixtionibus, & qmnamilU.

S Ed de hoc antequam ulterius quidquam pro¬
feram , prius curiofiuf indaganda humorum nomen Hemitr&i inditum eft. Nam ex quotidiana con-
jam didorum permixtio eft; qualis nempe ea fit in tinua & tertiana intemittentetota ejus natura confufa
noftro corpore. Et primum hic fcire convenit, dimidiamf artem utraque ex diftis febribus retinet. Et
Mixtionis hu- mixtionis humorum duas efle fpecies: unam, in poftea eodem hbro,cap. vi 11, fu bj ungit caufam coil-
facks! dm ft ua confunduntur non fecus atque elementa aut fufionis: idcirco, inquit, tertiana quidem cum quotidia-
vinum, dum aquae infunditur: ita bilis & pituita na continua confufafacit Hemitritaum , cum neque utra-
in tertiana & quotidiana fpuriis permifceri fibi in- que continua , neque utraque intermittens ejufmodi queat
v vicem putantur; alteram , in qua non confundun- febrem generare. Ideoque in 11 de Criftbus Hemitri-
tur, fed tantum conjunguntur partes cum parti- taeum ponit mixtam febrem ex biliofa & pituitofa , non
bus, quam Galenus lib. \ \ de Crijibus, cap. i x, com- jam invicem complicatis, fedperfe totas confufis. Caufa
plicationem videtur nominaffe. Talis permixtio quoque febris unum efle locum arguit, nempe
bilis & pituits folet in dyfenteria notari, cum pi- mixtio duorum humorum aut plurium, quas au-
tuitas partes in excretis apparent , quibus bilis cir- doritate Galeni convincitur, & fenfibus demon-
cumfunditur. Exiftimo ego ex Galeni placitis re- ftratur. Etenim in lib. de differ.Febrium haec fcribit:
de affer i pofle,z« omni Semitertiana propria utrumque Si pituita putrefeens,' ex quafebrem illam qua fingulis
humorem permixtum utraque mixtione poffe putrefieri-, diebus accejtionem facit , accendi dicebamus , mifceatur
fiquidem Semitertiana ex fpuria quotidiana con- amara bilis humori , ex quo tertiana gignitur febris, du-
tinua 8t tertiana produda conftet. Nam in quo- flexjam caufa acdifpofttio conjungetur. Alter fiquidem

de Febre Semitertiana , Lib. I.

humor adfert quotidie acceftionem ; alter vero, tertio quo¬
que die. Vicjemus praeterea quotidie in patientibus
hanc febrem per vomitum, per fecelfum, bilem &
pituitam fibi invitem # confufas excerni; & fixio¬
res , quos habent praepingues ac vifcidos, eorun¬
dem humorum confufionera fatis declarare. Quin
8c in urinis faepe talis quaedam permixtio utriufque
humoris animadvertitur. Nam craflae funt ac co¬
loratae, bullis 8efpuma coronam folam cingenti¬
bus , interdum & totam fuperficiem urinae tegen¬
tibus , quae, poftquam midta eft, non evanefcuiit,
nec difliliimt, ut in urinis biliofis, quae in tertianis
mingi confueverunt; fed permanent interdum in
plures dies ob pituitae vifciditatem , per ferum &
bilem commixtae etiam intra venas. Ratione igi¬
tur mixtionis facftae vel eo.nfufim, vel per minutas
partes ex duobus humoribus una mafla, unumve
corpus conftituetur, quod unum locum,non bina,
putrefcens habere necefle eft. Quapropter his ad¬
ductis rationibus unum locum putrescentis materia afii-
gnare oportebit in Semitertiana.

§™d duo Rurfus quod duo fint, pariter probari poteft ex
loajmt. iifdem rationum fontibus, fcilicet ex natura Semi-
tertianae , & caula proxima. Vtraeque enim dupli¬
ces cenfen tu r. Nam duae febres implicitae fibi in¬
vicem, ut loquuntur , & quae in diverfis horis inci¬
piunt , diverfifque definunt (tales funt, quae in Se¬
mitertiana videntur) fuas habent eflentias lingu¬
lae , feorfimque confiftunt, tametfi acceffionum
partes quadam eodem tempore concurrant.Fiunt
hae, inquit Fernelius lib. iv Pathol.cap. xv, ex di¬
verfis humoribus non eodem loco pofetis, fed quorum fisa
cujufque fides ,fua ejfentia. Itaque fecundum docfto-
rum opinionem bina putredinis loca in Semiter¬
tiana ftatuenda: unus, in quo confiftit pituita pu¬
trefcens; alter, in quo biliolus humor.

Poteft & haec opinio aliter defendi, negando 4
fcilicet fuperius allatam mixtionem humorum, aut
confufionem. Nam faepe contingunt quod & nos
ipfi vidimus, bilis fincerae vomitus in Semitertia-
uis, & pariter dejedtiones pituitae purioris, & quae
nullam bilis permixtionem arguebant, faepe etiam
accidit fieri diverfas plane excretiones, & modo
quidem bilis ante pituitam per vomitus & fecef-
fus biliolos; modo rurfus pituitofas ante biliofas;
quae indicare manifefte poterant, ex uno loco bi¬
lem, ex altero pituitam feparatim profluxifle.
Aliquandolo- Revera in hac dubia concertatione, media qua-

‘2 i mm d, ^ am v * a procedendum, ita ut aliquando unus,
pivfcsT™ ° aliquando plures ftatuantur. Si materia ex bile ac
pituita confufa putrefcit, poteft quidem ea pluri¬
bus in fedibus confiftere, fed tamen utplurimum
urio in loco confiftit. Si vero complicantur humo¬
res, polfuntin uno loco confiftentes putrefieri,
fi generalia loca confideremus, ut intra vel extra
vafa; livero particularia, plura quam unum ha¬
bebunt loca. Extat fuper hac difficultate omnium
ut arbitror, qu 3 e in febribus proponi poliunt dif¬
ficillima Galeni fententia, quas a mea haud mul¬
tum difcrepare videtur. Nam libro ii de Crifibus
haec ait: Quandoque vero aliqua ex intermittentium
genere , cum continua difficillimam & vix ex plorabi¬
lem facit mixtionem. Nam fi cutifebres , ita & patientia
loca mixtionem recipiunt, vel quia differentia membra
propria fingula febrem accendunt , ut exempli gratia, lien
& jecur: vel quia difpofitio mixta $ velati inflammatio

cum cryfipelate , aut eryfipelas cum inflammatione rnifie-
tur. Verum quoniam lupra diximus Semitertianae
putredinem uno in loco confiftere, quod confufa
fit plerumque ejus elfentia & materia, adverfario-
rum quibuldam rationibus potioribus haec refpon-
demus. Quod fi diverfis temporibus lingularum
febrium , *ut quotidianas & tertianas typus obfen*
vetur, id dico de potentia putrefeentis materias
procedere, nonfemper locorumdiverforum ,in
quibus feparati humores finguli a fe invicem con¬
tinentur , ut poftea adhuc clarius demonftriibitur.

Et quamvis per vomitus & feceffus aliquando compare-
ant excreti humores finceri > & feparatim finguli , non
tamen inde redi e infertur , hos uno in loco confiftere non
poffe. Quoniam prius confufi concoquuntur a natura, de¬
inde a fi invicem fegregantur, quemadmodum in non¬
nullis abfceffibus contingere videmus. Etenim in
initio generationis eorum apparet ex confyfis in
venis humoribus fieri in eos fluxionem, deinde
paulatim ubi aliquo in loco & fpacio conftiterunt,
a calore nativo fegregari ac propriis fedibus cir-
cumfcribi. Sic in tunicatis abfceflibus vidi & bi¬
lem & ferofos humores fegregatos api tuita in can¬
didos calculos duris olfibus iimiles concreta, ei-
que circumfluxifle undiquaque. Hi autem abfcef-
fus prius a fuppuratione originem traxerant, in
qua omnes praedidti humores erant confufi. Eo¬
dem igitur modo contingit coufufos humores fe¬
gregari a natura, ubi concodiionem aliquam pu-
trefeentes palli prius fuerint. Sed & alio adhuc
modo contingere poteft in initio Semitertiana;,
ut finguli feorlim e corpore expellantur : quando
fcilicet undiqne a toto corpore in unam partem
confluunt antequam confundantur. Ita vidimus
a capite deftillantem pituitam in ventriculum, pi- ♦
tuitofum in hac febre vomitum produxifle.Et rur¬
fus ri quibufdam venis ad jecur detrufa bile, in al¬
vum aut ventriculum confluxifle antequam pu-
trefeeret. - Quamobrem cum modo unus locus
putredinis ftatuatur, modo plures, quinam hi fint
determinandum jam eft.

C A P. XIII.

De Locis putredinis intra ifi- extra 'vafa ,
quid fibi 'velint.

C Vm in febribus putridis, quae primario homi¬
nem affligunt, duo putredinis loca generalia
a Medicis celebrentur ; unus, quem vocant intra
vafa; alter, quem extra vafa; prius veniunt expo¬
nenda:hae notiones, quid fibi velint, antequam lo¬
cum putredinis Semitertianae indicemus.

'Appellant igitur locum intra vafa, cavitatem Quidtom
nempe, quae continetur in venis & arteriis, in qui- mtm ve
bus fanguis naturalis & vitalis Ipiritus alendis om¬
nibus corporis partibus fluit 3 r refluit.

Differunt haec vafa magnitudine primum; dein- vafimm difi
de, loco; tertio, connexione. Magnitudo enim
ipfis varia; quia vel magna funt vafa, vel media, gwudmm.
vel parva. Magna, ut truncus venae cavae, & ejus
quae circa portas eft, ramus fplenicus & mefente-
ricus driftus, venae emulgentes; item jugulares in¬
ternae; arteriae magnae truncus, carotides, emul¬
gentes arteriae, truncus arteriae venalis, & venae ar¬
terialis : utriufque venae, & arteriae rami iliaci, &
fubclavii. Media vero funt, in quae rami iliaci &
fubclavii

Locus putre¬
dinis , extra
.vafa quota-
plex.

$ • Adriani Spigehi

fiibclaviife dividunt, majores rami ad brachia & extra ea. In majori vero noftro Hemitritaeo, pi-
crura tranfeuntes, vena jugularis externa ; rami tuitam & bilem intra vafa: in minori, utrumque
majores venae cavae per fubftantiam jecoris tranf- humorem extra vafa. Quia febrium intermitten-
euntes; item arteriae venalis & venae arterialis, qui tium materiam extra vafa confiftere ac ferri ; con-
per fubitantiam pulmonum difperguntur. Parva tinuarum intra vafa, femper docuerit. Haec autem
vero vafa in habitu corporis ubique confiftunt, & genera Semitertianarum aut ex continua Sc inter»
per fubftantiam vifcerum jecoris, lienis, inteftino- mittente , ut duo priora primi & fecundi ordinis;
rum, mefenterii, pulmonum, renum, uterique, ac aut ex duabus continuis. Ut major; aut duabus in-
pudendorum, & habitus corporis exteriores par- termittentibus, ut minor componuntur. Similiter
tes difleminantur. ex Galeni dodtrina impropriae Semitertianae dupli-

Loco variant quoque. Nam funt quaedam cor- cem fomitem putredinis habebunt, unym quidem
di proxima, ut quae in thorace continentur majora extra vafa in habitu corporis, alterum vero in ali*
vafa arteriarum St venarum; item truncus venae qua parte inflammata, ut pulmonibus, pleura, je-
eavae & arteriae magnae defcendentium, cum fuis core, fplene, cerebro, aut aliquo alio vifcere, quae
ramis iliacis St emulgentibus; vena circa portas, fymptomaticam antiquorum fufcitare confuevit.

St fi qui funt alii rami ab his produ&i. Inter recentiores Po&iflimus Fernelius, cum fta-

Connexio quoque eorum diverfa eft confide- tuat omnium febrium intermittentium fedem St
randa, quatenus ad hujus febris caufas cognofcen- originem effe in prima corporis regione extra vafa
das conducere poteft. Quia vel vafa funt cordi circum praecordia, circum ventriculum, diaphra-
continua(in quo neceffario accendi debet calor gma, jecoris cava,lienem, pancreas,omentum,me-
praeter naturam, qui in febribus a putredinis loco fenterium; continuas vero primarias in vafis majo-
fufcitatur) ita ut in ejus ventriculos fe amplo fora- ribus, quae inter alas St inguina excurrunt, opina-
mine inferant 5 ut majores rami omnes jam nomi- tur in Hemitritaeo (per quem intelligit duo prima
nati, qui in thorace St abdomine contenti funt. genera Galeni) focum putredinis effe extra venas
Alii vero non fic connedtuntur, ut in abdomine in prima regione: inde humoris putrefadti portio-
vena, quae circa portas jecoris fita eft, omnefque nem penetrare in venas majores; majorem, quam
ejus propagines; afpera arteria in thorace, omnef- poffit diffblvi per urinas aut fudores (quemadmo-
que ejus rami per pulmonum fubftantiam diffemi- dum in intermittentibus) fic foluta ex parte accef-
nati. Haec igitur funt vafa, in quibus putredinalis fione manere adhuc febrilem quamdam inaequali-
materia folet contineri. tatem. Sed potius ex ejus jadtis fundamentis effet

Locus vero, qui jam extra vafa dicitur, duplex opinandum, duo prima Semitertianae genera in
eft: unus, a pradticis ftatuitur in habitu corporis; vafis. St extra focum putredinis habere duplicem»
alter vero, in utroque ventre; nempe thorace, Sc In majori Semitertiana , in vafis majoribus: in mi-
abdomine. Qui in habitu corporis eft, multiplex nori feu quarto, eo in loco, in quo intermitten-
effe poteft; caro, tendo, cutis, membranae, nervi; tium febrium originem pofuit. Cornelius Gem-
St fi quae fint aliae partes fimilares, quae venae, St ma, eruditione Sc experientia nemini recentiorum
arteriae non funt. Huc refer fpacia intermedia mu- Medicorum fecundus, cum credidit intermitten-
fculorum St aliarum partium. In utroque ventre tes in venis; continuas vero primarias etiam pefti-
funt extra vafa, parenchyma vifcerum, membra- lentes in arteriis collocari, fymptomaticas feu fe-
nac, pinguedo, praeterea cavitates naturales, ut cundarias in ipfis vifceribus inflammatis St fpaciis
quae in capfa cordis eft, 8t inter pulmones St pleu- inanibus, ad qua jecur, venarum , arteriarumque duttus
ram, in praecordiis, fed praecipue in ventriculo, in- & ofcula recidpofuione pertingunt , putredinis halitum
teftinis, folliculo fellis, vefica, atque matrice in ita continue ad cor transmittunt , concludit Hemitri-
feminis: non naturales, ut veficularum, quae in je- taei peftilentis, quam exacfte defcribit, pracipuam
coris cava 8c gibba parte luperficiali inter fubftan- partem in arteriis , ac Jimjlri ventriculi cordis vicinia la¬
tum St membranam a fluxu humoris generari fo- tuiffe , etft alium quendam feupracedcntem fomitem(rd
lent. His adjunge totam abdominis cavitatem, fubinde , ex venis atque aliunde fufceperit. Verum fi
quae eft inter peritonaeum 8c vifcera. Nonnulli, ejus opinionem ad quatuor noftras Semitertianaa -
tradlantes de febribus, per intra vafa intelligunt fpecies accommodare voluerimus, dicemus, duo
majora , quae inter alas 8t inguina excurrunt; per prima Galeni in venis St arteriis confiftere; majo-
extra vafa, extra eadem majora: nonnulli per in- rem vero feu tertiam, in arteriis tantum; quartam

' vero feu minorem Hemitritaeum, folummodo in
venis.

Ex qua fententia fequetur, omnes Semitertia- 0mm Se f'
nas in vajts , non extra vaja putredinem luam habe- fmm habeant
re, cui conclufioni St ego quoque affentior. Nam f
quotiefcunque mecum reputo, quae in curationi¬
bus febrium putridarum , tam intermittentium,

S Ed an in utroque explicatorum locorum, an in quam continuarum; quas in difledtionibus mor-
alterutro Semitertiana confiftat,jam declaran- tuorum ab iifdem febribus, praefertim a Semiter-
dum eft. Secundum quidem Galenum uterque Io- tiana, obfervavi; toties nil aliud potui agnofcere,
cus effet huic affignandus, fed non omnibus pro- quam febrium intermittentium St continuarum
priae Semitertianae generibus. Nam in primi ordi- periodicarum putredines femper in vafis confti-
nis fui dicet Galenus, pituitam intra vafa, bilem tifle, raro extra vafa; 8t ideo Semitertianae fomi-
vero extra ea in habitu corporis computrefcere. tem in vafis, fed ut plurimum minoribus me fem-
Et in fecundi ordinis, bilem intra vafa, pituitam per deprehendifle. Erant enim in diffedtis cada¬
veribus

tra vafa, omnia intelligunt; per extra ea, quae jam
commemoravi. Quid igitur fit extra vafa, 8t in¬
tra ea, fatis explicatum eft.

C A P. XIV.

An putredo fit in n>afis } an extra ~vaja: & in quibus.

de Febre Semitertiana , Li b. I.

veribus inflammationes ex fanguine biliofo&pi-
tuitofo factas circa jecoris cavam partem, in ven¬
triculo , intettinis tam craflis quam tenuibus, me-
fenterio , omento, liene; & faepius in una partium
'commemoratarum, aut pluribus; aliquando etiam
in omnibus, quae celeris mortis caufie erant,fuper-
veniente gangraena vel fphacelo alicui loco(etiam-
fi quandoque exiguus effet)partium praedidtarum.
Iam qui a me curati fuere (fi non alvi fluxus infi-
gnis praeveniebat, aut locus inflammationis non
eflef admodum fenfilis, ut jecoris, lienis, pancrea¬
tis , mefenterii, omenti, inteftinorum) dolores in
ventre immanes, continui, certis plerumque horis
fe exacerbantes, vel intermittentes aliquamdiu
eos affligebant, quod ex inflammationibus ven¬
triculi & inteftinorum ortos fuifle ex fatfto abf-
ceflu, fanie-pureque, aut bile faniofa, & con-
cocfta perfecefifum vel vomitum redditis, certo
fciebam.

C A P. XV.

Intermittentium febrium putredinem in ^vafs
majoribus mmoribufque conflitijfe ,
exemplis declaratur.

E Xemplis (quas inter plurima potiora elegi) il-
Iuftriora nunc reddantur, quas dixi j & pri¬
mum quidem intermittentium febrium caufam
proximam me in vafis majoribus minoribufque
deprehendifle : deinde continuas, quas fingulis
diebus exacerbantur, in vifceribus inflammatis fe-
Hijioria, dem habuifle. Igitur a duplici tertiana juvenis qui¬
dam Germanus legum ftudiofus jam inde a fex
menfibus oppreflus, altera decem horas perduran¬
te , altera citius finiente, nullum non , fed fruftra
praefidii genus expertus erat, praeter venae fedtio-
nem. Quam ob caufam cum me accerfiri juffiflet
primo ac feeundo die febris natura diligenter per-
luftrata, utrique hypochondrio manus admovi,
nec ullum tumorem notatu dignum tadtu potui
animadvertere. Tertio die a venae jecorarias dex¬
tri brachii fe&ione, qua feptem vel odo unciae
fanguinis educebantur ante paroxyfmum aliquot
horis,' una febris tertiana, quae nempe eodem die
expedabatur, aegrum dereliquit. Quae vero ad-
•huc relinquebatur fimplex tertiana, binis paroxyf-
mis fubfequentibus aeque validis aegrum molefta-
vit. Poft quos cum eodem ipfo die, quo expeda-
batur paroxyfmus, horis ante ejus initium feptem,
venam internam finiftri brachii aperiri juffiflem,
& fex adhuc uncias fanguinis educere, leviflimus
paroxyfmus fupervenit, nec alius poft hunc am¬
plius comparuit. Quo igitur loco materiam du¬
plicis hujus tertianae fuifle exiftimabimus, ex quo
tam prompte, potuerit per fanguinis miffionem
evacuari, aut de fuo loco commoveri ? Sane non
in alio,quam in vafis.Quanquam enim totum cor¬
pus fit tranfpirabile, id tamen tam brevi tempore
efficere non potuiflet, ut biliofa extra vafacolle-
da, per fanguinis miffionem intra vafa raperen¬
tur. Neque eft, quod quifpiam dicat,id forte con-
tigifle, ut utraque febris a venae fedione evanue¬
rit , quod in fine morbi eae fuerint adhibitae, &
fponte, fine ullo remedio, plures morbi fic abire
foleant. Neque enimmenfem feptimum ingreffi
eramus, neque adhuc bona figna concodionis in

urinis comparuerant, quae concoxifle naturam hu¬
morem febrilem indicarent.

Anno millefimo fexcentefimo vigefimo famu- .nti* 'h 0 &tk.
Ius cujufdam nobilis Helvetii, ex gravi dyfenteria
per quatuordecim dies perdurante , cum febre
quotidie circa vefperam exacerbante, in Semiter-
tianam fpuriam primi ordinis Galeni (quam duplf-
cem tertianam continuam fpuriam Medicorum
vulgus appellat) una cum lethargo primum Iapfus
eft: deinde ceflante lethargo intermittens febris
evafit, tumorque in jecore dolorofus adtadmn
comparuit, nil proficientibus iis rgmediis, quae
interius ad obftrudiones hujus vifceris tollendas
praeberi folent, & blande ventrem laxare. Qua-
dragefimo die, etfi cum urinis meliorem conco-
dionem, quam antea, monftrantibus, febris cefla-
ret, vires nihilomnius, praefertim animales collabi
coeperunt. Etenim ad motum erat aeger imbecil¬
lis. Tum rurfus levis alteratio circa vefperam cum
miti & obfcura fub nodem mentis alienatione
confpiciebantur; nec quidquam corpus cibo re¬
ficiebatur’. Sapor in ore valde dulcis,, & carnis fa-
ftidium aderant. Die quadragefimo quinto du¬
plex tertiana fincerior rediit cum vomitu biliofo,
qui antea non erat vifus, & naufea in fine paroxyf-
morum quse matutinis horis affligebant. Quin-
quagefimo rurfus fimplex tertiana fada eft, quae
poft binos paroxyfmos evanuit. ’ Sexagefimo ni¬
hilominus , ut praevideram, mortuus eft. Diflecui
cadaver, non tantum ut fomitem hujus febris in-
fpicerem, quem iri venis jecoris atque meferaicis
confiftere femper eram arbitratus; fed ut caufam
quoque perfcrutarer, ob quam per quinque dies
ante obitum ab omni febre immunis vifus fit,quan¬
tum ex aequali & tardo pulfu, fanorum pulfibus
quam fimillimo, urinis optimi coloris & fubfiften-
tiae laudabilis, blando calore ac temperato inter¬
no externoque potui colligere. Inventa in eo eft
interna ventriculi tunica levi eryfipelate inflam¬
matorio affeda, jecoris ampla moles refpedu ma¬
ciei totius corporis fanguine fic vacua in venis ma¬
joribus, ut cum in magna frufta divideretur, vix
aliqua fanguinis portio effatu digna ex ejus majo¬
ribus venae cava: & portae propaginibus exiret.

Ipfe quoque truncus venae cavae, & quae ad portas
fitaeft, valde modicum fanguinem continebant*

Sic & pulmones totumque corpus exangue vide¬
bantur. Vena meferaicae, & qua ad ventriculum
tendebant, atque omentum craflo nigroque fan¬
guine referta erant. Omentum jam extenuatum,

& prater membranas venafque nil omnino pin¬
guedinis habebat, imo femiputrefadum erat ab
inflammatione eryfipelacea, feu phlogofi infigni,
qua in omnibus vena porta minoribus ramis fan¬
guine contento adfuit. Pancreas obduruerat. Ve¬
fica fellea craflum humorem pituitofum cum atra
bile permixtum continebat. Obftrudtusejusdu-
dtus, qua vefica ad duodenum tranfibat. Omnes
illi exigui meatus & ramuli, qui per fubftantiam
jecoris a vefica fellea difperguntur, & per quos
a jecore bilis in veficam felleam permeat, pariter
obftru&i erant.

Ex hac hiftoria conflare unicuique poteft, fe¬
brem hanc duplicem tertianam,& fimplicem quo¬
que in venis portae quae per jecoris fubftantiam,
mefenterium, omentum, & ventriculum difper-
B guntur.

'Locut quar¬
tam-

Hifloria.)

Hiftoria,

io * Adrianl Spigelii

guntur,,praecipuum fuum fomitem habuifTe:cum
nulla alia efiet pars, nullus alius locus, nulla cavi¬
tas extra venas, quae biliofum humorem & pitui-
-tofurn in fe continerent: Ventricuhis effeta bile
vacuus, aut faltem interiore fua tunica levi eryfi-
pelate affedtus. Ante obitum odo diebus , cum
altera tertiana ceflaret, vomitum merse bilis paf-
fus fuit per biduum. Quod• contigiffe arbitror ab
eryfipelate ventriculiinterno, fluxa in ejus inter¬
nam tunicam bile a jecore per ramum venae por tae
gafterepiploicum a recentioribus anatomicis ap¬
pellatum , cum eam bilem natura per fellis follicu¬
lum expurgare non poffet. Iecur enim copiofa
bile refertum fuifle propter ramorum folliculi fel¬
lis 8 c pori fellei obftrubtiones arbitror, uti & alias
venas majores minorefque per corporis interiora
difleminatas. Sed hujus bilis colorem in vafis de¬
prehendi non poffe, quod flavus color 'quando
cum atro vel rubro (cujus eft fanguis in vafis con¬
tentus) permifcetur, comparerenequeat. Quod
vero quinque diebus ante obitum fine febre fue¬
rit , fabtum arbitror ob fanguinis in venis & Jfpiri-
tuum vitalium penuriam. Nam in his calor nati¬
vus maxime viget, a quo putredinalis calor fuum
habet fomentum, non fecus atque a folis calore
is, qui in plantis eft, aut etiam in nobis conferva-
tur. Et haec quoque eft ratio , eur fsepe videamus
oppreflos febre peftilenti aut maligna antequam
moriantur, pulfus habere ordinatiores & quafi a
febre-integros deprehendi, mente, qua alias erant
alienati , magis conflare & veluti ad fe redire.
Nara ob fanguinis & caloris penuriam in venis &
arteriis, fpiritus calore praeter naturam non accen¬
duntur.

De quartanae loco quid dicemus ? cum fangui¬
nis miffio e falvatella finiftrae manus multos ab
ea liberarit. Hujus rei teftes non ignobiles efle
poffunt Galeatius, Valefcus Tarantanus, Carda-
nus, & alii. Galenus lib. inde Anatomicis admini -
Jirationibus , hujus venae fedionem in lienis tumo¬
re commendavit (dummodo linamus fanguinem
fluere, quoulque fponte liftatur) in quo quarta¬
nam confiftere omnibus Galeni affeclis notum eft.
Caeterum cum intumefcit lien , non caro lienis,
quae parenchyma dicitur, in majorem molem ex-
crefcit; fed venae & arteriae, quarum innumera¬
biles per hoc vifcus propagines difperguntur, ad¬
implentur & diftenduntur. Vnde ejus praeter ra¬
tionem naturalis magnitudinis maxima in nonnul¬
lis moles cernitur. Quod & aliis quoque partibus
molli fubftantia donatis, & venis atque arteriis
quamplurimis accidere quoque videmus, ut tefti-
bus. Nam fanguine plurimo interdum adeo dif¬
tenduntur vafa, ut tam parvas partes ad capitis
infantis nuper nati magnitudinem excrevifle vi¬
derim.

Elideus de Paduanis infignis praeterito feculo
pradicus in nofocomio Bononienfi cadaver fe-
cuit mortui a diuturna quartana. In hujus corde,
venis, omnibufque membris inventa funt frufta
magna, longa, alba, pituitofa.

Lubet quoque hic commemorare , quod in
uxore mercatoris Olmufcenfis Andrese Hierony-
riii ipfe vidi. Multis annis haec podagra detineba¬
tur, quae tandem omnes artus totius corporis in-
vaferat, fpecie univerfalis arthritidis cum febre

continua : & jam per quinquennium continuo ia
ledo detinebatur. Podagra haec a bile, pituita, fe¬
ro fo humore plurimo etiam cum portione melan¬
choliae generabatur.Horum humorum fluxio quo¬
tidie vel alternis diebus, vel quarto quoquo die ali¬
quem articulum corporis invadebat. Hanc igitur
mulierem -cum ad -flatum -talem trium menfium
curatione reduxiflem, ut quotidie de die furgeret,
& infedilife collocans marito (pecuniam emun-
dis vendendifque mercibus diftribuendo) opitula¬
retur , rarifque in articulosfluxionibus tentaretur,
& iis ita levibus,ut non amplius decumberet, circa
finem aeftatis ex meo confilio ;poft exadam totius
corporis purgationem falfae chihaeque decodum
alteratum cum cichoraceis, & noftrae antidotus
podagricae bolode glutita aflumpfit, provocatis
quotidie tempore convenienti fudoribus. Deci-
modavo hujus curationis die, ex mulierculae cu-
jufdam perfuafione, aliquot cerafa acida comedit*
& cum alioquin circa ventriculum optime habe¬
ret , in quartanam fimplicem eo die lapfaeft, ob
quam feliciter jam inchoatam curationem non au¬
la fuit abfelvfcre. Hac febre per aliquot feptima-
nas perdurante, ab omni fluxione articulari libe¬
ra fuit: at redeunte in pedes fluxione quartana
ceffavit. Sic quatuor menfium fpacio, quo quar¬
tanas tres -recidivas a me fuerunt notatas, antequani
in totum ab his liberaretur, quas paucis, nempe
tribus aut quatuor paroxyfmis conflabant, iis die¬
bus , quibus a febre quartana libera videbatur, fu-
pervenerunt dolores in aliquo articulorum, maxi¬
me vero in genu & pedis finiftri; hifque rurfus cef-
fantibus quartana invadebat. Qui extra vafa lo¬
cum quartanas in hac muliere ftatuere volunt,quas-
fo mihi indicent caufam, cur tacito a partibus ex¬
ternis ad internas, & ab internis ad externas tranf-
migare potuerit. Scio quidem totum corpus efle
tranfpirabile & porulis multis tranfmeabile, imo
fpongiofum undiquaque, ut humor qui extra va¬
fa eft, intra ea rapi queat, ac rurfus ex iis foras ad
quaevis alia loca propelli, maxime fi aliquo modo
tenuis fit, qualis erat in hac quartanaria. Scio
praeterea, in diftributione chyli materiam per exi¬
guos meatus inteftinorum in venas & arterias me-
feraicas deferri. ac hinc per totum corpus diftri-
bui. Sed tamen humorem, qui in articulos decu¬
buit (partes valde frigidas) &eos praefertim, qui
funt a corde remotiores & extra vafa circa liga¬
menta, non cenfeo tam repente pofle in vafa reci¬
pi , deinde ad interna vifcera penetrare, acextra
vafa profundi j & iis iterum repelli in vafa & ad ar¬
ticulos extra vafa deponi i fed in ipfis vafis circa
articulos depolitum recurrere in vafa alicujus vi-
fceris aut plurium fub abdomine contentorum
(quorum tamen nullus ad tabium mihi humor
comparuit) & ad tempus inibi confervari, hinc
rurfus cum impetu naturae ad externa loca pro¬
trudi exiftimo.

C A P. XVI.

A continuis febrilus fublatorum biftom d<M me¬
morabiles, fc? eorum diflettio , quem putre -

C iEterum neminem eorum , qdi quotidiana
febre • intermittente obiiflet, diflecui j fed
plures,

de Febre Semit ertmna , Lib. L i i

plures, qui febre quotidie fefe exacerbante, pras-
> cipue circa vefperam aut ftatim poft meridiem, in
modum duplicis tertianas continuas vel femiter-
tianas, perierunt. In his putredinem non in venis
'majoribus quae inter alas & inguina excurrunt, fed
in inflammato ali cujus primae regionis vifcere vel
alia aliqua recondita parte, inflammatione paulo
minori, quam ut dolore ab aegro, vel tadn hypo¬
chondriorum k Medico & asgroto nofceretur.
uifloria. Nobilis juvenis Belga, Dominus de Vilers Co¬

mitis Hoochftratenfis Cubicularius, cum prius in
dyfenteriam & febrem continuam lapfus e flet,
quas quotidie circa vefperam cum l^vi frigore cre-
fcebat (duplicem tertianam tum Medici appella¬
bant, per foperingreflum paroxyfmorum; ego ve¬
ro Semitertianam fpuriam primi ordinis Galeni i
erat enim altero die major acceflio cum horrore;
altero minor cum frigore pene eadem hora) poft
odiduum, a febre & dyfenteria liberatus eft, opti¬
mis urinis colore Sc fubftantia ac hypoftafi alba,
levi & aequali per tres dies fubfequentibus. Vn-
decima rediit febris continua , non fine fufpicione
alicujus malignitatis. Nam pulfus eam longe mi¬
tiorem (cum eflent minus celeres, frequentes &
inaequales, quam antea) oftendebant, & lingua
nihilominus erat arida, fitisSt delirium obfcura
aderant ■, parvaque de ventre, quando manum
abdomini apprimebam vehementius , querelae.
Quarto a recidiva die rurfus per tres dies integer
a febre fuit. Vnde recidiva comparuit, qua cum
neque mente conflaret, neque multum febriret,
lingua nihilominus arida exiftente cum urina fa¬
norum fimili, tetano correptus rigidus ac gelidus,
ut mortuus nulla refpiratione confpicua ab altan¬
tibus accenfis prius cereis, efiedo in menfam de¬
fertur. Ego cubiculum ingreflus cum ex valido
pulfu, quem adhuc mane tetigeram, & virium
■paulatino lapfu, febrifque lento motu mihi per-
luaderenonpoflem, aegrum mortuum, manum
carpo non fine cachinno muliercularum aditan¬
tium admovi, pulfum vix perceptibilem notavi,
juflique ut rurfus in ledum deferretur, pannis li¬
neis calefadis fridiones extremis partibus adhi¬
berentur.

Ab his poft tres horas revivifcere coepit, polte-
ro die cavens fibi, ne ab inteftato moreretur, ta¬
bellionem vocavit,dieque fubfepuenti,qui,fi rede
memini, vigefimus fuit, vitarn cum morte com¬
mutavit. In difledo cadavere reperta funt intefti-
na tenuia inflammata, ileum qua colo & caeco ad¬
haerebat , fphacelatum. Pulmones quidem male
affedi, fed citra inflammationem aut putredinem,
unde horum pravam difpofitionem, quae frigida
& humida videbatur (a qua temporis tradu phthi-
fici & cachediei evadunt,corrupta fubftantia pul¬
monum) nequaquam mortis caufam efle conjeci
(cum fimili pulmonum malo laborantes ad qua-
tuordecim & plures annos fine febricula vitam
protraxifle confpexerim, infpedis poft mortem
eorum cadaveribus, qui ab alia febre acuta perie¬
rant) fedfolam inflammationem, quaeinteftinaa
morbi initio occupaverat. Vnde hi circuitus, hx
recidivae. .Vel quia materia inflammationis non
commovebatur, nifi quando per intervalla emit¬
tebat putridos vapores per arterias ad cor : vel
quia partes principes per intervalla commotse a

materia, quam continebant, ad inteftina protru¬
debant , 8c recidivas tales, quales commemoravi,
procreabant.

Similis fefe anno millefimo fexcentefimo vigefi- Ma Vjfrrik
mo cafus contigit in generofo adolefcente Philip¬
po Barone Sandi Germani Gallo ac Domini Plef-
fxi ex filia nepote. Is enim temperamenti calidi Sc
humidi annum fure retatis decimum feptimum in¬
greflus , quinto Maji, cum antea, dum integra va¬
letudine fe frui putaret, fiti quadam continua pre¬
meretur, & fufpiciofus eflet, de febre continua le^
vi cum capitis dolore in itinere, quo Mantua Pata¬
vium tendebat', queftus eft. Eebris primum conti¬
nens vifa eft. Sed quarto die periddos habere coe¬
pit , naturamque duplicis tertianre fpurire induere.

Circa horam vigefimam primam, id eft, tribus an-^
te vefperam quotidie accendebatur, prregrefla le¬
vi quadam partium extremarum refrigeratione,
qure alternis diebus erat major, non fine aliquo in¬
terdum horrore, Semitertianas fpurise prselcripte
in prascedenti hiftoria modo. Statum acceflionis
protraxit in quartam, quintam, interdum etiam
lextam nodis horam. In fine undecimas haec febris
per quinque vel fex horas prorfus intermifit. Idem
configit decimatertia. Decima quarta in totum li¬
ber a febre ufque ad decimam feptimam, qua re¬
cidivam pafluseft, valido & longo circa vigefi¬
mam horam invadente paroxyfmo cum frigore
per quatuor horas perdurante,ac febrili calore va 3 -
lidiffimo tota node per fe verante. Die vigefi ma
facies cadaverofa,pulfus fuere languidi,urinae fub-
jugales, inconcods, lingua arida, nigricans. De
nullo ventris dolore conqueftus eft. Tamen de
eo lingulari ftudio faspius a me fuit interrogatus.
Animadvertebam enim clyfteresinjedosnil fascis
educere , fed meram clyfteris materiam fine ex¬
crementis prout injeda erat ftatim vel modico
poft injedionem tempore exire, quod mihifignuni
inflammationis inteflinorum in ejujmodifebribus filet efi
fi frequenti fimum. Ab his mentis' alienatio die vi-
gelimoquarto fucceffit. Vigefimofeptimo, ingru¬
ente magno paroxyfmo, exfpiravit. Difledum
a me cadaver fuit, ut embammatibus condiretur;

In eo tenuia inteftina inflammata vidimus, prasfer-
tim tunica eorum interiore. Ilei portionem ma¬
gnam verfus colon prorfus fphacelatam. Interior
inteflinorum tenuium tunica, qua parte extremitas
tes venarum meferaicarum terminabantur, duris
quibufdam excrefcentiis carneis, flavo colore ac
ftifco prasditis, pluribus in locis per brevia inter¬
valla dimidias aut paulo amplius fpithamas labora^
vit, majoribus excrefcentiis in fleo, minoribus in
jejuno. Iecoris cavae partis portio inflammata fuit;

Vefica fellis loco bilis aquam limpidam, claram
cum exigua portione muci & alterius materte,
quae luteum ovi codum ac nonnihil cum mucofo
humore diffolutumreferebat, copiofecontinuit.

Porus felleus, qui ex vefica ad inreftinum duode^
num perducitur, duorum digitoruintranfverfo-
rum longitudine, ftatim a vefica fellea ufque adeo
obftrudus fuit, ut in folidum corpus conglutinatus
videretur, nec apicem fpecilli tenuiffimi admitte¬
ret. Abhocobftrudo dudu meatus reliquus fel¬
leus apertus, fatis ampla cavitate in duodenum in-
teftinum traufivit, & ab hoc redo fatis tramite in
cavam jecoris partem, perque ejufdem fubftan-
B 2 tiam

dlrjcclio.

12 Adriani Spigdii

tiam multis ramulis ac furculis cavis & obftru&io- tum objicere hoc poteft. Si febres , ex quibus Semi*
ne omni vacuis tranfivit. Hinc certa conjectura tertiana, componitur, fymptomatica fint fequitur & ipfim
mihi conftitit, bilem non in veficam felleam a je- effe fymptomaticam non primariam, & perconfequenspu-
core, fed in hofce ramulos ac furculos a natura ad tredinem ejtss nm confifiere in vafis. Quod autem
inteftinum duodenum detrufam fuifle: & ob pras- tertiana & ea, quas quotidie accenditur, fympto-
clufum ejus ad veficam felleam iter (in qua tan- maticas fint, probatur exeo, quod ab alicujus
quam in penu ad tempus confervari bilis folet) fa- membri inflammatione fufeitatae fuifle videantur,
Ctum efle,ut, cum bona valetudine frui fe putaret, ut patet ex difleCtione cadaverum propofitorum.
ea in jecore ac venis diuturniorem moram traxe- Nam fi fymptomaticas fint quas ab inflammatio-
rit, & fic ultra modum calefadtas atras bilis natu- ne membranarum cerebri aut coftas fuccingentis,
ram induerit, aut per ramos mefentericos ad jeju- pulmonum, jecoris, lienis, aut partis alicujus ex-*
num & ileum inteftina diverterit, eorum internam ternee internasve vulneratas, quse a bubone & an-
tunicam prius leviter exulcerarit: inde ex eorum thrace accenduntur; cur non etiam fymptomati-
ulceribus carunculas excreverint, vifeofas ob hu- cas dicentur quas ab inflammatione inteftinorum,
miditatem pituitofam, quales cotyledonibus ovilli mefenterii, mefocoli, omenti, ventriculo origi-
fbetus adhasrere confueverunt, fed paulo rubicun- nem habent ? Sed & ab ipfa Semitertiana mortui
diores&,utmihi apparebant primo intuitu, non & aperti nonalium fomitem febris oftenderunt,
expertes cancrofas malignitatis. Patet hinc etiam quam diCtarum partium in abdomine contenta-
caufa debilitatis tenuium inteftinorum, ob quam rum inflammationem. Hanc autem non fuifle fim-
facile fluxiones fufeipere potuerint, quas inflata- plicem aliquam phlogofim fufeitatam ab obftru-
mationes eryfipelatofas & gangraenas ac fphace- Ctionibus harum partium, fed veram inflammatio-
los procrearintr cur quoque tempore fanitatis fere nem probant abfceffus, gaugrasnas, fphaceli in vi-
femper bibendi quidam appetitus adfuerit. Nem- vis & mortuis ab hac febre confpeCti. Refpon-
pe ob levem phlogofim, quam in jecore ob reten- deo , vaforum & febrium fymptomaticarum no¬
tum biliofum excrementum , & in tenuibus inte- mine nos multa intelligere pofle.
ftinis circa hafce carunculas femper adfuifle pu- Per vafa enim aliquando tantum ea capimus,
tandurn eft. Pulmones quoque haud erant natura- quae majora funt & inter alas & inguina excur-
lis coloris ubique, fed in locis quibufdam inflam- runt. In qua fignificatione multi acceperunt,quan-
mati, & coftis utroque in latere annexi. Cerebri doajunt febres continuas primarias in vafis con-
ventriculi aqua limpida pleni, ut & initium fpina- fiftere. Aliquando capimus vafa tam majora quam
lis medullas j tum cerebri ftiperficies, exterioref- minora cujufcunque partis indeterminatas, & hu-
que anfradus pia meninge veftiti ac fedi eandem jus aut illius vifceris. In hac fignificatione nos ca-
aquam plurimis in locis continebant. Gasterum pimus vaforum nomen , quando dicimus Semi¬
nuda nequern cerebro, neque in ejus meningi- tertians putredinem efle in vafis. Nam etiamfi
bus inflammatio notata eft. Vena cava& arteria partis alicujus inflammatione accendatur, hujus
magna fanguine fic erant vacuae (quanquam ultra tamen partis venas fcilicet & arteriae humorem,
viginti undas fanguinis ex variis partibus tempore ex quo Semitertianam fufeitari dicebamus, con-
curationis haud memini edudas) ut cum cadaver tinent putrefadumj cujus etiamfi portio aliqua-
diflecarem, non fuerit opus filo venam cavam & fit, quae effundatur extra vafa, & quandoque fic
portae truncum dum exenterarentur, intercipere, abfceflum pariat, illa tamen portio febrem non
quemadmodum in aliis cadaveribus fieri folet, in accendit, fed quas in extremis vafis partium cavb-
quibus metuimus ne fanguisex praedidis majori- tatem prasternaturalem (quam libi, velutinabf-
bus vafis effluens reliquas abdominis partes inqui- ceflibus fieri folet, portio ifta humoris putrefadi
net. Vnde fatis liquet, febris Semitertianas vel du- paravit) circumambientium contineri confuevit
plicis tertianas continuae per fuperingreflum pa- putridos vapores per arterias, quas femper patent
roxyfmorum, ut Scholas loquuntur, caufam in & venas ad cor mittunt, fi quando continuo ifte
utroque asgroto non fuifle putrefadum fanguinem humor putrefadus accendatur,
in vafis majoribus, aut bilem putrefadam in iif- Per febrem fymptomaticam aliquando intefli-
dem , cum admodum modicus & vix ad vitam ne- gunt Medici febrem, quas extra vafa in proprio
ceflarius in iis contineretur, fed inflammationem aliquo & prasternaturali fpacio folet contineri, ex
in inteftinis & cava jecoris parte cujus humor quo accenfo accenduntur venae & arteris qua-
cum eflet fanguis biliofus & pituitofus, fua putre- dam continuatione, abfque eo quod putridus va-
fadione effecit motum, quo fingulis diebus alter- por ad cor permeet. Verbi gratia; contufio infi-

fjiidpetfi:
brem fympto*

nifque validiori periodo accenderetur.

C A P. XVII.

Semitertiana propria an fit fymptomatica, an
primaria., ilf cur eam primariam
feriptores fecerint.

gnis in capite fadta fit, ob quam fpacio non modi¬
co, prasternaturali tamen, concluditur fanguis ex¬
tra vafa ob earum contufionem effufus, qui prius
grumefeat, mox putrefeat & ad fuppurationem.
tendat. Ex hujus putredine contingit,continuatio-
ne quadam venarum & arteriarum, accendi fe¬
brem , quas vere eft fymptomatica j quia in vafis

Q Vapropter cum eas febres, intermittentem non conii&.it.Rurfus aliquando accipitur febris fym-
fcilicet& continuam, ex quibus Semitertia- ptomatica pro non modo hac, fed etiam ea quae
nam componi dixi, in vafis putredinem habere putridos vapores ad cor mittit per vafa, fufeitatos
compertum fit, fequitur & ipfam Semitertianam I partis cujufvis inflammatione vel putredine &
iniifdemputredinemfuamhabere. Quifpiamta- corruptelafubftantias,velinfignialiquaobftrudtio-
men contra hanc fententiam non leve argumen- ne fadta in vafis. Aliquando capitur febris fympto¬
matica

de Febre Semitertiana , Lib. I. i

inatica pro omni febre, quas extra vafa majora pu¬
trefactum humorem continet. Jjuandoque rurfus
pro ea febre , quas fieri folet ab inflammatione vi-
fcerum & partium earum; quarum curationem
nobis veteres propofuere; ut eft quae comitatur
phrenitidem, anginam, pleuritidem, peripneumo-
niam, nephritidem, hoc eft jecoris, lienis,& renum
notabiles & per fua declarata figna maxime con-
fpicuas inflammationes.

In hac fignificatione nos capimus febrem fym-
ptomaticam, quando fupra dicebamus Semiter-
tianam impropriam conflare ex febre fymptoma-
tica quae quotidie exacerbatur, & tertiana inter¬
mittente. Quapropter valet, quod putant confe-
quens; (i eft febris fymptomatica , ergo putredo non ejl
in vafis , nempe £ in prima fignificatione accipia¬
tur febris fymptomaticas nomen. Sed in aliis figni-
ficationibus falfum eft.

Illud quoque hic non eft omittendum, quod fi
diligenter confideraverimus ex quibus locis & per
quas vias talis humor fluat, qui facit inflammatio¬
nem membrorum ex qua Semitertianam fufcitari
dicebamus, non alias inveniemus, quam vafa ma¬
jora ; interdum & ea, quas per carnes corporis
difperguntur, quando ab iis humores deferantur
ad vala majora , quas inter alas & inguina excur¬
runt. Contingit autem in his aliquando,priufquam
depellatur ad membra inflammanda, non levem
putredinem fufcitari, aliquando fine putredine in
partem determinatam decumbere ac inibi putre-
fcere. Quatenus igitur & in majoribus vafis pu-
trefcit & in minoribus, eatenus iis qui fymptoma-
ticam nominant eam febrem, quae in minoribus
vafis putredinem tantum habent partis alicujus de¬
terminatas , ancipitis erit generis Semitertiana.
Sed appelletne quis Semitertianam primariam an
fymptomaticam parum laboro, dummodo conftet
ejus putredinem in vafis omenti, mefenterii, ven¬
triculi , inteftinorum , & aliarum ejus partium in¬
flammatarum ipe deprehendifle. Veteres autem
atque recentiores plures Medicos hanc inter puras
primarias retulifle cenfeo, quod nulla manifefta
figna eryfipelatis confpicerenr,aut inflammationis
alicujus membri, ex quo fymptomaticam febrem
provenire putabant. Neque enim adfunt figna
pleuritidis, anginas, vel peripneumonias, phreni¬
tidis , hepatidis, fplenitidis, nephritidis, aut ejus
febris quasveficas vel uteri inflammationem con-
comitari confuevit. Signa vero inflammationum
eorum membrorum, quas in Semitertiana obfer-
vata fuere,plerumque omni temporeobfcura funt,
fed maxime morbi initio: quod contingit vel quia
putridus humor prius in vafis majoribus contine¬
tur , & inde ad minora partium determinatarum
fluit; vel ob parvam partis inflammationem, &
fpacio exiguo in parte affedta circumfcriptam ;
Verbi gratia, cum jecoris, ventriculi, inteftino¬
rum tantum portiuncula aliqua inflammatur, ob
partis affedtas obfcurum fenfum,ut pancreatis,me-
fenterii, mefocoli, omenti, cavas jecoris partis &
lienis: aut propter abdita & profunda loca, in qui¬
bus partes inflammatas reconduntur , ob quas ad
tatftum nullus tumor comparet: aut quia mens
patientis asgrotat j unde aliqua in parte dolorem,
quem alias mente conflantes percipere deberent,

non fentit: aut denique quod, cum in hac febre
ftatis periodis exacerbationes fiant, & quotidie
alternis diebus, omnes autores hadtenus exiftima*
rint eas fufcitari non pofle a partis alicujus inflam-
matione, maxime vero intermittentem tertianam
vel quotidianam.

GAP. X V I I I.

Intermittentem febrem darifmptomaticami

T Ale enim axioma nunc receptum eft ab omni
Medicorum fchola ; Symptomatica febris omnis
in continuarum e fi genere , neque ulla unquam vifa eft
intermittens. In hac fententia, fi per fymptomati¬
cam febrem intelligerent tantum eam , quas in
phrenitide, angina, pleuritide,peripneumonia,ma¬
gnis jecoris Uenifque inflammationibus confpici-
tur, non invenirem quod reprehendere£n,fed quo¬
niam multi horum etiam eas intelligunt, quae ab
obftrudtionibus & putredinibus partium, & qua¬
vis partis alicujus inflammatione fiunt,nequeolixb-
fcribere eorum fententire.

In Marcelli Donati hiftoriis mirabilibus lib. v,
cap. iv,legi, Iacobum Hebraeum percuflum vul¬
nere tranfverfali in mufculum temporalem inci¬
dente ■, feptima die fupervenientibus rigoribus,
ufque ad quadragefimum quintum diem riguifle,
& quotidie fere femper fudaffe alternatim rigori¬
bus fuccedentibusfudoribus. Fniffe hanc intermit¬
tentem febrem a vulnere fadtam, patet per apho-
rifmum Hippocratis quando fcribit lib. xv, aph.
lx ni, Jpuibus in febribus quotidie rigores fiunt , quo¬
tidie febres folvuntur. Non ipfi obfervavimus inter-
mitttentem febrem in ifchiade alternis diebus in¬
vadentem 5 & quas ex obftrudtionibus vifcerum
oriuntur tertiante longas & quartanas, tertianas¬
que duplices, quid aliud funt quam eorum fym-
ptomaticas.

Defid. Iacotius in comm. ad Coae as pranctiones
Hippocratis, fcribit fe in puellas diffedto cadave¬
re , quas in levem quandam febrem inciderat, ter¬
tiante intermittenti haud diffimilem, fine dolore
ventris, in ventre abfcefium perruptum,a quo obi¬
turam prasviderat, invenifle, magna puris quanti¬
tate circa uterum reperta, quas ad fuperiores uf¬
que partes redundabat, cum inteftinorum colore
fubnigro. Et uno anno obfervavit in febre tertiana,
cum rigore non ita ordinato , exortam Juppurationem in
imo ventre , cujus nullum flgmm memoratu dignum
prae effer at: undefubito ejfufo pure fupra inteflina , aut
inteflinis ipfis adffbacelifmum perduci is, improvifamors
fecuta ejl, cum rigore, fudore frigido, animi deliquio , do¬
lore ventris, & inflatione.

Ex corruptione & putredine pulmonum quoti¬
dianos circuitus notavi, non tantum continuos,
fed etiam intermittentes. Hippocrates lib. v. Coa-
car. Pranot. Sedi. 11, aph. lxx i i i , hasc docet: oi d]i
£f/.7w^tnv 7TVf)i7ti , itpifySvns oi mT&.oi dtn.

ob fuppurationem febres intermittentes pleraque fudorifl-
cafunt. Quod veriflimum efle in praxi, quae circa
bubones venereos hac tempeftate quotidie occur¬
runt , difeere unufquifque poteft. Etenim appa¬
rent faspiflime ex his ortas febres intermittentes
quotidie cum horrore vel frigore invadentes, ac
cum fudore perfedte interminantes.

CAP,

14 Adrlani Spigelii defebn

C A P. XIX.

De cauffi antecedentibus ( humoribus nempe )
id putredinem efficientibus.

I Nter antecedentes caufas duae praecipuae funt
recenfendae, videlicet humores bilioli ac pitui-
tofi, ut plurimum copia peccantes, aliquando
etiam qualitate, qua aptas redduntur ad fufcipien-
das tales putredines, quae typum Semitertianarum
efficiunt j & ea, quae putredinis eft opifex prima¬
rius , quam alii obftrudtionem, aut conftri&ionem
meatuum cutis; alii vero vifcerum interiorum ob-
ftru&iones elfe volunt. Humores biliofi & pitui-
tofi in venis & arteriis omnibus per totum corpus
diffieminatis poffiint contineri,at faepe in aliquibus,
& iis praecipue, quae inter alas & inguina excur¬
runt , majoribus. Cum tanta eft horum humorum
copia, ut in omnibus vafis confiftant, febre Semi-
tertiana inftante, maxima eorum portio ad inte¬
riores partes, ut ad ventriculum & cavitates inte-
ftinorum, aut alias his circumflantes protruditur
per vafa majora, quae inter alas & inguina pofita
funt. Quod fi minor fit cbpia, & quae tantum in
hifce jam di<ftis vafis confiftit, in aliquam aut plu-
res earum, quae a propaginibus venae portae nu¬
triuntur, decumbit, antequam putrefcat, aut cum
jam incepit putrefcere.

rbihicmate- Generantur hi humores biliofi & pituitofi/»^-

na generetur, fj majoribus, ac quandoque etiam minoribus , partium
determinatarum , cerebri; jecoris, lienis; ventriculi
& inteftinorum cavitatibus. Quando intemperie
calida frigidave laborant, aut nimio ac pravo cibo
aggravantur, aliaeque ad hanc inducendam intem¬
periem caufae concurrant. Iam & obftru&iones
vifcerum, ut jecoris, producunt copiam bilis ex-
crementitiae, quoties non habet liberum exitum
in veficulam felleam, & inde per porum fiium pro¬
prium in inteftina. Quod fi & is comprimatur po-
rus a nimio cibo, aut aliis adjacentibus partibus
induratis, ut colo inteftino $ contingit in venis plu¬
rimam bilem coacervari, nifi per ramos venae por¬
tae in inteftina tenuia prorumpat per biliofum alvi
fluxum. Haec ratio eft, cur qui obftrudtionibus
laborant vifcerum , hinc febri fint magis obnoxii.
An bonum Oportune hic aliquis quaerere poteft, an bonum
umpercmd corporis habitum per contagium invadere queat talis febris,
tagiuminva - Cum enim in hoc mafla fanguinea fit nulla caco-
fd/elZf ta ' chymia inquinata, videtur ab hac febre immunis
effe talis habitus. Refpondeo contagiofas Hemi-
tritaeas aliquando etiam in vafiffe optimum corpo¬
ris habitum, fed tunc fanguinem putredinis con¬
tagio converti in talem cacochymiam, quae apta
eft producere Semitertianas biliofas. Tempore pe-
ftis faepe confpicitur totus fanguis optimi habitus
NoU . converfus in bilem flavam, viridem, atram. Eo¬
rum qui a vipera demorfi funt fanguis bilefcit. Ar¬
gumento funt excretiones biliofas, quae compa-

FINIS LIB

. . : .''V

? Semitertiana , Lib. 1.

rent iis, qui fuperftites manent per alvi fluxum, in¬
terdum etiam per fudores. Hoc tamen omnibus,
ut arbitror, in confeffo eft, Semitertianam primo
& citius invadere ac gravius qui cacochymiam in
vafis fovent biliofam & pituitofam, quam qui ea
carent. Novi mulierem viginti quatuor annorum,
calidi ac humidi temperamenti, cum fubdominio
pituitae diminutis menfibus, cancro infigni labo¬
rantem in clune dextro, progenito ex fteatomate
ab imperito chirurgo male incifo, dum in domo
decumberet, in qua omnes maligna Hemitritaea
& plurimi ejus familiae lethali afficiebantur, ab ea¬
dem febre immunem non fuiffe, etiamfi per ulcus
quotidie multa fanguinis copia & fanies proflue¬
ret. Exiftimaflet unufquifque haud fieri pofle ut ob
tantam humorum pravorum quotidianam evacua¬
tionem putredo in vafis aut aliquo vifcere genera¬
retur , apta ad Hemitritaeum producendum. Et
tamen haec mifere per tres menfes eafdem recidi¬
vas & mutationes febrium paffa eft,quas aliae cjuf-
dem domus, quae fuperftites manfere. Id tantum
beneficii excretio humorum pravorum quotidiana 9
per cancrum caufavit, quod malignitatis figna ob*
lcuriora videbantur.

Sed de priori caufa antecedente haec fatis,venio
nunc ad pofteriorem, quae duplex eft apud auto-
res: cutis meatuum nempe conftridtio vel obftru-
< 5 tio, & vifcerum obftru<ftio vel eorum meatuum
conftri&io. Interdum utraque haec concurrit, in¬
terdum alterutra. Nam peripiratione corporis im¬
pedita , fi id cacochymum fuerit, humores in va¬
fis accenduntur atque putrefcunt. Imo qui Gale¬
num fequi fe afferunt, omnium putridarum fe¬
brium putredinem praegredi, ac cum ipfa perma¬
nere ajunt retentionem tranfpirabilium & vaporo-
forum excrementorum per cutis poros, quae fit vel
quando denfatur cutis ab intrinfecis & extrinfecisj
vel quando obftruuntur & vifcidis humoribus. Dixi
ab intrinfecis denfari ac contrahi, quando acris
aliqua materia vel alterius qualitatis naturae mole-
fta ftimulatur ad excretionem A valida vi expul¬
trice partium externarum & ad partes internas, &
praecipue ventriculum ac inteftina protruditur. Ita
videmus temporibus aeftivis purgantia medica¬
menta & fluxus alvi fpontaneos, fudores inhibere,
cutifque poros ac totius corporis habitum con-
ftringere. Inter vifcera, quorum quoque meatus
conftringuntur in hac febre, folent a me praeci¬
pue numerari inteftina & ventriculus in fuis cavi¬
tatibus : quando pituita aftringente aut frigida in¬
terna eorum tunica oblinitur, vel cibis adftringen-
tibus refrigerantur. Vafa meferaica 8c ea, quae per
jecur & lienem 8c pancreas tranfeunt, tumangu-
ftantur ob eafdem caufas, tum obftruuntur ; ma¬
xime vero fellis porus ad inteftinum duodenum
tranfiens, & ejufdem meatus per jecur difperfi.
Obftruuntur quoque omnes hi dudus A craffis 8c
pituitofis humoribus.

R I PRIMI.

APRI*

A D R I ANI S P I G E L I i

B R V X E L L E N S I 5

D E

SEMITERTIANA;

LIBER S E C V N D V S.

"Caufas externas, figna diagnoftica & prognoftica
profequitur.

intelligam.

C A P. I.

De aere calido humido , & imquali.

I Vanquam omnes morbo-
\ rum caufas, quas externas
vocanturconcurrere ad
o generationem hujus febris
J queant, duas tamen funt
f praecipuae, quae hancpro-
I creant: a^rfcilicet, & vi-
I ttttt ratio. Aer, de quo. prius
fermonem inftituo, debet
efle calidus & humidus, atque inaequalis. .Galenus
Hemitritaeam febrem Romae frequentem efle feri-,
bit * 8c in iEthiopia, totoque littore tractuque ter¬
rae, 'ubi edum eft calidius cum adventitia humi ditat e.
Videtur aliquibus his verbis innuere caelum debere
prius efle calidum, deinde fupervenire ei oportere
humiditatem,& iicaerem calidum & humidum fa¬
ctum hanc febrem progignere.
medi ' Ego per caelicaliditatem non exiftimo eutnin-
” L " telligere infignes calores & continuatos , quos
fqualores nonnulli appellant, quia tales non funt
femper Romae, nec in aliis multis frigidis regioni¬
bus , in quibus hic morbus eft frequens, Auftria,
Pannonia i Moravia, Sc hifce finitimis tra&ibus, in
quibus veris initio, fole nondum aeftuante, talem
febrem epidemicam incepifle vidimus, & magis
vernis temporibus, quam aeftivis (quibus tamen
fol eft calidior) continuafle. Et fane calores infi-
gnes non folent efle cum multa humiditate, qua
aer praeditus efle debet, conjundti.

^ er adventitiam humiditatem meo quidem judicio
venuuam u. Q a { enus aon intelligit aliam, quam quae accerfitur
& natura climatis cajli. Qualis eft,quae a ventis non
naturalibus in aliquam provinciam pellitur > vel
a vaporibus e terra elevatis fufeitatur, concurren¬
tibus ejus anni conftellationibus ad iftius hutnidi-
tatis proventum. Romae, ratione climatis, debe¬
ret efle temperatus aer i in iEthiopia calidus &
ficcus; & tamen caelum koraanum asftate & aii-
tumno nebulofum eft. Narrant noftri navigatore^
in infula Divi Thomas, quae fub linea aequinoctia¬
li fita eft, atque in Guineas Africanae regno, ubi
iEthiopum maxima pars habitat, multis vapo¬
ribus e mari per folem attraCtis, quo tempore fol
tneridianus verticem tangit,caelum nubilofum efle
& valde pluviofum, nec ventofum: inde febres
continuas ipfis efle familiares, quae alternis diebus
validiores lunt , & utplurimum per viginti dies

perdurant : advenafque nautas ejufmodi febribus
(quas per figna ab aliis mercatoribus relata puto
Semitertianas efle) ut plurimum perire. In Au-
ftria, Moravia, Pannonia, locifque his proximis
mane&velperivapores t terra elevantur, qui fi
non a ventis 'manqabigerentur, ufque ad tertiam
diei partem commorarentur, 8c prarter naturam
aerem humeCtarent in perniciem incolarum maxi¬
mam. Siquidem fol, validis regnantibus ventis',
aerem asftivum (qui valde calidus in iis locis uori
eft) contemperantibus, nonpoteft.matutinisfui$
radiis derepente vapores & nebulas difeutete. Ita¬
que fi quando contingit ventos in hifce regioni¬
bus, aliquo anno praster morem ejus regionis file-
re aliquandiu, tunc etiam accidit frequens & po¬
pularis Semitertianarum invafio. Hinc natum eft:
apud eos, qui Auftriamincolunt, proverbiurh':

Auftria , ventofa -,fi non ventofa , venemja. ,

In medio veris & in fine pluviaS per quadraginta
dies & amplius perfeverantes Semitertianas popu¬
lares in omnibus fere regionibus, tam temperatis *
ut Italia, quam frigidioribus, ut Auftria i Mora¬
via , Iftria, Styria, & aliis attulifle obfervavi ftatim
in principio asftatis. Annomillefimofexcentefimp TebmSeinl L,
vigefimo primo, ab asquinodtio verno ufque ad
principium asftatis pluvias continuas erant Patavii \ Udiafuijjc .
Vicentias, Veronae, Veneriis, aliifque urbibus hifce
propinquis. In agro Patavino cum pluvia 'ultra
menfem perduraflent, adeo frequentes Semiter-
tianas vifse funt, ut nullam finceram tertianam ob-
fervaremihi in centum tegris licuerit. Omnes;qU£e
exa(ftas Semitertianas figna non habebant i obfcu-
rioribus notis ejufdem fpurias quodammodo inva¬
debant. Et quo magis has pluviae perfeverabant i
eo etiam inaligniores has febres fiebant, & magis
contagiofe atque lethales. Veneriis tamen eo tem¬
pore , quo Patavii graflari incipiebant, non con-
fpiciebantur (cum tamen has duas urbes haud pro¬
cul a fe invicem diftent) fed cum veris finis infla¬
ret. Nam urbs Patavina non procul & montibuS
fita eft. Vnde rton tantum pluviis continuis ejuS
aer, fed etiam a nive in montibus liquefa&a, intu-
mentibus extra alveum fluminibus & agros inun¬
dantibus , duplicata humiditate inquinabatur;
quod Veneriis non contigit. Nam pluvias etfi hic
quoque frequentes eflent, non tamen poterant
aerem multum humedtare, quod pluvias cadentes
in civitatem in mare defluebant, & per asftus ma¬
ris abluebantur ac deferebantur. Tandem coepe¬
runt etiam Vencfciis ferius comparere, ob nebulas
& ventis

Adriani

a ventis illic a continenti propulfas. Verum pau¬
ciores , quam Patavii, Semitertianae Vigebant, &
citius ceflabant.

Hinc patet caufa, cur omnium citiffime & fre-
quentiffime huic febri obnoxii fint, qui in vallibus
habitant & prope magna flumina, & quse fre¬
quenter loca plana & pafcua vicina inundant, &
circa magnos lacus ac pifcinas aedes fuas habent:
contra qui m collibus ac montibus degunt, magis
ab hac febre fint tuti, aut ferius minufque maligne
ac populariter ea moleftentur. Hoc in Auftria,
Moravia , Pannonia, finitimifque regionibus ve-
riffimum efle comperi. Nam maxima harum re¬
gionum pars montofa eft, aut collibus afpera 5
pagi & urbes pleraeque in vallibus aut planitiebus
inter montes litis conftru&ae funt; quo aquis,qui¬
bus indigent ad vitam commodiorem , abundeut,
8c a ventis,qui iis validiflimi funt & afperrimi hye-
malibus menfibus, tuti fint. Ideo aeris frequens
adeft vere & aeftate humiditas. Vere quidem,quod
£ pluviis & nivibus liquefa&is, quae folent effe
multae, terra lupra quam cafas aedificant, pluri¬
mam humiditatem abforbeat. iEftate vero, quia
ab hac humiditate plurimae vefperi ac mane exci¬
tantur nebulae > quae propter montes, fi a meridie
fint, neque a foie; fi vero a feptentrione & ortu,
neque a ventis commode poliunt difcuti. Autum¬
no vero minus ab hac febre in iis locis aegri mole-
ftantur, quia frigus in iftis regionibus cum pruinis
cito .oritur, quae refrigerant & exficcant adven¬
titiam aeris humiditatem.

Hippocrates hkr. i Epidem. fett. n, fer ibit in
'Thafo iutumno 8c fub hyemem Semitertianas
plurimis incolis factas ex tali anni conftitutione:
Ante autumnum , inquiens, tempefiates non tempefiivo,
fed derepente aquiloniis & auftrinis multis humida , &
prorumpentes. Hujufinodi vero durabant ufque ad pleiada
& Jitb pleiade. Hyems autem aquilonia : aqua multo , lar-
go, magno z nives. Plerumque mixta aeri ferenitas : &
hoc quidem Jiebant omnia ; frigora vero non admodum
intempejliva. lam vero pofi brumale folflititlm: & quan¬
dofavonius (firare incipit , poflerior hyems magna erat,
aquilonia multa. Nives & aqua afiiduo , multo , colum
procello fitm ac nubilum. Hoc autem durabant , & non
remittebant ufque ad oquinoclium. Ver autem frigidum ,
aquilonium , aquofum, nubilum. Aeflas non valde aftuo-
fafiebat. Etefio afiiduo ffirarunt. Mox circa arci urum
in aquiloniis aqua valde multo. Haec funt Hippocra¬
tis verba, quibus etiam docere videtur anni prae-
feriptam conftitutionem humidam quidem fuifle,
fed frigidiorem,quam regioni de more folito com¬
petebat. Hoc addere adhuc libuit ut, quod lupra
dixi, confirmarem auttoritate Hippocratis, ad
aeris confiitutionem , quo Semitertianas facit, non re-
®udis aer ai q u iri magnum ofium ffed infignem humiditatem. Dixi
procreationem etiam acrem inaequalem conferre ad hujus febris
requiratur? procreationem, non quidem omni tempore, fed
in fine veris, & aeftate cum aer incaluit; fi enim
tunc fiant frequentes tempeftates , ut modo fit
calor, modo frigus j modo venti aquilonares, mo-
• do auftriui; modo fudum fit caslum, modo ven-
tofum Sc nubilum, quemadmodum in Auftria,
Moravia & Pannonia cum ibi per quadriennium
praxim exercerem vidi (plurimum quotidie £ le-
d:o furgens mane, dubitans, qua vefte me eo die
indui oporteret) aperiuntur ab aeftu pori cutis, &

rurfus derepente & frigore condenfautur ac ob-
ftruuntur. Autumno in calidioribus regionibus fi-
milis inaequalitas etiam hanc febrem inducit. Vidi
qui in cavernas montium & cellas vinarias frigidas
aeftatis .tempore ingrelfi, atque vinum frigidum bi¬
bentes nonnihilque in hoc frigido aere moram
trahentes in hanc febrem inciderunt.

ViBm ratio apud MoraDos , Zfi Pannones , pro¬
ducens Semitertianam epidemicam. Qualis
fit qm Jporadicam gignat.

A Vantum quoque vi&us ratio conferat ad hanc
febrem generandam, lubet in tironum gra¬
tiam edocere, produ&is in medium iis, quas ego
in praxi mea dum inter Pannonas & Moravos ver-
farer, obfervavi. Non enim qui nimio potu vini
aut cerevifias aut aquas utebantur, huic febri erant
magis obnoxii, fed qui valde frigido & glacie vel
nive vel in profundis puteis plurimum refrigerato.
Etenim frequens ejus ufus in Pannonia apud eos,
qui in humidis & uliginofis locis habitant. Cellas
namque vinarias plerumque profundas non ha¬
bent. Idcirco coguntur tepidum potum asftivis
diebus aflumere, vel glacie vel nive refrigeratum.
Accidit inde caput eorum fieri deftillationibus ob¬
noxium in pedtus, ventriculum, inteftina, aliafque
corporis partes j quod exlevituffi, vocis rauce¬
dine , fanguinis profluvio e naribus, dolore dorfi,
lumborum, fcapularum, urina maxime fpumofa
conjicere mihi licuit. Quamobrem veraciflimus
redditur apud eos aphorifmus xxiv lib. v Hippo¬
cratis , qui inquit: Rigida , qualis nix & glacies fe¬
tiori inimica, tuffes movent, fanguinis profluvia & de-
ftillationes. Habent quoque iidem populi aquas
crudas non leves nec facile penetrantes ad vefi-
cam. Quia funt ftagnantes, paluftres, puteales, ut
plurimum a nivibus genitae. Fluviales eorum aquae
& fontanae aeftivis diebus & autumno ac hyeme ibi
optimae quidem funt j at ubi ver inflat, peflimas,
ob nives liquefa&as. Ex his plurimus eorum po¬
tus , qui funt tenuioris fortunae: qui vero ditiores,
coquunt fibi cerevifiam ex tritico magis, quam
ex alio frumenti genere, dulcem & nullius vinofi
faporis cum bene defaecata fuerit; ideo vix diure¬
ticam, fed crudam. Nam cerevifiarii codtores di¬
ligentem ejus codturam negligunt, majoris quae-
ftus gratia. Quapropter haec bibita in praecordiis
aeftuat, 8t copiam pituitae in iifdem partibus con¬
gregat. Vnde plurimi fanitati fuas confulentes ad
aquas crudas 8c cerevifiam digerendas, allii efu fi¬
bi prudenter mane confulunt,praecipue Pannones.
At Moravi aquam vitae modicam mane bibunt qui
ditiores funt ad praecavendas cruditates. Quas ta¬
men ex pravo fuo vitae genere magis adaugent.
Nam a potu aquae'vitae multi cerevifia fele im¬
plent in tabernis, matutinas horas in iis confumen-
tes. Deinde poft prandium vino fe inebriant, quod
in Moravia traduque Pannonico ei vicino & aliis
locis plerifque crudum eft, ventriculo & inteftinis
noxium. Nam hae regiones frigidae funt, tardeque
in iis vites florent aeftate, ac citius pruinae & fri¬
gora autumni temporibus fubintrant. Propterea
uvae quotannis raro ad perfedtam maturitatem
perveniunt! lam & vinum quod uno anno matu¬
ruerit ,

de Febre Semitertiana, Lib. 11. i7

ruerit, folent permifcere cum bimo, trimo, qua¬
drimo, aut plurium annorum, quod nifi longo tra-
dtu temporis fuam aufteritatem amittit. Inde con¬
tingit ipfis caput impleri, nervos, articulos & inte-
ftina laedi deftilationibus, doloribus colicis, poda¬
gris , apoplexia, epileplia, obftru&ionibus vifce-
rum ‘, reliquis morbis qui a cruditatibus bileque
originem habent, affici.

Iam vero cibos fpedtemus & reliquas res non
naturales, quibus fruuntur. Ipforum flumina &
pifcinas, quibus abundant in vallibus, magnam
pifcium copiam fuppeditant. Itaque pifcium efus
ipfis familiaris conditorum cum aromatibus. Ve-
fcuntur etiam copiofe frudibus, pyris, pomis,pru¬
nis , fub finem asftatis melopepone nimis maturo,
omnibus glacie ac nive refrigeratis fuperbibentes,
hi quidem aquam , illi vero cerevifiam, ditiores
vinum. iEftate media multum ipfos deleda t cu¬
cumerum in aceto maceratorum ufus : quo nullum ci¬
bum vidi ad Hemitritaa* generanda* perfectiorem, fi
aquam vel cerevifiam fuperbiberint. Qui crapulas in-
dulgent & copiofo cibo utuntur, variis eduliis
ventrem replent, permifeentes (ut cum Horatio
loquar) conchylia turdis.

Somno maxima pars hominum longiori utitur
& plurimo, ac praster ambulationes exercitia pau¬
ca habent cujufcumque fexus & aetatis homines.
Minus praeterea mingunt, quam ratio copiofi po¬
tus eorum requirit. Nec tamen alvum propterea
lubricam habent. His igitur de caufis in praedidis
regionibus Semitertianae non epidemiae tantum
frequenter vifuntur, fed & prorfus endemias exi-
ftunt. At in aliis regionibus ubi hae febres fpora-
dicae funt, nafcuntur ob pravam & inconfuetam
vidus rationem, ob quam pituitas & bilis copia
in corporibus accumulatur. Animadverti itaque
iis, qui ex fervitute in libertatem redadi funt, aut
ex paupertate ad divitias pervenerunt, derepente
harum febrium periculum impendere. Veluti funt
qui ex monachis fiunt abbates, aut clerici qui epi-
fcopatum accipiunt; mercatores ex longinquis re¬
gionibus divites fadi ac domum reverfi & otiofam
vitam degentes; qui veneri plurimum indulgentes
bene comedunt aut bibunt vel ftatim a venere,vel
ante venerem, ut noviter nupti, fponfi & fponfas,
& pauperes, qui ducunt uxorem divitem, aut pau¬
peres mulieres, quas cum divitibus maritantur.
Nam ex venere intempeftiva & nimia ante vel
poft cibum varium & copiofum multa pituita ex
chylo nimis crudo, & bilis ex fupercalefadis va-
fis in corpore generantur.

Animus quoque eorum a curis liberior longiori
fomno & frequentiori indulget. Eo tamen nec ci¬
bus nec potus propter varietatem digeruntur, fed
congeritur quotidie aliquid ad cumulum crudi¬
tatum &c excrementorum in vafis confidentium.
Notavi biliofos natura & ad febrem tertianam
proclives, debilibus vifceribus prasditos, &qui
facile incurrunt in horum obftrudiones, fi muta¬
verint vitam in otium & crapulam, eduliis frigidis
& humidis craffique fucci, ut laganis, utriis, &
ex pafta fadtis eduliis, placentis ex ladte, cafeo,
betis & aromatibus utantur, in Semitertianam fa¬
cile incurrere.

C A P. III.

De Jignis dkgnoflids imfverfalibm.

S igna communia pathognomonica nulla in Semitalia *
na, qua propria (fi impropria competunt , infunt.

Omnia enim qu$ fimpliciter Semitertianae adferf-
buntur a Scriptoribus, proprias conveniunt. In hac
enim videre licet alternis diebus febrem magis ur¬
gere. Hinc Hippocrates lib. i Epidem. loquens de
febribus in Thafo regnantibus prima tempeftate j
Modu*, inquit, erat Semitertiana* ■, uno die leviores, al¬
tero gravia* iterum invadentes.

Sed cum multae fiut febres compofitae, quae al- Puertia-.
ternis diebus iunt majores, nempe tertiana conti- a tertiana
nua, duplex tertiana, tum intermittens, tum con- ^puTm-
tinua,& Semitertiana j quaerendum modoeft,qui- tianadfti»
bufnam notis Iianc ultimam a caeteris diftingue- & ue?lda '
mus. Sane a continua tertiana per rigorem, aut
frigus, aut htyrorem diftinguitur, quae in continua
abiunt. A duplici tertiana longitudine paroxyfimo-
rum & typo quotidianae permixtae. A continua
conclufa duplici, frigore, horrore, & rigore: con¬
tinua vero per fuperingreflum paroxyfmorum, in-
vafionis modo, quo duplex haec continua tertiana
breve habet initium & augmentum, flatum & de¬
clinationem longam. At in Hemitritaea Iongapro-
dudtio augmenti & flatus, ac declinatio brevior.

Hoc per exempla declaro. Anno raillefimo fex- kftom.
centefimo primo circa initium menfis Augufti, &
in fine menfis praecedentis, cum frequentes tem-
peftates oborirentur,& venti frigidi matutinis prae-
fertim temporibus fpirarent, Patavium & circum-
vicinas civitates, pagos, oppidaque invafit epide¬
mica febris , quae duplex tertiana continua per fu¬
peringreflum paroxyfmorum,fpuria a Medicis vo¬
cabatur. Febris praegreflo utplurimum catharro
incipiebat, eratque biliofa cum fub dominio pitui¬
tae. Cum infigni horrore ac frigore uno die inva¬
debat; perfeverabatque ad oeflo vel novem ho¬
ras , antequam ad flatum veniret: poft quem qui-
bufdam fudores oboriebantur craffi&pingues pri¬
mo, deinde tenuiores. Vomitus in augmento pi-
tuitofi, deinde biliofi confpiciebantur. Poft fudo¬
res febris non intermittebat, quanquam effiet lon¬
ge remiffior cum pulfu molli & debili, atque ita
perfeverabat parumper ad integritatem proxime
accedens, donec alius horror, aliudque frigus par*
tium extremarum fuperveniret altero die minoris
afflieflionis, quem minor calor febrilis excepit plu¬
rimis horis paulatim incrementum accipiens fine
vomitibus. Quis dicet hanc febrem revera dupli- .
cem tertianam efle j &: non potius fpuriam Semi- 1

tertianam, prtefertim cum nulla eflent accidentia
alterius tertiante eo-die, quo minor febris compa-
rebat; nullus vomitus; fed tantum dolor quidam
ac morfus circa ventriculum ? Sed praeter hoc
unum lignum, quod ex inaequalitate magnitudi¬
nis paroxyfmorum fumitur ex Hippocrate, aliud
fignum univerfale non habemus. Nam quod ad
continuitatem hujus febris attinet, quamipfiad-
fcripfit Galenus ex fententia Hippocratis, de ea in
praecedenti libro fuit fecundum meam opinionem
determinatum.

CAP.

Gluomodo
afimplici
tertiana, di-
ftinguatitr.

Adriani Spigehi

C A P. I V.

De Signis r veu Semitertiamprimi ordinis
Galeni

Q Vapropter ad figna fpecierum propria? Semi-
tertiana?, St impropriae nunc excurramus.
Vera Semitertiana primi ordinis Galeni figna
habet tertianas fimplicis cum quotidianas continuae
fignis permixta. Vtpropterea in libro de typis dicat
Galenus: Jpuxcunque autem omnia tertianum (typum)
insequuntur , eadem Semitertiano contingunt. Nam &
ejufdem generis ambo funtparticipes: quippe qui accejsio-
num & remifionum repetitiones per triduum faciant.

Proprium tamen hoc fignum addere oportet,
quo a fimplicis terianae acceflione diftinguere pof-
fimus Semitertiana? acceflionem: nempe accefiio-
numproductionem , & quas utplurimum in hac fit
per reduplicationem, quam Graeci imvciSv^amv
vocant^Nam antequam una febris aa vigorem ve¬
nit (five ea prius fuerit tertiana, quae invaferit,five
quotidiana) altera febris novo paroxyfmo affligere
incipit alternis diebus. Non tamen femper,etiamfi
acceflio fit produ<fta,tefte Galenofflt haec paroxy¬
smorum reduplicatio. Nam fieri poteft, ut tertia¬
nae paroxyfmus cum quotidianae paroxyfmo ita in¬
ter fe confundantur, ut alternis diebus invadant
una eademque hora. Acceflionem tamen produci
tunc etiam oportet, etfi tertiana fimplex com¬
mixta eflet, quod quotidianae acceflio longa efle
confueverit.

Aliud quoque fignum eft : nempe perfrigeratio,
cum qua folent faepiflime (ut loquar & hic fecun¬
dum Galenum) venire accefliones.

Antiquiflimi quidam codices addunt tertium
fignum, pulfus nempe maxime debiles.

At hoc abefle poteft ab hac febre in principio
morbi, vel cum nullam habet prorfus malignita¬
tem: adeft tamen perfaspe, ne dicam femper, in
augmento & ftatu.

Quartum fignum ibidem Galenus huic febri
aflignat, nempe horrorem in acceflionibus diu-
tifiime aegros affligentem,utpropterea febres hor¬
rificae appellentur. Nam per totam acceflionem
producitur fymptoma horroris j vel propter inae¬
qualem afcenfum, vel ob reduplicationem. Nam
fi brevibus intervallis horrores diu repetant, tunc
producuntur propter inaequalem afcenfum febrilis
caloris. Si vero per longa intervalla horae nempe
unius vel alterius, fit per reduplicationem, quas
ternas plerumque, aut quaternas in Semitertianis
febribusadefle feribit Galenus, quod & nosipfi
vidimus. Libro autem de Crifbus 11 , acceflionem
horridam Semitertiana exquifitae propriam attri¬
buit lingulis diebus, fed uno majorem , altero fe-
quenti minorem. Et lib. de morb. Tempor. horridum
in fultum, omnes principii peculiares notas haben¬
tem , praeter rigorem, ei adferibit, declarans fe
hifce verbis: Etenim vehemens horror , vel initium
aliquod rigoris , vel parvus rigor ejfe videri potejl.
exactum rigorem , qualis in tertianis quartanifque ejl ,
hujufmodi febris non accipit. lam ponamus pro tironi¬
bus exemplum in juvene vigintiquinque annorum
biliofo , qui autumni initio ex melonum & alio¬
rum frudtuum efu immoderato, glacie vel nive
refrigeratum fuperbibendo vinum, tempore affla¬

tis , quo tempeftates frequentes erant & venti mo¬
do auftrini, modo boreales, in febrem lapfus eft,
invadentem primo die cum horrore hora prima
poft ortum foiis, cum pulfu & calore valde inae¬
qualibus, qui calor ubi ad ftatum venit hora nona,
jam per corpus expanfus iterum ad interiora con¬
trahatur , St pulfus fiant tardiores, rarioreS, mino¬
res , St partes extremae nonnihil refrigerentur:
affluante vero thorace ac ventre, denuo alius hor¬
ror repetat, quem fequatur poft horam unam, vel
alteram anxietas ,naufea, bilis St pituitae vomitus,
deinde tota nodte male fe habeat. Circa vero pri¬
mam fequentis diei, vix oborto madore, alius
horror, fed minor rurfus ingruat, cum partium
extremarum refrigeratione & pulfus contrafflione»
atque fic tertio die duplicis febris fiat acceflio hor¬
rifica , unius quidem mane, alterius vero circa ve-
fperam. Et fic quarto die fubfequente mane una
tantum acceflio repetat: talefque alternatim fe-
quentibus diebus paroxyfmi compareant, nonne
hic febris Hemitritasa? exquifitas Galeni typus
monftrabitur ? Nam alternis diebus cum horrore
invadit tertiana fimplex, lingulis vero cum frigore
aut leviflimo horrore quotidiana. Decipiat tamen
hic nos non oportet, quod aliquando contingat
tertianae 8t quotidianae horrores inter fe confundi
cum uno eodemque tempore invadant. Tunc per
brevia intervalla horror repetit 3t diutius tenet
uno die, quam altero : utroque tamen eadem
hora invadit, nili lingulis diebus anticipet, vel
poftponat. Siquidem tunc altero die apparebunt
horrores per longiora intervalla,5t paulatim tertia¬
nam , qua? commifcetur quotidianae, vel tardare
fua acceflione, vel citius quotidiana eadem die in¬
vadere. Apparebit in tertianae acceflione, praeter
rigorem 8t horrorem naufea cum cordis morfu
primis acceflionibus, fi per plures circuitus repe¬
tent , fi per pauciores duos vel tres uno eodemque
die, loco naufeae vomitus biliofusatquepituito-
fus, St alia, quae tertianis circuitibus propria. His
diftingues hanc Semitertianam a duplici tertiana,
in qua etiam altero die folent manifeftari eadem
figna, quanquam remifliora , rariflimeque eadem
hora in principio paroxyfmorum.

Caeterum interrogare hic aliquis poflet, quo¬
modo quotidianae continuae paroxyfmus in Semi¬
tertiana exquifita cum horrore invadat,cum con¬
tinua quotidiana fine extremarum partium frigo¬
re invadere foleat, intermittens cum frigiditate >
Ad hoc refpondeo , quotidianam continuam non ejje
illam quam nonnulli recentiontm conclufam vocant , fed
produilam intermittentem. Supervenire autem alte¬
ram quotidianam fini alterius, antequam in inte¬
gritatem delinat, St propter confufionem bilis pi-
tuitaeque fieri horrorem.

C A P. V.

De Typo Semitertiana fecundi ordinis Galeni, is?
magni Hemitrim Barbarorum.

Q Vae fecundi ordinis Semitertiana dicitur Ga¬
leni , lingulis 'diebus paribus cum frigiditate
accefliones habet, vel cum horrore ■, quae mo¬
do accidunt eodem tempore femper, modo tar¬
dius lingulis diebus, modo citius, quas appellant
pra&ici anticipantes, „ut illas poftponentes accef-
fi.onpc

Quomodo
a duplici
tertiant».

Quafiio.

de Febre Semitertiana ,, Lib. IL

ftones, /equuntut has calor initis paulatim incre- & haec & alia accidentia in principio fint 'obfcura j
fcens, remittens quidem, nunquam tamen inter- tratftu vero temporis repetentibus paroxyfmis va-
mittens, cum liti fere nulla, pulfu parvo molli lidioribus, jam Semitertiana fe prodit interdum ,
non valde celeri in ftatu acceffionum. Tertio vero praeter mentem nec fine admiratione celebrium
quoque die exacerbatur vehementer line horrore Medicorum. Ita ut nonnulli Hippocratem men-
novo aut repetito, aut tam diu, quam in primi or- dacii coarguerint, exiftimantem febrem tertia-
dinis Semitertiana perdurante, fed breviori & mi- nam periculo vacare» Itaque qui hujus febris na - 1
tiori: cum quibufdam tamen lignis tertianam fim- turam & typum probe nolcere cupit, eum opor-
plicem concomitantibus ; ut inligni calore & acri, tet in minoris Semitertianas lignis dignofcendis
liti intenfa, vigiliis, inquietudine , urina rubra; plurimum operae ftudiique ponere»
quibus adfunt mentis alienatio, aut furor: ita ut

acutiffime diebus imparibus asger aegrotare videa- C A P. V I.

tur. Evadit hasc, tempore praTertim peftilentiae, jy e rpjp Semitertiam minoris. Locus Galeni
• Magnus Hemitritaeus, quoties horrores ac frigo- ' coneclm

ra partium extremarum accefliones relinquunt»

Sed line his febris utraque , tum quotidiana , tum TJ Vjus ut plurimum talis typus efle folet. Pri-
tertiana exacerbentur atque remittant quotidie ; Jl J. mo die febris corripit cum horrore, naufed
alternis vero diebus acutiffima fiat acceffio. vel anxietate circa ventriculum, fed line vomitu»

manda. Notandum autem hic pro tironibus, in Semi- Vbi haec febris per feptem vel plures horas perdu-
L tertiana fecundi ordinis Galeni quotidianam cum rarit, fudor fequitur ; poft quem videtur quali in-
tertiana continua implicitam primis diebus cum teger a febre laborans, cum nulla videatur notatu
frigore invadere, deinceps augefcente febre fu- digna inaequalitas in pulfu, aut calor praeter natu-
pervenire horrores. Et rurfus vice verfa aliquando ram. Tertio die rurfus invadit tertiana cum hor-
primis diebus horrere, poftea frigere aegros: qyod rore , & majori naufea anxietateque , vel dolore
humorum mutationi penes naturam,multitudinem circa ventriculum, diutius perleverat anticipando
& locum adfcribere polfumus. acceflionem j deinde , prolongato paroxyfmo, fu-

n. Alterum quoque animadvertendum, quod ma- dore finitur 5 fic ut reliquo rempore, qui diem
ximejuniores Medicos decipit, & etiam quando- quartum continet & integer efle deberet, pulfum
que aetate provedios, in Semitertianis duobus Ga- paulo frequentiorem confervet (oportet autem
leni prius oriri febrem quotidianam, deinde poft hic jam efle in pulfu aegroti exercitatum tironem,
tres, quatuor plurefve dies tertianam fupervenire. ut fciat qualis ei efle deberet, tum qualis etiam fu-
Rurfus aliquando prius tqrtianam invadere, dein- erit, dum eflet fanus. Mulieribus enim plerumque,
de fecundo aut tertio paroxyfmo paulatim per ob- &• qui in hypochondriis antiquatas obftrudiones
fcuros paroxyfmos fe infinuare quotidianam : at- habent, pulfus funt viris & integrum ventrem ha-
que inde poftmodum nafci, ut commemorata haec bentibus frequentiores & minus aequales: deeft
ligna non uno eodemque tempore compareant. tamen ipfis femper calor praeter naturam*) & non-
aliquando duas hafce febres uno eodemque tem- nihil inaequalem, fi quis bene perpendat circa prae-
porediftindte, vel confufe. Hinc patet ratio, cur cordia leviflimum calorem praeter naturam, qui
hodierni Medici in prognofi frequentilfime deci- leviflime videtur fequenti die poft meridiem exa-
piantur,& aegri interdum le vel non febricitare pu- cerbari. Atque hoc tempore aeger neque appetit
tent morbi initio , vel levem febrem fentiant. potum, neque eum refpuit. Quinto die, qui ter-
Quod etiam Galenus fua tempeftate notavit, in- tius eft paroxyfmus tertianas, omnia vehementio-
quiens: Sane alias a primo die confutuitur , alias a fe- ra comparent, anticipant horrores, longior inae-
cundo & tertio incipit. Vnde maxima deceptionis caufa qualitas, caloris cum vomitu pituitae & bilis, &
Medicis oritur , ob ejuf/mdi invafionem. tunc adhuc magis produdta fit febris , quamfe-

Nam quibus hodie quotidiana febris ante ter- eundo paroxyfmo; ita ut quae febris primo paro-
tianam per tres quatuorve aut plures febres prae- xyfmo, intra fpacium duodecim horarum, vide-
ceffit : hi levem quandam laffitudinem ac fitim batur terminare fuum paroxyfmum cum fudore,
fentientes, & capitis.dolorem, naufeam aut cibi nunc ulterius vagata paulatim fexdecim, viginti
faftidium , febricitare fe non putant, cum neque aut triginta horas perduret & amplius, praefertim
rigor, neque horror, neque infignis aliqua refri- cum jam confundatur cum tertiana. Manet enim
geratio extremarum partium quotidie aegros mo- febricula poft fudorem, quae deinde fexto die ma*
leftetu Vbi vero fupervenit febris tertiana cum nifeftioribus notis fe indicat. Nam circa vefperam
horrore, jam tum fe febricitare putantes, Medi- leve frigus extremas partes occupat, & interdum
eorum auxilia quaerunt: qui aegri fi iter confece- etiam levis horror, poft quem fenfim in multam
rint cum quotidiana praegrefla, aut aliquo vifcere nodtem calor fentitur cum levi fomno aliquantu-
antea fuerint invalidi, maxime pulmonis, ita ut ad lum perturbato, & levi fitu. Et fic paulatim utrae-
tabem inclinarint.utplurimum fad:a tranfmutatio- que febres invalefeunt, donec tertiana definat, &
ne in febrem malignam moriuntur. Similiter fi fe- per aliquot dies quotidiana reflet. .
bris tertiana prius hominem prehendat uno vel al- Sed cum fupra mentio fatfta fit productionis ac-

tero paroxyfmo; intermittat autem perfeCte, om- ceflionum in Semitertiano circuitu, notandus eft
ni periculo fe vacuum aeger arbitrabitur : deinde locus apud Galenum libro de Typis , cap. 111 ■, ubi di-
quarto die leviter fitiat, pulfus fit paulo frequen- cit, • quotidianum typum longam accefiionem habere , ar¬
tior & inaequalior, quam erat tempore integritatis, que extenfum Semitertianum. Quafi vellet dicere,
caput non omnino liberum a dolore aut gravitate, Semitertianam quandam efle extenfam, aliam ve-
non tamen ipfura furgere prohibeat, quod febris ro non extenfam • & hanc non habere acceflio-

C 2 num

Itijloria.

20 Adriani

num produ&iones, quales alibi Semitertianae fim-
plici adfcripfit. Eiiftimo tamen ego, codicem eo
in loco efle mendofum, ubi ficfcribit de Typis:
Secundi vero , qui longam accefiionem habent, & par¬
vam remifiionem, qualis eft quotidianus (fi extenfus Se¬
mitertianus. Vel expungenda mihi videtur vocula,
extenfus j vel tertianus pro Semitertianus, in Grae¬
co codice legendum. Subjungit caufam fuae pro-
pofitionis. Hic enim [olus (nempe typus extenfus
tertianus aut Semitertianus) id eft.

C A P. I I.

De Smitertiam exquifiu Galeni typo.

Spigelii

unum confufa, manifefie deprehenderet. Nam cum tef*
tiana infiltum rigor comitaretur, quotidiana autem fm&
rigore invaderet, mixta ex utraque febris honorem con¬
tinuo afferebat, rem quidem rigore minorem, majorem au¬
tem refrigeratione $ tantoque hac ipfa majorem, quantum
a rigore magnitudine fiperatur : adeo ut cum ab utroque
extremo aqua dijlet proportione, horror medius inter
ambo, rigorem fcilicet (fi frigefaBionem collocetur: quod
quidem maxime fieri confuevit cum extremitates confun¬
dantur. Haec Galenus, qui interpofitis nonnullis
de etymo Hemitritaei, pergit narrare reliquum
biftoriae commemorati adolelcentis, Hemitritaeo
laborantis. In adolefcente igitur, inquit, quem nofira
narratio fuppofuit, cum tertia die ejufmodi accefiio faBa
effet, quia in unum tempus conveniebant ambarum fe-

f~\ Vanquam omnes propriae Semitertianae fpe- brium invafiones, quoniam quotidiana quidem duabus
cies , exquifitae 8c non exquifitae dici queant, horis femperpraveniebat, tertiana autem differebat, die
& ideo omnium figna nobis eflent proponenda ad quarta accefiio file oriente invafit, formam exquifitam
exadtiorem dodtrinam , tamen ne confufionem pituitofifebris prafi ferens. Erat autem fecundum propor-
mentis ac memoriae tironi parerent, volui tantum tionis fimilitudinem quinta ab ipfa accefiio circa decimam
in primi ordinis Galeni exquilita & fpuria tironem noBis horam principiumfaBura, quoniam duabus fuper
exercere. Inde enim caetera aliarum fpecierum fi- horis celerius invaferit: biliofie autem febris accefiio ter -
gna facile innotefeent. tia ab initio, die quinto, hora quarta erat invafura:

Typus exquifitae Semitertianae primi ordinis adeo ut inter duarum febrium initia, fex horarum fpa-
Galeni optime apud hunc autorem declaratur cium intercederet: quod (fi fachm e fi. Nam circa quar-
lib. ii de Febribus cap. vi i, in adolefcente, his ver- ta nodi is horam decimam invadente accefiione, qua fe-
bis: rJMane quidem , inquit, in prima hora rigorem bris pituitofe fervabat imaginem, atque hoc modo ufque
pati c cepit exquifita tertianafamiliarem, aderant que ali a ad quartam quintas diei horamprogredi ente, ubifebris bi-
omnia ejufdem febris indicia ufque ad horam fextam, (fi lio fi mediocrem rigorem fecum adferens eidem conjunBa
repentinus vomitus biliofus cfi multus , (fi pauci fudores, fuit, mi fiam fubindeformam gerens accefiio, biliofiefici -
inter quosfiatim homo contraxitfi atque horruit, &fiub- licet febris (fi pituitofi, fequenti nocle circa horam oBa-
inde incipiente annotatione pulfus erat parvus , inaqua- vam pituitofi febris incipiens exquifita, ac fila totam
lis-, deinde ufque ad horam undecimam , cum paulatim diem fubfequentem ordine fextam occupavit: deinde cum
adhuc fuccenderetur, plura quidem figna habebat anno- media nolle declinaffet , aliud fubinde eodem modo fecit
tationis propria , paucis tamen intermixtis augmenti in - initium: deinde cum reliquam dimidiam noli is partem
diciis. Hinc vero ufque ad quartam noBis horam febris ufque ad meridiem diei feptima obtinuifjet, pofimodum
certifiime intendebatur : deinde quantum finfu percipi jam veluti declinabat. At eandem excepit tertiana , qtu
poterat , ufque ad fextam nollis horam in eadem magni- cum rigore invafit, quemadmodum exquifita tertiana in-
tudine perfifiebat: mox jam manifefie declinabat ufque vadere confuevit ■, atque cum alia omnia ficum eodem mo-
ad diei fequentis horam quartam; in hac enim jam & do certifiima adferret indicia, vomitus bilis invexit,atque
contrahebatur, (fi annotationis figna ofiendebanturfri- alvi excrementa biliofa , (fi urinas optimas , ac cum jam
gidioribus fallis extremis ejus partibus, parvoque exi- advefperaffet, breves quofdam veluti fudores : adeo ut
flente pulfu (fi jam ad veff er as ufque intendebatur paula- quicunque febrium fjecies didiciffet, ei aperte indicaretur
tim, neque horrorem, neque inaqualitatem aliquampr<e eam remitti ac declinare, neque ultra unam aliam perio-
fi ferens: deinde rurfus infummo confifiebat circa quin- dum, aut adfummum duas debere protendi: nam (fi in
tam nollis horam: fexta vero manifefiifiime coepit re- ea declinatione erat quies admirabilis , qualis ante vifi
mitti. non fuerat , donec ad quartam nollis horam perventum

Jfiuod igitur tertio die hora fecunda quotidianam an- e fi. In illa etenim febris pituitofi, qua quotidie quidem
nunciationem expellare oportebat, in ambiguo non erat, accefiionem, fid duabus anticipabat horis, invafit: cum-
Non tamen, utrum tertiana eandem horam effetfervatu- que totam nollem occupaffet, ac totum deinceps diem ,
ra, an non , fatis conflabat. Hora igitur fecunda accefiio rurfus in fecunda hora nollis octava aliud fecit initium :
fupervenit horrida,qua celerius ea qua in primo & fecun- cumque eandem pariter nollem totam occupaffet, fequenti
do die quotidiana continua falla erat, invalefeens ufque die qua nona erat, declinavit. Eodem vero die circa ho-
ad horam quintam, aliud rurfus pofi quintam horam fe- ramoBavam, quoniam duabus heris tardius invadebat,
cit initium, in quo aderant omniafimilia iis, quainfe- futura erat tertiana febris accefiio-. fed tunc hora nona
eunda hora contigerant, accidentia. Hinc vero rurfus fipervenit, hoc ipfi etiam fe declinare fignificans. Sole
promptius invalefeens ufque ad horam oBavam, denuo autem occidente ei fe ajfociavitfebris pituitofi , more fio
in eadem horruit: ac paulo pofi rurfus accrefiens accefiio anticipando. Et cum noBem illam obtimiffet, diemque
expedite accendebatur, adeo ut hora noBis quarta jam ad fequentem, hora decima diei decima iterum invafit , de-
fummum pervenerit. Et quid aliud hoc erat, fubdit inde dieundecima rurfus hora oBavaexquifita permanens
Galenus, quam accefiio exquifiti Hemitritai duabus ea- pituitofi: deinde prima noBis hora tertiana febris , qua
dem hora invadentibus febribus ? fiupniam quotidiana quatuor tardaverat horis, horrida accefiio faBa e fi. De-
duabus horis celerius, tertiana autem totidem tardius ac- inde fexta noBis hora alvus biliofa excrevit: ac quidem
cedebat. peruniverfum corpus veluti fudores exhalarant, per quos

Adeo ut quicunque facultatem haberet febrium figuras tota declinatio fere ad infebriciiationem pervenit : neque
agnofeendi, tertiana ac quotidiana continua accidentia in jam in ambiguo erat , quin tota febris tertiana omnino

defiiffet;

de Febre Semitertiana , Lib. 11.

deffiffet: pituitofa autem fola remanferat, qua & ipfa
jam remitti incipiebat. Hac igitur ratione die duodecima
non amplius anticipavit acceffio duabus , ut antea consue¬
verat , horis, fed hora feptima invafit: neque die decima-
tertia jexta fupervenit hora. Sed Hia etiam feptima hora
invafit , quietem effatu dignam ac declinationem offen¬
dens. Jffiartadecima vero die eadem declinatio melior
admodumfuccefftt, ac hora nona acceffio faffia eft : in uri¬
nis autem erant inffgnia concoctionis indicia , folutionem
£gritudinis in die decretorio fuccedente futuram pramon-
ffrantia. Ha:c eft tota adolefcentis Hemitritaeo ex-
quifito laborantis hiftoria.

C A P. VIII.

De Signis Hemitritd Spurii primi ordinis Galeni.
Gjujbus fignis duplex tertiana ab Uemitriua
fpuria diflinguatur.

I Am figna Semitertianse fpuria: primi ordinis per¬
pendantur & an eafebris,quse vulgo hic in Ita¬
lia dicitur tertiana duplex continua per fuperin-
greflum paroxyfmorum, non fit ad notas & illegi¬
timas Semitertianas referenda. Non exquifita ha¬
bet figna tertiana: exquifita:, cum quotidiana fpu¬
ria ; vel quotidiana: exquifita: typum cum tertiana
produda vel quotidiana: fpuria: & tertianae fpu-
riae,quae fpuria rede vocatur. Galenus & pofterio-
res ejus afl^clae hofce typos nobis exprefle non de¬
clararunt , praefupponentes eos aut ex typo Semi-
' tertianae exquifita: jam propofito facile perdifei
(fada inter eum & alios fpuriarum comparatione,)
vel per figna, quae redundantiam pituitae vel bilis
indicantlatisfpuriarum Semitertianarum figna de¬
clarari. Ajunt enim, quando pituita cum bile non
habet aequabilem mixtionem , tunc appellari fpu-
riam Semitertianam i live bilis magis abundet, five
pituita fuperet bilem. Quod idem efle videtur,ac
fi dicerent, modo tertianam vel quotidianam ma¬
gis efle legitimam, modo minus: & utramque ali¬
quando fpuriam. Nam exiftente bile minus mera¬
ca , tertianam produdam generari afferunt: quo¬
tidianam vero fpuriam, quoties multa bilis pituita:
permifeetur, locis tamen putredinis diferepare, ut
alia in venis fit, alia extra venas, qua: putrefeit. Ex
quo conficitur eas febres , quas nunc duplices ter¬
tianas appellant per fuperingreflum paroxyfmo¬
rum , efle magna ex parte Hemitritseas fpurias j
item & alias, quae funt conclufae, & uno die funt
leviores, altero vero graviores. Igitur videndum
eft , quibus fignis nos diftinguere debeamus dupli¬
cem tertianam, tum eam, quae continua eft per fu¬
peringreflum paroxyfmorum ab Hemitritaea fpu¬
ria Galeni primi or dinis.

§uotidianx Profedo quotidianam a duplici tertiana diftin-
Tupkcftertia- guere folemus typis quibus diferepant, manifefte
tm difiinguen- in principio morbi, manifeftiflime vero in fine,
quando folvuntur. Nam primo quotidiana una fe¬
re eademque hora quotidie invadet, fi non antici¬
pet aut poftponat, cum accidentibus quotidianae
plurimis 8c magis propriis, & quotidie fit major
augefeente febre ; ubi vero ad ftatum pervenit,
ipfa quoque confiftit quotidie, nec uno die ma¬
jor quam altero invadit ; in declinatione vero
quotidie fit minor & paroxyfmos habet breviores,
levioribus accidentibus concomitantibus, donec
folvatur. At tertiana duplex quotidie neque una

hora invadit, neque aequaliter in augmento paro-
xyfmi utriufque augetur, fed una magis & citius
altera ad ftatum morbi properat cum accidenti¬
bus tertianae magis propriis; & quae mitior fuit
aut prior, prius folvitur ac declinat, altera gravio¬
ri ac difficiliori adhuc perdurante tanquam fimpli-
ci tertiana.

Ponamus pro exemplo presbyterum, quem in-
vifimus anno fuperiori in fine aeftatis prope aequi¬
noctium. Hunc febris primo die, qui erat lunae,in¬
vafit hora una poft meridiem (quae in Italia eft de-
cimanona) cum calore,deinde circa vefperam ho¬
ra vigefima quarta, horror eum prehendit per me¬
diam horam durans, poftea vomuit invalelcente
paroxyfino bilem & pituitam; hora odava nodis
(feu quatuor horis ante exortum folis fubfequen-
tis diei (qui fuit Martis) febris fuit in ftatu, deinde
circa vefperam fubfequentem in fumma declina¬
tione, ita ut pulfus fuerit aequalis fecundum lon¬
gitudinem , & ordinatus, paulo tamen celerior
quam efle debebat, fiprorfus ad naturalem fta¬
tum redudus fuiflet ; die igitur Martis ejufque no¬
de fequente ad naturalem ftatum rediit. Circa
meridiem tertiae diei, qui Mercurii fuit,calor anti¬
cipavit per duas horas, Sc horror quoque citius in¬
vafit , nempe hora decimafeptima : quarta vero
hora nodis fubfequentis, remifla febre, iterum ri¬
gor invafit, deinde fubfecuti vomitus aliaque fe¬
bris tertians figna, quae tota node illa cruciarunt
aegrum ufque in diem Iovis quo plurimum remifit
in quarti diei initium excurrens antequam define-
bat, Rurfus in fine quarti anticipando per tres ho¬
ras invafit horror hora duodecima mane diei Ve¬
neris invalefeente paroxyfmo. Quis hanc febrem
pro duplici jam tertiana non habebit? Vocet alius
duas tertianas, unam produdam , alteram fimpli-
cem, non laboro, dummodo febris progreflum
& finem animadverterit. Igitur anticipans hic pa-
roxyfmus etfi minori cum horrore invaderet,
calor tamen erat major, febrifque accidentia gra¬
viora folito praeterquam capitis dolor, perdura¬
bat per totam diem, & antequam delineret ad
integritatem, hora fexta nodis rigor iterum com-
paruit major, cum vomitu levi, majori calore ac
in diem fabbathi fequentem, (nempe quinta: diei,
quae ab initio morbi computatur,) excurrente an¬
tequam intermitteret. Die folis hora una ante au¬
roram rediit febris fine horrore, fed cum infigni
fervore. Deinde hora circiter nona nodis, iterum
riguit aeger, validiore fubfequente paroxyfmo,
quam praegrefla node. Perduravit hic per totum
diem fequentem luns,in qua circa vefperam oda-
vam diem a morbi initio eramus ingreffi. Die Mar¬
tis mane leviter incaluit, perduravitque calor uf¬
que ad vefperam,quanonum diem ingreffi eramus.
Nodu fubfequente hujus diei, nullum initium al¬
terius paroxyfmi vifum eft. Sed mane die Mercu¬
rii circa exortum folis parum riguit,plurimo calore
fubfequente'in multam nodem. Die Iovis mane,
quo adhuc eramus in decima aut (fi quorundam
calculationes fequi voluerimus,qui viginti tres ho¬
ras tantum pro die medicinali numerare volunt)
initio undecima: morbi totius, calor novus inva¬
fit , fed levior quam qui matutinis horis diei Mar¬
tis : is circa vefperam prorfus ceflavit, ut teger
a febre integer videretur. Die Veneris horis dua-
C 3 buspoft

Hiftoria,

ii Adriani Spigelii

bus poft exortum folis(fuit hac hora decima quar- plicatione Semitertianafebris atque tertiam faciam no*
ta) incalefcere coepit lente; 8c poft meridiem fe- vimus: longe vero certiorem tertius dies prabuit cogni-
bris fuit validiffima , qua ad nodtem mediam tionem. i^ttqne m fiemvemmus, alterum cricuitum qui
agrum cruciavit. In fumma declinatione horum erat tertiana febris , citofinem habiturum: alterum in
paroxyfmorum nulli unquam fudores comparue- longius tempus debere protendi , quod etiam contigit. Et
runt, fed levis quidam mador circa collum St ca- tunc aperte vijumefi, in reliqua parte agritudinis folarn
put. Die fabbathi cum ibi jam eflemus mane exi- Jitperefie Semitertianam: qua principium quidem totius
guus calor febrilis paucis horis animadverfus. Die circuitus in pari diefaciebat ; in die vero imparifuperac-
folis hora decima quinta , calor infignis incepit fi- cendebatur. Tales quidem mijiiones (nempe febrium)
ne rigore, perduravitque ufquead nodtemme- noneftmiufcujufquedignofcere.
diam , qua intermifit. In fine diei decimafexta
(qui erat luna) mane fine febre. Die Martis ante¬
quam ingrederemur decimam quartam, hora de- J) e Prognoflicis , qm futuram Semitertianam
cimafeptima febrilis calor minor, quam die folis pm farnepotiunt.

apparuit,ac fe in mediam ufque nodtem protraxit. r J * 1 ^

Die Mercurii caruit omni febrili calore. Die Iovis Vas Semitertianam minantur figna, defumun-

calor rurfusinvafit circa decimam fic nonam ho- tur pracipue ex quinque fontibus; nempe an-

ram,fed minor quam die Martis. Hac febris dein- ni conftitutionibus, regionibus, atate, fexu, dif-
eeps alternis diebus invadens ufque ad vigefimum politione corporis, aut morbo prafente. Nam
quartum morbi diem permanfit (lingulis paroxyf- anni tempora inaqualia hanc maxime producunt:
mis notabiliter declinans,) quo tandem difparuit. Ver, alias, autumnus, pluviofa 8t auftrina, in-
Die vigefima feptima a morbi initio, rediit febris tervenientibus frigidis ventis, aut poft tempefta-
cum horrore,circa vigefimam primam horam.Die tes frequentes vel grandines plurimum refrigera-
fequenti iterum invafit hora vigefimatertia, cum to aere. ^Ami quoque conftitutio peflilens, vel aer
partium extremarum levi frigore & minori ac bre- miafmatibus peftilentibus inquinatus , frequen-
viore calore fubfequente , perque novem horas tiam hujus febris prafagire lolent. Namquotem-
perduravit. Tertiadie a recidiva (qua fuit trigefi- pore pellis regnat, hac febris in omni terrarum
ma ab initio morbi) horror invafit cum febre per regione, in qua peltis eft, frequentillima elfe cer-
undecim horas perdurante. Die huic proxime fe- nitur.

quenti, rurfus febricitavit eo modo 6c eadem ho- A paucis tamen Medicis folet animadverti ob
ra, quo lecunda a recidiva die. Atque fic alternis duas caufas: prima eft, quod antequam per tres
diebus quotidie febrem patiens unam, quas vere aut quatuor paroxyfmos inuotefcat in ipfo au-
erat intermittens, modo maj or modo minor paro- gmento, in principio morbi asgri faspe moriantur,
xyfmus comparebat. Quiinftatu recidivae erant Secunda eft, quod magis in pelle urgeat neceffi-
longiores, in declinatione breviores. Evanuerunt tas pellendi malignitatem peftilentem, feu ipfam
tandem oborto alvi profluvio poft quadragefimum pellem, & fic omni fere tempore nutriendi, quam
diem a recidiva, a morbi vero initio poft lexagefi- confiderandi, qua hora plurimum remittat febris,
mura feptimum diem. ut ea protinus cibus porrigatur.

Regio quoque, in qua haec febris endemia eft aut
C A P. IX. frequenter verfatur, animadvertenda, ut Roma,

De Typo Compotita Smitenian* cum tertiam. totus tradus, quem mare mediterraneum

1 J fit Oceanus alluunt: Pannonia, Auftria , Moravia,

S Emitertianae exq'uifitae cum alia tertiana com- Croatia, Styria, Illirium , Iftria. Germani Rheni
politas typus nobis declaratur a Galeno lib. 11 accolae, fic Belgae minus hoc malum fentiunt: nili
de Cnfibus ; cap. ix, per hiftoriam mulierculae, his quo anno dyfenterias contagiofae graflantur, quae
verbis. Nuper igitur (inquit) quadam muliercula in plerunque ante finem asftatis & in principio autum-
paribus diebus horridam accefionem habebat Semiter- ni confpiciuntur. Nam apud hos,praecipue Belgas,
tiana exquifita propriam: in imparibus vero , mane al- magnae temporum mutationes non fiunt. Lana &
teram quandam ea , quapracejferat , longe minorem: ut pellibus fe veftiunt ufque ad initium allatis, qui-
altero die Semitertianafebris accefiio fuper accefionem bus contra vernam aeris inaequalitatem fefe fatis
advenire videretur ; quod in tali febre fieri confuevit. tuentur. Cibis, quibus hyeme quotidie vefcuntur,
Circa ociavam vero horam diei altera invadebat accefiio ex rapis, napis, paftinaca , carotis feu duaco tum
cum rigere vehementi , omnia exquifita tertiana febris nigro , tum flavo Theophrafti, fe magnopere per
indicia adferens. lam vero hac confracta fudcribus & bi - urinas purgant. Anno millefimo fexcentefimo le-
lis vomitibus hora tertia noctis , mox extendebatur ad ptimo, quo Patavii medicinam exercebam, ex ve-
diei paris horam fecundam. Et cum jam infebricitationi re continuis pluviis tentato, 8t prima allatis parte
appropinquaret , rurjus horrida atque inaqualis illa accef- reliqua, 8c autumni fubfequentis plus quam media
fio fuccedebat, quam in paribus diebus fieri diximus: De- parte calidis 8t fictis, Hemitritaas pradiximus
inde per totam diem maligne comprejfa, ac deinceps ad- & vidimus. Eafdem ob tales aeris & temporum
autta , vix occidente fole ad flatum perveniebat , ac decli- conftitutiones , annus millefimus fexcentefimus
nare incipiebat hora quarta noctis. Deinde mane rurfus decimus quintus apportavit fic praedixit multis
fuper abundantes reliquius additum augmentum non val- Germania regionibus non modo vere fic allate,
deinaquale , ufque ad ociavam horam intendebatur. Et fed etiam autumni initio , quodefletfolitocali-
cumjammanifefie flatum febris obtinere videretur, jam dius & humidius. In Moravia tunc temporis era-
febrem hanc febris exquifita tertiana accefiio alteraJufi mus, fictam frequentes in ea vidimus, ut adul-
cipiebat . Hanc nos «febrem Jlatim die fecunda ex com - torum, qui in vallibus fic circa aquas habitabant,

tam

Fontes, ex qui¬
bus fumuntur
hujus febris
figna.

Cur hscfie
bris a pau¬
cis Medicis

pd populi
huic febri
rnagis minuf-
que obnoxii.

Et quo tem
pore.

de Febre Semitertiana , Lib. 11. 2

tam virorum quam mulierum mediam partem in¬
vaderent, menfe feptembri & initio o&obris. Eo¬
dem anno verno tempore verae hemitritaeae, ma¬
jores & malignae cum rubris maculis culicum mor-
fibus fimilibus , fed latioribus denfe per totum
corpus dilperfis antea advenerant, integros pa¬
gos & oppida invadentes, ac nemini fere adulto¬
rum parcentes-, ex quibus omnes pene poft de-
cimumquartum diem fuperltites manfere. Qua¬
propter ad redtam prognofin hujus febris confti-
tuendam , oportet diligenter regionum climata
coniiderare, ac conferre cum iis anni conftitutio-
nibus, quas ipli convenire folent. Repetantur ex
Hippocrate ac memoriae mandentur conftitutio-
nesanni, quas in Thafo obfervatas funt, in prima
& fecunda fe&ione epidemiorum , harum febrium fe¬
races.

g utmunAa- Aetas quoque, & fixu* in hac prognofi confide-

Xlkfetdma- randi. Nam pueri rarius his premuntur, viri &ju-
— venes frequentius, quam mulieres. Maxime etiam
0 mxn. prodicimus hafce futuras ex difpofitione corpo¬
rum , & morbis prasgreffis definentibus die pari &
non critico, ac fine lignis codtionis, velprasfen-
tibus ■, ut febribus tertianis produdtis fimplicibus,
& compofitis ex duplici tertiana produdta.Quem¬
admodum etiam ex fpuriis quotidianis: nonnun-
quam ex Ipecie quadam tertianse, quam odto vel
pauciores horas ante rigorem praecedit quidam
calor febrilis fecundo vel tertio paroxyfmo, qui
paulatim exacerbatur augeturque fubfequentibus
paroxyfinis tertianae.

>. C A P. X I.

Tabidi an hac febre corripiantur. Tabidi uox <ua-
fu fignificationis: autoris fententia.

M Emini Hippocratem nos docuiffie lib. 1 Epi-
dem. Tabidos, & quicunque ex aliis longis mor¬
bis agrotant, ex bac maxime aegrotare. Id confirma¬
tur ex eodem feii. 1 ejufd. lib. ubi anno maxime au-
ftrino in Thafo contigiffie haec narrat: Solus enim,
inquit, & maximus ex his, qui tum vigebant (morbis)
tabidus morbus multos occidit. Erant autem plurimis ipfo-
rum affectiones ejufnodi: febres horrida, continua , acu¬
ta , in totum non intermittentes: modus autem erat Se-
mitertianus. Ego, qui annos jam viginti quinque
& amplius medicinam variis in locis feci, haud
memini me unquam vidilfe tabidos, qui ea Semi¬
tertiana laborarint, quam nobis ddfcripfit Gale¬
nus. Nec puto eam unquam a Galeno vifam ta¬
bidis fispervenire. Quapropter anceps hic in fuo
commentario m ad lib. 1 Epid. Galenus timide
ac diffidenter hasc ait At nullam in iis , qua achin-
tegritatem evadunt Semitertianam vocare Hippocratem
o/tenfum. o 4 n vero eam unam, quam proprie ego vo¬
care confuevi horrificas repetitiones facientem j an etiam
eam, qua abfque his fit , dignum e fi attentione. Si enim
tabidis & aliter diu agrofantibus folet accidere hac fe¬
bris , forta fis etiamfi honore pareat vocabimus eam Se¬
mitertianam , fi die fecundo iterum invadat. Sed quod
dixi , quando de vocabulo quajlio efi , hil interfit ,fi cui
poti fimum tribuat febri nomen Semitertiana Hippocra¬
tes , non plane teneamus. Ego profe&o femper fere
animadverti tabidos febribus corripi, & perire tan¬
dem eifdem, quas lingulis diebus invadunt in mo¬
dum quotidianas continuas; cui fi fuperveniret ter¬

tiana , effiet jam Semitertiana quodammodo Ga¬
leni dicenda ratione modi invadendi, nequaquam
tamen caufarum ratione , & maximas putredinis
loci. Nam quotidiana tabidorum , fymptomatica
Galeni fequacium, me judice erit febris non pri¬
maria. Quamobrem aliter, quam Galenus locum
Hippocratis citatum interpretari mihi certum eft.
Imprimis ad illuftrandam Hippocratis veritatem
ftabiliendamque fcire intereft in quanam fignifi-
catione nomen cp&vdhts, quod tabidos vertimus,
accipiat. Deinde quinam fint illi longi morbi,qui¬
bus Semitertiana fupervenire eft folita. Sane <$$1- <t
vdhis , tefte Galeno, dicebantur veteribus Medi¬
cis , qui morbo tabifico, quem etiam cpfylw vo¬
cant, funt oportuni: quales funt, quibus caput fa¬
cile repletur & obid deftillationibus in thoracem
valde funt obnoxii; item qui angufto funt thora¬
ce atque reftri&o, ut a tergo in modum alarum
fcapulas promineant. HosGrasci fipvydSeis vo¬
cant , id eft, alatos. Contingit autem aliquando
' utramque difpofitionem tabificam reperiri in Se¬
mitertianam habentibus (& tunc facillime conta-
befcunt) interdum alterutram tantum. Nam flu¬
xiones , quas caput ad pulmones mittit, temporis
tra<ftu ita Iabefadtant pulmones, ut in iis vas quam
facillime rumpatur, tum ob pulmonum fubftan-
tiam labefadtatam, tum ob tuffis frequentem mo-
tum,qua conatur natura quod in pulmones lapfum
eft expellere; in his vero qui alati funt reftrido-
que thorace praediti, nequeunt quod influxum eft
in thoracem pulmonefve expellere, aut valde dif¬
ficulter. Sed & alio modo fit tabes quam per de-
ftillationemrquando fcilicet pulmones vitium con¬
traxerunt ex vafe rtipto , aut quando eorum fub-
ftantia corrumpitur a fluxione alicujus humoris ab
aliquo vifcere in pulmones, ut jecore, liene, aliif-
ve, quas difficillime cognofcitur. Ideo hujus noti¬
tiam fignaque Medici prasteriiffie videntur aut fal-
tem non obfervaffe, quos ego per fexdecim 8c vi¬
ginti annos vixifle aliquando notavi fine tuffi mo-
lefta, facie florida & praepingui, aut certe quadra¬
to corpore, nec nifi diffedo cadavere fubftantiam
pulmonum corruptam cognovi.

Casterum hic praetereundum non eft, quod Ga¬
lenus lib. 1 Epid. Com. 11, tradit, Hippocratem fo-
lere etiam tabidos nominare, quorum quocunque
modo extenuantur & tabefcunt corpora, nedum
eos, quibus ob pulmonum exulcerationem totum
liquefcit corpus.

Cum igitur tot fignificationibus accipiatur ta¬
bidi vox, videndum eft an de omnibus, qui mul¬
tipliciter dicuntur tabidi, hasc propofitio Hippo¬
cratis vera fit. Deinde fi de omnibus, cur id con¬
tingat.

Certe quas ego in hac febre animadverti, Hip-
pocraticas veritati funt confentanea. Etenim eos
rariffime Semitertiana laborare confpexi qui fir¬
mis funt vifceribus: fed eos, qui deftillationibus
laborant, jecur habent obftrutftum aut lienem aut
mefenterium, pulmones male affedos, per longa
intervalla colicis doloribus infeftantur, frequen¬
tius casteris ab hoc malo prehendi. Nullius eorum,
qui a Semitertiana perierant, cadaver memini me infpe-
xiffe, in quo pulmones & jecur non male habebant , vel
una cum his caput, lien, renes, mefenterium, in-
teftina magna ex parte inflammata, & in aliqua

parte

24 Adriani Spigelii

parte gangraenata erant, praefertim quo loco ileon
colo conjungitur. Obfervavi praeterea eos, qui
validis erant vifceribus & corpore eufarco, ab
hac febre incidifle in maciem corporis,obftru<ftio-
nes infignesvifcerum, a quibus non poterant pe-
ritiorum Medicorum diligentia, nili tracftu tem¬
poris liberari. Itaque ex hac febre macilenti eva-
debant,aut maligne decumbebant. Quocirca non
eft a veritate alienum quod Hippocrates adjunxit,
eos fcilicet qui aliis morbis longis detinentur, hac
(quanquam lJJn txtco alio fenfu accipi queat, ut
infra dicam) praecipue aegrotarej verbi gratia, len¬
tis febribus ab obftrudfione vifcerum pronatis &
menlium fuppreflione in fbeminis. Tales igitur
aegrotantes ac tabidi facile in hanc febrem incur¬
runt i quod vifeerainhis labefadfata, praecipue
naturalia, cibum nec bene concoquant, nec in
probum fanguinem convertant, nec horum co-
piofa excrementa commode fegregent. Ita copia
pituitoli & bilioli humoris redundantibus venis
contingit horum humorum putrefa&io, qualis ad
hanc febrem requiritur.

C ‘ A P. X I I.

Omnem Semitertiammpropriam peri culofam ejfe.

Locus Hippocratis illuflratm..

C Vndtas Semitertianas proprias, qtu continua
funt , periculofas efle fatis conflare unicuique
arbitror. De intermittentibus autem dubitari po-
teft, an vacent periculo., nec ne. Nam videtur-
omne vitas diferimen nobis abftulifle Hippocra¬
tes, tum in libro aphorifmorum quarto , tum in Concis
pranotionibus , ubi aflerit,febres continuas, quae
tertio die accrefcunt, periculofas efle , intermit¬
tentes vero periculo carere. Tgo tamen & ipfas
intermittentes periculofas efle fernper aditantibus
aegrifque confidenter praedixi, propter earum tum
tranfmutationem in continuas, malignas, recidi¬
vas , & alias periculofas i tum diuturna, acuta, &
prava accidentia, quae, ut in Semitertianis con¬
tinuis omni tempore morbi, fic hifce in augmen¬
to , flatu, ac aliquando etiam declinatione exifti-
mata fupervenire confueverunt. Nam, tefte Gale¬
no lib. de typis , non os ventriculi pdummodo ac nervo-
fis partes , & fummatim media attingit ( Semitertiana ,)

• Jed & veternofas cataphoras, vigiliafque cum delirio,

(fi. fyncopofis diaphorefes infert. Linguam praterea va¬
lide exficcat , (fi animi defectionem efficit vehementer,
qua in profundo funt commovens, Obfervavi t etiam
Hippocrates, libro \Epid. feti, ur , accidereSe-
mitertianae morbos acutos, & longos -, ex illis pe-
riculofiffimam fieri , ex his maxime moleftam,
nec fine periculo, quando fic feribit. eV Sk tu ypu-
rgflcua uctAa/atvu pvptfrnrW voaqpciQ, yi-

vitOf , \<h r A onruv xt©* circii) ^

(pfvjubits Xj-ooci aSb.ci /u,ciwcv^t vxtrapciQ' Viseewn, clm
tistu /aciXi^x, vxezxoi. Quae fic interpretor: In fe¬
bre , qua Semitertiana appellatur, accidit quidem acutos
morbos fieri, (fi talis eft omnium maxime lethalis. Sed
(fi tabidi (fi qui aliis longioribus morbis laborant ex hac
('vel poft hanc , in utraque enim fignificatione Sin
tistu a Graecis feriptoribus capi video, & debent
hae duae voculae fine diftindtione conjungi cum
vxosxci 3 m TiiTu , poftea diftingui) maxime agrotant.

Quali vellet dicere, non carSnt periculo qui in

longos morbos & tabem incidunt ex hac febre,
live jam intermilerit, five foluta fit per tranfmuta¬
tionem in tales morbos lbngos.

Sed quod fpedfat nunc ad fententiam Hippo¬
cratis libro iv, Aph. xli i i , quae contradicere no-
ftrae opinioni videtur, ea fic habet: Quacunque fe¬
bres non intermittentes tertio die validiores redduntur ,
periculofe exifunt: ('quidam feribunt codices A-
Aov ShulvSwci , id eft, magis periculofae) quomodo-
cunque autem intermifrint, periculum abeffefignificat.
Ifta fententia valde eft ambigua : quia in varios
fenfus torqueri poteft, & diverfis diftindtionibus
feripta, alios fenfus profert. Nam modo quo ci¬
tavimus feripta , poteft intelligi de omni febre
continua primaria, quae tertio die crefcit, & ut
continentes quoque includat: vel de periodicis
tantum continuis duabus, vel de aliqua harum
tantummodo. Namfynochus putrida &rion pu¬
trida epacmafticae tertio etiam die increfcunt, &
quarto pleruuque magis, quam tertio, & nonnun-
quam quinto plus, quam quarto, fi feptimo fieri
homotonos incoeperit. Periodicae continuae, quae
tertio die increfcunt, duae funt T(f]cuo<pvtis ab
Hippocrate appellata, quae fecundum Galenum
proprie dicitur febris tertiana continua & Semi¬
tertiana : cui, fiquis velit, poterit quoque eam ad¬
jungere , quae ex duplici tertiana admodum pro-
dudta componitur. Ita ut anticipando fuisparo-
xyfmis etiam haec febris continua fiat. Omnes
hafce periculofas ftatuunt autores. Sed & alte¬
ram invenio in Hippocratis codicibus hujus apho-
rifmi diftindtionem, praeter jam communem pro-
pofitam, quae maxime confideranda eft in vul¬
gari textu, ubi invenio commate diftindtum: fic
enim feriptum eftj oi 7 ivptjoi, orsnu p) 3 Js&a«W-
vg T(fi.vis, layupoTipoi yivovmj, Shxtvchuict , id eft,
Jpua febres non intermittentes tertio die , validiores fiunt
periculofe. Libro vi i, aphor. lxi i , hoc modo legi¬
tur : ol 7 ivp{jo) r oi [alj 2 ^.A eimvjis , Id) ia^vpoTipot
Tg/vjs fvovTwi Smufv^iwoi. id eft: febres non inter¬
mittentes fi validiores fiant tertio die periculo fi. Hanc
feripturam nos fequentes putamus , Hippocra¬
tem per febres intermittentes non intelligere fe¬
bres omnes continuas nam hafce periculofas efle
non per fe docere videtur.- led, ut dicit i Epidem.
quia fint acutifiimi & maximi ac gravifiimi morbi, (fi
maxime lethales in continua febre. Ineptus igitur ap¬
paret hic aphorifmus fi ita intelligeretur, ut fe¬
bres continuas fint periculofae, quae tertio die fiunt
fortiores : quafi vero quae fecundo aut quarto
fiunt fortiores, periculofae nen fint. Aut fi Ga¬
leni feripturam eligamus, illae his magis fint peri-
cujolae, quodfalfum eft. Nam quae fecundo die
aut quarto fortiores fiunt , paribus diebus judi¬
cantur aeque vel ad falutem vel ad mortem: quae
vero tertio , imparibus. Iam Semitertianam fe¬
brem non omnem fieri fortiorem diebus impari¬
bus, & tertio die praefertim, patet ex eafpecie,
quae prius a quotidiana incoepit primo die, fe¬
cundo vero tertianam libi habet comitem. Ita¬
que ftatuo Hippocratem per febres non intermit¬
tentes intelligere febres, quae per duos velplu-
res dies perdurant, ut funt diariae plurium dierum,
& fynochae, quae tertio die declinare jam inci¬
piunt aut fadtae funt homotonae, iftae non funt pe¬
riculofae fi tertio die intermittant, hoc eft, vel in

totum

de Febre Semitertiana 3 Lib. II. % j

totum ad infebricitationem deveniat, vel remit- tertiana laboravit, ut tempore paroxyfmi lingula
tant, vel permaneant in eodem ftam eaedem fe- munia obire & exequi 'potuerit, de tertio inter 3
bres non intermittentes : his enim modis fi remi- tium certa hora horrere leviter inciperet, cum
Ierint, periculo vacant. De perfe&is enim & pro- quadam pandiculatione, quam polt tres horas le-
prie didis intermittentibus nequit hic aphorilmus vis excipiebat fudor, cum non admodum acri ca¬
ede verus, etiam ex dodrina Galeni. Nam pro- lore. Sed & ad feptem uienfes Semitertiana fe ex*
duda tertiana fimplex & duplex, intermittentes tendere poteft, & ulterius computatis una recidi*

, funt, nihilominus periculofe; & Febris quotidia- vis vel commutationibus iti alias febres,qua; utr$-
na non vacat periculo. Quartanas in nonnullis re- que iq hac frequentiffimas eflb fplent: quemad-
gionibus periculofas efle vidi, ut in Moravia fe- modum quartanae in unum vel alterum ^nnumfic
pilfime in hydropem tranfmutatas: quod aeris, porriguntur, ut nbh fernper quartana; maileant:
aquarum & vidus rationis vitio dandum arbitror, fed modo haec intermittit integre per plures dies,

'Tertianas a fuperveniente fyncope mortem non- quandoque feptimanasj modo ubi per haec tem-
nullis iutulifie (raro tamen) obfervavimus. Porro pora in alias febres fefe transformant, repetitio 3
propter clariorem citati aphorifmi expolitionem, nes facit pluribus, propriifque circuitibus reliquo
addendum ptxfortiores febres fignificari eas, qua- tempore, donec prorfus delinat»
rum calor fit validior aut paroxyfmus .vehemen- C A P X i V

tior, quam prior: etiamfi alii morbi acuti non fu-

pervenerint. Per tertium diem intelligit non omnes De criflbm huju-S febris , commutatione ,fohitione->
illos dies impares totius temporis morbi, fed tan- pe} , a p m mQr])0S ,

tum primum imparem ab initio morbi. Quamob- 1 1

rem ftatuit Hippocrates, non omnes febres con- O Aro ejufmodi febris crifi perfeda folvitiir iii 3
tinuas periculofas efle: fed eas, quae invalefcunt I\.traquatnordecimautviginti dies, nififipri-
tertio die. Remittentes vero tertio die utpluri- mi vel fecundi ordini^ Galeni fuerit, & ea Valde
mum, aut prorfus intermittentes, line periculo exquifita, quas raro confpicitur: fpuria vero qua-
efle. fi lemper. Haec ratio eft longitudinis, irnperfedfe

crifeos, commutationis in alios morbos, ScreCi-
C A P. XIII. divarum. Crafla enim materia & frigida longiori

ntum imis , «longa fit b*Cfebris. iudi g et mora • 'f “"coquatur in venis, obferva-

* J vi plerumque ab initio febris, computatis recidi 3

Alenus libro de Typis Semitertianam non modo vis,& febrium commutationi btis efle primum ter-
KJ inter acutos, fed etiam inter longos morbos minum folutionis diem quadragefimum raro , de 3
efle connumerandam ex librisEpidemiornm Hippo- inde hoc frequentius fexagefimura , frequentiffi-
cratis ftatuit: quando Hippocrates docet, prae me odtuage limum, rarocentefimum, & centefi 3
caeteris maxime lethalem efle, cum in hac morbi mum vigefimum, ac ultra.

eveniunt acuti; tabidos 5t longis aliis morbis de- Modi, quibus perfedre folent judicari Semiter 3 MoMjuJie*
tentos hac praecipue aegrotare. Avicennas audtor tiarae, funt fluxus alvi, enormes dylenrerfe, in-
eft, aliquando hanc febrem extendi ufque ad fe- terdum 8c colici dolores morbum abbreviant, fi
ptem raenfes. Quod tanti viri teftimonium fepe fint cum fignis conco&ionis & facili tolerantia: fi
confideravi, quomodo verum efle poflet. Nam abfuerint, in vitae difcrimine verfari aegrum diceii-
videtur quoquo padto humanam intelligentiam dum eft. Modos autem, quibus imperfetftejudi-
fuperare, Semitertianam febrem, quae continua cantur, & veluti per recidivas 8 c alios morbos foi-
eft, omnibus fuis typis & circuitibus ufque in fe- vuntur longo-temporis tra&u, & quales illi fint *
ptimum menfem extendi pofle, cum vires homi- jamperhiftoriasoftendata.
num non videantur efle ferendo tam longum & Primum animadverti Semitertianam in fimpli-
gravem morbum. Etenim quamvis tertiana, qu$ ces, ex quibus compolita eft', febres continuas vel
in Semitertiana concurrit , cum quotidiana ali- intermittentes tranfmutari plerunque intra viginti
quando in multos menfes perfeverarit; quotidia- circiter dies: deinde paucorum dierum intervallb
na tamen continua per tantum temporis fpacium eam febrem, qua; defierat, live quotidiana fuerit
nunquam perfeverat, uti nec tertiana continua, five tertiana , intermittens aut continua, rediifle
nec quotidiana intermittens, nili aliqua duplex per aliquot dies: iterumque aegrum deferuifle per
tertiana valde fpuria adfuerit, & a plurima pituita juftum ftatutuinque intervallum; fadtis fic tribus
pronata, aut eadem infardta in aliqua parte, in aut quatuor recidivarum circuitibus, nebdefineii 3
qua concoctio materiae febrilis difficulter proce- te alterutra febre.

dit: qualis ea eflefolet, quam nonnullifympto- Cum anno millefimo fexcentefimo decimo- nifiomi
maticam ex obftruCtionibus vifcerum appellant, odtavo Semitertiana minori ipfe correptus eflem
Itaque cenfendum quoque eft, Semitertiana; huic menfe feptembri, poft quartum paroxyfmum ter-
longa;, fi fuerit primi vel fecundi ordinis Galeni, tiana liberatus fui: decimo quarto die etiam ab ai!-
non fuifle adjundtos morbos acutos, qui admo* tera, quae quotidiana videbatur fpuria, prorfus im-
dum vires profternere potuerint; aut fane inter- munis: vigefimo iterum correptus fum febre,qua;
mittentem ex continua fadtam fuifle: quae, quo fiagulis diebus invadebat, durii hortore per tres
tempore aeger vacabat a febre, quotidie praebere dies continuos circa velperara, ut ilia quae primo
potuerit tempus ref^aurandi vires aegri. die acceffit, leViflimos horrores haberet, poft ex*

Sic illa matrona (quam narrat in Epijlolis Medi - tremarum partium frigus per aliquot horas perfe¬
rior/,^ 2« Balduinus Ronfeus, fexagenariam tertia- verans: quae vero fequebatur poftero die mariife-
na febre annis triginta detentam fuifle) tam miti ftos horrores monftraret Semitertiana; magis pro-

D prios i

16 Adii ani Spiffelii

prios: qu x tertio die invadebat iifdem horis ve-
fpertinis, iterum typum primi diei obfervabat.
Tum poft hos tres paroxyfinos, per tres dies om¬
nino a febre immunis videbar: inde eaedem fe¬
brium repetitiones animadvertebantur, qua; to¬
ties fuos circuitus fecere, ut jam ad fexagefimum
diem ab initio morbi me perduxerint priufquam
prorfus fanus efiem. Et nifi medicamentis blande
purgantibus atque obftrudtiones tollentibus, al¬
vum laxarft quotidie tenendo valetudini confuluif
fem , proculdubio ad odtuagefimum fe extendif-
fent, vel ufque ad centefimum vigefimum, ut aliis
temporibus. ' •

Hijiom. Si c anno millefimo fexcentefimo decimoquin-
' to , menfe Augufti, in Moravia uno eodemque
die minori Semitertiana corripiebantur plurimi in¬
cola;, quorum omnium fere tertiana, cum ad qua-
tuordecim perveniffet paroxyfmos, defiit; quo¬
tidiana continua, quodam catarrho concomitata
fuperftite cum fatis laudabili enaeoremate, fubfe-
quente alvi fluxu modico. Haec quoque paulo poft
in tantum remittebat, ut periti Medici judicaflent
jam a febre liberatos aegros: quin Medicis valedi¬
centes , ut fani degebant. Poft dies circiter qua-
tuordecim duplex tertiana intermittens eos in¬
vadebat 3 tenebatque per quadraginta dies, qui¬
bus tandem una tertiana poft alteram, confueto
fuo more, paulatim evanefcebat. Totum autem
■ morbi tempus fuit odfuaginta dierum.

Aliis a fimili Seipitertiana febres lentae quotidie
invalefcentes circa vefperam ftatutis horis cum
frigore partium extremarum fupervenerunt, cum
magnis obftructionibus vifcerum, jecoris praefer-
tim, lienis, mefenterii, pancreatis ob abundantem
pituitam a capite ad hafce partes (ut figna quae¬
dam offendebant) dilabentem. Neque tamen ha;
febres lenta; quotidiana; erant fimplices, fed fpu-
riae caufis & typo. Nam portio bilis pituitae putre-
fcente erat permixta; & una febris diebus paribus
tardius (hora fcilicet quarta) invadebat; altera
diebus imparibus hora tertia, quarum ftatus in lin¬
gulis paroxyfmis matutinis temporibus prius non
elucefcebat, ut propterea tertianae duplicis pro-
dudtae naturam haud fapere mihi videretur. Quip¬
pe quae longam habet declinationem, & breviora
tempora principii, augmenti & ftatus. Igitur ex
jam ditftisfpuriisquotidianis, nonnullis quartanae
contigerunt, iis fcilicet qui fefe non bene in vi&us
ratione gefferant: fed ftatim redeunte appetitu,
plurimo cibo famem, quae erat plerifque falfa,pel¬
lere conabantur. Caeterum pauci ex hac Semiter¬
tiana e vita difceflerunt: ii tamen qui infirmis, an¬
tequam ea corripiebantur, vifceribus erant, & fe-
nes & capite imbecillo praediti moriebantur, fuc-
cedentibus apoplexia vel lethargo. Nonnulli quo¬
que circa quadragefimum diem fiebant ex levifli-
ma apoplexia, & quae per quadrantem hora; aut
mediam perfeverabat (plane quomodo ii, qui ani¬
mo linquunt & ad fe redeunt) cum ftertore tamen
paralytici, quibus motus artuum , praecipue bra¬
chiorum & crurum difficilis reddebatur, fuperffi-
te fenfu. Haec paralyfis a paucis Medicis cogno-
fcebatur. Omnes autem exiftimabant, hanc am¬
bulandi , corpus erigendi & apprehendendi, cru¬
rum Sc manuum impotentiam (erat enim utpluri-
mum univerfalis) a virium imbecillitate produ-

dam, & propterea aegris copiofo alimento,Contra
meam fententiam fubveniendum effe.

Albertus tunc temporis Baro a Walleftain ex
Semitertiana die vigefimo in quotidianam fpu-
riam , quae duplex tertiana ab aliis vocabatur , in¬
cidit. Ex hac die vigefimoquarto levis apoplexia,
quae per medium quadrantem horae cum vix per-
duraffet (a Medicis aditantibus prorfus fyncope,.
vel animi grave deliquium putabatur : aderat enim
ftertor) paralyfis fada eft ; quam primo die tan¬
tum debilitas ambulandi fubfecuta eft. Inde cum
propter famem fupervenientem poft apoplexiam,

& confilium Medicorum, qui eum a ciborum &
virium vitalium inopia debilitatum tantum crede¬
bant , plus comederet & biberet quam valetudini
acquirendae conveniebat,concodtioni fcilicet cru¬
dorum humorum afebrerelidtorum,paucis diebus
omni ambulandi potentia ablata , brachiorum eri¬
gendi & manus ori admovendi, dorfum fledtendi
& erigendi fefe, ac eretfte fedendi, caput 8t cervi¬
cem attollendi, in ledto decumbere coadtus fuit.

Omnes enim nervi qui a fpinali medulla origi¬
nem habent, ab humore ferofo a capite dilabente ’
per magnum foramen offis occipitis, circa quam
partem dolebat, erant valde relaxati. Poft qua-
tupr dies, nifi mea opera ufus fuiffet fortioris apo¬
plexia; recidivam proculdubio incurriflet, aqua
mortem effugere non potuiflet. Verum cum ex
meo confilio mutaflet vidtus rationem ( perma¬
nente adhuc prius lenta quadam febricula, circa
vefperam cum frigore partium fe exacerbante ex
vifcerum obftrudtionibus dependente, & capitis
deftillationibus in varias fubjedtas partes, per pa¬
roxyfmos veluti quafdam recidivas redeunte,) in¬
tra dies feptendecim, odtuagefimo nempe cura¬
tus fuit fuperveniente colico dolore eoque criti¬
co, quem ex confuetudine talis crifis illius regionis
& anni multo antea praedixeram.

Sed & in aliis regionibus ut Belgio & Italia,
quando Epidemica; graflantur Semitertiana; (ut
contigit anno millefimo fexcentefimo decimo-
feptimo, & vigefimo ac vigefimo primo ) co¬
lici dolores poft longam quotidianam fpuriam aut
duplicem tertianam fpuriam vulgo vocatam, reli-
dtam ex Semitertiana, cum eos multo tempore
antea praedixiffem non fine plurium admiratione,
folverunt morbum. Vfu enim longo edodtus fum
dolores hofce colicos poft duplicem tertianam
vel quotidianam fpurias relidtas fequi, quod fe¬
bres prsecedentes hos aut concomitantes oriren¬
tur ab abfceflu plerumque confiftente in pancrea¬
te, mefenterio vel cava jecoris, atqueindejam
aliquo modo concodfa materia ad tenuia vel crafia
inteftina depellerentur. Contingere haec vidirqus
aliquandoquadragefimodie, nonnullis fexagefi-
mo, plurimis odtuagefimo. Interdum colicorum
dolorum loco, perpurgato diligenter corpore &
praecedentibus fignis concodtionis in urinis cum
laudabili hypoftafi, diarrhaeae accidunt per inter¬
valla repetentes & per paucos dies continuantes,
nec aegros delaffantes, fubfequentibus aut praece¬
dentibus fudoribus copiolis, urinis copiofiffimis,
tenuibus, albis, aquofis. Si dolores colici multo
tempore ante crifeos tempus comparebant, abf-
ceffum in colo aut circa ipfum denuneiabant. His
per alvum pus atit fanies cum diarrhaea tempore
crifeos

de Febre Svmitertiana , Life. 11.

crifeos excernebatur. Nonnullis purulenta mate¬
ria per urinas excreta in hoc morbo pro pituita
& crudo humore habebatur; non fine falfa pro-
gnofi, qua afferebant morbi jam per longum tem¬
pus perdurantis longius tempus, cum finis ejus in¬
flaret. Sed hos antea graves lumborum dolores ac
colici fpurii, quos appello cum Fernelio,diu vexa¬
verant. Quibus fine dolore colico febris Semiter-
tiana aut quotidiana ex hac relicta paulatim fine
aliqua manifefta excretione difcutiebatur fponte
poft diem quadragefimum , fexagefimum , vel
odtuagefimum aut ulterius, & plurimo cibo ute¬
bantur propter reftitutam appetentiam , hos vidi
femper plurimum a cibo & potu laetos, ac febri¬
bus frequentibus ob obftrudtiones relidtas in pri¬
ma corporis regione obnoxios fuiffe, hypochon¬
driacos & melancholicos evafifle, fi non in periti
.alicujus Medici manus incidiffent.Itaque faepe meis
auditoribus inculcare foleo,me nullam nofcere fe¬
brem plurium recidivarum,plurium ac magisvario-
rum morborum feracem, quam Semitertianam.

Illud quoque obfervandum in hac febre, quod
Hippocrates fcriptum reliquit lib. i Epidcm. omni
morbo ac febre evenire: quod nempe quibufdam
aegris incipiens floret & viget maxime , infeflatque gra¬
vius : circa judicium vero ,. & in judicio imminuitur .
Nonnullis molliter incipit & JubmiJJe , fed crefcit indies ,
& exacerbatur: fub judicium vero & in judicio abunde
elucet. Quibufdam etiam leviter incipiens augetur & ex¬
acerbatur ; dr Jimul atque aliquandiu viguerit ad judi¬
cium , & fub judicium rurfm fe remittit.

C A P. XV.

De Longitudinis id brevitatis febris, commutatio¬
nis in alios morbos, id Jpecieifutuu crifeos

M Edicum imprimis praevidere ac praedicere
oportet, an longa an brevis futura fit haec
febris, & quae in ea commutationes ac crifes ex-
pedtandae fint. Ea quae praeceflerunt, quae confe-
quuntur, quaeque adfunt nobis iftafignificabunt.
Invafionis modus, regio, anni tempus, caeli & ae-
sig»a febrU ris conftitutio perpendenda funt. Nam fi lente fe-
bW' bris haec procedat ad ftatum ; nec tertianae & quo¬

tidianae uno eodemque tempore fimul invadant,
tuffis aliquandiu moieftaverit modice irritans &
fitim extinguens, fine fputo perfiftat; urinae fint
difperfo enaeoremate vel nubecula, quae initio
morbi magis videbantur compadbae , aut modo
laudabilem habeant hypoftafim, modo rurfus en-
aeorema tantum vel compadtum vel difperfum ,
aut aliter tarde fiat laudabilis, longa febris futura
eft.

Recidivi, Si febris fine fignis concoctionis aegrum relique-

miZ 7 »‘ *it & valida aliqua evabuatione per abfceffum vel
dmmmor. fudores & urinas copiofiffimas, aut notabile fan-
um ’ guinis profluvium, pro certo recidiva eft expe-
(ftanda, aut commutatio in alium morbum. Et fi
mors non praeyeniat, quadragefimo, fexagefimo,
* ut plurimum odtuagefimo, raro centefimo vige-
fimo, vel ultra finem fuunl habent recidivae, aut
morbi commutatio , etiamli aegri foras progre¬
diantur , & ut fani vivere videantur. Nam & ipfae
commutationes plerunque fuas recidivas etiam fa¬
ciunt, ut quotidiana vel duplex tertiana, colicos

dolores, abfceflus circa articulos, ut parotides, &
qui circa vifcera fieri confueverunt.

In iEthiopia & Africa aliifque calidioribus re- PrMSbe*
gionibus judicantur Semitertianaefeptimo velun- r J’ a tibm,&
decimo, vel commutantur in alios morbos,quem-
admodum etiam anni temporibus peftilentibus, &
vere ac aeftatis initio in adolefcente, juvenili, ac
viridi aetate. In frigidioribus regionibus paulo tar¬
dius , praefertim fi anni tempora valde inaequalia
fuerint. Etpluviofa, frigida, tempeftatibus fre¬
quentibus laceffita , .autumnus inflet, & fenilis
retiis.

Conducet hic etiam confiderare fpedes Semi- dxfoictebiis
tertianae. Nam Hemitritaea major brevis eft: cae- e m '
terre utplurimum fi ad mortem , breves; fi ad fa-
lutem tendant, longiffimre, fi recidivas & commu¬
tationes earum temporibus includere voluerimus:
alias intra viginti dies veluti aliae acutae fimplicef-
que febres utplurimum terminantur.

Conjedtari etiam oportet earum commutatio¬
nes futuras & fpecies crifeos. Vernis temporibus
plerunque in quotidianam aut duplicem tertianam
fpuriam tranfire, fi fluxus alvi infignis, aut Copio-
fiflimi fudores critici aut fcabies non prrevenerint; .

& fi nulla malignitas & peftilens aeris qualitas re¬
gnet. Si vero hae adfint, maculre, petechire didtae, •
exanthemata, parotides expedtandae. iEftate dyf-
enterire veniunt, & quartanre, fi autumnus inflet;
duplex tertiana vel quotidiana frequentet reddi-
vans, quae tandem faspe in dolores colicos abit cir¬
ca autumnum & hyemem,eoque magis quo annus
qui praecellit auftrinus frigidus ac humidns fuerit,
in temperatis regionibus, ut in Lombardia. Si vina
quas eo anno maturuerunt, omnibus in locis, tam
planis quam montofis , confuetam maturitatem
adepta non fuerunt , inde plurimos segros conje¬
cturandum eft auftera vina bibiffe, & inteftina
ac ventriculum praeter morem refrigerafle. In Mo-
ravia corporibus diu vexatis poft Semitertianam
a duplici tertiana & quotidiana fpuriis, magnis lie¬
nibus & obftrudtionibus jecoris aut mefenterii a t
pancreatis, frequentiflime fuperveniunt critici do¬
lores colici. Quas cundta fiunt ob inaequalitatem
materias putrefeentis ac putrefadtae, tranfeuntis de
una parte ad alteram per venas & arterias a valida
vi expultrice naturas & partium recipientium im¬
becillitate. Hasc profedto Moravorum inteftinis
ineft maxima ob aquas crudas, vina cruda, & vi-
dtum nimis inteftina refrigerantem. Colicos do¬
lores futuros faspe prasdixi ex medicamentis cali¬
dioribus purgantibus affumptis,ut pilulis cochiis St
quae aloen aut colocynthidem recipiunt, nil pur¬
gantibus aut minus, quam virtus medicamenti re¬
quirebat ; qui tamen anteatlum fani effent optime
purgabantur ex lenioribus quibufdam purgantibus
medicamentis & refrigerantibus melius hos aegros,
quam fortiter purgantibus. Ex alvo ad modum pi¬
gra , naufea, inappetentia, ciborum vomitu, aut
gravitate a cibo ac moleftia quadam (quam per¬
cipiunt maxime inter refpirandum) metiente cin¬
gulum,quo aegri libi praecordia 8 c ventriculum per
tranfverfum conftringi fentiunt; ab ardore quem
inter mingendum fentiunt; vel urina rubra, cro¬
cea , biliofa, oris amarore, fiti, inappetentia, vi¬
giliis , arteriarum pulfu, febre Continua quotidie
fe exacerbante, veluti quotidiana fpuria. Haec
D z enim

2 8 * Adriani Smelii

enim mala prrecedunt, & invalefcunt cum inflant
dolores colici, & permanent una cum aliis fepiffi-
jne per aliquot dies, li autumnus jam adfit, ut in
curatione explicabimus.

Duplicem tertianam vel quotidianam conti¬
nuam feu intermittentem , quas ex Semitertiana
relidta eft, terminaturam per diarrhoeas, & co-
piofas urinas, cognofcitur ex prasfentibus lignis
concodtionis in urinis, hypochondriorum mur¬
mure , & lumborum dolore fuperveniente juxta
Aphorifmum lxxiii ,lib. rv Hippocratis: Qui¬
bus hypochondria fujpenfa murmurant , lumborum dolore
fuperveniente , iis alvi humefiantur , fi nonflatus erum¬
pant aut (legendum forte, &c) urina copia prodeat: hac
autem in febribus.

C A P. XVI.

De Signis , per qua,plerumque morituros
Agros providere licet.

A Tque hasc de commutatione in alios morbos
& erili in Semitertiana, ex qua plerunque fu-
perftites evadunt homines, didta fufficiant: modo
fequitur, ut de iis agamus, per quse prasfeire con-
fuevimus magnai ex parte aegros morituros. Hip¬
pocrates lib. i Epidem. Semitertianam pra cateris le-
t halem elfe dicit, in qua morbi eveniunt acuti. & re¬
dite. Nam cum ipfa febris fola per le apra lit ma¬
gnopere vires dejicere, tum multo magis profter-
nuntur, cum morbi fuperveniunt acuti, quorum
magna pars per fe periculofa eft, quidaip etiam
maxime lethales: quales funt apoplexia, paroxyf-
mus epilepticus, catechos forte Aetii* & alius qui¬
dam morbus in Germania & Pannonia frequens,
quem Auftriaci, Moravi, ac Styri timorem appel¬
lant , inter apoplexiam & epilepliam quodammo¬
do ambigens. Cadunt enim velut apopledici line
fenfu, non tamen motu privantur, neque tamen
convelluntur ut epileptici: aliquando ftertunt,nec
tamen difculTo morbo paralylim alicujus partis
incurrunt. Porro prasterhos morbos acutos, fu¬
perveniunt lethargus, convullio univerlalis totius
corporis, fed maxime tetanus, & motus quidam
convulfivi, in brachiis confpicui, quando carpo
admotis digitis explorant pulfus j prasterea maraf-
mus, ftrangulationes ab utero, angina, in qua dif¬
ficillime deglutiunt aegri ob calidiffimos vapores a
praecordiis afeendentes, ad caput afperae arteriae
& oefophagi principium ac faucium. Nonnun-
quam & propter inflammationem, quae in arteria
magna eft & vena cava, accenditur oefophagus,8c
interior ejus tunica ita obdurefeit, ut aegri ftran-
gulentur, aut cum cibum deglutire nequeant, fola
inedia 6 vita difcedant, quae metuenda eft, ubi
lingua perquam arida evafit & afpera, veluti in
ardente febre. Diuturni funt quoque morbi, qui
fiSemitertianae fuperveniant aut illis haec incidat,
funefti funt,ut hydrops, cachexia, aut tabes. Qui¬
bus pulmonum fubftantia labefadata eft, & ob-
ftrudiones inlignes in mefenterio, jecore, liene,
pancreate, & colo; raro ab hac febre liberantur,
praefertimfi Semitertiana fecundi ordinis Galeni
fuerit : quod li tranfmutationem fecerit in alias
febres longas, ut quotidianas, tertianas duplices,
abfceflus circa ventrem, colicos dolores, hydro¬
pem , dyfenteriam, cachexiam, plerunque per¬

eunt. Dyfenteria cum hac febre incipiens peri*
culofa quidem eft; fed tamen non valde lethalis.
Nam, per hanc plurima febrilis materias copia,
etiamli cruda lit, expurgari confuevit, quae ini¬
tio morbi allevat aegrum, etiamli concodtionis
notae nullae fuerint praegreflae. Quod li vires ilico
profternantur, funefti valde, praelertim li una pe-
ticulae initio morbi aut exanthemata comparue-
rint. Namliliftere voluerimus dyfenteriam, au¬
gemus febrem: li linamus eam fluere, ab inanitio¬
ne vires nimium profternuntur. Dyfenteria quae
critice fupervenit, etiamli imperfedta fit erilis,
laudabilis. Idem dico de diarrhoea, in qua corru¬
pti & foetidi humores excernuntur: & de colicis
doloribus, live ftatim cum febre, live paulo poft
eam fupervenerint. Maxime fi tres affedtus in eo
qui inlignes vifcerum obftrudtiones habet, & cui
fuperveniunt vomitus, convullio, fingultus, mor¬
tem praefagiunt. Si initio variolarum fuperveniat
Semitertiana, aut eae hanc invadant, fpesinan-
gufto eft.

Iuvenem quendam ftrenuiffimum Danum, ex
Ranzoviorum familia curavi, qui cum una cum
hac febre in variolas incidiflet, in tribus recidivis
hujus febris tres variolarum recidivas palliis eft
ante parotidas. Casteris, cum poft variolarum ex-
pulfionem & febrem fynocham comparuiflet, le¬
thalis Semitertiana fuit, quod totalis variolarum
expulfio prohiberetur ad partes externas ab in¬
ternis.

A lumborum dolore initio huic febri conjundto
una cum febre fefe exacerbante, peftilens febris
aut maligna plerunque expediatur; prasfertimfi
talis fit anni conftitutio, in qua peftis aut febres
maligna; populariter graflfantur. Horum multi an¬
no millefimo fexcentefimo primo, verno tempore
in petechias ineiderunt feptimo vel undecimo,
quandoque etiam decimo quarto , & mortui funt 1
undecimo, decimoquarto, decimofeptimo, & vi-
gefimo cum delirio & aliis morbis atutis. In ho¬
rum cadaveribus apertis inflammationes, gangrae¬
nae, corruptiones in inteftinis, ventriculo, reliquif-
que vifceribus omnibus, aut harum aliquibus, ut
mefenterio, omento, jecore, liene, vifas funt:
Quin & pulmonum una, vel altera fibra, etiamfi
fine tuffi decubuiffent.Proveniunt hi dolores lum¬
borum a putredineinfigni, inflammatione, & ca-
cochymia bilioforum humorum in vena cava &
arteria magna, quae per dorfum & lumbos perre¬
ptant, confiftentium.

Decipi autem hic nos non oportet, fi dolor
lumborum ab aliqua caufa evidenti nafcatur. Vt a
menftruorum profluvio vel inflante vel jam fluen¬
te , gonorrhoea magna , calculo, aliave renum
dilpofitione : vel fi quis in lumbos ceciderit, vel
icftus acceperit. Nam tun<?hi dolores non a febre
oriuntur, fed a propria caufa. Hocque illud eft,
quod nos docere voluit Hippocrates lib. Coacar.
pranot. quando fic feribit : Lumborum dolor fine
caufa manifefla fape impetens , maligni morbifignum
eB. Nuper nupti, aut alias plurimum Veneri in¬
cumbentes, & qui multum celeriterque equita¬
runt ficque magnum iter brevi confecerunt, fi in
Semitertianam incidant Sc una ftatim in dolores
lumborum , temporibus quibus febres maligna:
graflantur , in eas plerunque & ipfi incurrunt.

Casteris

Hifioria.

Lumborum
dolores in fe¬
bribus unde.

de Febre Semitertiana , Lib. II. 29

Caeteris vero temporibus, quibus febres malignae illis imprefrio febris, quidheBicum olens cum cachexia
vel peftilentes non compareut, praedicere opor- vefligio, permanebat. frui magis diebus imparibus agi-
tet hos prae aliis pejus fe habituros ac periculofius fabantur, iis & magna ex partefunejla catajlrophefuit .
aegrotaturos. Horum nonnullos obfervavi, etlx vi- Moriebantur, quibus [anguinis boni profluvia ante
ginti jam dies fuperaflent, aut primum impetum feptimum diem. Nam fymptomatica erat ex cretio, non
morbi, quo malignitatis & petechiarum figua elu- natura providentia, aut gubernaculis fulta. Peribant &
cefcere confueverunt, in recidivis aegre falvatos, illi, quibus quartum inter & nonum diem fudores fub-
quofdam in longos morbos incidifle, ac longas & frigidi, autguftuLe parva, nigra nunc foras erumpe -
difficiles ciifes habui fle. Nonnullos etiam in pri- rentfubito, nunc ab oculis oblitefcerent. Sequebantur has
ma recidiva, aut fecunda, aut tertia, aut quarta, e vefligio magna deliria, tremores manuum, pedum, pul-
aut ea , quae poft fexagefimum diem comparebat, fus convulforii cum jaBatione corporis, & fumma inquie-
derepente mortuos. Itaque quod ab Hippocrate tudine, lingua tremula, urina & alvi incontinentia, tan-
fcriptum legi in Coae, praenot. ex dorfi dolore agri- dem ex fudore continuo perfrigerati, ac rigidiffiritum
tudinisprincipia difficilia funt , in hac febre frequen- exhalabant. Vrina ut plurimum inter initia tenues, mini-
tiffime verum efje deprehendi. mum tinBa,fedfenfim ex pallido in rufium, inde infan-

guineum , pafieum , aut atrum penitus mutabantur: ne-
A P. XVII. que ullum curatum memini , nifiprius in illis cum pluri-

Ve Semiiertians Peflilentis Cornelii Gemnu Jpm- mis bilis & pituita portionibus craflifiimum venerit fedi-
ptomatibm , tfpromoftids. me ” tum > aut facis -etflplerofque amicipans

1 x * J ventnsprofluvium hanc urina fpeciem intercepit. Mori-

A Nno millefimo quingentefimo feptuagefimo turis fapenumero cum atro admodum circulo, contenta
fecundo, tertio , 8c quarto Epidemica febris urina conflmilia, atque ex iifdem ffirans teterrimus fce-
peftilens Belgium invafit, quam , quod ad Galeni tor. CMulta erant in hoc morbi genere propemodum pro -
Hemitritaeam proxime accederet j peftilentem digiofa : quaque divinum illud Hippocratis in una miflu*
cognominavit Cornelius Gemma; ego vero ma- ra totius forma inclufum, & abditum tenerent. Quam
lignam. Nam vix unum vel alterum fe vidifle feri- ultimam propofitionem, paucis interpofitis, pro-
bit tunc temporis, qui omnibus fignis abfolutam bat his verbis: Primum efl, quod etiam nono die pra-
Galeni Hemitritaeam patiebantur. Hujus igitur terito, ac decimoquarto morbi vehementia perduraretfa-
accidentia, quae omni fere morbi tempore conti- pe ufque invigefimum, vel vige fimum feptimum diem .
gerunt in plurimis aegris, Stprognoftica, nonin- Cum enim raro conveniant fimul &graviter affligere, &
utile fore judicavi, hic ex eodem autore adjunge- diu perfeflere, idcirco compofltam fuiffe materiem , &
re. Sic enim feribit Incipiebant febres cum gravifri- modo mirabili fermentatam, facile colligebam: videli-
mo dolore capitis , & fomnolentia propter effervefeentis cet igneas quafdamputredinis partes in profundo pofltas ,
ffiritus, vaporis , exhalationifque craflitiem ex fiibjecla qua fenfim urentes fub multo tamen glutino(b, & aqueo
materie , qua aflidue a corde per arterias furfum ad cere- delitefcerent. Erat aliud ejufdem propemodum argumenti ,
brum exundabat, i^dderant & communia catera , ingens illa nimirum frequens fomni , infomnii, dvotets, delirii
pracordiorum dolor, fitis , inflatio ffiritusfrequens , fu- ait er at a vicifritudo, confufa interdum , qualis infopore vi-
ffiria luBuofa, jaBatio corporis, extrema lafritudo ,fre- gili a Galeno efl exarata. His adde, quod plurimis vigo-
quentes vomitus circa initia , fape & ventris per inferna re praterito , tamen & morbi fit aucta malitia, ut, quafi
ex cretio turbulenta, in omnibus & bilis exuperantisfum- devorato bove, tamen in cauda deficerent. Hac autem fi¬
ma malignitas , fi pituita lentor apparuit. Multis a pri- mnl conflarepoffe Galenus oftendit libro de morbi tempo-
mo affultu deftillationes graviflima in nares, in floma- ribus , reflincio quidem incendio fecundum extenfronem ,
chum, in metaphrenum , crura aut brachia perfluebant, fed intus graffante putredinis virulentia cum obflruBionis
cum dolore (pina intolerabili. Plerifque ftatim fudores materie, tum fumma jaBura virium: ut quam excoque-
rari,fub frigidi, fine dierum lege, aut ordine proma- re plene non potuit, propter malitiam facultas imbecillior
nantes, qui in perfrigerationem exitiofam cum flertore, non abfolvat, imo vel aggredi in poflerum vereatur: &
ut plurimum deflnebant. Sape cum illis puflula varia, & quos totius mali fer ocia minimefuflulit , diuturnitas paro-
exanthemata in variis partibus occurrebant , nunc cum xyfmi, & repetitio crebra confecerint,
tumoribus,nunc cumveflcis atque ampullis ; nunc denique Sed quid ex eo repetam lingulares hiffeorias,qui-

cum excoriatione totius , pro acrimonia vehementia, (fi bus incredibilia aegris fupervenifle narrat, propter
putredinis modo. Multis infomnia ferecontinuapof 'no- peculiare cujufquefubjedi temperamentum ? In
num, undecimum, decimumquartum diem ,infommm lingua multorum tantam animadvertit afperita-
dierum plurimum terminabantur, quibus & curationis tem, ut in fifluris aridis vafta profunditate dehi-
fies multo major affulferat: prafertim ubi fudor univer- fceret, & cum fanie hae etiam fanguinem Mia-
falis accefjerat: (ontra,quam aliis,quorum vigilia tranfi- rent. In aliis inflammatam rurlum ac valde tumen-
bant in coma lethargicum , aut cataphoram, aut cata- tem, in nonnullis hiulcam, fquameam, inftar ni-
lepflm. Multis parva quadam initia, & valde tranquil- gricantis corticis, item pralfinam quandoque ob
la , exiguam latentis veneni fujpicionem de fe dabant, bilis prelfinae & ifatoidis copiam incredibilem.
Verum ilicet a quarto, aut feptimo die in phlogofim maxi- Vidit quoque linguarum tunicas abfcedere; ut abf
mam evadebant, cum delirio, alias continuo, alias inter- tergendis[ordibus & pelliculis, (facio horarum viginti-
rupto. Quibus a principio vehementia major, his fere mi- quatuor, vix cochlearia feptem vel 0B0 fufficerent. Quae
nuspericulifuit, frm vehementius purgabantur, mortui quantitas nequaquam diminuebatur tradu tem-
funt plurimi ante crifim. fretibus aures obfurdefiebant, poris, fed detradis aliis indies aliae fubnafcebantur
etiam in melius progrediebantur : foras enim vertebatur cum fuffocationis periculo. Et haec illis feribit po-
morbus, ac velfudoribus copiofls, vel fuperveniente lotio tilfimum contigille, qui a vino abftinebant. Mu-
crafliore funt reflituti. fruos fudor non judicabat, longa lierem quoque idem Gemma invifit, cuiinpelli-

D 3 culas

3 'o Adriani Spigelii de febre Semitertiana, Lib. 11.

culas craflas & glutinofas non folum lingua, fed & na, line fedimento purulento. Cura talibus urinis
oefophagus univerfus cum ventriculo, tandem & fcribit aegros plene judicatos. Memini rae quoque
inteftinorum tunicae computruerunt. Hac, inquit, invififle generofum Baronem Hauvitium quendam
inter initia fiticns maximopere vinum aufterum & ru- Moravum Se mi tertiana correptum, jacentem line
brum bauferat in uno die prope ad quantitatem librarum pulfu perceptibili per quatuor dies per limiles uri-
fex, undefic illi guttur incanduit , ut nec liquidiores ci- nas judicatum fiiifle. Anno millelimo fexcenteli-
bos tranjmittere nedum medicamenta potuerit, obiit illa mo primo mulier paupercula quadraginta circiter
miferrimofato damnans humanaprefdia multumque im- annorum per maculas nigras > fatis magnas in uni-
patiens , quod ne potui quidem accipiendo in acerbiflima verlo corpore difperfas, judicata fuit,cum jam do-
fiti viam aut injlrumentum commodum reperirent. Vrina mo egrefla fua munia exerceret, perque plateas
huic alba femper inter calores maximos totim corporis , in obambulans line noxa huc & illuc Patavii curfita-
qua tamen odor gravis & pifculentw indies augebatur , ret. Mercatori autem Cornelii Gemmae puftulae
unaquefluebant primo furfures quadam, inde pelhcule, & nigrae per totum corpus ante feptimum orieban-
poftremo pus manifejlum , villis ,feftucis & tunicis va- tur ; iis delitefcentibus delirium accidit, luperve-
riis intertextum, aderantfingultus, ructus afliduijum niente circa undecimam ventris profluvio, qui
tanta doloris acrimonia circa praecordia , ut tanquampar- deinde fanguinis atri purulenti foetidi magna copia
turiens miferrime clamitaret. Sedpojl deliriaparvaven- per os reddita expiravit. Iudicatos etiam quof-
tristorjiofupervenit, ac primum fetida, virulenta per dam vidi per fudores copioliffimos & per multos
fidem copia incredibili profluxerunt, inde & /anguis per dies perdurantes, & fcabiem erumpentem per to-
es , per pojlicam cum dolorepunttili vehementi , a qua tam cutim» quorum qui unguentis fcabiem pelle-
itaperacerbijsimoscruciatusextinttaejlpaulopoft vige- re conabantur, recidivampaUifuntvelSemiter-
Jimumdiem. tianae, vel quotidianae fpuriae.

In Vrinis etiam quorundam haec fcribit fe obfer- Adjungendum hic quoque ex eodem Gemma, MJloria.

valle poft feptimam diem, primo ramenta quae- quod de matrona libi narratum fcribit, tantam fci-
dam crafliora tum carnea, tum membranofa fuc- licet putredinem circa cerebrum & ejus meninges
ceffive, poftea furfurea, demum veluti in atomos in dilledta hujus calvaria poft diuturnos & vehe-
comminuta quaedam corpufcula, prout putridus mentiflimos capitis dolores notatam fuille, ut ver-
calor accenfus in carneas aut lblidas partes fe inii- miculorum & cimicum copia incredibilis confpe-
nuaverat. «Sta lit. Haec pro pleniori hujus febris cognitione

Vidit etiam in quatuor aut quinque, quibus poft ex Cornelio Gemma, dodtiflimo fuae tempeltatis
diuturna deliria velut pus exadtum in urinis magna Medico, recenfere tironi volui, ut fciret plerifque
copia fublideret. ( Quod & ego laepe, ne dicam lignis, quae ad ejus cognitionem & prognolim lii-
femel, me obfervalfe memini) principio ruffum , perius enarravi, apparentibus, etiamfi varii ac di-
deinde carminatum, & fanguinolentum j poftea verli affedms pro corporis cujufque idiofyncratia,
album, leve & aequale. Ita, ut varii humoris rudi- diverlb ac vario caeli & anni temporum & regio-
tnenta, in locum fuum tendentia , pro alimentiflecie re- nis ftatu compareant, & alios morbos mentiri vi»
lucerent. Erat autem plerifque fubatrum in fundo, feor- deantur, plurimum tum ad febris naturam judi-
fim livefeens , atque ita fenfimcandidius atque tenuius , candam, 8c ejus futurum exitum praedicendum,
Sedimenti craffioris medio coronam aemulante, in confidendum elfe.
cujus medio vacuum cum eflet, tranfparebat uri-

FINIS LIBRI SECVN DI.

A D R 1=

adr.iani spigelii

B R V X E L L E N S I 3

D E

SEMITE-RTIANA

LIBER TERTIVS.

Curationis maximam partem abfolvit.

c a p. i. 0 c A p. 11.

Ha&enus negleclam hujus febris exactiorem cura¬
tionem i quam ratione moris & motus fe¬
bris differre fcribit.

i Vm igitur haec febris olim
I ulque adeo frequens fue-
rit, & hodie quoque talis
Y ‘} fit ( fiquidem quibufdam
i regionibus endemia 8c fuit
\ &eft, nonnullis epidemia
f ob anni temporumque mu-
I tationes aflignatas, fparfim
vero per totum mundum
nullis non anni temporibus, fed maxime aeftate,
autumno ac vere ob immoderatam vidtus ratio¬
nem confpicitur ) cum deinde tam periculofa fit,
funefta aliquando, fope contagiofa, ut non fecus
ac ipfa peftis multa hominum millia invadat pro-
cumecCde- fternatque j cumque etiam Medicorum progno-
effle- ftica tam frequenter illuferit ha&enus, & ipfam
r feWumotio P^ ane non cognofcentibus etiam nunc illudat, mi-
ne egerint. ‘° rum eft , neque Galenum in libris Methodi , & de ar¬
te curandi ad Glanconem , neque quenquam ex aliis
veteribus qui extant, multo minus ex recentiori-
bus .ullam ejus curationem tradidiiTe. Et credo
equidem hanc fuifle caufam, quod a plerifque ne-
gleda, a paucis vifa 5c cognita fuerit. Sed non fa¬
tis eft, cum compofitam hanc dicat effe Galenus,
& ideo mixti in ea fint humores, bilis nempe &
pituita, compofitas ac mixtas ponere indicatio¬
nes curativas, quales nempe utrique humori con¬
veniunt in tertiana & quotidiana. Verum meher-
cule opus eft diligentius remedia perpendere (' per
quae contrariis propofitis indicationibus fatisfacere
debemus) qualia illa fint: quasque longo ufu &
experientia probata funt peculiariter huic febri
profuifle, tum qua quantitate, mixtura, quoque
tempore adhiberi debeant. Etquanquam tria re¬
mediorum (communia etiam aliis morbis) gene¬
ra in hac febre fint profcribenda, chirurgica,phar¬
maceutica ac diaetetica: tamen fine diftindione
moris & motus hujus febris rede ea adhiberi non
poflunt. Convenit enim prius Medico confidera-
re an Semitertiana , quae curanda proponitur, be¬
nigna fit, vel maligna & peftilens.

De VemfeBione , an luc in omni Jpecie Semitet-
tiana adhiberi debeat.

E Quidem venaefedionem in omni tertiana
commendavit Celfus. Per venofe&ionem
more veterum intelligit eam, in qua ad minus li¬
bra una fanguinis extrahebatur. Sed primo an in
omni benigna, malignave & peftilenti adhibenda
fit j deinde, qua quantitate; tertio, quo tempore
fanguis in utraque extrahi debeat, diligenti indi¬
get perfcrutatione.

Quod in nulla harum rede adhibeatur, com-
modiffime fic probari poteft. In quibus morbis adejl g ZvTf 7 irJ
copia pituitofe materia vel in vafts , Vel extra vafa , non
convenit vena feclio: Nam fi ad libram & amplius
fanguis evacuatur e vena cubiti, refrigeratur cor¬
pus , calor nativus & vires labefadantur, quo funt
lummopere confervando: in benigna, quiaple-
runque eft morbus qui vel ex acuto degenerat in
chronicos morbos, vel acutis morbis accidenti¬
bus valde profternuntur aegri: in maligna & pe¬
ftilenti , quia ilico in hac vires deficere confue-
verunt. Quod autem in Semitertiana tam benigna ,
quam maligna & peflilenti fecundum Galenum Jit co¬
pia pituitoforum humorum , non opus eft aliis demon-
ftrationibus, quam eorum locorum quos in proce¬
dentibus duobus libris citavimus.

Rurfus contra, quod in omni Semitertiana ad- ptpdinmttl

i «i >ii * . . ., < *. • Semitertiana ,

hiberi debeat, his rationibus concluditur. In omm fitf eM nda.
morbo (ajunt peritiOres Medici ) venafecanda , qui
magnus eft. <^Mt hac febris (iveJit benigna five maligna
& pejlilens , talis eft. Magnus enim eft morbus be¬
nigna , ratione fui generis, caufo & fymptoma-
tum. Nam aut prima regio, ventriculus, inteftina,
jecur , partefque circumvicino, aut majora vala
gravem humorum bilioforum & pituitoforum pu¬
tredinem in fe continent, ut Galenus tradit; vel,
ut ego obfervavi, aliquando unum vel plura com¬
memoratorum vifcerum, & una cum his pulmo¬
nes quoque, interdum & cerebrum inflammatio¬
nem patiuntur: quibus omnibus lupervenire ple-
runque confuevit aliquis acutus morbus, aut aliud
grave fymptoma ut fitis, vigilio, inappetentia,
dolores, quibus vires magnopere convelluntur.

Sed & maligna, proter hoc omnia pravam in fe
continet humorum venenatamque qualitatem, ob
quam folam magnus morbus Semitertiana dici
meretur; Quapropter perpenfis diligenter omni¬
bus hifce rationibus, Celfi confilium in omnibus
quatuor generibus Semitertiano optimum efle

Adriam Spigelii

reor: at in earum fpeciebus omnibus iftud non Ife-
tietZ hqm quor. Nam in ea quae eft primi & fecundi ordinis
vtfJtZmT Galeni, praeterea in majori Hemitritaeo & Aga-
fectio. tbini, quando funt fpuriae pituitofae, venas fedio
noa convenit. Etenim feda in cubito vena, eva¬
cuatur fanguis tenuior & a putrudine liberior,craf-
fiore, crudiore ac putrido permanente in ventri¬
bus & praecordiis, feu vafis majoribus. Et quan-
quam ratione caloris febrilis aliquod refrigerium
expedare queamus ab hac fanguinis evacuatione,
tamen in ejufmodi febre non tam urget calor fe¬
brilis, quam crudi humoris concodio. Morbi prae¬
terea valde acuti & fymptomata his fpuriis & pi-
tuitofis febribus non valde accidunt, quae venae
fedionem poftulant. Imbecillitas praeterea ven-
• triculi,difficilis ciborum concodio,animi ob utraf-
que deliquia venae fedionem prohibent.
in quibas Quamobrem in Semitertianarum quatuor ge-
tmvenuu. ner ib us exquifitis, & fpuriis biliofis conflantibus
viribus & abundante fanguine fimplici vel biliofo
laudanda venae fedio, ut in iis, quorum facies eft
rubicunda, non pallida, venae amplae, urina rubra.
Nam haec vel abundantiam fanguinis declarant,
vel fummum ejus fervorem. Quibus praeterea ve¬
nae funt amplae , in his fpes eft per venam fedam
nos pofle evacuare etiam aliquid humoris putridi,
qui in vafis majoribus continetur. Sed & ratione
morborum acutorum, & fymptomatum> ut do¬
loris capitis, & lumborum, apoplexiae, epilepfiae,
convullionis a plenitudine, lethargi, anginae, pe-
ripneumoniae, volvuli, & aliorum id generis hoc
praefidium convenit,quod plerunque vel a furnmo
fervore, vel ab inflammatione partium originem
habeant.

AninSemi - Forraflis quifpiam putaverit venae fedionem

tcrtl d -dinu et ' am vitandam efle in ea, quae eft fecundi ordi-
C Gdeni 'vm& his Galeni, & in quarta fpecie, quae eft Agathi-
V ‘' n *»Ibu minor Semitertiana. Propterea quod hae
pituitam (loquor nunc fecundum GalenunV cum
habeant in ventriculo & primis venis meferaicis,
periculum fit, ne crudi & putridi humores a vena
feda in majora vafa rapiantur,& fic fiat major He¬
mitritaeus omnium maxime periculofus, vel au¬
geantur obftrudiones in vifceribus.Teftatur enim
Galenus lib. v de Sanit.tuenda , evacuatis venis a mif-
fo fanguine facile efle ut attrahatur cruda illa pi¬
tuita , quae per alias venas diftributa in vifceribus,
& in univerfo corporis habitu plures validioref-
que exciret obftrudiones. Ideo videmus quoque
Libro de Arte curandi ad Glauconem , nec alibi, fa-
dam mentionem venae fedionis in curatione quo¬
tidianae.

Reftonfie. Sed ad hanc objedionem refpondemus, diftin-
guendum efle tempus lanitatis, in quo aliquis prae-
lervari cupit a morbis impendentibus ab eo, in
quo jamfadi morbi, & praecipue febris haben¬
tis putredinem in vafis, 8c plerunque cum vifce-
rum inflammatione. In illo enim (prima regione
crudo & pituitofo humore repleta) metuendum
eft, ne fanguine miflo ex cubito rapiatur humor
crudus in venas majores & vifcera, atque fic ob¬
ftrudiones vel augeat vel pariat nondum fadas.
Nam tunc carnes totius corporis fana;, robore at-
tradricis facultatis pollent (qua plurimum fangui¬
nis contenti in vafis confumitur) unde evacuato
fanguine & attrahentibus carnibus duplex fit in

vafis evacuatio, naturalis videlicet & artificiali.^
ob quas crudi humofes e ventriculo ac prima re¬
gione facile pofliint ratione vacui in vafis & attra-
dricis in carnibus robore rapi in vifcera & vafa
majora. At in hoc tempore, quo febre praefup-
pofita premitur homo, id non eft metuendum :

^uia carnes parum attrahunt, interdum etiam ni!,
fi multa & magna putredo confiftat in vafis majo¬
ribus vel prima regione corporis. Nam robore
attradricis facultatis languent propter febrilem
intemperiem, aut prorfus privantur; ut in iis, qui
lethali vel peftilenti Semitertiana laborant, pro¬
pter infignem copiam putridorum humorum bi-
liofjjrum & pituitoforum, aut eorum putredinem,
quam continent in vafis, vel ut nonnullis placet
extra vafa. Quod enim pro alimento iis non con¬
venit , quomodo id attrahent ut cedat in alimen¬
tum ? Quapropter quotiefeunque quis venaefe-
dionem inftituit praefervationis gratia, rede & pe¬
rito cavetur ne ea fiat antequam ventriculus &
prima regio cibum concoxerint, aut maximam pi¬
tuitae partem digeflerint. Sed quod fi aliquando
contingeret quempiam infigni plethora abundare,

& crudis etiam in ventriculo humoribus, huic pro-
fedo non differrem minime febricitanti etiam fan-
guinem ex brachio demere : diminuta enim ex
parte plethora calor nativus partium antea op-
preflus melius concoquet ,nec rapietur crudus hu¬
mor ad vafa majora a primis venis. Quia in ple-
thorico corpore carnes plurimo alimento funt fa-
tiatae. Itaque vel non attrahunt , vel debiliter.

Adde quod plurimum fanguinis in venis contine¬
tur , unde petere alimentum queant, vafa & prae-
cipue venae nimia copia fanguinis liberatae me¬
lius retinent, 8c fanguinem contentum conftrin-
gunt.

In maligna 8t peftilenti Semitertiana video do- Aninmau-
dis quibufdam viris fufpedam venae fedionem.

Cornelius Gemma feribit in peftilenti fua Hemi- tianaveMpt
tritaea obfervatum fuifle mortuos plures, quibus * ,Mn
venae fedio adhibita fuit, quam quibus omifla. Et
Galenus libro de boni & mali fucci cibis feribit ; nun¬
quam vel raro aufos fuifle Medicos fanguinem de¬
trahere in pefte, quae Romam fuo tempore inva-
ferat, etiamfi initio morbi eflent vocati. Sic etiam
noftris temporibus plurimis in locis timent fangui¬
nis miflionem in illa contagiofa Semitertiana, in
qua peticulae expedantur aut metuuntur, aut jam
comparent: ut anno millefimo fexcentefimo vi-
gefimo primp & fecundo Patavii ac Veneriis vidi¬
mus. Ratio, cur hoc auxilium fugiant, haec eft.

Quod in ejufmodi febre vires ftatim concidant;
quarum confervatio omnibus modis eft in hac cu¬
ratione procuranda. Sed & illud in his maxime
dignum notatu animadvertiycorpora aegrotantium
Semitertiana maligna , multo antea tempore dif-
poni ad altam quandam putredinem, quae jam in-
vafit vifcera clandeftino gradu, antequam fignis
fuae febris fein confpedum proderet. Quod fi
jam prodierit febris, etiamfi vires conflent & nulla
adfint praefentis malignitatis figna, qualia funt k
vulgatis pradiefs commemorata , pulfus parvus,
debilis, inaequalis, maximeurinae confufae ac tur¬
bidae , peticulares maculae incipientes; tamen vix
venae fedioni ullus amplius eft locus, ut ea putre- ’

dini refiftatur eventilando fcilicet vel evacuando
aliquam

Hajut in om¬
ni Semitertia-
na venam ejfe
fecundam, nt-

de Febre Semitertiana , Lib. 11L 33

aliquam portionem materiae putridae una cum bo- nos autem quafdam pofuerimps ih quibus eam lau-
no fanguine. Nam tota, quas poftraodum latius davimus , quafdam in quibus eam vituperavi-
ferpit, evacuari per venam fe<ftam nequit. Quare mus, tempuseft refpondere eorum argumentis,
ut venas fetftionem, ad praecavendam Semitertia- qui eam negant in iis, in quibus venae fe&ionem
nam malignam, optimam in pluribus judico, quo laudavimus, ut in Semitertiana primi ordinis Ga-
tempore periculum eft ne in aliqua domo vel fa- leni.

milia inplures contagione fua ferpat3 fic in jam Dicent enim in hac febre virtutem quoque pro- oljeBb,
fatfta (nili plethora quoque opprimantur vires ) tu- fterni oportere, & pituitae in vafis putrefadbe ma¬
tius omittitur, pracfertim fi initio febris malignita- turationem concodtionemque prorogari vel im-
tis eafigna jamfe monftraverint, quae ego tan- pedirij quod fanguis,in quo calor nativus confiftit,
quam verae malignitatis prodroma recenfui. Quod evacuetur, aerque extraneus frigidior intret in ve-
fi valde obfcura fint, tunc eam non foleo adhibe- nas per vaforum , quas fit in venae fedtione, aper-
re,nifi prashabito prognoftico futurae malignita- tionem.

tis. Sic tam magnum remedium, quod in tam mul- Verum ad propofitum argumentum refpondeo, Refponjio.

tis febribus indies experimur e fle lalutiferum, pro- putrefadtam pituitam in vafis accendi, quod vias
fanari non fino. ubique vel magna ex parte interclufas habeat3

Memorabilis exempli, cujus in fine primi libri eam deinde dum putrefit permifceri cumfangui-
a me fadta fuit mentio,recordatio hoc in loco non ne in vafis: quatenus igitur materia qua putrefit , ven-
eft praetereunda, mulieris nempe pauperculae vi- tilatur per vena feciionem , & copia ejus cum [anguinis
ginti quatuor annorum , temperamenti calidi & copia demitur , quapoterat quoquo modo fuffccare calo-
humidi, cancrum habentis circa pofteriorem fe- rem , concoctionis opificem , eatenus in omni Semit ertia-
moris partem qua clunes delinunt. Cum enim haec na primi ordinis Galeni benigna convenit venafeci io, ali -
incidiflet in talem affedtum ex male incifo & aper- ter non.

to fteatomate, ut aliis videbatur, aut atheroma- Rurfus ad aliud argumentum, quo probatur in
te, ut mihi perfuafi; ad eum abfcindendum radici- omni Semitertiana [anguinis mijsionem convenire , quia
tus cum fuopeciolo mediocriter craflo (cum ne- fciltcet magnus ft morbus , dico3 falfam efle hanc
que mufculis., neque nervis affixus efletj eam fum propofitionem in pluribus morbis magnis, qui fri-
cohor.tatus, oportuno tempore veris, poftuniver- gidifunt, & cum virium jadtura, venenofaqua-
falem corporis purgationem. Vicus erat tam latum litate, inopia fanguinis & alimenti. Sed iterum
ac profundum & craflum , excrefcentia carnea inftabitaliquis,CeIfuminomniSemitertianapro-
cancrofa, admodum dolorola, ex fundo fuppullu- pofuiffe venae fedtionem , fi vires ferant, nulla
lante, & indies quando ejus portio abfcindebatur habita mentione plethora:, ergo etiam in aliis Se-
renafcente compofitum, ut pileum meum neque mitertianae Ipeciebus licebit venam fecare, pras-
ingredipoflet j nec eo integrum cum fuo lato pe- terquam in jam commemoratis. Dico, Celfum
diculo capi. Pruinae feu recotftae fimilis materia per Semitertianam omnes eas Ipecies intellexifle,
magnaque ejus frufta quotidie ex ulcere premen- quas recenfui venae fedionem admittere j pitui-
do eximebantur una cum fanguine, cujus quotidie tofas Semitertianasexclufifle, quia in his vires non
plures unciae, faepe ad mediam libram per idem ul- ferant.

cus effluebat. Et quamvis hoc fanguinis proflu- Interrogabit me nunc aliquis tiroj unde ego co- v»d e conjtaf.

vium per plures menfes ita continuaflet, nihilo ta- gnofcam, num vires ferant, nec ne > "mvmljhS

men fecius a Semitertiana primi ordinis Galeni Refpondeo, non femper ex pulfu refiftenti & aionem -
fervari non potuit, cum in eadem domo omnes forti, ut vulgus medentium de fortitudine virium
eadem antea inficerentur. Hoc tantum vidi, ipfam judicat, fed etiam ex tempore, quo conjicimus
per fanguinis 8t humorum evacuationem, quas fie- naturam indigere ad totum morbi curfum totam-
bat per cancrum, confecutam fuifle, quod Semi- que hiftoriam, ufque ad materia; debitam conco-
tertiana in hac maligna & funefta, utinaliisejuf- (ftionem abfolvendam. Hoc igitur tempus quo-
dem familias non fuerit. Diuturna tamen & hasc niam in Semitertianis pituitofis longiflimum efle
fuit, & plane cum iifdem recidivis (cum quibus confueverit, & vires quse paulatim debilitatas funt
alii, qui malignam erant pafli) per tres menfes vi- a morbi longitudine, paulatim non modo reftaura-
gebat. Hanc hiftoriam pluribus hic repetendam ri debeant, led etiam difficulterreftaurariqueant,
duxi,ut ex fpontanea fanguinis evacuatione,quan- quod a quotidiani cibi debili ac difficili conco-
tum venas fedtioni in curanda prasfervandaque Se- itione fanguinis novus difficulter regenereturin
mitertiana fit tribuendum pateret. Quod fi in bel- venis, fufficienter tibi indicabit una cum pulfu vi-
lo vel ob annonas caritatem & pravam vi<ftus ra- rium tolerantiam,
tionem, atque aerem admodum pravum multos
milites contingat a tali febri invadi, nulli horum
venas fe<ftio iiiftituenda eft. Idem etiam in pefti-
lenti Semitertiana faciendum moneo; & magis in
hac ab ea abftinendum propter acumen morbi &
fubitaneam, quas inftat, virium proftrationem,

C A P. III.

De loco <vem feftionis.

juam in principio hujus libri differentes
venas fe&ione communem loquendi mo-
quam in maligna. Patet igitur, neque in omni Semi- rem ac veterum fervantes, eam intelligamus, quas
tertiana vena feciionem adbibendam ejje , neque in omni in brachii adhibetur venasjecoraria feu communi $
omittendam ; deinde in quibus conveniat, vel non. tamen fcire etiam & hoc convenit, nos aliquan-

Sed quoniam ab initio argumenta eorum attu- do feliciter aliis in partibus in hac febre, in qua
Ierimus, qUiin omni Semitertiana \eax fecftio- venas fe&io convenit, adminiftrafle. Nam in ma¬
nem vel neceflariam vel noxiam funt. arbitrati 3 gna plethora, dolore infigni lumborum Sc capitis,

E & mentis

C A P. V.

34 Adriani Sftigelu ,

& mentis alienatione, venam pedis faphenam ape- vicibus, vel unica vice libra demeretur. Refpon-
ruimus, libra una fanguinis exempta prius, priuf- deo, quod non, nifi aliquod fyraptoma in finiftro
quam brachii venam aperiremus. Eligatur plerum- latere premat, ut hemicrania, fi enim non notabi-
que dextrum latus tum in brachio tum crure, nifi lis aliqua quantitas fanguinis ex uno loco effunda-
aliquis alius morbus fit, qui finiftrutn evacuari po- tur, vafa majora, quas inter alas & inguina excur-
ftulet. Vafa enim dextro lateri majora fum & major co- runt, neque evacuari aliquantifper, neque rcfri-
pia fanguinis , cfuam finiftro. In peftilenti Semitertia- gerari ventilarique fufficienter poflunt. Nam dum
na fi bubones in inguine apparuerint, vena pedis fanguis evacuatur ad quatuor, quinque vel fex un-
faphena pertundatur: fi fub alis, jecoraria aut me- cias ex brachii venis commemoratis, in locum
dia, vel manus falvatella. fanguinis qui effluit, iuccedit alius ex vicinis vena;

fedtas venis minoribus & majoribus per mufculos
’ ‘ 8 c habitum corporis difperfis, ita ut non redto tra-

De quantitate (anguinis evacuandi. mite vena fola » c l uas trunco eft vici « ior evac ue-

tur. Evidens ejus rei argumentum eft, quod ex-
r Eteres quoties proponunt fanguinis miflio- ternarum partium inflammationes & praecavemus,
nem ut dixi, toties intelligunt ad libram uf- ut frequenter in vulneribus contingit, & curamus,
que & amplius, non ea minus fanguinem evacu- ut in anthrace, per venae fecftionem. Itaque indi-
andum efle; quod exiftimarent fanguinis mino- get majori copia ut fanguis evacuetur, quam ea,
rem quantitatem plethoram tollere non pofle, nec quae folet in toto illo fpacio contineri, quod eft in-
ullam revulfionem vel derivationem in magnis va- ter venam aliquam brachii & truncum venae cavae,
fis prope ex minori quantitate fangyinis dempta
fequi. Sed noftris temporibus unciatim demitur
fanguis, praecipue in hac febre. Nam Curtius &

Rondeletius quantitatem tantum trium Unciarum
praefcribunt, quae profedto nimis parva eft & nui- T* Empus accommodatum venae fedtioni nobis
la ratione proficua. Nam fi magno morbo magni- X Celfus propofuit, dum inquit, in omni Semi-
tudine aequale remedium convenit , certe ma- tertiana venam efle initio fecandam. Per initium
gnum remedium non eft venae fedtio, in qua tam hic non intelligimus primum tempus, quo aliquis
paucus fanguis demitur. Deinde neque quantum incipit febricitantem invifere, neque principium
requiritur de morbi materia, tantum tollitur, ut paroxyfmi febrilis i fed quod primum eft tempus
aeger aliquantulum levetur. Idcirco nonnulli hodie totius morbi, praecedens augmentum, aut hoc
dodti viri veterum veftigia fecuti, re&e fancive- ipfum initium & augmentum fimul, de quo intel-
vnde quanti- runt evacuandi quantitatem ex morbi magnitudine lexit Hippocrates lib. x i, aphor. xxix, quando in-
S* & virium robore metiendam efle. Satius igitur erit quit: In principio fi quid videatur movendum , move ;
venae fedtionem omittere, quam tam paucum fan- cum vero conftiftunt ac vigent , melius eft quietem adbi-
guinem profundere. Eortaflis quifpiam pauci fan- here. Hic enim Hippocrates morborum tempora,
guinis evacuationem utilem eflTe inveniet in viri- quae fex alias Galenus recenfuit libro proprio, tria
bus languidioribus, ratione ventilationis quae fit tantum videtur complexus, principium, ftatum
per venam fedtam. Exiftimare enim aliquis poflet, feu vigorem, & declinationem quam adjungo ex
cum in vifceribus & magnis vafis pleruuque na- praedidtorum temporum relatione. De hoc ulti-
fcantur putredines, quia corpus non bene perfpi- mo non facit mentionem Hippocrates, quia in eo
rat nec ventiletur, per venas fe<ftionem in parva non adhibebantur remedia,
quantitate ventilari, ac tanquam aperto aliquo Casterum hic notandum, tempus ftclionis verne
fpiraculo putredinis caufas opitulari, occlufo in- illud ejfe melius, quod vicinius eft proprie dicioprincipio
tus aere & fpiritu putrido nonnihil ex foramine febris , quam augmento: neque modo in venae fe-
venas expirante, & fimul per id vulnus refrigera- dtione brachii, fed & aliarum evacuationum, 8c
to aut mutato ab aere externo. Verum fi ftandum praecipue purgationis eligendum: quia tunc hifce
eft quotidianae experientiae, quae in abundantia remediis putredini incipienti felicius refiftatur, vi-
fanguinis ejufmodi auxilio nil aperte profecit, ex- refque ad validas evacuationes fufficiant. Raro ta-
iftimo nimis exiguam hanc efle ventilationem , ut men vocantur in principio hujus febris Medici:
aliquod evidens auxilium inde fperari poflit: nifi quia id occultatur , praefertim cum quotidiana
repetitis vicibus quotidie aut alternis diebus ad- prius quam tertiana hominem adoriatur: vel quia
aperta rurfus vena finantur duae vel tres unciae fan- aegri plerunque initio Medicorum auxilia recu-
guinis effluere, ut in Hifpania fieri confuevit, & fant, maxime quando levi quadam laflitudine fe
fic mediocris aliqua quantitas repetitis vicibus ex- oppreflos fentiant, aut aliqua levi febricula fine
imatur, quas ad libram vel ultra accedat, pro ma- ullis gravibus accidentibus laborare, fperantes fic
gnitudine plethoras corporis & venarum. Qui qui- omne malum fponte fine ope Medicorum abitu-
dem modus detracftionis fanguinis convenit in iis, rum. Vnde poftmodum alius non levis error com-
qui facile exolvuntur, rarae texturae funt, ore ven- mitti in prognoftico folet, nempe quod nos late-
triculi fuperiore biliofi , & frequenter animo de- ant veri dies decretorii & judicatorii, &interci-
linquentes ex levioribus caufis. Hi enim repenti- dentes aliquotiens pro criticis & judicatoriis ha-
nas evacuationes gravius aliis ferre confueverunt. beantur, atque fic ea figna, quas in hifce contin-
Verum ulterius quaeritur, an in evacuatione fan- gunt, bona pro malis, & mala pro bonis cenfean-
guinis ad libramex utroque brachio librae pars di- tur. Vt plurimum tamen in omni Semitertiana pri-
midia aut paulo plus effundatur frudtuofius, quam mi & fecundi ordinis Galeni, & minori Agathini
fi ex dextro, quem plerunque eligimus, partitis foleo initium ftatuere & primum morbi diem, non

quo

de Vebrt Semitertiana > Lib. III. $'$

qno aeger decumbere incoeperit, fed quo rigore vel cruris eflet extrahenda, evacuetur) & a coir-
aut horrore vel frigore coepit manifefte moleitari: de ad remotiores partes, nempe crura detrahetis
in magna Hemitritasa ftatim quum decumbere in- Quapropter cum in peftilenti & maligna febre
coepit. Nam in hac vires ilico prasfertim animales per hoc remedium non Iit metuenda ulla vitalium
profternuntur , ita ut aeger reda incedere vix & naturalium facultatum labefadatio, multis mo^
queat. Quapropter primo die venae fedio infti- dis praefero id vente fedioni. Sed in benigna Se*
tuenda eft, aut faltem iis diebus, qui huic funt mitertianaventefedionempraeferofcarifieadoni-
propiores: ea hora, qua vel plurimum remifla eft bus crurum in adultis, in quibus adeft indicatio
febris vel intermifit, litque ad minus quinque aut fanguinem evacuandi, quia in hac etiamfi fpiritus
fex paroxyfmis ante novum paroxyfmi inlultum , vitalis effluat, non tantus eft metus, ne vires de-
quo die quotidiana fola affligit atque remifit. In bilitentur, cum tales initio morbi a benigniori fe-
Semitertiana benigna fexto cfie, quo fumus in au- bre refarciri non prohibeatur. In pueris Arabes &
gmento fecare venam in brachio pcffimus ■, in ma- iEgyptii Medici acuto morbo oppreflis crura fca-
ligna ultra quartum fecare vix audeo ; in peftilen- rificant pro vente fedione, vel fanguinis evacua¬
ti tertium tranfire non fino. Nam in pefte, qui tione per cucurbitulas cum fcarificatione dorlb
poft primum diem lecant venam, fi non aliquod adhibitas. Facienda autem eft fcarificatio non
grave fyinptoma vel morbus, ut carbunculus ap- nolet vs Aqylw , ut vulgus Chirurgorum hoc tempo-
pareat, vel bubo fub axillis vel inguine , vel paro- re affuevit, id eft , peredtiendo aut pertundendo *
tis; raro fecatur vena feliciter in brachio feu pede, fed ut vult Apollonius notio ov^ptev , id eft, trahen¬
do, ut minus fic, vel nil fere doleat. Quod fieri
C A P. VI. confuevit fcalpello pedorali, vel cultro utrinque

De Scarificationibus, Cucurbitulis, Friaimlbm. ade ™ habei : tc > vel novacula qua utuntur tonfo.

res ad radendos capulos.

S Carificationes in cruribus & dorfo fadae Io- Locus autem fcarificationUm cruris duplex eft,

cura obtinent vente fedionis in adultis, in iis furae fcilicet & malleoli. Galenus per crurum fca- rum duplex.
nempe, in quibus hanc adhibere non poflumus j rificationem eam, qute eft malleolorum , videtur
propter tetatem, ut eft puerilis, fenilis ■, fexum, ut accipere, vel faltem alteri praetulifle. Hunc locum
muliebris; tempus morbi, ut quando vocati fu- etiam iEgyptii eligunt, ut eft apud Profperum Ab*
mus in augmento & non procul a vigore; morem pinum libro de Medicino. Aegyptiorum.

Sc naturam febris, ut quando maligna eft aut pe- Tempus autem hujus remedii, etiamfi quod tempm.
ftilensj vires denique debiles. Quibus jam initio principio morbi eft, vicinius fit eligendum (ut in
feda vena fuit & circa augmenti finem vel me- venae lectione ) tamen & in augmento, cum ca-
dium, & fpes eft materiam ad cutim corporis tra* pitis morbi acuti fuperveninut, dolores, vigiliae *
ftam iri, Scarificationes erunt fruduofae, edudis phrenitides, furditates, aurium dolores, vel etiam
quatuor , quinque vel fex unciis fanguinis per ad- peticulae jam apparent, tutius adhibentur, viribus
hibitas poft fcarificationes cucurbitulas. In pueris, mediocribus, quam vente fedio. Scarificationes
omiffa vente fedione, in principio morbi hoc re- tres vel quatuor sequidiftantes funt faciendas Sc
medium convenit. Si Scarificationes paulo pro- profundae, ut cutim penetrent, fecundum longi-
fundiores fint, quam nunc eft communis ufus in tudinem. Aquae deinde calida imponendum eft
Germania, tum lingulare hoc effe remedium ex- crus fcarificatum, ut optime & fine dolore fanguis
pertus fum. Quippe cum per id majora vafa, ve- evacuetur liue cucurbitulis,
na fcilicet cava & arteria magna evacuentur per Cucurbitulas quoque fine fcarificatione & cum
vafa, qute ab hifce oriuntur, intercoftalia dida, eadem, utiliter adhibentur revulfionis & deriva-
quorum rami reda ad fpinae dorfi latera tranfeun- tionis gratia, cruribus circa malleolos & furas, fe¬
tes fub cute dorfi difperguntur. Galenus libro de mori & fcaputis & brachiis, & ventri, pro diverfi-
Cucurbitulis & Scarificatione, dum pe fluentia, vehe* tate fymptomatum & fpecie Semitertianae. Con-
mens Afiom invafiffet , multofque perdidiJJet , meque , ferunt enim magis in febre maligna , in qua dolo-
ait, etiam morbus attigiffet , fecunda morbi die remifto- res dorfi comparent infignes aut peticulae, in dor-
ne febris fati a crus fcarificavi , duafque fere fanguinis fo & cruribus adhibitae 5 & quibus adeft catapho-
libras detraxi , baccjue de caufapericulum evitavi. Ita- ra, vel lethargus, vel apoplexia, phrenitis, dolor¬
que hunc & ego fecutus iifdem Scarificationibus que capitis ingens, quam brachiis,
cruribus adhibitis feliciffime uti incipio, in mali- Sanguifugas in pueris nonnulli folent adhibere sengatfui&.
gna Semitertiana; neque modo in adultis, fed et- venis cubitorum pro venae fedione , & venis feda-
iam in pueris, nec in viris tantum, fed & in mulie- libus in adultis poft univerfalem evacuationem
ribus, praefertim quibus per aetatem & morbos totius corporis per fanguinis miffionem & pur-
menfes non fluunt amplius, aut non in ea copia, gationem, quas & ego in iis, qui haemorrhoidas
qua convenit. Laudoque hoc praefidii genus, ve- habent aut venas haemorrhoidales admodum la¬
nae fedioni praeponens, quod capitis morbis val- tas, approbo: in aliis omnibus non probo j quia
de acutis, Semitertiana maligna laborantes, mo- etiamfi poft cafum jam fauguine repletarum fan-
leftentur ; & dolor dorfi plurimum ab eo remitta- guifugarum , cucurbitulis fanguinem evacuare
tur fenfibiliter ea, quae in magna vena & arteria queamus, aut vapore aquae calidae ad notabilem
continentur evacuant ( fine manifefta St effatu di- quantitatem educere, ea non evacuet venas raa«
gna aliqua fpirituum vitalium effufione, etiamfi in jores, fed minores tantunv
majori quantitate, quam fi ex vena aliqua brachii

C A P.

2 6 Adriani Spigelii

c A P. VII»

De Purgatione.

P Vrgationes initio hujus febris quas bilem & pi¬
tuitam purgent neceflarias effe, nemo amplius
in dubium revocare debet, etiamfi tunc temporis
cruda lint omnia, & fcripferit Hippocrates lib. 11,
aphor. xx 11, concocta, effe medicanda , non cruda. Re¬
fert enim plurimum fcire quales tempore Hippo¬
cratis fint inftitutas purgationes, 8c quales hoc
tempore inftituantur, tum qualibus in hac febre
utendum e (Te ducam. Veteres enim, prasfertim
tempore Hippocratis, validiffimis utebantur, ut;
belleboro , colocynthide , grano gnidio , fcammonio, elate-
rio, quod Cnidias fcholas fe&atores ufurpabant.
Galenus enim in exegefi vocum Hippocratica-
rum, elaterium exponit medicamentum non fo-
lum ex agrefti cucumere fadtum, fed etiam omne
quod deorfum per ventrem purgat. His igitur &
fimilibus valide purgantibus, fed peculiari & obfo-
leto quodam modo permixtis & exhibitis uteban¬
tur , quas etiamfi in parva quantitate dabantur,
corpus nihilominus commovebant, & a conco¬
ctione naturam avocabant, quod ex crudioribus
urinis, quas poftero die mingebantur, ex alvi ex¬
crementis durioribus fubfequentibus facile ani¬
madvertebant.

Quare reCte fcripfit Hippocrates lib; i, Aphor.
xxiv : In acutis affedlibus raro etiam in principiis me¬
dicamentis purgantibus uti oportere , atque hoc agere di¬
ligentipriusfaftaprameditatione. Si enim materiam
febrilem turgere obfervabant, hoc eft, petulanti
quodam veluti motu huc vel illuc concitari, ti¬
mentes ne ad aliquam partem principem rueret,
eam ilico purgabant fine mora, fi talis erat mor¬
bus , 'qui feptimo die fuam hiftoriam effet abfolu-
QtMndo pur- turus. Vnde libro quarto apud Hippocratem ex-
Tcmk. 5 ^ 1 ' tat aphorifmus decimus talis: Pharmacum purgans
prabere oportet in valde acutis eadem ipfa die , fi turget.
Tardare enim in talibus malum. At in iis morbis, qui
fimpliciter acuti funt, ante quartum diem, quan¬
do decimo quarto aut undecimo crifis eft ex pe-
Ctanda, dandum purgans; fi vigefimo aut decimo
feptimo, etiam poft quartum, nempe quinto vel
fexto. Igitur cum Semitertiana peracuta futura
fit ■, quae raro obfervatur alio quam peftis tempore
aut cum eam morbus aliquis peracutus ab initio
concomitetur, non dandum erit medicamentum
purgans fecundum do&rinam Hippocratis, nifi
eodem ipfo aut faltem ad fummum fecundo die,
cum vero acuta Sc decimo quarto fit terminatura,
nunquam prasterito quarto dabitur, nec poft fex-
tum vel feptimum fi vigefimo.

Sed & illud quoque adjungendum, veteres iftos
nunquam verne fe&ioneminftituifie, aut perquam
raro in talibus morbis ( quod tam magnis evacua¬
tionibus vires aegrorum raro pares invenirent) fo-
lo clyftere contenti. Sed noftro feculo multum ab
eorum curandi modo jure optimo difceffimus.
Nam poftquam blandiora pharmaca a pofteriori-
bus Graecis & Arabum fchola in medicinam inve-
<fta funt, ut caflia , mei rofatumfolutivum ,fyrupus ex
infufione florum violarum & rofarum, manna,folia flnu,
rhabarbarum , agaricus in parva quantitate, & adhuc
ex Indiis nova quotidie exportentur, quae fine ex-

agitatione corporis humores peccantes ex primis
viis expurgant, non multum commoventes fan-
guinem Sc humores in venis aut habitu corporis
confiftentes, non ad amuffim obfervatis Hippo¬
cratis regulis fecamus venam in hoc morbo, ut in
aliis febribus, & praebemus purgans medicamen¬
tum (quod qui volunt fervare dodtrinam veterum
re&ius leniens appellant,) in peracutis & acutis
morbis etiam in augmento, hoc elt, etiam poft
quartam vel feptimam tutiffime. Et ego teftari
poffum me animadvertifle in remediis hilce pur¬
gantibus, multis fyrfiptomata & morbos acutos
me praecavifle, nec ullo modo interturbatam cri-
fim, etiamfi die decretorio porrigerentur & repe¬
titis vicibus ante vigorem morbi, imo etiam in vi¬
gore vice clyfteris in modica quantitate fuucfta fu-
ifle. Longeque tutius arbitror nos iis uti in omni
Semitertiana, quam aliquo veterum valido medi¬
camento omifla venae fetftione, aut hac prasmifla,

& omifio pharmaco, quod illi tenuius aegros nu¬
triebant , & ideo vires a validis his ambobus eva¬
cuantibus citius languefcentes hoc fuftentare non
poterant, nos vero paulo plenius. Quidquid enim
a cibis ingeftis excrementi in tenuibus inteftinis
quotidie colligitur, aut a majoribus vafis ad pri¬
mam regionem depellitur & inde ad ihteftina, in
futuram obftrmftionem, id evacuamus tutiffime
per ea, quas jam recenfuimus, five illa fit conco-
<5ta (nam etiam in morbi principio aliquid de pu-
trefatfta jam materia concoquitur, quod ad has
partes folet plerunque deponi, etiamfi plus putre-
fcat quam concoquatur) five cruda materia & in
parvis vifcerum vafis & vel extra vafa majora mi-
noraque confiftat. Fit haec cum multa pituita a ca¬
pite deftillans per oefophagum, internam intefti-
norum tunicam obcruftat, & fic obftrudtiones vi¬
fcerum dolorefque colicos & alios morbos parit.

Et cum multa quoque bilisavidtu parco pravo¬
que ab omni corporis parte ad jecur, lienem Sc
mefenterium, inde fi viae fint patulas ad ventricu¬
lum , inteftina tum tenuia tum colon defertur.

Vfus quotidianus me docuit rhabarbarum , fenam ,

f arictm atque aloenfocotorinam initio omnis hujus
bris datam plurimum profuifle, caftigata refri-v
gerantibus & vifcera deobftruentibus commifta,
ut cichorio , gramine ,foncho , borragine, hieracio, chon-
drilla , endivia ,fero caprino , hordei decofio , additis ca¬
pillo veneris , cufcuta , agrimonia , betonica in pituitofa
magis Semitertiana. Sed & fcordium in ea, quas ma¬
lignitatis & peftis aliquod praeludium prasmonftra-
bant, addebam, & carduum benedictum & ebur :
quanquam 8c haec ipfa medicamenta purgantia
per fe putredini magnopere refiftant & peftilenti
quoque Iui.

Rufticos, qui altos Moravias montes incolunt, n i °P tlmHi
vidi in hac febre & m quotidiana tertianaque du- nm».
plici non alio fibi remedio mederi quam agarico,
quod inter venenorum antidota ponit Diofcorides
& apud eos copiofe provenit in trunco laricis ar¬
boris altiffimas, & optimas notae. Nam Moravia
Sarmatiasvicina eft, in cujus regione quae Agaria
dicitur & quafi fub eodem climate (fi fides vete¬
ribus Geographis habenda eft) quo Moravia fita
eft, optimum nafci fcribit Diofcorides. Mandunt
autem hoc ibi ruftici, atque inde per fe unius aut
alterius drachmas pondere devorant. Haec volui
hic recen-

jAotiricum

noneffein

fubftatitiit

•venenum.

"Bolus.

KM«.’

de Febre Semitertiana , Lib. III.

hic recenfere , ne mihi contradicant aut irafean-
tur amplius illi, qui agarico in fubftantia dato ti¬
morem Medicis & maxime tironibus incutere fo-
lent, docentes agaricum in fubftantia venenum
ciFe. Nani per alvum non fubdudtam tremorem
& refolutionem induxifle, aliis vero fuftbcatio-
nem perhibent. Agaricum fane Aetius pofuit inter
ea, quae homini ob commoditatem in ufum ve¬
niunt, aliquando vero pericula inducunt. Sed de
agarico malo hxc intelligenda funt, nequaquam
de agarico bono, quod tantum abeft ut inducat
paralyfim vel tremorem, ut potius ea mala hoc
ipfo in fubftantia dato fub forma pilularum (cor-
redto tamen, ne ventriculum fubverteret) feli¬
ci ffime in iis locis curaverim. Sed nunquam utor
folo agarico & in fubftantia in Semitertiana, ve¬
rum permixto cum aliquo prasdidtorum, maxime
vero cum foliisfena, & fere femper in diluto. In
ea, qute primi ordinis eft atque feoundi Galeni ta¬
li forma prasferibo.

foliorum cichorei ,feonchi,horraginis, capilli veneris,
agrimonia fwgulorum pugillum femis: radicum grami¬
nis drachmam unam : pruna damafiena duo: uvarum
pandarum drachmas duas. Bulliant in aqua feufficienti
quantitate ad uncias quatuor: colatura infunde per no¬
ctemfoliorum fena'drachmas quatuor, agarici trochifiati
drachmam unam, vel fcrupalos quatuor,florum cor di¬
alium pugillum unum -, expreflioni adde manna eidi a un¬
ciam unam , vel fyrupi aut mellis rofati folutivi uncias
duas vel unam, pro pituitae bilifve abundantia. Da¬
tur haec potio (quae non excedere debet uncias
tres aut ad fummum quatuor) in die minoris affli¬
ctionis fummo mane vel quatuor horis ante pran¬
dium in declinatione febris quotidianae. Additur
huic manna , vel fyruptts rofatus feolutivus, ut non diu
(quemadmodum alias foletj medicamentum in
ventre commoretur. Hoc poft venae feCtionem
porrigo femel, & repeto paucis interpofitis die¬
bus in benigna Semitertiana, antequam ad vigo¬
rem perveniat febris vel ad fummum augmentum.
Iu maligna femel tantum porrigo, additis iis quae
fuperius commemoravimus. In peftilenti, fi non
primo ftatim die aut fecundo pro fymptomatum
vehementia permixta portione autidoti noftri, vel
theriaca,\z\mithridatica confectionis, vq\ diafcordioVxz-
caftorei, ab eo abftineo ufque dum eviCta fuerit
magna ex parte peftilens lues in minori quantitate,
& pro virium robore. Quod fi bolum petat loco
potionis, iv pulpa prunorum damafenorum unciam femis,
pulveris foliorum fena drachmam unam, agarici trochi -
fcati drachmam femis, croci grana duo , (pica indica gra¬
na tria , manna eleBa drachmas duas ; (agaricus trochi-
featus praeparari debet cum aqua vitae, ut poftea
docebimus) addefcrupulum unum theriaca vel mithri-
datii, vel alterius antidoti tempore peftis: aut lo¬
co hujus, diacatholicon uncia praeferibatur, cui adde
■noftras antidotus, aut (pecierum de hyacintho portio¬
nem , nempe drachmam dimidiam aut duos feru-
pulos. Quod fi fpuriae Semitertianae fuerint, quae
ad prasdiCta genera reducuntur, in pituitofiore
dare foleo floris caflia unciam imam, cum drachma una
Jpecierum hiera flmplicis in bolo aut hiera flmplicis drach¬
mam unam & mediam cum fyrupo rofato vel meile rofato
folutivo faCtis bolis, fuper quos aeger bibat cya¬
thum aquae frigidae, vel feri caprini libram unam poft
horam ab aflumpto bolo. Pilulae nobiles, quarum

apud me maximus eft ufus in hac Semitertianae
fpecie pro iis, qui pilulas malunt & caput aggra*
vatum fentiunt ac tuffiunt. m rhabarbari elefti, folio¬
rum fena Alexandrina viridium, aloes Socotorina, aga -
rici trochi fcati cum aqua vita aha fcrupulum unum efe
medium, (pica indica, fiheenanthiana grana fex, cum
aqua vita fecundo deflillata.flat majfa duriufecula, ita ut
agre in pilulas formari queat: qua deinde ex majfa for¬
mata , oleoque communi leviter in fuperficie oblita , ut
folia auri adharere poflint, deaurentur & in vitro bene
obturato ferventur ad ufum -, dofis eft drachma una *
ex qua quinque tantum pilulas conficere foleo.

Vbi jam purgare coeperint,vel tranfa&is tribus ho¬
ris poft earum affumptionem jufculum cichoreo, en-
divia , Soncho alterarum do fuperbibendum, ut fu-
fpedtus earum calor refrenetur, meliufque proce¬
dat operatio. In biliofiori Semitertiana fola infu-
fione foliorum fena utor in fero caprino alterato cum
cichorea : vel fyrupo rofato folutivo & mellis rofati felit*
tivi ana unciis duabus manna eletta uncia una, cum de¬
collo (lorum & fructuum, vel tamarinderum in fero ca¬
prino. Vel conficio bolum caflia adjeCto pulvere
foliorum fena, & florum violarum cum granis quatuor
(pica indica. In omni autem Semitertiana peftilenti
primo die aut fecundo purgandum cum antidotis,
prout funt acutas. Quod fi vero acutiffima fuerit,
omiflo purgante & quali negleCta Semitertiana,
ftatim peftilens qualitas cum fudoriferis antidotis
expugnanda: deinde purgandum.

C A P. VIII.

Depubere Comitis de Fanoick $ i$ Antimo -
nio puparato.

I Nvexit nuperrime in medicinam chymicorum
fchola pulveres duos purgantes, quorum alte¬
rum appellant pulverem Comitis de Harwick, al¬
terum vero antimonium prasparatum.

Comitis prodidi pulvis componitur ex optimi
feammonii crafliufeuli triti , & fuper chartam bibulam -wick.
tenuiter & aqualiter expanfi & liquati per fujfumi-
gium faltum cumfulfure ignitis carbonibus injelio, ca¬
vendo ne comburatur, drachmis novem & antimonii dua¬
bus , nitri ad albedinem calcinati drachmis fex , cremoris
tartari, quem criflallimm appellant , drachnyis tribus .
Variatur ab hifce Medicis chymicis horum ingre¬
diendum medicamentorum proportio , pro hu¬
morum & temperamentorum varietate. Quibus
enim plus bilis ineft in corpore, plus indunt fcam-
monii -, quibus vero plus melancholias & pituitas,'
plus antimonii & cremoris tartari.

Adultis dantur ab oCto vel decem granis fcam- Ejus dofa
monii ufque ad oCtodecim & viginti grana, pro
. virium robore -, antimonii praeparati modo prasdi-
Cto, a granis fex ufque ad quatuordecim vel fex-
decim, cremoris tartari a granis duobus ufque ad
fex & ultra. Datur hic pulvis initio paroxyfmo-
rum femel, bis, ter & faspius, donec febris delinat,
in omni astate, anni tempore, fexu, gravidis, mo-
leftatis vomitu, & alvi fluxu crudaque materia ex-
iftente, prasgreffa vel penitus omifla venas feCtio-
ne. Facile aflumitur 61 fine naufea, & citam tu-
tamque curationem peragere hiftoriis eorum, qui
quotidiana, tertiana & vera & notha, nec non &
febribus contimlis laborarunt, ab internis inflam¬
mationibus , pluribus docuerunt. Hoc remedium
E y Sc ego

3 3 AManl Spigelii

8c ego quoque his de caufis in Semitertiana ex¬
pertus fum, quantum valeat; nam praeterquam
quod fine moleftia fumitnr, fcammoniumque pro
bafi habeat, medicamentum etfi calefaciens &
propterea inflammans ac mordicans, incidens ta-
meo, detergens, aperiens, difcutiens, bilemque &
pituitam expurgans.

v™[c*m- Idcirco ingreditur pleraque purgantia, quibus

mm. Alexander Trallianus familiariter ufus eft ad fe¬
bres intermittentes variis rebus permixtum, ut in
rhodomelite purgante, quo utitur cum agarico in ter¬
tianis & quartanis fpuriis, & fine agarico in legiti¬
mis iifdem febribus ; praeterea in halatio medicamen -
to , quo utitur in quotidianis. Praeparat quoque
medicamentum ex malis cydoneis affatis fermentoque
oblitis cum fcammonio pro febribus quartanis, quas
k bile excitantur, etiam in iis qui generofam pur¬
gationem ferre nequeunt, ut pueris & mulieribus.

Nitri Nitrum praeterea cum antimonio calcinato permix¬

tum eft , propter fummam attenuandi, difcutien-
di, detergendi ac refiftendi putredini humorum in
primis viis facultatem, 8t quia non mediocriter
etiam obftrudionibus fuccurrit, & calorem fcam-
monii plurimum obtundit. Vt propter hanc cau-
fam multis chymicorum vifum fuerit, nitrum re¬
frigerandi vi pollere, cum interius etiam per os
detur febre ardente correptis, prasterea applice¬
tur externis inflammationibus, quas aliquando ni¬
tri decodo cum quibufdam aliis, maximas vigin-
tiquatuor horarum fpacio fublatas me vidifle me¬
mini.

a ntirnm K_Jntimonium autem calcinatum non propter com-

cdctntu. buftionem, veneficam vim ciendi vomitum folum
perdidit, 1'ed etiam cb fcammoniura & cremorem
tartari. Nam memini me ante annos ododecim,
cum arcanis perfcrutandis defiderio flagrarem, af-
fumpfilfe , fada prius exploratione a granis paucis
& afcendendo ad plura, antimonii crudi grana vi-
gintiodo cum drachmis duabus mannas eledas,
duodecim fedes vehementes habuiffe biliofas &
atrabilares non mediocriter Ventriculo labefada-
to, abfque eo quod ullam naufeam vel proclivita¬
tem ad vomitum perceperim.Hoc itaque medica¬
mentum datur initio febrium & in augmento , at¬
que in ftatu in periodicis paulo ante paroxyfmum.
In Semitertianis id ita fum expertus duobus uno
eodemque tempore fimul ea oppreffis, quo anno
epidemicas florebant. Dedi alteri quidem medi¬
camentum Comitis, alteri vero aliud ex blande
purgantibus fupra defcriptis: atque animadverti
Semitertianas nihilominus recidivantes &ejufdem
crifeos utramque oduagefimo die foifle, nempe
fada concodione, alteri quidem , cui datum erat
medicamentum Comitis, fupervenifle fluxum al¬
vi blandum poft fudores & urinas copiofas antea
excretas; alteri vero,fadis eodem quo alteri tem¬
pore paroxyfmis, dolore colico,quem eodem pul¬
vere quam breviflimo tempore fuftulimus. Ex
quo deinceps, ut in aliis quoque febribus didici
tutius efle methodo a me prasfcripta curationem
peragere expedata crifi & concodione materiae
morBificae, quam validioribus medicamentis cor¬
pus commovere, quod etfi in intermittentibus fe¬
bribus bonum fit remedium, & in aliis quibufdam

morbis a me valde probatum, in febre tamen con¬
tinua fi indicia fpedemus facilis tolerantiae, fufpe-
dum efle debeat, quod concodionem materiae
perturbet potius, quam juvet.

. Quod fi initio febris turgeant humores,hoc eft, p f lv f e ffff f
huc & illuc ferantur, furiofe minantes aliquod gra- ■wkkqumh ;
ve malum, utepilepfiam, apoplexiam, dolores
colicos,phrenitidem,dolores de uno loco ferantur
ad alterum veluti ad os ventriculi 5c inteftina aut
articulos, laudo hunc pulverem prae caeteris medi¬
camentis , ut ftatim detur fine ulla humorum prae¬
paratione , vel expedatis lignis concodionis. Et
quanquam in exhibitione hujus medicamenti ob-
fervetur tempus paroxyfmi initio proximum, live
fit die majoris aiflidionis live minoris, hoc tamen
nos ab ejus ufu perterrere non debet. Multa enim
docet ratio, quae experientia clarorum virorum
coarguit,cujus indicium cum valde fit difficile pro¬
pter morborufti varia tempora quae fiunt artis &
naturae beneficio, multa opus eft diligentia,ne nos
in experimentis ifta fallant. Notavi 8t hoc, multa
remedia quorum vires hadenus fuerunt recondi¬
tae , pervertere regulas medicinae veterum; quae
tamen firmae funt atque folidae in iis,quae k veteri¬
bus ufurpabantur. Porrexi hunc pulverem febri
maligna affedis, quae primis diebus fpuria Semi¬
tertiana videbatur , & animadverti malignitatem
me neque cum Comitis pulvere fuperare potuifle,
etiamfi initio morbi dederam, nullis neque in pul-
fu neque in urinis malignitatis lignis apparentibus,
praeterquam dorfi dolore.

Tirones igiturfrafticos monitos volo,ut veterum frius aiOmomtk,
medendi normam fequantur , deinde ubi in hac fefe ali-
quandiu exercuerint , etiam nova remedia & quadam
meliora cum fiducia ufurpent. Sufficit prius purgans
aliquod lene medicamentum & venae fedionem
adhibere, deinde vidu conveniente uti. Hac me¬
thodo experti evadent in eventis morborum: &
hiftoriam cujufque affedus optime fic perdifeen-
tes, praecognofcentefque cujufque novi remedii
veram experientiam melius acquirent, & occa-
fionem nancifcentur bene de quaque febre praedi¬
cendi : quod ab iis qui funt empirici uti prorfus
negligitur, fic prorlus nefeitur, & calumniis ac
ignominiae vulgi fe magis obnoxios reddunt.

Qui ad Afros noviflimis temporibus naviga¬
runt , narrant in Guineae regno empiricorum chi¬
rurgorum experimentis, qui ex Belgio una cum
mercatorum navibus iftuc appulerunt, certis anni
temporibus febres quafdam graflari tertianae mo¬
do invadentes horridas, peracutas plurimos inco¬
las ex iis mori quarto, feptimo, nono, undecimo,
decimoquarto, folo ufu vitri antimonii a morte
vindicatos fuifle, fi ilico quam horrore corripie¬
bantur, antimonium fic praeparatum porrigeretur.

Sed nec hoc remedium confulo ut omnibus fic in-
diferetim adhibeatur. Etenim quemadmodum in
febribus acutis paulo pleniore vidu minus pecca¬
tur , fic etiam in hifce febribus paulo leviori me¬
dicamento fecurior medela eft, quam in paulo
validiori. Ex decem enim fufficit novem curafle
cum ejufmodi medicamentis, & unum praecipi- .
tafle ad perpetuam Medici & Artis ignominiam.

C A P.

C A P. I X.
De Vomitoriis.

In quibus fe-

ttu utiliter in-
ftitmtur.

de Febre Semitertiana , Lib. III, 3S>

itiones, fed & majores putredines, St difficilio¬
res concoctiones tum ciborum (ventriculo, cui
colon anne&itur per omenti portionem, St fub-
jacet, plurimum refrigerato) tum etiam materiae

D E ea purgatione quas fit per vomitum, in hac febrilis in vafis putrefa&ae. Incumbit enim ventri-
febre ita cenfeo. In benigna aliquando utili- culus venae cavae; ramofque ab arteria magna fuf-
terinftitui; in maligna, raro in peftilenti, nun- cipit, ut & colon inteftinum. Propter quam tau Jam
quam. Nam in pefte ventriculus plerunque debi- in omnifebre, in qua putredo eft in vafis majoribus, non
lis & fpontaneis vomitionibus obnoxius magis ab refrigerare tantum hac vafaper clyjiens, fed etiam putre¬
ns debilitatur, ut fyncope & animi defectiones dini eorum refiftere, & materiam expurgare poterimus.
a vomitu non ceffent : fed ab eo totius corporis Sint autem clyfteres initio purgantes leniter, §aak s c iyfle :
vires pofternantur, etiamfi copiam multorum cor- & detergentes iis diebus, quibus non datur per res u h Ut P andt -
ruptorum humorum educant. Quia ab eo humo- os medicamentum purgans. Deinde paulatim au¬
res indies magis magifque putrefeunt, peftifero do morbo & ad vigorem accedente, minus pur-
veneno intus nihilominus permanente. Quapro- gantes, magis vero emollientes St detergentes,
pter in his Semitertianis prudentis Medici eft ven- In minori vel Agathini Semitertiana & duabus
triculum jam uaufeantem corroborare , ne quod prioribus primi 8t fecundi ordinis Galeni minus
dandum eft ad expellendam vim peftiferam , vo~ acutis, talis clyfter praeferibatur: ^ foliorum mal-
mitu ftatim quam eft aflumptum rejiciatur. Cx- va , mercurialis , parietaria , lattuca , chryflolachani ^nema.
terum in benignis vomitoria variare debent pro C vulgo fpinachiam vocant, & atriplicem horten-
fpecie Semitertianae. Nam in primi ordinis Galeni fem herbarii, nobile remedium ad lumborum do-
& Agathini feu minori Semitertiana aqua tepida lores) florum chamameli , meliloti arta CAlanipulum
vel jus carnis non falitum cum oxymelite poteft femis. Radicum althea unciam mediam : feminis cymi-
propinari. ni , foeniculi ( fi tormenta adfint ventris ) ftngu-

Dedi aliquando decolli raphani uncias quatuor cum lorum drachmam unam : centaurei minoris pugillum
oxymelitis uncia una, olei amygdalarum dulcium unciis unum,uvarum paffularum unciam unam; Bulliant in aqua
duabus. Interdum in iis qui facile vomunt, fola communi ad libram unam.' Colatura adde mellis difpu-
aqua tepida copiofe haufta fufficit: vel frigida, fi mati uncias tres , elecluarii lenitivi unciam unam. Mifle
valde fiticulofusfit^ger & linguam aridamhabeat, pro clyflere tepide injiciendo. Circa vigorem morbi
ut in ea quas eft tertii ordinis. In ea vero, quas eft elecluarium lenitivum dematur, St addatur major
fecundi ordinis Semitertiana flores velfemina genifla quantitas mellis diflumati , vel ejus loco facchari ru -
in pulverem redulia cum jure vel melicrato tepido prae- bei uncia tres. In peracuta Semitertiana St admo- Alui ad fi.
bere oportet, adultis a drachma una St media ad dum biliofa: y- furfurum tritici manipulum unum efi
drachmas duas & mediam. Vel accipere drachmam medium, foliorum laliuca, cichorei, malva, mercurialis fim.
feminis genifla , quae quadrato ftipite aflurgit, & ei ana Manipulum unum. Bulliant ad libram unam. Cola -
addere fex vel ollo grana radicum hellebori albi. Datur tura adde mellis rofati felutivi uncias quinque, olei vio-
cum jurefaccharo albo dulcorato. Cavere tamen opor- lacei uncias tres , falis nitri drachmam fimis. CMifie pro
tet ab omni vomitorio in iis, qui naufeant 8t ad cly flere tepide injiciendo. Circa ftatum folo hydro-
vomitum in clinant, propter dolores colicos. Ma- me lite venter eft eluendus cum oleo (fi file , ut vete-
gis enim ab hoc offenduntur quam juvantur, et- res in omni febre continua*acuta folebant; vel de¬
lambi bilem St pituitam vomant: quod inflamma- coHofurfurum, aut juris carnis , vel hordei , cui immi-
tio inteftinorum aliquando & ventriculum-in con- flentur olei communis (fi facchari rubeifingulortm uncia
fenfum trahat, fiatque fic a vomitu,rapta ad aliam tres, filis communis vel nitri drachma media.
quoque partem biliofam materia eryfipelas in in- Suppofitoriis communibus ex meile collo cfi file 1 suppofitom.
teriori ventriculi tunica, quas aegrum plerunque torrefaUis hic parum praeftamus. Hic in fuperve-
occidit. Ego autem rariffime vomitoriis ufusfum, nientibus lethargicis vel epilepticis affectionibus
etiamfi asgri precibus aliquando a me ea extor- ufus fum in iis, qui clyfteres nullo modo admitte-
quere viderentur. Quod humores qui in prima re voluerunt, fuppofitorio fequentis deferiptionis.
regione oberrant, fere femper per purgantia pro- ^ Hieraflmplicis drachmam unam, falis gemma flerupu-
pofita St clyfteres convenientes fine ulla corporis lum unum, mellis quantum fatis eft, Jiantfuppofltoria
commotione ex fuis locis extraxerim. duo filo appenfo.

A cibo autem dandum erit vomitorium , quod C A P XI

praeberi debet modicum , die majoris affli&ionis,

nempe quo tertiana intermittens invadit, 8t ftatim J) e Alterantibus , Deobftrnentibus , Putredini &
initio ejus piroxyfmi. Melius enim tunc, quam ma Iimitati refiflentibus internis.

alus temporibus, commoventur humores bihofi

St pituitofi. St minus etiam molefta tunc fit vo- T Nterea dum vacamus ab evacuantibus, 8t ma-
mitio. lxime a purgationibus, concodtio materias.fe¬

brilis eft expedtanda in benignis febribus: quae
procuranda adjuvandaque eft peculiaribus reme-
De Clvfteribus * diis internis St externis, quae alterant 8t obftru-

’ (ftionestollunt, putredinique refiftunt, quanto-

C iEterum clyfteribus in hoc morbo plurimum pere fieri poteft. .

fidendum. Colum enim inteftinum multa pi- Et quanquam in omni febre refrigerandam hu- mZtZfi.
tuitae copia adimpletur, 8t interiori tunica oberu- mebtandumque effe doceamur, in hac tamen fe- tatu/faT’
ftatur $ ob quam non modo graves fiunt obftru- bre non nifi diligenter examinata ejus fpecie hoc maantiafmt

praeftandum.

C A P. X.

Adriani Sfiigelii

, modera- geamus. Aliquando folo jufculo, cui drachma una c ^

prasftandum. Vbienimpituitofa Fuerit, ^ t , momelt r

te refrigerantibus & incidentibus ac detergentibus 'florum chamomelipulverari infoerfifuri, ufus fum fru-
eft utendum. Veteres utebantur oxymelite diluto, duofe. Nam tefte Galeno plores chamomeli omnem
quo & ego aliquando utor, alterato tamen cichorio, febrem tollunt praeterquam eam , qua ab inflammatione
betonica, radice petrofelini. Vel dari poteft jufiulum oritur, cui tamen non parum prodefle (cimus.
alteratum iifdcm herbis addito foncho, data prius ante Mitiores Semitertianas & quae diuturna 1 vide-

potionem uncia unafirupi acetoflfimplicis, vel oxyme- bantur, decoclo filfe parilia & radicis china , immi-
litis fimplicis , cui interdum aliquot guttulas optimi nuto paulatim paroxyfmo in nobilioribus perfonis
aceti addo. Si uon fatis acetofum appareat oxymel, poft purgationes convenientes fuftulimus. & radi- D ec „ c i ia>i
utfoletapud nonnullos pharmacopolas, qui ca- cum china unciam mediam, fialfaparilia unciam unam,
rent bono aceto ex optimo vino fado. aqua libras quatitor-, bulliant in vafe duplici per quatuor m '

Totis. Vel ^ aqua cardui benedicti , & cichorei, betonica horas lento igne addendo in fine radicum dentis leonis un-

flngularum unciam unam & mediam -, jjrupi de duabus ciam mediam, aliquando modicum carnis addebam, &
radicibus unciam unam -, olei vitrioli guttas duas, vel alternis diebus noviim parabatur j bibebat de eo
quantum fiifficit ad acoreh. Mi fi e. Potiones ha non de- omni tempore. Dabam hoc decodum hora una
Potionum do- bent excedere uncias quatuor. Sedfijufculaalterata ante paroxyfraum ad fudores fine violentia provo-
^ vel decoctiones herbarum loco aquarum ftillati- candos, (tragulis cooperto asgro.

tiarum porrigantur, debent ede herbis potentia. Potio ad Hemitritaeum Plinii Valeriani recipit

Antidotus

Cctftrenfis

C A P. X I I.

De Externis remediis.

I Ecori fomenta atque undiones & cataplafma-
t ’ - . ...

Nam a nimio potu humedatur praeter modum Croci denarios duos ,

ventriculus, impletur caput, & foporoli affedus, enula tres. £>ua omnia cribrabis: & cum opus fuerit ,

(iadfuerint, graviores evadunt, aegrius a vifce- dabis cochlear dimidium cum aqua calida. In talibus
rum calore diftribuitur in venas, ac opus fuum in igitur perfiftendum, quoufque totius morbi tem-
pituitofam materiam exercet. In horum medica- pus apparuerit, quod vigorem appellamus, ad-
mentorum penuria milites in Pannonia antidotum j undis etiam externis remediis ejufdem fcopi.
circumferre jubebam, cujus drachmam unam dif-
folutam cum modico aceto & cum decodi cichorei unciis
tribus vel quatuor porrigebam.

Antidoti caftrenfis a me vocati haec eft defcri-
ptio: ^ cardui benedidi, verbena , cichorei , pulegii,

betonica, chamadryos, meliffa, abfinthii, centaurei mi- Ita decernantur. In pituitofiori Semitertiana;
norisfingulorum manipulum medium. Seminis acetofa, y-fiucci cichorei libram unam & mediam, abfinthii li-Tomentum
portulaca, viola purpurea, ana drachmas duas. Seminis bram mediam, aceti rofati uncias duas. CMifie profo- he t m ’
cumini ,fceniculi, carvi, ana drachmam unam. Salis ni - mento fpongiis adhibendo.

tripraparatificrupulos quatuor. Corticum mali citrii ex- Viigiientum fit tale: it foederum aromatici rofati vnguentum.
tertorum flavorum exficcatorum drachmam mediam. Piat drachmam unam j olei rofati completi novies lori in aqua
omnium pulvis, & cum meile defpumato informa opiata abfinthii cum modico aceto uncias tres , cera alba parum .
flat eleduarium. Mifce pro linimento.

Serum caprinum vel alterius animalis depuratum, Cataplafma, recipit aqua cichorei partem unam i cat*pMm £
vel deftillatum per balneum animadverti hic plu- vini rubri aufteri partemfimis. Mifce ad ignem, dr adde
rimum obefle, prasfertifct cum foporiferae affedio- pulverisflorum chamomeli, abfinthii ana unciam fimis ,
nes adfunt vel expedantur. olei rofati uncias tres, aceri rofati unciam unam & me-

In biliofa praefcribere foleo fequens julapium: diam. Mifce pro c ataplafinate.
y fyrupi dcetofifimplicis,acetofltatis citri ana unciam me- In biliofa, fomento, quod conftat ex aqua vel

diam, aqua cichorei , endivia, cardui benedidi ana un- fitcco endivia vel cichoreipermixto cum modico aceto, &
cias duas. Vel hujus loco detur jufculum pulli non fiucco abfinthii, unguento fantalino velrofato Mefues cor-
falitum alteratum cum cichoreo, foncho, endivia, car- redo cum drachma una olei de abfinthio , praefero ca-
duo benedido, addita drachma una cremoris tartari. Si taplafmata. Quia nec cito exficcantur & hume-
aeger valde fitiat, dabitur commode ferum capri- dant, concoquunt, digerunt} refrigerantque plu-
mrn depuratum cum oxymelite vel acido citri ad libras rimum, ita ut nunquam meminerim me ejufmodi
duas vel tres, aut aqua hordei recenterfada cum guttulis remedium jecori in hac febre, ut in alia quacun-
aliquot fliritus vitrioli ad convenientem ariditatem , que biliofa applicuifle, cui non ftatim poftero aut
quoufque bilis fervor retufus (it, & calor aliquan- tertio ad fummum die evidens auxilium attulerit,
tulum quieverit. Quod (i non admodum magna fiti imminuta, 8c urinis redditis jam flavioribus.

(itis adiit, fiet julapium ex aquarumftillatitiarum en- Vt loco balneorum, quorum jam in febribus ufus
divi a, cichorei ,fonchi, cardui bene didi ana unciis qua- obfolevit, hasc cataplafmata k me feliciflime fub-
tuor, cum drachma una flecierum aromatici rofati, & ftituantur.

oxyfachari unciis duabus, colatis omnibus per manicam Horum unum, quod familiarius eft, Recipitfa- Catupujm*

Hippocratisflmul ut (it potus inftar clareti; de quo rina hordei libram unam , furfurum medianorum tritici ‘uojtts!** 1 ’*'
feptem vel odo unciae prasberi poffunt in vigore uncias tres, aqua endivia & cichoreiftillatitia ana quan-
paroxyfmi tertianas & quotidianas. In pauperiori- tumfujficit : ad ignem mifce, & adde pulveris rofarum
bus veterum utor remediis jucundiffimis oxymelite rubearum unciam unam & mediam, abfinthii unciam
magis & minus diluto, prout adeft copia pituitae mediam, nitripulverati drachmam mediam: olei rofati
vel bilis, dando libram mediam in vigore febris & compleri uncias tres. Mifce f. s. a. Cataplafma.
principio declinationis. His obftrudiones vifce- Obftrudiones meatuum cutis, frequentillimi
rum quando adfunt, & pororum cutis aperiuntur: putredinum fomites, quae femper adede confue-
utjufculis alteratis St julapiis prasfcriptis non indi- verant ob craflum lentumque humorem & am¬
bientis

de Febre Semitertiana, Lib. III.

4 1

bicntis refrigerationem, aperiendae funt, fordes
cutis (ummae detergentibus , attrahentibus ex al¬
to, & attenuantibus eluendae; ut his libera fiat
totius corporis tranfpiratio, cefletque putredo vel
paulatim deficiat. Igitur madefiat cutis totius cor¬
poris panno lineo madefadto cum fequenti aqua.
■Aqua ad ape- ^ tartari vini albi pulverari & exjiccati libram me-
cliam , nitri pulverari & ad ignem exjiccati uncias tres,
«tyerganda* M. & ponantur in olla munda ad ignem , & cum cbar-
ta accenfa inflammetur, ut totum comburatur in nigros
carbones , fuperinfunde aqua fontana vel fluvialis vel
fluvia libras duas, coletur fer manicam Hippocratis vel
flltratam. Poflea abluantur fordes cum panno lineo ma-
Unimmtum. defatto in aqua tepida , & flat talis inunclio. ^ trochi-
Jeorum florum cbamameli, vel florum cbamamelipulve¬
rat orum quantum fuflficit, dijjolve cum oleo chamameli-
no communi, vel parato eo modo, quo fubjungam, ut fiat
linimentum ,quo totum corpus erit inungendum.
Trochircicha- Trochifci chamasmelini parantur in hunemo-
m. Jum. Flores cbamameli fili fine foliis aut ftipile cum oleo
chamamelino fallo cum olei amygdalini dulcis modico in
mortario tam diu contunduntur, donec paftilli formari
queant bene ftbacii, qui ad ufum in vitreo vafl funt
fervandi. Olei chamasmelini haec eft deferiptio.
oleum cha- vt florum cbamameli libram mediam, dei chamamelini
mamelimm. 0 jj' tc i nar(m communis libram unam , aqua ftipra praferi-
pta ex nitro & tartaro combuflo uncias duas, coquuntur
in diplomate ad conjumptionem aqua : deinde oleum cum
torculari fortiter exprefliim fervatur ad ufum. Eligendi
funt flores chamaemeli, qui paffim in Belgio cre-
fcunt. nam qui in Italia nalcuntur, minoribus pol¬
lent viribus. Poft undtionem totius corporis mo¬
dice cooperiendus eft aeger, ut fudores movean¬
tur ; quod fi hi non moveantur, nil refert. Exha¬
lat nihilominus per meatus cutis aura putrida :
quod fi fudor moveatur, procurandum ut quam
plurimum fudet, audtis etiam cooperimentis aut
ftragulis, cavendo ne fuffocetur.

Plinius Valerianus, libro tertio Hemitritaeo depel-
C gratum ex lendo haec feribit. Ranulas parvas virides capies, &
a P crt0 ventre vivarum barundine intefina auferes ac pro¬
jicies : illas vero mittes in fi agnatum novum &friges.
Quibus fublatis mittes in oleum & ceram, & facies ce¬
ratum molle : Et ab auribus ufque ad pedis ungulas triduo
perunges, & non lavet , fanus erit. Jfuia vulnera ex¬
eunt per corpus, a quibus cito liberabitur. Hoc oleum
expertus Ium in Hemitritaeis benignis recidivanti-
bus nil opis attulifle. Fortaflis malignis & peftilen-
tibus conveniet, in quibus eft intentio humores
ex alto ad corporis fuperficiem evocandi, ut cum
jam peticulae vel maculae aliae comparere inci¬
piunt. Nam cutim rubicundam & dolentem facit
haec undtio, ut eryfipelate affedta elfe videatur
primo ftatim die: quod fi quis in hac undtione per
triduum perfeveret, inducuntur puftulas & ulcu-
fcula majora minorave prout oleum ranarum viri¬
bus potentius eft redditum, & prout pluribus aut
paucioribus ranis oleum frixum eft, Sed exiftimo
hoc oleum, fi quid tam miraculofe in hac febre
operetur, id facere potius beneficio facultatis diu-
Ranarumvi- reticae, quam rana viridis parva habet, quam ca-
r m» vim. i am j tam appellarunt veteres, quam virtute, qua
ex alto humores evocat.

Qua etiam ratione videmus veficantia ex can¬
tharidibus , aut allio domeflico contufo nonnullis pluri¬
mum profuifle , urinis copiofioribus produdtis.

Nam quod attrahendo humores ex alto id pras-
ftent in tanta humorum copia & putredine, veri-
fimile non eft, cum parva portio horum humorum
educi per veficantia queat, nec nifi iis, qui in exi¬
lioribus venis cuti & carni proximis vagantur.
Q_Serenus Sammonicus de Hemitrittri reme¬
diis ita inter alia cecinit:

Nonnulli memorant adipem prode fle leonis ;
Exiftimo perundto eo corpore toto, cum dige¬
rendi & emolliendi cutem, attenuandique humo¬
res virtute polleat, & fcirrhofis tumoribus fit aptil-
fimus. Profedto Plinius leonis adipem cum rofaceo
quotidianis febribus mederi feribit. Ejus loco
oleum vulpinum , vel adeps vulpinus fubftitui poteft ,
vel canis rubri.

C A P- XIII.

De P emptis.

I Nvenio & a veteribus in curatione hujus febris
non fuifle omifla periapta. Pfellus in eo libro
quem de Lapidum viribus inlcripfit, tradit adaman¬
tem fufpenfum Semitertianas febres extinguere.
Memini cum eflem in Auftria, incidilfe me in ma¬
xime iliuftrem virum Gondacherum a Liechten-
ftain, qui mihi narravit fe, cum eflet natura &
temperamenta prorfus melancholicus & capite
admodum calido > ac ad maniam propenfo, non
potuifle longo tempore 1'omnum capere fine in-
fomniis turbulentis perpetuis, folo adamante auro
inclufo finiftroque brachio fupra cubitum, quo
loco fonticuli hifce temporibus inuruntur, alli¬
gato in forma armillas,ita ut adamas tangeret fem-
per nudam carnem ab hifce moleftiis plurimum li¬
beratum. Erat adamas planus & latus duorum vix
granorum pondere.

Idem ad febres arcendas*, quibus alias erat val¬
de obnoxius , prascipue tertianas collo quoque
fufpenfum gerebat lapidem laztrli : nec interea
dum hoc portaret, fe a febre affectum afferebat.
Smaragdus tefte Alberto Magno collo fufpenfus
fanat Hemitritasuin. Qjserenus tale habet:
Coralium atque crocum corio connettito felis,

Nec dubites illis virides mifcere Smaragdos,

Talia languentis conducent vincula collo,
Lethalejque abigent, miranda potentia, morbos.
Qua autem ratione contingat, ut periapta vi¬
res fuas in nobis exerceant contra captum vulgi in
Epifolis Anatomicis claris & amplis rationibus do¬
cui. Et in commentariis in Pfelit libellum de viribus la¬
pidum lingua Italica confcriptis.

Sed an ea omnia, quas aferiptoribusperiaptis
attribuuntur vera fint, accuratiflima in lingulis in¬
digeret obfervatione. Nos ea tantum, quasfa-
mus, fic docuimus, quomodo contingant, ut fa-
pientis animus facile poflit acquiefcere.

C A P. XIV.

De Maligna Semiteniam imrnis exter-
riifque remediis.

H iEc quas jam recenfuimus, benignas Semi¬
tertianas conveniunt. Quod fi maligna fit
aut expedietur, eadem conveniunt, & quas altiori
putredini & contagiofas refiftunt. Ideo julapiis &
jufculis alteratis uncia una aquas cordialis mifcen-
F da erit.

Wldeps Leonis.

Admantis vi¬
res contra in- ,
fomnia tur¬
bulenta.

Lipidis laz.di
contra htufe¬
bres.

Smaragdi.

4 * Adriani $j>igelii

da erit. Peculiariter fiordii modicum aceto incoquo.- lignea, ana unciam mediam: fcordii unciam unam, di-
tur, vel aqua cum qua oxymel, vel aqua mulfa paranda ttamni Cretica , tormentilla , loijlorta , galbani, gnmmi
eft. Dentur aquae cordiales ante cibum hora una, arabici ana unciam mediam j opii drachmam unam &
aut pulvis de hyacyntho , vel fi initio lumbrici adfiut mediam; Jlyracis drachmas quatuor & mediam , acetofid
& alvus fluida. ^ cornu cervi ujlipraparati cum aqua (malim femen quam herbam) drachmam unam &
fcorzonera , terra figillata ana fcrupulos duos , margart- mediam : gentiana unciam unam & mediam : boli ar¬
tarum praparatarum drachmam mediam , Jpecierum de menia , terra figillata fingulorum tantundem : piperis

Soli.

Pulvis pur¬
gans.

Alius pro
pauperibus.

Fomentum

tprMalf.

Diafcordium

Fraeajlorii.

ticibus citri , fi pituitofa fuerit j fin biliofa cum jyru-
po ex acido citri, &fiant boli numero quatuor. Capiat
duos fingulis vicibus, hora una ante cibum.

Si alvus adftridta eft j y. cornu cervinum uftum, co-
rallinam, rhabarbarumparibus portionibus,ptasbendum
ad drachmam unam cum aqua graminis. Etiam
paulo ante paroxyfmum in omni febre maligni¬
tatis futuras notas pras fe ferente confuevi dare.

terra figillata Toccajenfis , vel figillata orientalis, vel
Silefiaca, cornu cervi ufii tenuifiime triti ana drach¬
mam unam , fialis abfinthii fcrupulos duos , pulleris tro*
chificorum caphura drachmam mediam, Mi fice pro tribus
dofibus , dentur fingula cum aqua cardui benedifli unciis
tribus vel quatuor. Datur a me pauperibus in pitui-
tofiori Semitertiana pulvis baccarum hedera ad drachu¬
mam unam, cum nitri granis fiex , trochificorUm caphura
granis tribus, ex unciis tribus aqua cardui benedifti , vel
calendula, velendivia.

Cordialibus exterius praemuniendum cor fo¬
mento , quod habet aqua rofiarumfii/latitia , botragi-
nis, melifia ana uncias tres; fiecierum cordialium tem¬
peratarum drachmam unam, croci grana quinque , aceti
vel vini albi optimi unciam unam , Mifice & cura panno
coccineo foveatur tepide.

C A P. XV.

De PefililenUm SemitertianaM curandi methodo
per medicamentainterna , & externa.

T Empore peftis febre ingruente cum horrore»
ilico Hemitritaeam fulpicaberis, non expe-
dlato tertio die ftatim antidotis eft expugnanda
lues peftilens, poftea tracftanda ut benigna.

Omifla igitur venas fe&ione, fi corpus non fue¬
rit valde plethoricum, & magna pravorum humo¬
rum faburra lateat in primis regionibus, cafta vel
eleciuarii lenitivi, aut alterius purgantis fupra no¬
minati uncia una cum antidoti noftri vel alterios
drachma media porrigatur. Sin indigere vense fe-
dtione videbitur propter corporis plethoram, nul¬
lo apparente peftis charadterifmo, eodem ipfo die
cum vires cOnftent fanguis detrahatur ex brachio;
fi charadterifmus peftis adfuerit, ut carbo, vel tu¬
mor fub alis, & circa pedtus, collum, caputve,
ex eodem etiam: fi vero in inguinibus, faphena
incidenda ejufdem lateris; & fi maculas vel exan¬
themata per cutim corporis effloruerint in princi¬
pio , quod rarius contingit, ab ea defiftenduffi.

Casterum fi non appareant neceffitatis purgan¬
di aut venam fecandi figna, ilico antidota funt
rasbenda, & iniis perfeverandum, quoufque pe-
em huic febri adjundtam evicerimus. Neque hic
per varia antidota vagandum: fed quas jam expe¬
rientia confirmata funt huic febri plurimum pro-
fuifle, ut theriacam, mithridatium, diafcordium
Fracaftorii magnopere laudo, variis modis cafti-
gata pro intenfiori & remifliori calore.
Diafcordium Fracaftorii recipit cinnamomi, cafita

mati libras duas & mediam, vini aromatici libram me¬
diam ,fiacchari rofiati libram unam. Mifice.

Cornelius Gemma in Hemitritaso peftilenti ,
quam fcribit prasceffifle veram peftilentiam, fatis
frequenter fe ufum fcribit diafcordio , cujus com-
pofitio inftar theriacas ex variis & contrariis invi¬
cem fermentatis conftat. Habet, inquit, pro bafi
fiordium fomiffis fimplicium ponderibus,qu3e quif-
que peritus artifex pro fuo ingenio adjicere pote¬
rit ex ejus verbis fequentibus) inde dittamnum Cre-
tenfim, abfinthium ponticum , epithymum , cum rofis
Alexandrinis: habet (fi fiemina plantaginis, nucleos pi¬
ni, melonum, lattuca, papaveris albi , erratici, cucu¬
meris , cucurbita ; ac paulatim in minori proportione , ra¬
dicum gentiana, angelica, zedo ari a, pfiudodiftamni i
meis myrifiica , macis, croci, piperi 5 albi, myrrha , cin¬
namomi , corallina, rhabarbari, xyloaloes ,gummi belzoi-
ni , mafiichis, boli armenia , camfora prope partes aqua¬
les : cum aliis odoratis & inodoris , ut mufico, ofifie de cor¬
de cervi, & fimilibus paucis, qua mira proprietate vita¬
lem (piritum atque animalem recreant , omnibus exceptis
fiaccharo (fi^ino adeoque digejlis in formam opiati. Mi¬
rum in modum ea confeftio venenis,vermium corruptela,
& morbis pejiilentibus reluiiatur : fitdores atque urinas
extemplo provocat , vires confiraclas citius expeilatione
redintegrat.

Frequenter ufu venit * ut asgri purgationes &
antidota ftatim quam aflumpta funt vel paulo poft
revomant. In hoc cafuprasdi&acumfuccolimo-
nutn aut granati acidi, aut aceto rurfus porrigent
da repetendaque, donec retineant; fi non retinu¬
erint , exigua fpes falutis fupereft.

Nunquam me fefellit antidotus mea , cujus
drachmam dedi cum aceti uncia media diflolutam
additis unciis tribus aquse endivias vel cardui be-
nedidti: tantumque eo profeci, ut non modo fem-
per prima vice retinuerint segri, fed etiam naufe-
antem ventriculum eo corroborarint, & inappe-
tentiam ciborum abegerint, fudoribus venenum
ad cutim propulfarint.

Compofitio ejus eft talis. ^ fcordii drachmas duas ,
polii montani, pulegii, dici amni Cretici, verbena,prafiti
albi , origani, calamentha , hyperici, centaurei minoris j
ficechados , chamadrjos , cardui beneditti , chamapityos $
fipica nardi ana drachmam unam: Seminis ani fi , cymi¬
ni , carvi, petro felini ,fceniculi , cardui benedicit, citri ,
dauci,fileris montani, oxaUdis , ruta , ocimi , homini i
thlafipi , baccarum lauri, hedera, juniperi, feminis paeo¬
nia maris ana fcrupulos duos; radicum ariftolochia ro¬
tunda , imperatotia , gentiana , dici amni alba , afiari i
Valeriana ana drachmam mediam ; radicum angelica ,
petafitidis anu drachmam unam: florum calendula, ver*
bafi unicaulis, caryophylli altilis, betonica ana drachmam
mediam: Zingiberis , nucis muficata, garyophyllorum,pi¬
peris, croci ana fcrupulos duos: lachryma cervi (fi haberi
poteft) drachmam mediam. Cinnamomi elefti, myrrha ,
caftorei, Jlyracis , calamita ana drachmam unam & me¬
diam: mellis boni quantum fiatis efl , ut fiat optatum.

Aqu*

Optatum

Cornelii

Gemma.

Antidotiu

(tutorii i

de Febr^Semitertiana , Lib. III. 4 .J

jh&uJi- Aqua pro pefte & Hemitritasa peftilenti valde

IritM pejH- experta ia nofocomio Viennenfi extra portas,quod

*”**• Lazaretum vocant, anno millefimo fexcenteiimo
decimo tertio,& hoc prioribus cum eflem Viennas.
^ baccarum juniperi viridis, foliorum ruta ana manipu¬
los duos : theriaca Veneta, angelica ana drachmas decem:
radicum pimpine/la drachmas quindecim „• boli armenia,
radicum levijlici, valeriana, arifiolochia rotunda ana
drachm‘as quinque: Myrrha, cafiorei, galanga, camfo-
ra, nucis vomica ana drachmas duas & mediam : Croci
drachmam unam. £ua contundenda funt, contundantur
& incidantur, & in optimi aceti vini albi libra una,aqua
vita libra media infundantur omnia ■, permixta in phiala
vitrea bene obturato ejus orificio. Et in aqua fervida per
quatuor horas pone, ne multum bulliat, mox in alio vitro
transfufi fervantur ad ttfum.

vecoRm Magnum auxilium falfas decodo deprehendi
propria experientia, optimis rationibus ad eam
alledus, priufquam in locum Cornelii Gemmas
incidiflem, in quo magnis laudibus hoc remedium
effert iifdem prope rationibus, quibus & ego per¬
motus. Teftimonium ejus notatu dignum hic ad-
fcribam. Dici (inquit) nonpotefi, quam multos cu¬
raverim , uno decollo zarfaparil/a ,fi quando in diploide
vel vafe duplici pararetur: fic enim fpirituofa illius fiib-
Jlantia non exhalat , fedper reflexus continuos , cum po¬
tus totius corpore denuo permifcetur: atque tum contra
peftiferos morbos five venena validius profliganda , tum
proprincipiis ndftrorum corporum refovendis mirabilem
concipit analogiam. Nam quidquid alii fiatuant de cali-
ditate nimia clamitantes, equidem vel in ardentifiimis fe¬
bribus, naturis oppido biliofis, venite purgato paululum,
ac fiatim a crifeos primo rudimento, plus centies ujusfui:
ac rationalem viam fucceffus ubiquefelicitas confecuta e fi.
Nec aliud habui rationis fundamentum quam Galeni me¬
thodum in exploranda fimplicium facultate, qua ita jape
compofita a natura dicit, ut nomen fimplicium pra noftrls
compofitis acpolychrefiis omnibus afpementur. Videbam
in illa radicefaporemprimo fub dulcem, atque decoctum
etiam pingue quiddam recrementitium, & calori humido
confentaneum : fequitur hunc amaritudo leviufcula finfim
feje aperiens tum abfiergendls vafis atque vifeeribus op¬
portuna. Pofiremo tentandi diutius etiam alte demerfa ter
nuitas explicatur, calor non urens, neque falfus & mor¬
dax , fed fubtilis volucer, ut in receffus abditifiimos par¬
tium folidarumpofiit vel momento temporis pervagari.
Jpuamobrem quia morbus compofita rationis, hac paula-
tim concoqui, roborari, illa velit fecerni, abfiergi, difpIo¬
di , difiutt, aperiri, iifque ad minutifiimas corporum par¬
tes : quia rurfus confervanda virtutisprima ubique e fi
indicatio, quod hac per fe Medicus curationem quafi ex
accidente perficiat : idcirco me aberrare nonpojfefidebam,
fi hoc infigni divorum munere tanquam Iovis ipfitts ma¬
nibus hydram immanifiimam oppugnarem. Jfiuod certo
fciam in hoc uno medicamento fr nutriendi quandam vim
inejje mirabilem, & facultatis de leter ia vindicem, obfiru-
clioni ac putredinis curatricem. Imo, ut verbo dicam, in -
fitnt ad vita cufiodiam principii utriufque femina non ob-
fcura: alterum, quod in folidls partibus fubfiantiam hu-
midi primogenii pofiit reficere : alterum quod cum fpiritu
calorem athereum reftaurare , quanquam dubio procul non
omnibus aque conveniat in eadem[pede morbi,quin quan¬
titatis,^ordinis,,ali arumque rerum ratio fit una in calculum
adhibenda. In multis etenim adjunxi majorempartem ra¬
dicis piant aginis , eringti, ajparagi, caryophillata j in aliis
lignum aloes, cinnamomm aut aliud quidquam. Imo fub-

inde decottis exteris parumduntaxht ipjhes zarfefiuo veli-
ut additis aliis , quod reliquum foret, celerius multo velih
corporis penetrale vel in externam circumferentiam per¬
mearet. Sed ego falfie, ut dixi, decodum cum ci~
choraceis alteratum do in fimplici Hemitritasa
cum china. fed ante potum ejus praemitto antido^
ta, reliquamque curationem evida malignitate
cum hoc decodo abfolvo. Pauperibus in falfie <fe-
fedu de collium radicim graminis porrigi poteft.

Externis quoque remediis pugnandum eft ad- Sm ’
Verfus peftenr, Ut oleo fcorpionum Malthiali, ungendo
pulfantes arterias circa tempora, collum , carpos
manuum i circa umbilicum & mucrOhatam carti¬
laginem, & circa cor eadem inundio facienda, ap-
plicandufque pannus coccineus madefadus vind
non valde potenti, vel aceto aqua rofarum camforatd
defiillato. Quod fi ad manus ea non fit,tum olei fcor-
pidnum communis uncia cum drachmis duabus mithridatii
veltheriacx Jndromachi erit permifeenda.

C A P. XV I.

In Declinatione Semitertianarum, crifi , commuta¬
tione quid d Medicopufiari debeat.

S Edad benignam Semitertianam revertamur,
quas debet efle tanquam norma & tegula alia¬
rum , ubi ea in vigore ponftiterit videhdum eft, an
crifim morbus fit habiturus & qUalerri; deinde
quam commutationem fit fadura cum eo natura
in alium morbum, an recidivam fadurus fit, nec
ne, an fponte folvetur. Hasc omnia commode ut
prasvideri queant, a me in prascedeqti libro funt
quam pleniflime explicata;

In crifi perfeda quas rariffima eft, nil tentan-
dum, in imperfe&a adjuvandus naturas conatus j
atque per quas vias natura ducit humorem morbi-
ficum cum aliquo levamine aut facili tolerantiaper
eas etiam ducere oportet & promovere. Per uri¬
nas , diureticisj per alvum, blandis dejedoriis; per
fudores, fudoriferis ■, per abfceftus, maturantibus;

Atque hoc tempore maxima Sc prascipha indica¬
tio eft concodionem naturas una adjuvandi: quo¬
niam cum paulatim & veluti per partes concoT
quat, id quod copcoxit, etiam feparat & excer¬
nit. Quod vero adhuc crudum eft, retinet.

Sed quasrat hic aliquis i an quod excernit natu-
ra ante perfedam criiim Sc ablolutam, non poffit
concodioni relidas adhuc mater ite obeffe ? Dice¬
bat Hippocrates lib. v 1 Epidem. feci. 11: fiux con¬
coqui oportet, conclufa effe oportere. Itaque requiri hic
videtur indicatio potius laxas partes , per quas na¬
tura excernit humores concodos * adftringendi,
ut melius concoquat. .Quare non videbitur opus'
in crifi imperfeda dejedoriis, fudorificis, diureti*
cis, fed concodioni toti incumbendum.

Refpondeo, hic figtia concodionis effe.infpi- Mponfio.
cienda in urinis,& alvi excrementis ■, quas fi fuerint
laudabilia, atque fuperare figna cruditatis longas,
adjuvandus erit naturas excretricis conatus. Si ve¬
ro tantum leve appareat fignuin concodionis ae
veluti ejus initii, concodioni erit incumbendum^
Morborum, in quos ex hac febre eft tranfitus, na¬
tura debet effe Medico quam diligentiflime per-
fpeda j eorum,qui communiores funt curationem
in fequentis libri fine trademus.

ADR

F 2

A D R I A N I S P I G E L I 1

BRVXELLENSIS
D E

SEMITERTIANA

Qutlii dlt
tligencllU .

LIBER CLV A R T V S.

Vi6tus rationem, curationem Symptomatum huic febri
communium magis, Recidivarum, & Commu¬
tationum in alios morbos compledlitur.

C A P.. I.

5 eligendus paratidufque ,
qu<& ratio inftituenda in
benigna febre.

Oti parvam & infrequentem
hxc febris praebet occafionem
aegris errandi in vi&u.Nam cir¬
ca ftatum quando natufa ag¬
greditur concoctionem mate¬
riae febrilis, faepe mitefcit vel
intermittit, & fic aegrum jam
debilitatum a praegreffis paroxyfmis fames denuo
adoritur. Itaque viCtus ratio diligentiffime infti¬
tuenda eft. Vfus enim quotidianus docuit eos,
qui in vidtu deliquiffent, aut extindtos cum hac
febre, aut in lethales morbos lapfos fuifle: aut
longiores quam oportebat tempore , aut fre¬
quentius 8c gravius paffos recidivas, interturba-
ta fcilicet natura in concodtione materia: mor-
bificae, & avocata ad concoctionem ciborum j
aut denique valetudinarios permanfifle , & ad in¬
tegram fanitatem nullo vitae tempore ob infupe-
rabiles vifceris alicujus obftruCtiones potuifle per¬
duci.

Aer igitur eligatur ficetis, in calore temperatus.
Qui enim frigidus eft* qualis indicatur ratione ca¬
loris febrilis, catarrhum bilioforum & pituitofo-
rum humorum movet, partes extremas refrigerat,
calorem & humores ad interiora vifcera pellit, cu¬
tis obftru&iones adaugens. Haec ratio eft, cur Se*
mitertianae aeftivae brevioris fint folutionis, quam
vernae vel autumnales & hyemales* Si vero deliria
incefferint aut magnae vigiliae, & fuilima linguae
ariditas, aerem alterare oportet 'viridibus foliis vi¬
tium , filicis , fi nympha ; frequenti fuffumigio fa*
<fto cum aqua tofacea, aut guttatim inftillata prope
leCtum aegroti fuper palam ferream ignitam, aut
tegulam candefactam. Si vero foporofus aliquis
affeCtus aegrum afflixerit, acetum caryopbfiiatum fi
tuta folia parvae ollae mundae indere oportet, &
eam modicis carbonibus aut calidis cineribus pro¬
pe lettum ponere , ut fervefcat & fic exhalet
paulatim.

Totas ordina- Pro potu in Semitertiana,quae aequales fere por-
r,M • tiones bilis & pituitas habeat five intra, five extra

vafa. V-uvarum paffularum uncias duas i hordei pugil-

aut fint ana libras fex , in phiala 'vitrea latiori trifido
bulliant lento igne, quoujque percoctum fit hordeum , fi
crepuerit: ablato ab igne , ubi refrigerari inceperit, adde
cinnamomi crafiiufiule concifi drachmam unamfifimis:
flent infufa quoujque refrigerato decollo accefierit coler
aliquantulum rubicundus. J%ui fieri folet quoties cinna¬
momi vis fi odor ab aqua jam fit attrocius. Servetur
frigido loco fine colatura pro potu ordinario: (fi alternis
diebus nova fiat decoctio ,prafirtim afiivo tempore , quo
facile acefiit, vel corrumpitur.

In ventriculo relaxato & fluxu alvi dabitur lo¬
co praefcripti, talis potus. ^ medulla panis domefiici
( crufia enim folet empyreuma redolere) uncias duas, ra-
fura eboris,rafura cornu cervi crudi ana drachmam unam.
Bulliant inaqUafufficienti quantitate ad horam, coletur
per manicam Hippocratis, fi aromatizetur cum drachma
una Jpeciefum diarrhodonis abbatis , vel aromatici rofatt
(prout videbitur major vel minor copia pituitae)
ut fiat veluti claretum , quod vinum rubellum appel¬
lamus*

Conveniunt etiam in benigna, pro varia humo*
rum abundantia, hydrofaccharum aqua multa cum mo¬
dico cinnamomo aromatizatum -, fyrupus acetofis, oxymel ,
diluta omnia cum aqua fintdna vel fluviali, adjelio aceti
momento ad gratiorem faporem , vel fiirtius vitriolt
quantum ad acidum faporem fatis efi. Aliquando & fur¬
furum decoCto ifta diluo, & addo drachmam unam
falis prune fla chymicorum ad tres potus libras.

Deftillatum longum hic Patavii appellatum ,
quod fit ex jure carnis per balneum deftillato, non
convenit hic pro potu ordinario. Nam quamvis
eo non tantum ventriculus offendatur, quantum
ab aqua coCta, quae hic vitanda eft, aut aqua hor¬
dei fimplici; non juvatur tamen, quia non incidat
craffos in ventriculo & inteftinis humores, nili pa¬
rum feminis anifi in ipfo maceretur.

Melius eft dare quod pauperioribus prasfcribo,
jus carnis longum appellatum, hoc eft, cum multa
aqua praeparatum & alteratum cum incidentibus
& refrigerantibus. ^ carnis pulli vel gallina vel vituli
libram unam, aqlu communis libras decem, bulliant lento
igne ad confumptionem medietatis, addendo in fine radi¬
cum graminis , dentis leonis ,petrofilini ana unciam me¬
diam, ablata diligenter pinguedine, tibi refrigeratum fue¬
rit , praebetur pro 'potu. Convenit & ferum laciis
cum multa acetofd colium.

Vinum in totum interdicatur, quod caput re¬
pleat & vifcera inflammet. Pituitofis tamen & de¬
bilibus valde id concedo aufterura & linguam
mordicans,

ftefiillatum

longum cur
hic non cen¬

ita camk
longum.

Vinum cm&
quibo* W#
conveniat.

trm cerii-
Munis Medi¬
corum in cibet-
• tione &gro*

deFebre Semitertiana , Lib. IV. 45

ftiordfcahs , cujus vivacitas multam communis gis nutriant,quo auram vulgi fequantur 8c kiulier-
aquae dilutionem tolerat, quale eft quod ex uvis cularum preces putantium eo magis efle nutrien-
parum maturis in fine seftatis Patavii confici folet. dum, quo magis segri fe laffitudine oppreflbs fen-
Concedatur in fine prandii & coenae cum aqua tiunt. Ego autem tales five altantes fuerint, feil
Communi: vel endivU dilutum velborraginis,per bal- ipfimet aegri, condocefacere foleo cibum plenio-
neum dejlillau j dulcoretur cum modico faccharo offam rem tunc efle morbo gravem,hunC augere ac pro-
fanis in hoc tindram aegro praebendo. longare, virefque diminui potius quam augeri j

Cerevifiam, quae pro ordinario potu in fepten- contra a tenuiori fuftentari eas commodius, mor»
trionalibus regionibus ufutpatur, iis, qui eam bi- bo levem efle, & eum abbreviare. Nam non fo-
bere confueverunt, defaecatam tenuemque con- lum avocatur natura per cibum pleniorem a con¬
cedo , 8tquaetradu temporis vinofum faporem co&ione materiaemorbificae, ut dicebat Galenus*
acquifiverit, fi modice bibatur. Nam cum omni- verum etiam & valde nutrientibus & durioribus ci¬
bus huic potui afluetis id fere fit moris, ut ad fatie- bis commemoratis in languidiffimo ventriculo fit
tatem bibant, fi fitim extinguere velint, tum in eorum difficillima concodio, imo potius fequi*
hac febre id vitandum eft. Etenim in ventriculo tur eorum corruptio. Languet enim ventriculus
fluduat, & non facile ad renes tranfit. £ putridis vaporibus, qui in venis & arteriis, atqud

Crdffa autem cercvijia , quod caput rnn fecus ac ii- etiam inteftinis praecipue colo, quando pituita
num repleat, & ventriculo gravis fit difficiliufque bile putrefeentibus refertum eft, fufeitantur j &
diftribuatur, vitanda eft; Defaecatam & cum mul- ab intemperie, praecipue calida, partium ventri
ta aqua dilutam praeferrem tamen paulo falubriori culo circumflantium jecoris, lienis & inteftini coli
potui ac minus grato & confueto,juxta fententiam depravatur ejus chylificatio. Et quia carnes con-
Hippocratis aphor. xxxiix, lib. ii : Paulo deterior coCtum & chylificatum cibum non facile attra-
cibus & potus , fuavior tamen , minus fuavibus eflfrx- hunt per venas meferaicas in habitum corporis
ferendus. (attradrix enim earum facultas, ut & aliae natura-

Cibus quoque fit refrigerans, humedtans, de- les, vitiantur & languent propter febrilem calo-
tergens, attenuans, incidens, facilis nutritionis ac rem & piltredinem) ideo diutius fi commorantur
boni fucci, pro acumine febris ac tempore $ mo- cibi in ventriculo aut inteftinis corrumpuntur ■, fi
do tenuior, modo paulo plenior, hoc eft, plus, aut citius quam naturaliter confueverunt, rapiantur
miniis nutriens. Nam fi acuta Semitertiana fit fu- k carnibus, cruditates omni in parte augentur. His
tura j tenuis porrigendus eft. Si vero longa, ple- igitur de caulis quo magis morbus accedit ad vigorem ,
nior. Tenuis erit, exempli gratia, cremor hordei eo minus nutriens &facilioris concottioriis cibus eftpor-
fimplex in aqua codi, forbitionem veteres appel- rigendus. Celfus quoque magnopere neceflariuiri
lant; cremor triticeus, avenaceus, vel fadus ex efle feribit, non dare cibum, nifi in ea remiflione,
farre, panis iii aqua codus cum modico butyro quae vera eft, & ubi ea venit protinus dare, fub-
Veloleoutforberipoflit, addita emulfione femi- jungens > plurimos fub alterutro curantis errore fubito
num melonum. Haec in temperatis & calidis re- mori.

gionibus conveniunt; in frigidioribus, panis in te- Quae qtianquam de tertiana produda, quam s*

nui cerevifia coquitur cum modico butyro, & for- eum Semitertianam appellaflfe diximus,intelligen- uiorJnw,
betur. Quod fi minus tenuis efle debeat, praedi- da fint, hic tamen locum dant quaerendi * an cum f iw
dta omnia funt juri, loco aquae, incoquenda. Prae- haec febris, quam rtos Semitertianam appellamus,
ftat autem cremorem hordei, tritici, vel farris co- uno die gravius affligat, altero levius, quotidie ci-
dti in aqua cum modico faccharo dulcorare * & ei bus porrigi debeat; an vero tantum, quo levius
afpergere pauculum cinnamomi pulverizati. Vbi aegrum affligit & horis quo vel intermifit, vel re-
Vero injure carnis coquitur cremor, abftinenduta mifit. Dico ego, quotidie cibum porrigendum
a faccharo, quod etiamfi magis detergere vidua- efle, fed quo die quotidiana fola, bis j quo vero
tur j inintis tamen concoquitur, diutiufque moram tertiana, femel tantum porrigendum efle in remif-
in ventriculo trahens bilefeit, & multis propter fione , quae fex horis ante principium acceffioniS
ingratitudinem movet etiam naufeam. Iam & pau- quotidianae alterius levioris diei eXpedatur, prae¬
lo plenior erit cibus, fi cremor aut panis codus fertim fi pituitofa Semitertiana fuerit. Quando-
crafliori pultis forma coquatur. Tempus etiam fe- quidem crudi & pituitofi humores, five in ven-
bris qualitatem cibi indicabit, Nam quo magis triculo & inteftinis confiftant, five in venis aut
vergit febris ad vigorem, eo magis de cibo detra- quacunque alia parte, fi nondum putrefeant, con-
bendum eft, juxta dodrinam Hippocratis aphor 4 coquantur a natura , 8c in alimentum quoquo pa-
v 111, lib. 1: Js*uando morbus infuo vigore confit erit , 6to cedant. Sed fi aflhetus fit aeger faepius in die'
tunc vifiu tenuifftmo utendum eft. Vtinam haec fen- cibum capere cum fanitatefrueretur,Semitertiana
tentia aureis litteris majufculis fronti cujufque hac biliofa detineatur, regio frigida fit, fitiat admo-
febre aegrotantis inferipta eflet, ut a quovis noftrae dum in fine vigoris paroxyfmi, fi utriufque febris
tempeftatis Medico primo intuitu , quando ad nempe tertianae & quotidianae paroxyfmorura ini-
aegrum introducitur, poflet perlegi & in mentem tia duabus tribufve horis a fe invicem diftent, &
revocari. Non enim non poflum in omnes prope- ideo vigor quoque utriufque fere in eafdem horaS
modum, qui hodie medicinam exercent ftoma- incidant, bis dare licebit, dbfervafione adhibita,
chari, tantum a veteri arte eos difceflifle, ut te- ut tenuior cibus porrigatur die graviori $ leviori
nuiorem in principio febris, in ftatu vero plenio- vero paulo plenior.

rem porrigant, carnes vitulinas, confummata ca- Sed quot vicibus aegri in die fint cibandi, indi- <£«« -vidui
pouum.coutufa pullorum,panatellas in optimo ju- cabunt non modo febris fpecies & confuetiido, "f ' : "
te & cum ovis forbiiibus permixtas, ut adhuc ma- verum etiam aetas, natura aegrorum, anni tempus

F 3 Sc regio

4 <S Adriani Spigelii

&c regio, & ipfe cibiis , quo dele&atur seger.
Nam fi hic parum nutriat, fepius offeratur, quam
fi multum: tenuior enim citius pleniore conco¬
quitur. Hsec igitur quoque in definienda cibi quan¬
titate funt confideranda. Nam pueris Sc adole-
fcentibus > quorum corpora crefcunt, plus dare
oportet j & etiam bis in graviore die: fenibus fe-
melfufficit, & minus quam proportio magnitu¬
dinis corporis poftulat. Qui famem facilius tole¬
rant, femel in die graviori cibentur. Qui flatura
longiori funt &c graciles , crura habent longa,
bis cibentur , fed pauciore cibo pro fingula vice j
breviori flatura prteditis & quadrato corpore, fe¬
mel Sc copiofius quod in illis celerius cibus & ex¬
crementa ad alvum tranfeant, & minor fit ventri¬
culus , in his contra. Hyeme St vere atque etiam
autumni parte, quse hyemem attingit, plus & fie-
pius porrigatur omni morbi tempore, quam aefla¬
te. Si regio fit, quas multum digerat, utfepten-
trionalis aliqua, maxime Belgii & Germania; tra-
dus prope Oceanum, & Scythia, qua; efl maxi¬
me vorax, plus quam in aliis regionibus cibi por¬
rigatur j & bis in die graviori. Effe quoque Afri¬
cas coelum Celfus commemorat, fub quo nullo die
ager abjlinere re cie videtur. Contra in iEgypto &
Alias multis partibus famem homines facilius tole¬
rant j fic ut in ea regione quatriduanam illam fa¬
mem , quam olim febricitantibus initio Medici
prasfcribebant, facile tolerare potuerint. Afpero-
rum & altorum montium incolae magis voraces
funt iis qui in planitie habitant. Ergo & illis bis
cibus die graviori offerendus & copiofior, his fe¬
mel tantum & copia minori.

Sit igitur pro exemplo Semitertiana acuta labo-
raus , vigintiodo annorum, temperamenti parum¬
per calidi & humidi, Patavii in patria civitate de*
cumbens, famem facile tolerans. Huic in die gra¬
viori femel porrigam cremorem hordei unciarum
odo vel decem pondere, aut alium ex cibis com¬
memoratis. Quod fi non facile poffit famem to¬
lerare , bifque propterea fuiflet cibandus, fingula
quaque vice uncias fex prasberem cremoris hor¬
dei , aut liquidioris panatellas, deinde interpofitis
horis quinque eandem dofim liquidioris die gra¬
viori , craffioris die leviori.

piibm horis Hora; autem, quibus quotidie funt a;gri ciban-

fwt abmiti eligent funt,quibus videbitur univerpm corpus

aqualiter effe difpofltum , utnullim ( utor Galeni ver¬
bis lib. de Ptifana , cap. vi) aut frigoris, aut caloris ra¬
tionem inter fe corporis partes diffentiant■, id efl, quan¬
do jam declinare febris incipit. Contingit aliquan¬
do in hac febre j ut pedes magis caleant toto reli-
• quo corpore, idque in declinatione, quando na¬
tura pellit calidiores fuligines ad partes externas.
Igitur etiamfi tunc corpus inaequalem calorem
conceperit, a cibo non efl abflinendum, dum ani-
madverterimusfalemejus febris effe peculiarem
declinationem.

tufomm. In f° rano notandum, ut in principio paroxyfmi
aegrotus ab eoabflineat, procurandumque ut is
in declinatione febris obrepat, quse in hac febre
pofl mediam nodtem plerunque contingit. Quod
fi nullo tempore'fomnum capere poffit s pra;ter-
quam initio paroxyfmorum, & eum facile toleret,

o piat» in Uc linendus efl aeger ut tunc dormiat.

W ' Nunquam in hac febre adfoporifera , qua opium conti¬

nent , veniendum efl, ubi Ipacio vigintiquatnoi hora¬
rum una vel altera hora dormire animadvertitur;.

Morbo enim ad judicationem tendente expedtan-
dus efl longiffimus fomnus. Quo tempore quid¬
quid fomni natura; antea detradtum efl, hoc ita
re farcit ut prte nimio fomno lethargici evafifle vi¬
deantur.

CAP. II.

De Viftm ratione pro maligna &peftilem.

T AIis igitur vidtus ratio, qualem recenfui, in

benigna Semitertiana inflituenda efl. Quod- De Aere.
fi peflilens fuerit, multum mutanda; fi vero mali¬
gna, media via erit procedendum. Igitur aer cubi- 4 )
culi, priufquam segerin eum deferatur, exficcan- T
duseft, igne in medio cubiculi accenfo, &con-
ftrudto ex lignis odoriferis cypreffi, juniperi, lau¬
ri, qui non fumum, ut plerique faciunt, fedco-
piofam flammam edat. Deinde olla aceto plena
eodem loco carbonibus ignitis fuperponenda, cui
folia pulegii, rorifmanni, ruta, origani, radices angelica, suffumigk.
& petafitidis indita fint. Acetum, in quo pulegium
& radix angelica macerata fint per nodlem fepius
naribus, fpongia eo imbuta vel linteo trito, ad¬
movere oportet. Vngere mentum & narium fora¬
mina antidoto noflro vel alio j cui modicum ace¬
ti permixtum fit. Sed & barbam fi vir fit, eodem
inungere optimum erit, quo expiret aliquid in cir¬
cumflantem aerem,qui poflmodum ab £groto per
os attrahitur. Aut vino malvatico aqua rofarum tertia
pars addatur, & ftillatim cadat fuper lapidem mo¬
larem ignitum aut filicem.

Paftilli feu trochifci pro fuffumigio paucis car- Trochifci p, t
bonibus ignitis injiciendi, ut paulatim confuman-
tur , nec valde comburantur. ^ ladani puriflimi
drachmam unam, flyracis calamitas, benzoin ana drach¬
mas duas ; myrrha eletta, ligni aloes ana drachmam
unam & mediam, pulveris corticum mali citrii , caryo-
phi/lorum , cinnamomi elecii ana drachmam mediam i
gummi Arabici diffoluti cum aqua rofarum modico quan¬
tum ejl fatis , fiant trochifci parvi , adde ambariflr mo-
fchidiffoluti in eadem aqua granum unum. Pauperiores
utantur baccis juniperi in ignem projedtis.

.Potus fit fyrupus acetofus Jimplex, aut hydrofaccha- Teuu;
rum aromatizatnm fleciebus cor dialibus temperatis, vel
de gemmis frigidis,velde hyacintho . aquarum endivia,
fcorzonera, cardui benedicit ana libram mediam: aqua
fluvialis , in qua drachma una cornu cervini ef eboris
macerata flnt, libras*quatuor, julepi rofati uncias quatitor,
fuccilimonum uncias duas vel tres pro guflu. Mfce. Si
pituita; aliqua pars praevaleat, fyrupus de corticibus
citri uncia una vel altera addatur, aut fyrupus de menthai
Si deeft fuccus limonum * fubftituatur pauperibus
feptentrionalibus fuccus herberis,vinum ceraforum aci¬
dorum, fuccus acet o fe depuratus. Si phrenitides aut
infignes aliquorum vifcerum inflammationes non
adfint, dandum efl vinum aqua endivia, vel cardui
benedicit, circii ,fragaria, echii ,florzonera dilutum ,
addito modico fucco limonum , aut mali citrii aut
arandi. Nam ab his orificium ventriculi roboratur,

& vapores, ne ad caput afcendant, a partibus in¬
fernis prohibentur. Si potens valde fuerit vinum
& fubdulce, quod tegris naufeam movet & fub-
vertit ventriculum, fucci acidi praffcriptorum ali¬
quid addatur. Si vero aufterum ac debile, ab hoc
abftiueatur.

fcibut.

de Febre Semitertiana, Lib. IV.

ibftineatur. Ccrevifia tenuis etiam pauperioribus
concedi poteft, calefadta tamen , & in qua baccse
juniperi aut aliquot femina cymina leviter ebullie¬
rint. Dabitur calida vel refrigerata cum modico
fucco limonum. Cavere tamen oportet ab omni
potu glacie aut nive refrigerato vel perquam geli¬
do , quod partes fpiritales eo non parum offendan¬
tur. Procurandumque etiam ne fitim aegri valde
tolerent: quia vires ejus tolerantia Iabefadtantur.
Sic & modus habendus eft, ne etiam nimium bi¬
batur , quod pollet cruditates augere, nec a valo-
ire confici.

Cibus quoque hiC debet efle plenior, quam in
benigna Semitertiana: & peftilens adhuc paulo
pleniorem, quam maligna poftulat: Quapropter
furfimopere cavendum Medicis, ne in peftilenti
Semitertiana vidtus rationem inftituant, prout in
aphorifmis praecepit Hippocrates. Bis & ter qua-
terve in die dandus eft cibus, minorique ftngulis
vicibus quantitate * fic ut non oneret naturam 8t
vires conferventur j quae in hoc morbo derepente
concidere confueverunt. Atque non folum in de¬
clinatione paroxyfmorum, fed etiam in principio
paroxyfmi fi fyncope Vel animi defedtio aegrum
affligat aut lipothymia, porrigantur forbitiones ex
jure pulli cum acetofae fucco; vel pulvere feminis
ejufdem, aut cremor ptifanae cum manus chrifti
perlato dulcoratum, aut ovum forbile cum panis
fruftulo praebendum in vino aqua acetofie diluto
tntindto: aut laffuca & acetofa codis injure carnis
tum modico omphacio &petrofelino. Praeftat tamen
femper in initio paroxyfmi tenuiori uti victu, ut
forbitionibus jam dittis j in declinationibus, paulb
pleniori, ut folidiori cibo, contufis caponum cum
Omphacio aut fucco mali arancii. Carnes quoque con¬
cedendae funt caponum, perdicum, vituli, pipionum,
turdorum cocfta cum capparibus aceto conditis didtis
Genuenfibus, vel floribus mali citrii & arancii , vel
Frudtibus eorum omnibus in aceto prius maceratis.
Dari etiam poliunt carnes aliae, fi aeger mandere
poterit, vituli, caponum, perdicum, turdorum, &
aliarum avicularum montanarum; In ftatu capiat
juris glaciati tria vel quatuor cochlearia fadti ex
pedibus vituli in aqua cottis, vel carae vitulina St
capone cum vini albi modico, cum corticibus &
palpa mali citri aut eorum floribus aceto macera¬
tis, coctis omnibus ufque quo tabefcant, addito
fub finem aceti momento , & faccharo perlato, ac cornu
cervino uflo. Conlummata etiam laudamus capo¬
num & carnis vituliuse. Ius expreflum ex carne ca-
ftrati femiaflata, ut in Galliis fieri confuevit cum
fucco mali granati acidi Vel arancii.

C A P. Iit

vertigo, epilepfiae quadam fpecies, timor Germa¬
nis dicfta, alvi fluxus, dyfenterias, colici dolores,
recidivae, & mutationes in Febrem duplicem, ter¬
tianam,quotidianam,quartanam,abfceflus.Horum
pene omnium quanquam exadta fatis curatio vi¬
deatur a recentioribus tradita, tamen peculiaria
remedia, quibus ad ea tanquam arcanis ba&ebus
Feliciffime ufus fum, opera: pretium duxi in gra¬
tiam tyronis hic adjungere.

Primum ad capitis dolorem, praeter cucurbi¬
tulas cruribus aut fcapulis cum fcarificationibus
adhibitas, confert etiam balneum vefperi pedi¬
bus adminiftratum , in quo fequentia incoquenda
funt. foliorum ruta, verbena ffalvia, florum (fi de-
fint) foliorum fambuci ana manipulum unum ; fioruni
chamaemeli, meliloti ana CManipulum medium ; falis
uncias duas , furfurum tritici manipulos duos. OWifle.
Fronti cum ftuppa cannabina diligenter baculo
contufa, ut fiat mollior, adhibendum oxyrrhodi-
num. ^ olei violacei unciam unam, aqua rofarum un¬
ciam unam fy mediam, aceti rofati velfambucini un¬
ciam unam , albumen ovi unum, pulveris caryopbillotum,
major ana ana drachmam mediam,verbena (crupulbs duos i
Mifce. adhibeatur tepidum hyeme, aeftate frigidum
toti fronti, fic ut & tempora late obfideat. Adde¬
re interdum foleo nucleos perfleorum tres vel qua¬
tuor, vel malorum armeniacorum diligenter contufo-
rum cum fuo rubro exteriori cortice ad majorem
difcuflionem. Pauperibus folia mali perfica fronti
fru&uofe applicui contufa.

C A P. IV.

Ad fitim.

Ro liti extinguenda os aqua non valde frigida
frepe colluatur. Plurimum ad hanc facit cata-
plafma ex farina hordei, fucco cichorei,oleo rofato, quod
fupra defcripfimus; utroque hypochondrio late
adhibitum. Offaprunorum damafeenorum collorum ia
ore detenta, & ipfa pruna comefta: pulpa citri aut
arancii acidi pulvere fdcchari canti ajperfo, macerata in
aqua rofarum vel endiVia.

Hemitritaeo depellendo trocliifcus apud Plini¬
um Valerianum libro tertio ; Et adfebricitatos ut non
fentiant ardorem flomachi & febres, & ad /‘olis ardorem
nimium : Recipe(itcci glycyrriza ( quo recentior, eo
melior ) drachmas fex feminis cucumeris hortenfls qua¬
tuor i tragacanthi duas , qua teres flngtllatim, efpermi-
fiebis cum albo ovorum, & facies catapotia. Haec de-
glutita quoque ad fitim maxime faciunt, etfi tan¬
tum in ore detineantur.

C A P. V.

De Curatione fymptomatum morborum , qu4
frequentius huic febri fupen>eniunt , 'vel im¬
plicantur , 'velpoft Semitertianam
Comparent.

S Ymptomata varia morbofque acutos ac diu¬
turnos huic febri fupervenire aut fubfequi, aut
cum ea nafei plurima in fecundo libro recenfui-
mu$, quorum quaedam rarius comparent,quod fae-
pius,ne dicam frequentiffime confpiciuntur,ut ca¬
pitis dolor, fitis,lingua arida,naufea cibi,faftidium,
lumborum dolor, phrenitides, vigilias, lethargi,

Ad linguam ajperam.

L inguamafperam ,etiamfifauces Sc guttur ali¬
quo modo inflammata fint, ita curabis. ^ mu-
cilaginis feminum pfyllii & cydoneorum extracla cum
aqua violarum in qua glycyrriza portio per jforam ma¬
cerata fit uncias duas, eo tingatur pannus lineus, &
fltperponatur lingua, poflquam abluta eft cum aqua bor-
dei, in cujus ftngulis libris falis nitri drachma ima ebul¬
lierit , prius addita una vel altera gutta olei tartari.
Dedi aliquando propinandum drachmam unam fe¬
minis pfyllii orientalis ex aqua communis vel portulaca
unciis tribus maximeque profuit, quando fufpicio

©rai

tOe Dolore ca¬
pita.

Lotio pedum.

Oxyrrhodi-
num fronti
applicandum.

Cataptajma.

Cap. t.
Trochifii Pl
Valeriani.

4.3 Adriani Spigelii

erat oefophagi interiorem tunicam eodem vitio unam (fi mediam, butyri recentis novies loti in aqua, com-
•* quo lingua laborarejex quo angina: lethales oriun- muni uncias duas, cera alba parum. Mifie pro linimento *
tur tradtis in confenfum propter afperitatem St in- Plurimum etiam confert oleum recens exprejfum de
iignem ficcitatem oefophagi, mufculis laryngis, feminibus cucurbita. Linimenta St inundtiones ad-
nec ullo apparente in faucibus tumore. hibenda fuut initio febris, aut cum macula pete-

Huic etiam fuccurrere foleo aqua hordei &gly- chiales nondum comparent; aliter clyfteribus re-
c 'vgwfma. cyrriza adjedio diamoronpro gargarifmate. Aliud, quod frigerantibus , detergentibus, blandis, duriore
fiffuras lingua & ulcufcula etiam fanat li fape in exiftente alvo, fuccurrendum.
die repetatur, ^Mflacosfluviatiles, quos gambaros vul- r florum cbamameli, meliloti ana manipulum unum

gus appellat, urcios duodecim contere in fufficienii aqua foliorum parietaria , endivia , violaria ana manipulum
endivia, cui tertiapars aqua papaveris erratici permixta feemis-,foliorum papaveris rhaadis pugillum mediumhor -
fit in mortario marmoreo , (fi cum exprejfo fucco ager fe dei pugillum unum. Bulliat primum hordeum ad crepa-
gargarizet, 8t non modicum ejus deglutiat, tum turam, deinde herba (fi flores adjiciantur, in fine colatura
butyro recenti novies loto in aqua communi linguam un- adde mellis rofati folutivi uncias quinque. Mifie pro cly-
gat, qua priufquam gargarizet, a pituita St im- tepide injiciendo. Supra vero dorfum pellem
munditie abluta fit, 8t purgata cum peniculo fa- agninam vel caninam noviffime detradam, vel
do ex panno laneo molli perundo meile rofato alterius quadrupedis domeftici, qua parte carni
colato aut aquarofarum, in qua fdcchari canti un- adhafit lumbis St dorfo fuperligare oportet per
eia media,&drachma una aluminis difloluta fint. Aliud, unum vel alterum diem, donec foetere incipiat, 8c
Spongiam mollem novam (fi lapillis diligenter purgatam, eandem fi dolor non cellari t renovare. Siquidem
decoclo radicum althaa in aqua portulaca madefacere hoc remedium infignem habet digerendi faculta-
oportet, addita quinta parte olei de feminibus cucurbita, tem St per poros portionem malignas materia:
vel communis, vel amygdalarum dulcium recentis novies evocandi. Facit etiam ad idem oleum amygdalarum
loti in aqua communi , 8t eam fpongiam ori agro t an- dulcium cum chamomelino permixtum, gutta una adjecta
tis indere , jubereque ut per os refpiret quantum olei tartari, (fi modicofile nitri.
fieri poteft. Nam per foramina fpongia, 8t a la-
' teribus aeris nonnihil ingreditur, quod ad interio¬

ra penetrat, humedans 8t refrigerans. Aliquando
mucilagine fiminum Cydoneorum & pfyllii madefada
ufus fum.

C A P. V I I 1

Ad 'vigilias.

p. V i.

Pro naufea , tf cibifaftidio.

V igiliae quoquefape molefta funtbiliofis Se-
mitertianis, quibus fuccurrunt cucurbitula
extremis partibus, ut furis 8t femoribus adhibita:
item balnea St lavacra pro iifdem partibus.

^ florum chamameli , rofarum rubearum , nymphaa lotio pdm

A D infignem naufeam St cibi faftidium , quo fngulorum manipulum unum (fi medium ; foliorum la-
agri quemvis cibum afpernantur, raro fallit ctuca , violaria, malva ana manipulum unum. Capita
antidotus noflra drachma media vel unius pondere cum papaveris albi duo. c Mifie incifis incidendis (fi bulliant
aceti optimi drachmis duabus (fi unciis duabus aqua car- in fuffleienti quantitate aqua , quo ad media crura bal -
dui bene didit. Pauperioribus etiam fuccurrit jufiu- neum perveniat, quod tepidum fit. Addere ei inter-
lum carnis cum mentha vel pulegio alteratum addito dum licet likivii mediocris fermentorum vitium par-
fucco herberis, vel granati acidi , aut mali citrii. Nimius tem oElavam.
etiam vomitus fi affligat, five bilis fit, five pituita Vnguentum temporibus St fronti adhibendum Vnguemw »
aut cibi, ut quidquid in ventriculum illaplumfit, cum ftuppa cannabina. unguenti populei unciam
flatim vel paulo poftquam aflumptum eft, revo- unam, olei violacei unciam mediam. Mifie. Oleum etiam
matur, conveniunt prater jam dida, fomenta 8c amygdalarum dulcium novies lotum in aquaflorum vio-
cataplafmata ventriculo adhibita, ut eft emplafirum larum locis fupradidis illitum plurimum probo: St
de crujlapanis in officinis nobile. emulfionem hora una vel altera poft coenam, qua

^ corticum granatorum, mali citrii vel arancii anaun- ^ amygdalarum dulcium excorticat arum uncias duas , imlfio,
ciam fimis, florum rofarum rubearum, foliorum abfinthii, quatuor fiminum frigidorum majorum ana drachmas
menta,pulegii, florum chamameli ana manipulum unum, duas, feminis lattuca,papaveris albi ana drachmas duas.

Bulliant in vini rubri aufleri libris fex ad confumptio- Mifie, (fi in mortario contufa cum aqua hordei vellacluca
nem medietatis, colatura fervetur pro fomento Jjongiis ca- unciis fex, flat emulflo, qua ficcharo perlato vel canti
lide adhibendo prope mucronatam cartilaginem, St violato dulcoretur ad libitum agrotantis: feminis ace-
infra. tofe drachmam unam (fi mediam adjungo, fi maligni¬

tatis fit fulpicio, cum aqua carduibcncdicii (fi fcorzo-
nerafella emulfione.

Ad Lumborum dolores.

L Vmborum dolori fuccurrit lac muliebre vel alte¬
rius animalis recens muldum St lumbis infper-
fum vel inundum.vel in ejus defedu oleum commu- T Ethargicis injiciatur clyfter acrior, St qui pi- Ew»i<
ne, vel amygdalarum dulcium,\t\ butyrum recens novies JL tuitam ex craflis inteftinis educat, qualis erit
lotum in aqua communi. qui ex hydromelite conficitur , cum drachma una fle-

Lini mentum egregium: ^ mucilaginis feminis p fi l- cierum hiera (fi filis nitri altera drachma. Velfup - Suppofur
lii (fi cydoneorum extratta cum aqua rofarum ana unciam pofitorium ex meile, file (fi fpeciebus hiera. Oxyrrho- oxyrrhdjt
unam: olei violacei novies loti in aqua nymphaa unciam dinum confert,quod capitis dolori fiipra propofui. nm '

vel

GAP. V I i/

GAP. IX.

Sinafifmus.

Vejicatcv ia.

Catttplafmn.

Cataplafma

optimum.

de Febre Semitertiana , Lib. IV. 49

vel. Ri olei rofiti unciam , aceti unciam unam & me- Iuvat etiam plurimum iri hoc eafu pellis de re-
diam , pulveris foliorum ruta drachmam mediam, fulve- center manato quadrupede detradla: vena fron-
tis ireos, majorana, cornu cervini ufii ana fcrupulum tis redla incifa ; vel fangui fugas naribus inditas.
unum, cum mucilagine radicum althaa , Mifie. Adhi- Veficatoria quas hadlenus Medicis familiaria
beatur naribus neta cum aceto coniufa ,& euforbiimo- funt, hic non laudo i quia nimios dolores exci-
dicum , capilli humani, aut cornu hircini rafura combura- tandi vigilias confervant, quas quantopere fieri
tur, & naribus adhibeatur. poteft, funt evitanda & profligandas. Aniraad-

Plantis pedum talis finapifmus alligetur. ^ radi- verti etiam humores iis magis accendi, quam a ca¬
ra?» raphani mflicani , fi haberi potes ('marinum piterevelii.

herbarii quidam cognominant) vel ejus loco ra- Sed & illud neminem latere velim , plerumque
phani alteriusfortis diligenter in mortario lapideo tuft vel lethargum & phrenitidem ab inflammatione vi-
derafi metas duas, fermenti ficalini , quodmelm f efl fcerum non modo foveri, fed etiam dependere:
triticeo, uncias quatuor-, feminisfihapios unciam unam & cum biliofa diarrhasa in hac febre phrenitidem
& mediam, pulveris foliorum ruta drachmas duas, Mi- per triginta quinque dies, continuos d urafle. Ita- *
f e. f. Cataplafma, que dum hasc externa adhibentur, juvabit plu-

Veficatoria cruribus tantum , vel una etiam rimum cataplafma adhibuifle toti ventri phreni-
brachiis adhibita, plurimum commendo. Fiant tici, quale pro.jecoris refrigeratione prasfcripfi-
ea e'x alliis contufs in forma cataplafmatis, & fiiper- mus ; & fi alvus nil reddat, eam eluere cum de-
impolitis : quod,fecuriuseft eo , quod ex eant ha- cocio hordei & furfurum in jure carnis, additis mellis 'Enem»,
riddom conficitur. Nam in hac febre , tendente ad violacei folutivi unciis quinque , olei violacei unciis dua-
exitium morbo, faepe urina fupprimitur, maxi- bus aut tribus ,falifque momento.
me quando prasceflerunt infignes lumborum do- Sed fi lethargicus fuerit, apponatur ventri pel-
lores vel hypogaftrii, quod sj-r ?ov Hippocrates ap- lis noviffime detra&a de madtato animali, vel ca-
pellavit. Itaque tunc ufus cantharidum mihi folet taplafma quod fequitur. & medulla panis macerata Cataplafma
efle fufpedtus. Optimum quoque veficatorium efl in aqua communi libram unam , pulveris abfinthii , ma-
& blandum, ceratum fadtum ex fucco & pulvere forana , falvia , mentha, ana unciam [emis; olei rofati
flammula bovis, quod in molli cute praeditis folet uncias duas & mediam-, feminis carvipulverati drach-
fuffleere. In durioribus odtava pars pulveris cantha- mammam-, vini rubri aufteri quantumfufficit, ut Jiat
ridum additur . cataplafma.

C A P. X. C A P. X I.

. Ad Phrenitidem.

C Onvenit phrenitidi lac muliebre cum oleo ro fato
permixtum, initio morbi duplici petacio ad¬
hibendum fronti, & faspe renovandum derafis ca¬
pillis hfque ad finciput. Hydrelao lana fuccida vel
fpongia imbuta applicanda: vel cataplafma ex pa¬
ne, dleo rofhto & aqua : conferuntque ea omnia, quas
ad vigilias praefer ibi confueverunt. At in augmento
ftatuquephrenitidis derafis capillis toti capiti utili¬
ter adhibui cataplafma, quod apparentibus jam pe¬
riculis ad fanani mentem ipfos vigintiquatuor ho¬
rarum fpacio reduxit, valet quoque ad lethargum,
in quem faepe phrenitis permutari confuevit. Et
e contra ex lefrhargo phrenitis aliquando expedia¬
tur. Quapropter non mirum efle debet,fi a veteri¬
bus nonnulla remedia probentur in lethargo, qu^
phreniticis coriferre etiam peculiariter fcripferunt.

Cataplafmatis deferiptio. ^farina hordei libram
mediam-, farina fabarum uncias tres furfurum triti¬
ci tenuium unciam unam (fi mediam-, pulveris florum
cbamameli unciam mediam , pulveris florum flacha-
dos , foliorum falvia , ruta , major ana , ana drachmas
duas : f minis cymini pulver ati drachmam unam -, olei
rofiti uncias daas,ftcci lacluca uncias tres,oxymellisfim-
plicis quantum fufficit. Mifie pro cataplafmate. Impo¬
natur tepidum ac fpacio viginti quatuor horarum
non renovetur,ut fic acrius evadat medicamentum
&c ex alto humores evocet ac digerat. Atque ne re¬
frigeretur cataplafma, & ne a phreniticis avellatur
a capite, fafeiis, quas cancros veteres appellant,
cum odio capitibus fciflis,prohibendum efl, & fu-
perponenda fuper cataplafma ftuppa canabina ca¬
lida, ne refrigeretur; fi hyems fuerit, fuperliganda
in duplici linteo & aequali craflitie ac mole.

Pro Vertigine , Epi/epfia, Apoplexia]

V Ertiginem maxime illi patiuntur, quibus plu-
rimi putrefadli humores pituitofique in in-
teftinorum cavitate, ventriculo vafifque conti¬
nentur. Patiuntur eam dum caput erigere volunt,

& toti furgere aut deambulare. His nil efl con¬
ducibilius , quam clyfteribus frequentibus , Sc
blandis tutifque purgationibus, quales antea pras-
fcripfimus perepicrafin humores expurgare, ali¬
quando per vomitum, faspius per feceflum: ita
paulatim hasc affedlio abire confuevit, quod &
asgris & aftantibus prodicendum efl, neubiilico
ceflare vertiginem non confpexerint, praecipitare
Medicum cogant in majora & minus tuta remedia,
maxime ea quas ad vertiginem a quibufdam anti¬
quis feriptoribus commendantur,& qnam maxime
mutare ea , quas ad febrem hanc prasfcripfimus.

Epilepfias aut apoplexias fi fupervenerint, ea- conmvpi.
rum recidivas funt praecavendas. Peculiariter con- pspUxiM». "
fert repetita purgatio ex in fu fis foliorum fena drach¬
mis duabus, agar ici drachma una -, fpica, fchoenanthi ana
granis quatuor, in aqua ceraforum nigrorum dulcium per
balneum deftillata unciis quatuor, addendo expreflioni
uncias duas manna ele&a.

Temporeparoxyfmi applicari poffunt multa,
quas ad hoc facere dicuntur. Cornu cervini ufii te-
nuiffme in mortario tritfarachma dua cum aqua paonia
vel ceraforum nigrorum prabeantur, vel pulvisfanguinis
canis aut hepatis lupi, autfp lenis pulli equinipari menfu-
ra cum iifdem aquis.

Appellant autem hic Patavii equorum paftores Muatsinore
fpieuzam, hoc efl, fplenem pulii equorum novi-
ter nati mucum, quem in ore pullus continet, dum
egreditur ex utero matris. Hunc, nifi ilico ori
, G inferant

yo Adriani Spigeln

inferant manuft)i vel digitos & extrahant, ftatim Si adftantium aut amicorum precibus aut aliis
: deglutit pullus. Quare fumma diligentia & cura neceflStatibus, quse protinus ventrem fiftenduni
eft opus, ut habeatur: liceatur in umbra & in pul- efle perfuadent, ad miraculum ufque tibi fatisfa-
verem teritur. Sunt qui ei alia medicamenta &: ciet placenta quas fit c^pulveris florum conyza drach-
aromata admifeent, qualia ad morbum caducum ma una cum ovo integro hoc eft, albo & luteo ejus di-
valere ajunt feriptores practici. Hujus loco liche- ligenter Contufis & infartaginefiixis cum butyro vel oleo
nes equorum in pulverem redadti fubftituantur. olivarum. Datur htec ad comedendum tribus die-
Scio vertiginem, epilepfiam, apoplexiam a va- bus continuis mane jejuno ventriculo horis qua-
riis caulis oboriri polfe, & harum magnam partem tuor ante prandium.

tina cum febris Semitertiante caulis implicari, ad Venter { ut externa remedia quoque attingam )
quae praeferipta remedia non femper conferunt, ungendus oleo rofato omphacmo completo, vel oleo cy-
Quoniam tamen plerunque ab iis caulis oriantur, doneorum & mafiebino. Placenta exovisventri ap-
quibus haec remedia plurimum fuccurrunt, ‘idcir- plicetur. fyova integra , id eft , cum albumine & lu¬
co ea praeferibere hoc in loco non fuffi gravatus,ut teo diligenter contufa numero fexpulveris conyza me-
unicuique magis tanquam experta in promptu ef- dia vel minoris (flores eligo magis, quam folia)
fent, donec accidentium caufae melius lint Medi- -drachmas duas. Mifce & cum oleo olivarum velmafiichi-
co diligenti perfpedtee. tunc li alia fit caufa per fe no in fartagine igni admotafiat placenta, quae linteo ra-
fubfiftens, ea talibus remediis eft profliganda, qua- ro ac tenui involuta late per totum abdomen &
lia a dodtis pradticis proponuntur. calide applicetur, fafeia prohibendo ne decidat.

Vel omentum caftrati luperponatnr in oleo rofato
C A P. X I I. & maftichino tepidis, in quo prius flores conyza

M abi fluxum V ebullierint, blande ne comburatur calefaflum.

- J Et quoniam dylenterias tenelmus praecedere

A Lvi fluxus & dyfenteriae blande Sc cum fuin- vel concomitati folet omnibus modis, ut is mitige-
ma prudentia funt tradfandee. Prohibenda tur & fedetur, erit ftudetidum. Lacie igitur recenter
enim ne aut nimium fluant, & fic vires debiliten- mulclo cum modicoptccharo poftquam bis terve alvus
tur, aut breviadftringantur. Periculofum namque, eft abluta, fuffumigium ano extrinfecus adhiben-
Quibus natura ad tabem vergit, ut angufto tho- dum, quale eft quod fequitur. fe pulveris mentha
race praediti, & graciliores, & praedurus eft lien drachmam fimis ■, rofarum rubearum florumverbafci,ma-
vel jecur, citius fifti debent. Et his majore cum di- ftichis, olibani ana fcrupulum unum ; macis vel nucis mu -
ligentia initio procurare ne cum impetu quodam fchata fcrupulum mediumcum refina therebinthina,fiant
validiore fluxu oborto vires ilico dejiciantur. Den- 'trochifcipro fujfumigiis. Pauperibus quoque ex fola
tur igitur ferum dejlillatum ad libram unam cumunciis refina pini , vel therebinthina , rafura cyprefii vel laricis ,
duabus aqua fragaria, vel unciis tribus emulfionisfemi- vel nucis pinea cortice fiat fuffumigium.
num melonum facia cum aqua hordei: jufcula altera- Fomentum quoque cum fpongiis madefadis in
ta cum plantagine, cichoreo, foncho , pilo fella, qua- decodto calido fequenti adhibendum fupra os fa-
tuor feminibus frigidis, aqua beata virginis thermalis erum exterius, ita ut ad anum perveniant fpongiae
libra dua cum fucci cichorei unciis duabus in primo cy- madefactae Sc ipfam cooperiant. V foliorum burfie
atho, & alia ejus generis. Multi tanquam ab or- pafioria, foliorum & florum thapfi barbati ftngulorum
co refufeitantur decollo falfe parilia alterato cum quin- manipulos duos,florum rofarum rubearum manipulum fe-
quefolio aut fragaria : datum pro ordinario potu mis, corticum nucis pinea unciam mediam. Vini rubri
quantum aeger velit. Multis quoque profuit jus mediocris & aufieri libras fex, bulliant ad horam lento
carnis alterarum cum radice alceae, vel floribus igne

Tcmmtum

C A P. X I I E

De Colicis doloriha.

conyzae minoris. Confiderandum praeterea, an
peftilens feu malignus & contagiofus fit fluxus aut
dyfenteria, necne. Nam talis in hac febre tem¬
pore autumni integros magnofque exercitus mili¬
tum depopulare nonnunquam confuevit ob fru- T N prioribus libris diCtum eft colicos dolores
Ctus, quos comedunt plurimos, & carnes recen- 1 prae caeteris morbis hanc febrem maxime con-
ter maCtatas. Iis magnum adjutorium eft recentis comitari, vel fubfequi: imo quoties aliqua crifis
theriaca drachma una cumcerevifia calida propinata, expedtanda eft, hofce prae caeteris crifeos modos
aut jure alterato cum cichoreo , plantagine, carduo efle magis expeCtandos.

benedicio : vel bolus, qui ^ terrafigtllata , coYnucer- Per colicosdolores.intelligoeos, quinontan-
viniuflifingulorum drachmam unam: feminis piant agi- tum tenuia (quos poft Hippocratem coeperunt
nis fcrupulos duos , (pecierum de hyacintho drachmam me- proprie ileum & dolores iliacos appellare) fed
diam, vel lapidis bezoar grana decem, cumfucco cicho- & craffa inteftina (quos colicos proprie nomi-
Yei aut conferva rofarum, fiant boli pro quatuor vicibus nant) oblidere confueVerunt, & quos utrofque
fiimendi mane & vefperi media hora vel paulo Hippocrates femper uno nomine proprio , fci-
plus ante jus alteratum: licet ilei nobilitavit in fuis aphorifmis. Neque ta-

Perquirendus eft etiam aeger j an ei os ama- men omnes inteftinorum dolores tam tenuium
refeat, nec ne. Nam quibus in ore amaritudo quam craffiorum , fed eos praecipue quos Diofco-
eft, iis purgatio blanda inftituenda. Vt fero ca- rides magis proprio nomine dignatus eft appella-
prino depurato cum Jympi rofarum folutivi unciis dua- re colicos paroxyfinos, id eft, dolores inteftino-
bus in primo cyatho, vel aqua beata virginis libris rum periodicos. Nam ab aliis doloribus intefti-
duabus , in quibus pulpa tamarindorum uncia media dif- norum hi differre videntur, quod illi magis con-
foluta fit, tinuifint, quoufque vel a natura fuperentur, vel

naturam

de Vebre Semitertiana, Lib. IV*

naturam fuperent: hi vero redeant per paroxyf-
mos magis, ut aliquando animadverterim aegro¬
tos , qui in imperitos Medicos inciderant, vel
malam vidtus & medicamentorum rationem erant
fecuti, per bienniuin ab hac febre foluta colicis
paroxyfmis moleftatos foifle, quorum plurimi cir¬
ca vefperam exacerbabantur quotidie,veluti quo-
tidianarii cum febre continua quotidie fe exacer¬
bante vel invadente poft intermiflionem febris,
tanquam novo paroxyfmo. Sic & quidam alternis
diebus exacerbabantur aut invadebant tanquam
tertiani, alii plurium dierum intervallo. Et rur-
fus vidimus eos, qui per plurium dierum intervaf-
la repetentes, multos dies continuosasgrosmi-
fere affligebant, circa vefperam nonnihil acrius
moleftantes , mane vero nonnihil remittentes,
deinde per odio, decem aut plures dies prorfus
intermittentes.

norrn dolo- Oriuntur hi a compofitaplerunque phlogofi vel

mmcauf*’ inflammatione inteftinorum. Hanc nobis apertiffi-
me demonftrarunt cadaverum difledtiones. In
omnibus enim quotquot unquam aperire potui,
Veram inflammationem confpeximus, qute mo-
do ileon vel jejuni inteftini partem aliquam, mo¬
do vero colon tantum, fepius cum incipit eam
qu£e inteftinum colon cum ileo nedtit partem db-
fedit. Vidi etiam quibus omnia & ventriculus erant
inflammata una cum omento & mefenterio. Vidi
# aliquando & mefenterium tantum inflammatum
cum levi tenuium inteftinorum inflammatione.
Multos qui moriebantur ab his doloribus * gam-
grama harum partium aut fphacelo mortuos: quae
modo exiguam inteftini jejuni vel ilei colive par¬
tem , modo magnam tenebant. Et plerunque
quoties una cum doloribus colicis (qui Medicos
plurimos & nobiles in arte in principio latent pro-
terea, quia fub fpecie alterius morbi plerunque
abeantur, aut clandeftino quali ac blando in¬
troitu eos decipiant) Semitertiana invadit cum
dolore lumborum, animadverti hanc magis prae
caeteris malignam &lethalem fuifle, periifleque
ex ea homines propter gangraenam inteftinorum,
6 t aliquando etiam ventriculi maculis quibufdam
lividis in eo deprehenfis, *ac fi ab haufto veneno
fadti fuiffent, comparentibus etiam peticulis vel
ante vel poft mortem , vel infignibus maculis aut
vibicibus lividis in dorfo, quales & peftis tem¬
pore obfervantur, maxime quando anthraces
internum aliquod vifcus, fed inteftina praecipue
obfeflerant. Dixi caufam horum dolorum effe in¬
flammationem compofitam, non fimplicem, tum
ratione efflendas, tum ratione caufae. Eft enim
inflammatio eryfipelacea, vel eryfipelas inflam¬
matorium , quod a bile praedo minante fanguinem
crafflum & pituitofum originem habet. Non ne-
o tamen, quod ab erylipelate fimplici aliquan-
o oriri poffint. Nam in difledtis cadaveribus ali¬
quando inteftinorum & ventriculi interiorem tu¬
nicam , quae villos continet, florido quodam plus
quam decet rubore coloratam vidimus, nequa¬
quam aliis inteftinorum tunicis eo colore infe<ftis,
fed naturalem colorem refervantibus, & meram
bilem viridem flavamque per vomitum & fecef-
fum excretam fuifle ante mortem. Eryfipelas au¬
tem ut in externis partibus fummam cutim obli¬
det , fic in internis vifcerum fuperficiem internam

vel externam. Deponit autem natura ad inteftina
ejufmodi humores propter validam vim expultrix
cem, ftimulatam a copia bilioforum & pituitofo-
rum humorum aliquando codtorum ( ut quando
dolores colici funt critici, quales inclinante febre
Semitertiana aut ex hac nata quartana,duplici ter-
tiana, aut quotidiana folent comparere quo tem¬
pore funt abiturae ) vel adhuc crudorum,quales in
initio vel augmento Semitertianae oboriuntur.

Propellit autem expultrix facultas ad inteftina ^jidixTd
magis,quam ad alias corporis partes convenientes, mtejii-L ea¬
propter tres caufas; Prima, quia aegre per habi-
tum corporis & cutis poros tales humores depel- prophiut.
Iere poteft, quia etiamfi biliofi in venis finti & plu¬
rimi quoque pituitofi humores j tamen pituitofi
iis permixti fuo lentore 5 t vifciditate cutis poros
obftruunt, adde, quod asftate etiam ab aere ex¬
terno plurimum ac repente refrigerato tales po-
rorum cuti&obftrudtiones multum augeantur. In¬
dicium hujus rei non minimum eft, quod balnea
quae meatus cutis referando deftinata funt, non
mediocriter tales colicos juvare foleant. Quod
temporibus frigidis, ut hyeme & autumno maxi¬
me ingrtiant, aut aegros crudelius affligant. Quod
denique adhibitis externis medicamentis refrige¬
rantibus , adftringentibus & repellentibus doiores
articulorum inflammatorii & podagrici praecipue
oboriantur.

Secunda caufa eft propellentis ad inteftina na- 1 *•
turae,quod per urinas peccantem materiam expel¬
lere nequeat. Renes enim tantam humorum co¬
piam fecernere ac fufcipere non poffunt. Nam fae-
pe intemperie calida laborant renes ob confenfum
inflammationis, quem habent maxime fi colon
fuerit inflammatum. Sed & pori Ureteres aliquan¬
do inflammantur & accenduntur propter inteftina
tenuia, qUaeipfisincutnbunf, inflammata. Sub-
ftantia deinde renum cum pituitofo biiiofoque fan-
guine nutriatur, papillares carunculas, per quas
tranfit urina, infarcit. His igitur de caufis, cum
renum facultates naturales langueant , non mi¬
rum eft, fi aliquando contingat ab hifce dolori¬
bus urinae fupprefliones excitari, per quas nil a re¬
nibus in veficam colat * quod cathetere immiflb
in veficam, & nil urinae per eam exeunte certo
fcivimus.

Tertia caufa eft, quod inteftina fint veluti natu- in.
ralis cloaca, per quam pituitam & bilem natura
commodiflime folet detrudere. Iam & hxc faci¬
lius humores in colico laborantibus fufcipiunt,
quod calore naturali plurimum fint labefadtata ,
qui hofce humores copiofos nequit digerere , ne¬
que concoquere * ut antea folebat, multo minus
perflutumvel diarrhaeam expellere, humorque
calidus defluens non ftatim apertam inveniat vi¬
am , ut in cavitatem inteftinorum depellatur. Vbi
enim ad interiores tunicas pervenit, eas magis
'conftridas & obftrucftas deprehendit, 8 tficf>i-
liofus humor cum pituita permixtus in fubftantia
inteftinorum manet conclufus; unde putrefit una
cum portione fanguinis 8 t inflammatur.

Argumentum hujus rei certiflimum eft dyfente-
ria vel alvi fluxus; qui fi fuperveniat dolori colico,
eumfolvit. Si vero dyfenteriae aut alvi fluxus in Se-
raitertiana aliquando intempeftive curati fuerint $
in hunc dolorem colicum tranfmutetur.

G a

Porro

fz Adriani Spigetii

'vndcunftrin- Porro Conftringuntur inteftinorum interiores fra mucronatam cartilaginem. Et major fit hsec
g mrummt!-- tunica; , 8t obturantur ofcula venarum meferaica- gravitas ab aflumpto cibo : quia tunc ventriculus
Hores tuncia rum , ac labefadtatur eorum calor nativus, partim diftentus a cibo St potu colon inteftinum magis
^ c ' a caufis internis, partim a caufis externis. A caulis premat. His accedit (fi aeger debitam potus quan-
internis, ut a copia pituitoforum St bilioforum titatemobfervarit)urinarubra,acrisabilisportio-
humorum, a pontica horum qualitate, craffitie, 8c ne per renes una cum urina pertranfeunte: quae
lentore, quae plerunque funt ejus pituitae, quae in- interdum tantum ardorem inter mingendum exci-
teriorem inteftinorum cavitatem implet, St inte- tat, ut aegri videantur calculo renum magis, quanl
riori eorum tunicae fuperficiei oblinitur valideque colico dolore laborare, correfpondente huic opi-
adhaeret. A caufis externis, ut cibis 8t potu ftipti- nioni dolore alterutrius Iumborum,vomituque bi-
co $t pontico,vino auftero vel acido ut pergolano lioforum St pituitoforum humorum. Praeter haec
Patavinorum, vel alio crudo & ex uvis immaturis fentitur ab aegris oris amaror,litis,inappetentia,vi-
fadto, frudtibufque acerbis. His igitur fi quifpiam gilie,arteriarum pulfus,interdum St praecordiorum
diu St continuo utatur, folet in hunc affedtum fa- calor cum febre continua plerunque quotidianae
cile incidere. Idcirco apud Pidtones Gallorum 8c fpuriae St aliquando duplicis tertianae nothae ty-
plerofque Germanos apud quos vina non plane pum obfervante, quae nifi praecaveantur,ad tabem
maturefcunt, hic morbus eft frequentior quam aegros St mortem aliquando deducunt,nili per ma-
apud alios calidiorum regionum. Biliofa materia turum abfceiTum materia ad alvum deturbetur,
in venis generatur ut St pituitofa, quauquam ma- Nonnullis epilepliae, catoches, apoplexiae, motus
xima hujus pars a capite deftillet in inteftina, ea convullivae falfae paralyfes praecedere, fepillime
fcilicet quae internam inteftinorum fuperficiem fubfequi confueverunt, eae nempe in quibus motus
obcruftat. Quamobremilli, qui deftillationibus auferturillaefofenfu manuum, pedum,brachiorum
St obftrudtionibus mefenterii laborant ac folliculi crurumque, 8t aliquando alterutrius totiufque la-
fellis, magis quam alii colicis doloribus mfeftan- teris. Vidi qui praeter oculos St labia oris nil aliud
tur. Incidi in non paucos, eofque in hac arte pe- movere potuerunt. In Moravia, Auftria, Styria,
ritiffimos viros, qui exiguam hujus morbi cogni- Carinthia, Pannonia aliifque Germaniae ftigidiori-
tionem, ne dicam nullam ab initio cum ingrue- bus locis id mali-genus poft colicos dolores expe-
bant mihi habuiffe videbantur. Horum enim ma- dtatur. Similiter 3 t apud Pidtones Gallorum, fed
xima pars in muliebri fexu pro uterinis affedtibus in calidioribus regionibus raro admodum, etiamli »
habuerunt: in virili vero pro dolore ventriculi Romae tempore Pauli iEginetae popularim grafla-
(quia multis naufea St vomitus fupervenerant) aut retur peftilenti modo.

dolore nephritico, quoniam in lumborum alteru- Aliquod tamen obfcurum paralyfeos praedidtae Canfipmk-
tro 8t maxime dextro dolorem infignem aegri per- veftigium in me ipfo & aliis ante quinque annos thtffitpjt-
cipiebant. Hos ad ejus cognitionem nunc lignis a colicis doloribus Patavii fum expertus, quan-
paucis ut ducam, tempus eft, defumptis potiffi- do epidemii hic erant & vicinis urbibus. Neque
mum a loco St excrementis. enim ambulandi potentia nobis erat prorfus fub-

jj omm Mo; Nam modo infra umbilicum, modofupravel lata, fed fumma quadam difficultas, qute^gri
rumfigna. circum ipfum , vel a lateribus tantum verfus ilia & cruribus infiftere & ea transferre tanquam ma-
lumbos tantum dolor percipitur, modo vero per jori pondere pradita percipiebatur. Hanc multi
totum ventrem: ut plurimum autem dolent lum- tunc temporis in cognitione hujus morbi halluci-
bi utrinque , aut eorum alteruter, fed frequentius nantes cibo & potu copioliore fruftra tollere co-
dexter, qui dolor fe poftmodum extendit ad an- nabantur.

teriorem regionem ventris fupra umbilicum ut Oritur htec paralyfis (omitto quidquid alii hac
plurimum, & circa ventriculi regionem per tranf- de re opinati fint) ex bile ex inteftinis per arterias
verfum veluti cingulum cingens & coar<ftans par- ad nervos repente tranflata, fed quomodo hoc
tem ventris, qua; utroque hypochondrio fubeft. contingat, & per quas arterias, in epijloiis Anato -
Quia colon, quod hoc loco eft politum per tranf- micis ex profeffo docebo.

verfum fub ventriculo , fere femper afficiatur, ut Nunc ad curationem me confero, qute debet nmm
ideo colicus potius quam iliacus aut chordapfus elTe & prudens & diligens. Namhtec modo lon-
dici mereatur, Prteterhsec advertendum,quod ex- ga, modo brevis futura eft pro humorum varie-
crementa per alvum aut non reddantur, aut a;gre tate, virium caloris nativi inteftinorumque robo-
admodum. Siquidem a primo clyftere (fi a natura re & modo curandi. Sed & periculofus eft morbus
prius non fint Iponte fasces ex alvo ante eum ex- quocunque tempore fuperveniat, & graves ac pe-
clufas) prompte feces exeunt. AtfifecurlBavice riculofas ac djuturnas poft fe aliquando relinquit
poft aliquot horarum intervallum, alius communis repetitiones, nifi radicitus extirpetur. Vidi qui
injiciatur, nil redditur prsterquam clyftercum multis remediis fruftra tentatisper triennium in le-
pauca pituita,quam a tunica interiore coli inteftini dtp continuo decubuerint, multos per medium
abrafit vel deterfit. Si vero clyfter purgantia, quse annum,quofdametiam per vigintiquatuor annos Sc
conveniunt, receperit, evacuabit quidem bilem & amplius, cum pro alio morbo curarentur, toto vi-
pituitam, St dolores vel celfabunt vel evadent mi- tse tempore ex Semitertiana in colicum dolorem
tiores, plerunque tamen aut redibunt aut exacer- tranfmutata, vel una cum hac incipiente etiamli
babuntur. a febre curati eflent, lingulis fere menfibus vel an-

Recidiv^e lignum fatis certum capere foleo ex nis colicis doloribus miferrime moleftatos, quan-
moleftia quadam feu pondere, 'quod tamen fine do vina auftera St pontica bibiffent. Et quanquam
dolore percipiunt regri, St circa lumbos St per aliquibus o&uagefimo die a Semitertiana; initio,
tranfverfam ventris fupra umbilicum regionem in- cum qua dolor colicus invaferat , abfcelTus in

colo

Judicationes

iurativ*.

Votu».

'Mu».

'Alitu.

Vulvis.

ViluU.

'AU*.

de Febre Semitertiana, Lib. IV. 53

colo iiiteftino vel mefenterio oborti fuiflent, per quoque albi (offa trantummodo comedentis) fter-
quos hic morbus perfecte folutus credebatur 5 ta- cus eodem modo fumptum optimum eft adju*
men colicas repetitiones per menfium intervallia torium.

& annorum plerunque fupervenifie animadver- Et inteftifium colonlupi mirabilem edit operatio-
timus. nem ,7? una cum fio ftercore exficcetur, in camino fui? pr^ami».

In curatione talibus indicationibus imprimis eft pendatur ut fumo paulatim indurefcat j dein?
fatisfaciendum. Si magni funt dolores, prius miti- de ablato ftercore inteftina in pulverem redacta
gandi peculiaribus remediis, materia inflammatio- drachmae unius pondere propinentur e jure carnis,
nis eft evacuanda,repellentibus, digerentibus,pur- Pulvis ad colicam nolter. y. feminis cymini, cor- vOw autho.
gantibus per alvum, acris & pontica obtundenda, vi, falis nitri ana partes aquales, Mifce. datur drachma m fecu m '
crafla attenuanda , vifcida ac lenta incidenda ac e jure carnis.

detergenda, prohibendaque, ne amplius talis ge- Opiata colica noftra, ^ baccarumjuniperi femiun- opistta cjuf
neretur , & quaecunque in corporis venis exiftit fl- ciam, baccarum hedera drachmas tres -, feminum ammeos,
militer educenda eft , derivantibus per urinas •, re- carvi , cyminiana drachmas duasfeminis eryfimi drach-
vellentibus percutis totius corporis meatus, ne mam unam & mediam-,myrrha drachmam unam-, cajlorei
amplius ad centrum corporis confluant. Sic enim femi-drachmam, vel hujus loco tefticulorum equinorum
fit, ut hic dolor non facile redeat, aut fi redierit, exficcatorum drachmam unam-, falis nitri, cornu cervi ufli
minor quotidie evadat. Si in abfceflum inflamma- tenuiflime triti ana drachmam unam & mediam: cineris
tio terminatura fit (ut plerunque in admodum ex- marinorum erinaceorum uflorum drachmas duas, opii
tenuatis ab hoc malo aut diu vexatis) expedtari drachmam femis, cum meile^effumatofiat opiata. Dolis
debet quadragefimo die ab initio ejus curatio, drachmae duae, vel una cum dimidia. Et quan-
quam jam praefcribam, raro o&uagefimo, vel fi quam pleraque horum calidiora fiiit, quam ut fe-
unacum Veris duorum priorum ordinum Galeni bricitanti, aut internis inflammationibus tentato
Semitertianis oborta fit die odtuagefimo. convenire videantur,tamen fciendum eft, non hif-

Quoties igitur mitigandus eft dolor, toties vi- ce nos uti oportere, nifi cum admodum urgent
dendum an una cum Semitertiana inceperit*8t jam dolores, ut iis magis mitigandis fit incumbendum
fimus in principio accerfiti, vel multo poft id, ten- quam febri propellenda:, quas plerunque folet ab
dente ad judicationem vel tranfmiitationem fe- inteftinorum inflammatione non mediocriter fo-
bre. Nam fi vires conflant & corpus aliquo mo- veri. Eligenda ex his magis temperata, fiSemi-
do fanguine abundet, initio fanguis ex brachio de- tertiana biliofa fuerit3 fin vero pituitofa, calidiora
trahendus, curcubitulae fcarificatae & non fcarifi- praeferuntur.

catae artubus adhibendae, ne major fiat ad intefti- Aliquis fortaffis poflet exiftimare, his remediis objecit».
na humorum fluxus, deinde curcubita magna fu- augeri inflammationem , qui eorum caliditatem
per umbilicum affigenda eft. Quod fi vero ten- tantum intuentur. Sed hi fcire debent, quasdam
dente ad judicationem tertiana fupervenerit, do- dirigendo & difcutiendo plurimum inflammatio-
ior mitigandus omifla venas fe&ione, folis cuciir- nibus opitulari, & calidos humores ad articulos
bitulis extremis partibus, 8c una fupra umbilicum vel ambitum corporis propellere , quasdam per
adhibitis contenti eflfe debemus, reliquaque adju- urinas eos derivare 3 quod cum hactenus Medieo-
toria interna 8t externa adminiftranda, quas ex rum plerofque latuerit, in cau/a fuit ut exiftima-
pharmacia defumuntur. rint mirabilem jam quorundam commemorato-

Plurimos juvit omni tempore potus, qui y-olei rum vim experti ad profligandos vel mitigandos
amygdalarum dulcium uncias tres ; manna calabrina un- colicos hofce dolores, occulta & imperfcrutabili
cias duas , velfyrupi rofarum folutivi uncias tres, juris proprietate id peragere.

pulli, in quo flores chamameli ebullierint unciam unam, Casterum fi dolores fint tolerabiles, qui Semi-
velquantum fufficit ad mannam diffolvendam. Nobilis tertianam comitem habent, aut jam mitigati fint,
etiam mediem^ eft, oleum olivarum, quod per multos folis clyfteribus & externis medicamentis ventri
dies dr menfes fupra infuflonemgofarum folutivarum fle - adhibitis curationem abfolvo.

tit , cum jure vel decocto mercurialis radicum althaa. Clyfterad colicam mihi familiaris in Semiter- Vnema.
Alvum enim per plures dies lubricat & lenit dolo- tiana pituitofa. ^ hordei pugillum unum , uvarum paf-
res. Sed quia multis asgris folet adefle vomitus vel fularum unciam mediam caricas pingues duas, pruna
naufea, ob quam praeferipta remedia in ventriculo quatuor, feminis lini efifenugraci ana unciam mediam:
continere non facile poflimt, ideo aliud prasferi- feminis carthami contufi ana drachmas fex-,cymini drach-
bere confuevi, quod habet decottiflorum chamameli mam unam: florum chamameli , meliloti ana manipulum
cum jure carnis vel tenui cerevifla uncias quatuor, ffecie- unum. 'Bulliant inaqua fufficienti quantitate ad libram
rum diacymini drachmam unam & mediam , butyri re- unam, pro unica tantum ebullitione, in fine adde agarici
centis uncias duas. Mifce & bibat calide & repetat drachmam unam, foliorum fena unciam mediam,colatura
horis febris convenientibus , quoufque plurimum adde mellis rofati folutivi uncias quinque, falis nitri ficru-
fit mitigatus. Cornu cervi uflum in tenui farnum pul- pulumunum. Mifce pro clyflere tepide injiciendo, ut
verem tere, nec aqua rofarum , ut fieri folet , abluatur, diu detineat.

dentur hujus drachmae duae cum decocto fomugraci, Clyfter alius in Semitertiana biliofa. ^ radicum Almi,

aut aqua cardui benedi&i. ^ pulveris flercoris lupini al- althaa unciam mediam, foliorum malva,parietaria, mor¬
bi in vepribus reperti (eligendum prae caeteris, in quo curialis, violaria , florum chamameli ana manipulum
ofla animalis devorati ad huc integra continen- unum-, feminis lini & fanugraci ana drachmas duas , bul-
tur) unciam mediam , mellis quantum fufficit, flant pi- liant ad libram unam in fero laElis • colatura diffolve dia-
lula ferupuli unius pondere, capiat duas vel tres fin- catholon unciam mediam , mellis rofati folutivi uncias
gulis vicibus longe a paftu, mane 8c vefperi. Canis quatuor olei violacei uncias tres, flercoris canis albi offa

C 3 comedentis

$4 Adriani Spigelii

comedentis fubtilijsime pulver Ati drachmas duas. Mifce

pro clyflere. Interdum injeci in magais inflamma¬
tionibus clyfterem ex unciis otio vel decem olei rofati
comfleti & decotti faemgraci libram mediam cum falis
nitri drachma una. Sine ullis purgantibus ac deter¬
gentibus 5 interdum ex puro oleo, aut qui ex latte
& ptccharo rubeo paratur cum butyro recenti & albo
graco. Et hi clyfteres quo diutius in ventre conti¬
nentur , eo cum majori fenore reddunt excre¬
menta.

•Exterm. Exterius applicandum toti ventri calidum ca-
c aupUfma. taplafma ex pane macerato in lacie recenter mullio, cum
oleo rofato , atque in fuo calore per horas viginti-
quatuor eft confervandum: vel fiat cataplafma ex
farina feminis lini in decollo radicum althaa cum butyro
recenti ,addito pulvere cymini & oleo rofato. Quae prae»*
fente biliofa febre funt adhibenda. Saepe vidi ab
his applicatis alvum lubricam redditam fuifle hu-
morefque concodos a natura exclufos. In fim-
Tomtnium. pli c i Semitertiana & piti»tofiore fomentum prae-
ftantifliraum, quod & lumbis dolentibus adhibe¬
tur. ^ forum chamamcli , meliloti, foliorum trifolii aut
hujus loco florum feni ana manipulum unum, furfurum
tritici manipulos tres ; feminis lini dr fienugraci ana un¬
ciam unam ; feminis corvi , cymini > ana unciam mediam.
Mifce. ponantur in faeculis ex tenui linteo fadis fi¬
lo interfuendis & ea magnitudine, qua ventrem
& lumbos tegere queant, hi in cerevifia calefada
vel decodo radicum, althxa , foliorum maha & flo¬
rum chamameli calido exprimendi , & ut fingulis
horae quadrantibus quando refrigerati funt, mu¬
tari queant quatuor habeantur aut ad minus duo,
fi venter tantum folus fine lumbis venit fovendus.
Quibufdam nimis graves hi facculi videntur, ideo
loco horum fpongiis fovendus eft locus in deco¬
do calido herbarum omnium, quas facculos in¬
grediebantur, expreffis aut madefadis.

Poteft etiam fieri fomentum cum lana fuccida
oi. Cyciami. oleo rofato & vino flmulcalefaliis & mixtis. Vngatur
nupr&pam- deinde venter oleo cyclaminis ,quod hunc in modum
parare foleo, valet etiam plurimum ad fedandos
dolores pleuriticorum. ^ florum cyclaminis recentium
libras quatuor ; olei communis libras duas : bulliant per
horas tres in olla munda , donec comburantur florum duo.
libr<e , fle oleum nigrum apparebit inde fortifaci a expref
pone, alia florum libra in eodem oleo per tres horas coqua¬
tur , & poflea faci a forti expreflione , oleo refiduo iterum
tertio una libra florum fle incoquatur , expreflum tandem
fervetur ad uflm. Tota regio umbilicalis hoc oleo
perungatur fuppofita charta casrulea bibula. Va¬
let & oleum carvi arte chymica deftillatum, ita ut
leviter umbilicus & partes ei vicinas inungantur.

Inteftinum lupi inftar cinguli circumligatum
ventri, nobile eft remedium. Atque hasc omnia
prasfente Semitertiana poliunt adhiberi ad dolo¬
res mitigandos.

Quod fi poft Semitertianam relidi fuerint co¬
lici paroxylmi,. qui aegrum multo tempore torfe-
runtaut torquent, ii quidem qui adhuc recentes
funt, plerunque citius folvuntur: qui vero jam ali¬
quamdiu hominem per intervalla afflixerunt, &
ad maciem ac tabem deduxerunt, debilitatis jam
viribus & paralyfi prasfente , tardius & magno la¬
bore tolluntur : interdum vero lethales funt &
neutiquam curandi. Nam bilis jam craflefada
aegre medicamentis & praeparatur & expurgatur.

Et vires difficulter convenienti cibo recreantur *
quia calor nativus vifcgrum infervientium nutri-
tioni languet, & qui concodus eft propter me-
fenterii obftrudiones, quas tabidisjam ad maraf*
mum didudis adefle confueverunt, propter abf-
ceflus induratos circa venas & arterias mefente-
riashasret. Verum comperiin hujus colici cura¬
tione majorem difficultatem curandi, quam quo
tempore Semitertiana eflet conjundus.Nam tuuc
ratione febris optima inftituitur vidns ratio, etiam
ad hunc pellendum , refrigerans fdlicet & hume-
dans, attenuans, incidens atque detergens. Sed
in hoc ejufmodi vidus folet aegris & multis altan¬
tibus , imo plerifque etiam Medicis efle fulpedtus,
credentibus dolores efle ventriculi imbecillis a'
prasgreflo tenuiori cibo, Sc refrigerati ab aquae'
copia hauftain Semitertiana. Quare perfuadent
Medicis ut vinum concedant & cibos calidos aro¬
matibus conditos, & quia debiliores funt, plenio¬
rem longe quam antea vidum , live quotidiana
jam fada fit, aut alia quaevis febris lenta quotidie
fe circa vefperam exacerbans, qualis hunc dolo¬
rem colicum folet faepe concomitari; five duplex
tertiana fada fit, feu quartana, quam poft annum
& amplius critice plerunque folvi per colicos do¬
lores faepiffime vidimus, (cnm tamen alis quarta¬
nae, quae per fe oriuntur aut ex duplici quartana
per alios modos plerunque folvantur ) unde poft*
modum contingit hos aegros non fanari, feddiu
marcore paulatim confumptos & vita difcedere*
Purgantia medicamenta difluafi, & quod fi forte
praebeantur quae funt optima, quia tamen inter*
dum poflibile eft colici doloris recidivas prohibe¬
re , & quia ignorant motus efle colicos, ut & ter*
tio quoque die & quarto, & fingulis diebus fole •
occidente gravius affligant, putantftatim aftantes
Medico curativas indicationes mutandas efle. His
moleftiis & verae curationis impedimentis obviam
ivi folis prasdidionibus. Nam & colicos fututos
multo antea tempore cum praedixiflemus, & jam
praefentes quem typum fervarent, etiamfi optima
quaeque ex arte & ufu eflent a me praeferipta ad
morbum expellendum, me eum typum non pofle
vincere, effedurum tamen, ut quotidie evadant
minores paroxyfmi, aut fi tertio quoque die exa¬
cerbarentur, fadurum me ut mitiores quam antea
alternis diebus fiant aut cum recidivae plurium
dierum erant expedandas mitiores fore recidivas,
non modo mihi magnam fidem apud aegros pepe-
ri, fed in neminem incidi qui meis remediis ac me¬
thodo curandi apud maxime barbaras nationes
non diligenter fervarent, & tandem fpacio qua¬
draginta dierum ab omni recidiva liberaretur,
quem curaturum me fperaveram.

Praefcribebam prius vidum talem, aquam hordei fomniin*
magiflralem pro potu. In prandio panem jure Carnis
madefadum cum modica carne vitulina elixa, vel
caponis, gallinas, pipionis. Cum hac Iaducaffl co-
quebam,interdum pruna damafeena. Vefperi cremo¬
ris hordei libram mediam cum modico faccharo & pulvillo
cinnamomi, addebam aliquando duas uncias emul-
fionis feminum melonum fodi* cum aqua hordei magi -
flrali , & hunc declinante febre nodu porrigebam.

Quod fi eflet brevis ejus paroxyfmus addebam
ovum forbile. Si parva febris & fymptomatica £
colica indifpofitione, coquebam ovum forbile in

aqua

de Febre Semitertiana , Lib. IV. 55

aqua 8 c cum panis modico comedendum dabam.
Interdum duo ova forbilia in aqua fervida rupta
coquebantur quoufque albumen effet codtuin
molli permanente vitello , hsec cum pane modico
Sc eodem jure, in quo ova erant coda addito bu-
, tyro recenti asgro porrigebam. Si quando colici

Turgantia. p aroX yf ra i ingruebant, eos mitigabam externis Sc
internis prasfidiis jam fupra enumeratis, ubi mitio¬
res videbantur purgabam corpus per epicrafim al¬
ternis diebus aut quarto quoque die dieprunon folu-
tivo, elefluario e fucco roJuram, diacatholon, fi in bolo
medicamentum volebant. Si vero potum expete¬
bant uno ex iis medicamentis, quas agaricum & fin-
nam recipiunt, qu£e libro fuperiori ad purgandos
SemitertianarioS fcripfi.

Vt autem ima a doloribus colicis quantopere
fieri poterat, pnefervarentur, aut quando hi vitari
non poterant, mitiores breviorefque redderentur,
& fine tabe ac paralyfi abirent pra: casteris hunc
Totui. potum commendabam. pruna damafcena duo,uva¬
rum pajjitlarum drachmas tres-, radicum polypodii unciam
fimis, herbarum agrimonia, capitii veneris, fumaria, ci¬
chorei, fonchi, dentis leonis, buglojfa flngulorum pugillum
medium -, feminis carthami contufi unciam unam, bulliant
ad unctas quatitor, colatura infunde per no di emfoliorum
fienna drachmas tres , agarici trochifcatiin petia ligati
drachmam unam vel fcYupulos quatuor,florum cardialium
pugillum unum, foliorum malva (ad tormina mitigan¬
da, quas folia fienna excitant) pugillum imum croci
(ingreditur Sc hoc ipfum omne medicamentum,
quod fedat dolorem) grana duo, fiat expreflio , eique
adde mellis rofati folutivi uncias duas , manna undant
unam, ut citius defeendat. Dabam aliquando Sc
hunc potum fine manna vel firupo rofito mane j fed
vefperi horis duabus ante coenam injici curabam
clyfterem ex herbis emollientibus Sc anodynis, in
quarum decodto fub finem, quod reliquum erat
ex apozemate laxativo jDrasfcripto, injicere jube¬
bam & fieri unicam levem ebullitionem, ut quid-
~Entm e ^ et re fidui purgantis in agarico & fima cly-

fteri communicaretur, Sc fic craflbs humores ad
colon lapfos, fi forte Sc ob vim debilem aflumpti
mane purgantis apozematis de fuo loco non mo¬
verentur Sc per alvum excluderentur, commode
educeret. Quod fi aderat metus futuras alicujus
paralyfeos , pulveris cafiorei drachmam unam adde¬
bam. Diebus autem intermediis , quibus non Tu¬
mebat hoc aut ei fimile aliquod purgans medica¬
mentum , dabam duas uncias firupi diafareos ex de-
feriptione Andernaci, aut jufculum pulli non fali-
tum alteratum cum omnibus herbis apozema pur¬
gantibus, ac laxantibus Sc eorum corredtivis. Mi¬
rabiliter multos juvit pulveris elefiof drachma una
& media, vel duas cum jure alterato propinando
fummo mane. Dedi etiam cum maximo frudtu
pulverem Comitis de Harwich-, cujus dimidia drachma
adultis femel tantum porredta fex horis ante
prandium vel ante coenam horis quatuor aliquan¬
do repetita cum jure prunorum vel carnis fimpli-
cis recidivas in totum profligavit, plerunque fic
mitigavit ut minores & rariores poftmodum re¬
verterentur , levique negotio eodem vel alio pul¬
vere in totum tollerentur.

speci» hiera Ab hierafimplici vel diacolocynthidos abftinendum

emhitvitan- femper , quod animadverti ab aloe humores accendi
& dolores exacerbari : Maxime quando in colo in-

teftino praecipuus eft dolor. Venas enim ejus in-
teftini dilatando novum humorum affiuxum pro¬
creat. *

Casteraljuoque multa purgantia medicamenta c ttr &cfidh
valida, quas colocynthidem (nili magna pituitae
copia inteftinorum internam cavitatem aut vafa
meferaica obfederit) vel helleldorum vel ficamnionium
non caftigatum ut in pulvere elefeof, vel Comitis
de Harwich,hic valde fufpedta effe debenr ,^®^ad
locum affeclum a toto corpore ‘trahant humores , & fic
magis inteftina inflamment, ideoque longe mole-
ftius purgent, Sc aegrius quam blande purgantia
attractos humores educant. Multos novi in Ger¬
mania Sc Pannonia, qui ex praeferipto familiari unt
Medicorum afiumebant valde purgantia medica¬
menta , & ut medicamenta probe luo officio fun¬
gerentur, in duplici ut appellant, imo quandoque
triplici dofi; hos tandem ego accerfitus non fine
omnium qui tunc aderant admiratione fimplici
commemorato apozemate vel diaprunum foluti-
vo cum manna copiofiffime purgabam. Atque ex
hoc cognofcebam , imo non falfo praedicebant
multos dolores colicos inftantesnifi prascavean-
tur, vel eos antea fuifle. Quod fi aliquando con¬
tingat propter penuriam lenientium Sc blandorum
purgantium ad fortiora nos cogi , praemunienda
funt prius die antecedenti exterius fomentis, ca-
taplafmatibus commemoratis refrigerantibus, hu-
medtantibus & anodynis ac concoquentibus in¬
teftina , Sc ordinaria dofi, hot eft, fimplici medi¬
camenta prasferibenda funt. Sic enim Sc hasc for¬
tia longe melius 8c tutius opus fuum abfolvent.

Aut balneis prius corpus praeparetur ex aqua flu¬
minis calefadta Sc alterata radice althaa, foliis mal¬
va,parietaria,violaria , floribus chamameli & meliloti,
loti praeterea Jylveflris , medica, trifoliipratenfis,flori¬
bus fceni qui in ftabulis equorum folent reperiri, aiit
in alveo in quo ponitur foenum quod equi come¬
dunt aut boves.

Haec eadem balnea quotiefcunque faeviunt do-
lores colici, magno funt auxilio, uti Sc illud quod
ex mero oleo paratur, Sc aliud quod ex aqua flu¬
minis fit calefadta candefa&is igne filicibus ; quae
omnia ad dolores praecavendos iis diebus, quibus
futnit jufcula alterata vel vacat a purgationibus fo-
lent adhiberi, intermittente vel inclinante febris
fi adfit (dummodo vacet a Semitertiana) paroxy-
fmo horis duabus ante cibum. In Labro vel Semi-
cupio debet per horam defidere, quod in fe tan-.
tum aquae vel etiam olei contineat, quantum ad
mammas ufque fedenti poteft pervenire. Perpur¬
gato corpore fic ut maxima pravorum humorum
copia edudta efle videatur, etiam dolorum ac re¬
cidivarum metus quali in totumfu blati fint, inte¬
ftina ne facile iterum ejufmodi fluxiones fufei-
piant,corroborari debent. Conferet in hunc finem Aquxther.
potus aquas Tetutianas in agro Piftorienfi aut aliae mdeS '
aquas thermales fulphureas & nitrofas, quas per al¬
vum magna ex parte ducuntur; in Germania pras-
ftantiffimas funt acidulas,maxime quas prope Fran- w/Lte»,
cofurtum ad Moenum fcaturiunt, Sc illas in Gallia, /«>
quas funt prope Aquas mortes prasftantiffimas de¬
prehendi. Apud Bigerones ut audio, Sc Nivernen-
fes, Puguenfes, Caufenfes & in Perinasis montibus
tales extant.

Rupifpozasi fontes maxime pro hoc malo com¬
mendantur;

5 6 Adriani Spigelii

mendantun Singularum aquarum modum pecu¬
liarem per os ajjumendi petere oportet a Medicis*
qui prope ea loca habitant, & hifce aquis frequen¬
ter utuntur.

vfMMjmTe- Ego in Italia aquam Tetutianam hoc ordine

tutum*. propinare confuevi ad hunc affedtum. Primo die
duas hujus aquas libras porrigo parum calefadtas,
fecundo duas libras cum dimidia, tertio tres,quar¬
to mediam adhuc libram addo, quinto aliam dimi¬
diam. Sic quando ad quatuor aut ad fummum
quinque libras pervenerim ('nunquam enim hanc
dofim tranfeendi) paulatim iterum diminuo quoti¬
die dofim, quoufque ad duas libras perveni, tum
ab ejus ufu defifto; qui ad decem vel duodecim ad
fummum dies perdurare confuevit.

Quod fi ad tres feptimanas aut fexdecim dies
continuare potum hujus aquas expedierit, tunc
quando ad fummam dofim perventum , in ea per-
fiftendum per quatuor vel quinque dies, St fic rur-
fus paulatim declinata quotidie doli finem facere.

Primo die prsebeo fimplicem: quod fi non mo¬
veat alvum , poftero die vel tertio, & fic alternis
diebus continuando in primo cyatho diflolvo un¬
ciam unam manna vel mellis rofati folutivi uncias duas:
ut enim fiat dejedtoria, magis laudo quam ut per
urinas tranfeat, venas enim ac jecur accendere
confuevit. Tota aquas quantitas quotidie fummo
mane ebidenda eft quinque horis ante prandium
St una hora inter bibendum abfumenda. Itaque
ubi aeger furrexit ac Iavit fefe, obambulabit pa¬
rum , mox fumet primum cyathum , qui mediam
plus minus libram capiat, 8t ubi hasc defeenderit
rurfus paulatim obambulando , ut ventriculum
perrranfeat, alium cyathum haurire debet, 8t fic
horam , nec plus nec minus in prasferipta aquas
quantitate ut dixi confumere.

Modu-sufur- Aquas acidplas in Germania alio modo prasbent

Tdtcserma. Medici. Nam ab uno tantum cyatho incipiunt, St

mu. paulatim quotidie uno cyatho augentes aquas ebi¬
bendas quantitatem ad quindecim & viginti cya¬
thos afeendunt, inde rurfus defeendunt, quotidie
unum cyathum diminuentes donec ad unum per¬
venerint , tum defiftunt j atque fic dies triginta &
quadraginta infumunt in potu acidularum. Quod
fi forte in primis diebus obfervarint , quando ad
aliquam dofim aquas ebibendae notabilem perve¬
nerint , neque per alvum neque per urinas aquam
tranfire, paulatim diminuentes dofim uno cyatho
•defiftunt, nullo medicamento neque dejedtorio
neque diuretico adjuvantes aquae tranfitum vel
per alvum vel per urinas. Eflet tamen longe con¬
ducibilius, utftatim a notabili aliqua quantitate
inciperent, fcilicet una libra vel altera, St fic ci¬
tius curationem abfolverent , efficientes aquam
modo dejedtoriam cum mannau na vel altera un¬
cia , vel duabus fjrupi rofiti folutivi , vel media ur.-
cia eleciuaru Icnitivi facfto bolo 8t deglutito fine
nebulis media hora antequam primutn aquas ther-
malis cyathum hauriat , modo diureticam im-
mifccndo primo cyatho uncias duas emulfionis fe¬
minum melonum facla cum aquafiagaria. Aquse enim
has etfi per venas tranfeunt, eas tamen non calefa¬
ciunt , led potius refrigerant prascalefadtas ac ro-
borant.

%’mntdhtm Ab aquarum thermalium potu utendum eft bal-

utmdJt n eis aquarum thermalium ut in Patavino agro

D. Petri 8t Aponenfium, vel Lutis thermalibus
ventri admotis per horam quotidie femel aut bis
in die horis tribus ante prandium St coenam.

Commendo hic Luta D. Petri in agro Patavi- Luta.
no, vel Montis Ortoni, vel Borbonenfium in Gal¬
lia , D. Sebaftiani in Pannonia. Debent hasc Luta
effis modice calefadta vel a fole vel ab igne, vel
proprio calore fulphureo loci unde extrahuntur.

Abfterfo ventre cum aqua thermali a luto detra-
<fto un&io fieri debet oleo vulpino toti ventri fuper-
ligata ftuppa cannabina. Eodem etiam oleo mem¬
bra paralytica inungantur.

C A P. XIV.

De [furio dolore Colico.

D OIor colicus fpurius interdum ex Semitertia-
na tendente ad judicationem nonnunquam
provenit. Diciturque fpurius, quoniam neque in venis
me feraicis inteflinorum, neque in fubftantia , multo minus
in cavitate , fed in partibus inteflinis vicinis , aut circum¬
flante cavitate doloris caufam habeat ; fallatque Medi¬
cos , quod eo fere modo ac ordine asgrum cruciet
ac eo loco, quo dolores colici veri circa ventrem.

Sed tamen differre nonnihil mihi loco inter fe <$}ujmod» h
verus St fpurius dolor colicus videntur. Nam fpu- Vero di ^ em '
rius infra umbilicum inferiorem abdominis par¬
tem vel imum ventrem occupat verus autem
eam, quas fupra 8t circa umbilicum eft, aut totum
ventrem.Continuus hic fpurius mihi femper com-
paruit, fed circa vefperam crudelius asgrum affli¬
gens, St quandoque alternis diebus, uno levius al¬
tero gravius. Quartanas non fecus ac quotidianas
& tertianas diuturnas ex Semitertiana produbtas
hoc malo finiifle certis circuitibus, parique accef-
fionum ordine.

Materia biliofa acris fervida non expers (ut opi- Cmfa.
nor) alicujus pontici, 8t utplurimum purulenta eft
caufa proxima hujus affetftus. Hasc quo loco con-
fiftat, fcire perquam difficile eft. Quod enim ne¬
que in inteftinorum cavitate-, neque in earum ve¬
nis meferaicis confidat aut fubftantia, indicat cu¬
ratio , quia neque per clyfteres, neque per medi¬
camenta purgantia vel alterius generis per osaf-
fumpta mitigari unquam poffunt. Iam diu opina¬
tus fui intra peritonasum Stmufculos abdominis,
vel intra tendines obliquorum defeendentium &
quatuor corporis integumenta his fubftrata con¬
fidere , fed quoniam neque fomentis, neque em-
plaftris , aut inundlionibus ad colicos dolores St
alios mitigandos accommodatis leniri animadver¬
tebam , 8t circa locum veficas dolores (qui neque
ad ta&um exacerbabantur, neque tumorem fupra
fuum locum monftrabant)plerunque confiftere,
cam interdum fic affligere ut difficulter reddatur
urina, ftranguriam aliquando obortam, purulpn-
tasque materias per urinasexcretionem permul¬
tos dies perfeverantem, poftquam dolor termina¬
batur, non potui alium materias locum invenire
quam cavitatis abdominis illam partem, quae eft
prope veficam, hoc eft, inter peritonaeum St vefi-
cam atque inteftina veficae adjacentia.

Confirmavit hanc meam opinionem nuperri- nifimx.
me cafus cujufdam juvenis civis Patavini vulnerati
felopeto circa fpinam medias lumborum verte- '
brae, 8c exeunte globo poft tranfverfos proceflus
; vertebr®

de Febre Semitertiana 3 Lib. IV. %j

vertebras ruptos trium digitorum fpacio a latere
umbilici per ventrem : quo loco cum conlifteret
iub communibus quatuor integumentis, a me ex-
cifusfuit. Tranfadtis viginti diebus cum per vul¬
neris foramen pofterius magna puris copia exiret
quotidie, per anterius vero nil prorfus ex abdomi¬
ne exiret, colieCta materi® purulentas portio circa
omentum ad veficam defcendit & dolores colicos
fpurios excitavit , qui reddito plurimo pure per
veficam una cum urina modo ceflabant, modo
mitiores evadebant, & interdum urinarium mea¬
tum dolore inter mingendum infigni affligebant.
Quapropter exiitimandum etiam eft in febre Se¬
mitertiana vel aliis ab hac ortis, & quas ejufinodi
dolores colicos fpurios faciunt, abfceflus aliquos
iu abditis locis latentes ut in omento vel mefen-
terio tandem perruptos deponere materiam pu¬
rulentam in abdominis cavitatem, & fic eam pau-
latim fubfidere verfus ofla pubis imumque ven¬
trem.

Gjuomio Et quoniam qu®rit exitum per partes fenfiles,
mteriaHia quales funt vefica, & inteftina, idcirco illorum
vefic7m!‘ n locorum continui folutionem folvi, tranfmeareque
fer foros fubflantia vefica in ejus cavitatem potius,
quam per ramos iliacos, propterea quod hi un¬
dique pinguedine & membranis funt plurimum
tedtas.

Curatio. Curatio hujus doloris eft colici veri curatione
difficilior & plerunque longior. Nam omnia fere
externa internaque remedia, quas ad colicos pras-
fcriplimus, fpernit;& quadragefimo die plerun¬
que fponte folutam vidi per purulentas miCtiones,
non admodum congrua obfervata vi&us ratione,
pr® ter quam abftinentia Vini. Comedebant enim
>ifces loco carnis, quam ob febris Semitertian®
Cc aliarum diuturnitatem abhorrebant. Erant ta¬
men pifces facilis digeftionis, ut Lucius, Cypri¬
nus , & Mulus. Prodeft hic ven® feCtio in talo,
aut fcarificatio, cucurbitul® utrique cruri adbi¬
bit® fine etiam fcarificatioue. Nam quamvis h®c
remedia chirurgica materiam non evacuent, qu®
inter periton®um & inteftina veficamque conti¬
netur , tamen urin® difficultatibus & phlogofi ve-
fic® ac partium circumftantium, ob quam dolores
obfinatio. graviores fiunt, plurimum opitulantur. Quidam
ex confilio barbitonforis in Germania balneo
aqu® fluvialis, in qua florum cbamameli <& crefcionis
(nafturcium aquaticum vocant) aliquot manipuli
antea incodfi erant hunc affe&um fuftulit. Omnia
qu® per os aflumuntur diuretica, non purgantia
efle debent (nifi forte propter infignem corporis
adhuc relidam cacochymiam , fulvere Comitis de
Hartvich , vel fieciebus elefcof uti luberet) quod ma¬
teriam per inteftina ®gre, per veficam facilius de¬
trudat natura', qu® in hoc opere eft adjuvanda.
Quapropter laudojufcula alterata cum vincafer -
vinca,fericlymeno,fragaria,agrimonia,fimfinella,equi -
feto, naflartio aquatico. Pr®beatur in jure pulli gal¬
linacei feminis eryfimifulverati drachma, aut cum fy-
rufo de duabus radicibus, & malva vel e caf illo veneris
TUnuamm. fiat eleduarium. Inungatur imus venter oleovul-
fino , cui olei cymini ferchymiam deflillati aliquot gutta
fint admixta , vel tertia pars olei de fcorfionibus.Vtod-
eft & oleum de fcorfionibus per fe, & quod ex cycla¬
minis fit floribus. Sacculus pr®terea ventri adhibi¬
tus ex file , furfuribus, milio , linifemine cumfemine

carvi calefadis, & cataplafma ex f arietaria & na-
Jlurtii foliis cum cafa coci a , addito modico oleo chama-
melino vel de fcorfionibus.

C A P. X V.

Tjc Recidivis. ■

Q Vantopere recidiv® fint in Semitertiana me*
tuend®, fi non fiat in aliam febrem vel mor¬
bum tranfmutatio, fecundo librO diximus, in hujus
fine fubnedemus modum, quo funt a Medico tra-
dand®, fi prius de caufis nonnulla fuero pr®fatus.
Omnes enim fere in ea verfantur opinione, recidi-
vas fieri a generatione nov® materi® morbific®, ™ VA '
quod falfum eft. Nam illi qui non pr®buerunt oc-
cafionem per externas & internas caufas generan¬
di materiam novam, ut per errores in vidu, nihil¬
ominus in recidivas incidunt, quamvis h® fint mi¬
nores quam ili®, qu® poft errores in vidu vel alias
caufas externas fuccedunt.

Quapropter cenfendum eft has provenire d re¬
liti a cruda vetnon integre concotia ,fed ex farte tantum
caufa morbifica : veriffimumque efle aphorifmum
Hippocratis, in quo inquit, qua relinquuntur in mor¬
bis nemfe cruda recidivas facere. Sed quomodo h®c
generentur per proprietatem materi® morbific®
non concod®, qu® fingulis annis pro c®li confti-
tutione & varietate temporum anni variare fic fo-
lent, ut modo ter invadant, modo bis, modo qua¬
ter & f®pius; modo per paucos paroxyfmos, mo¬
do per longos, aliquando per quotidianas, f®pe
per duplices tertianas, id apto exemplo declarabo
per bubones venereos , tanquam affedus exter¬
nos, quos f®pe hoc tempore hic videmus ortos ex
fanguine, bile & pituita. In his enim difficilis eft
fuppuratio. Itaque primis fex autfeptem diebus
febrem accerfunt cum horrore vel frigore. Dein
h®c indies invalefcif una cum inflammationem
concomitantibus fignis & accidentibus, poftmo-
dum his decrefcentibus diminuitur & intermittit
integre ac perfede. Inde rurfus febris invalefcit
cum fignis fuppurationis jam fecunda vice a natura
tentat®,tum iterum fecundo & febris & inflamma¬
tionis accidentia abeunt; manent tamen durities
& tumor in inguine tanquam materia morbifica
reliCta. Itaque 8c tertio & quarto quafi quafdam
paroxyfmos natura aggreditur incoeptam fuppu-
rationem, quam tandem fi vincat ad fuppuratio-
nem perducit; fi verofuccumbat, tranfmutatur
materia abfceflus qui expeCtabatur in aliam ma¬
teriam & alium tumorem, vel evanefcit atque dis¬
cutitur. Eodem plane modo contingit etiam in
Semitertiana, ut materia febris certis periodis in
vafis vel vifceribus contenta nullos de fe producat
vapores putridos, qui cor moleftent & accendant,
rurfus alio tempore eos producat, deinde delite-
fcat,donec iterum novus calor ex putredine fufci-
tetur, qui irritet naturam ad expulfionem vel con¬
coctionem per affluxum fanguinis & bilis. Ideo
concoCta jam materia in Semitertiana null® reci¬
div® funt expeCtand® j veluti pure faCto nulla fe¬
bris recidiva eft metuenda in abfceflibus inguinum
difficulter ad fuppurationem venientibus, five fit
pusexpulfum, five adhuc in proprio fpacio con-
clufum.

Quamobrem ut ad recidivarum curationem curatio.

H veniam,

Potttt.

Cibut.

5 S Adriani Spigelii de febre Semitertiana } Lib . IV.

veniam, diebus quibus asger vacat a febre, victus jam febris rediit, rurfus ad prasfcripta huic febri
ratio convenit fanorum fimilis, ita tamen ut k vino remedia erit redeundum, ita tamen ut diligenter
abftineat, & ejus loco aqua hordei magiftraii frua- advertatur, an nonnihil a priftina natura Semiter-
tur: aut in fine cibi offam t vino maturo fumat, tiana decefferit, nec ne: Nam prout magis vel mi-
modicum vini fuperbibendo. nus receffit, pro eo & vi<ftus ratio & alia prasfidia

Cibus fit facilis digeftionis & boni nutrimenti, pharmaceutica erunt mutanda,
attenuans, detergens, & qui quam minimum ca- Si mitis fadfa eft, & fit Semitertiana quarti ge»
lefaciat. neris intermittens, vel duplex tertiana fpuria, non

Solent segri ftatim a febre cum liberati efle vi- admodum acutis morbis vel fymptomatibus con¬
dentur infigni fame premi. Itaque curandum eft comitata, nil asque prodefle animadverti, quam
ne nimio potu aut cibo fe impleant, a quo poft- decottum fa/fe & cbim cum cichorio alteratum, &
modum & inappetentia procedat & virium pro- datum quotidie ante acceffiones. Stragulis prius
ftratio, quae propter futuras recidivas hic confer- asgro fuperpofitis, ut fi fieri poteft fine ulla violen-
vandas, imo augendas funt. tiafudor promoveatur: qui fi non primis diebus.

Alvus alternis diebus clyftere eluatur purgan- faltem fequentibus paulatim prodire confuevit,al-
te, & ex iis compofito quas ad dolores colicos pro- ternis diebus injetfto clyftere. Sic fenfim digeritur
pofuimus, ut fic iis profpiciamus in tempore, & in- febris Semitertianas aut quartana, tertianasquas
fignes vifcerum obftrucftiones atque apoftemata duplicis vel fimplicis diuturnas, quotidianas ve ex
interna quantum fieri poteft prascaveamus. Vbi hac genitas diuturna & moleftiffima recidiva.

FINIS LIBRI dVARTI.

Ad Perilluftrem & Excellentiffimum

E). ADRIANVM spigelivm,

in Patavino gymnaiio Profeflorem Anatomicum
Chirurgumque primarium,

ANTONII SABADINI
Obfervatio Medici.

Everendiflimus Pater D. Flavius a decimafexta acceflio invafit iifdem fimpt ornatis, gravio*

Padua Abbas meriti fimus S. Maria ribufque: maxime vero lumborum dolor urgebat, fi an-
Pratalaa, temperamenti calidi fi xietas. Fxcellentifimi prafentes vomitoria propinarunt
humidi, corporis quadrati,pulchro- ex oleo amygdalarum dulcium, aqua cordiali, &
que colojx dotatus , magnafua vita fyrupo acetofo fimplici; non evomuit: in accefione
parte emicata vittas ratione ufus, furrexit ad alvum exonerandam, correptus eftfymptoma-
vinifque vinofi'oribus ac meraciori- te convulfivo oculorum ac manuum : vi deportatus in
bus fummopere deditus, nunc fua atatis quinquagefimum lettum mortuus eft: urina femper tenues cum fufpenfis
fextum agens annum, die feptima Ottobris extra mona- divulfis fuerunt. Setto cadavere, quod multa pinguedine
Jlerium animi oblettandi gratia cum ff contulijfet, hora refertum erat, ventriculus fi orificium inferius inflam -
diei vigefimaprima quadam membrorumfigor isfinfatio- matione atri coloris in tunica interiori laborabat: cordis
ne correptus de febre dubitans fine coena decubuit: qua- ventriculus dexter multo [anguine melancholico repletus
tuorpoft horas calor febrilis invafit, qui ad fextam horam (mortis immediata meo judicio caufii) lienis tota fiubfiah-
nottis ttfque manifefi e perduravit : nottis reliquo fatis tia [mirabile ac novum vifu) fufa liquataque infua tunica
commode quievit. Surgente fole curru Pratalaam venit, tanquam in vefica continebatur, vena arteriaqne omnino
tota die liber a febre: in prandio ufus ef panatella fi ovo deperdita : ramus vero filenicus multo limofo ac tetrd
forbili , fi vini oligophori modico. Simili cibo camam gefi fanguine plenus: reliqua vero partes, quas quidem vidi ,
fit. Tertia die hora decimaquinta, iterum frigore, fid po- omninofuam naturamfervabant -.jecur incolume cum co¬
tilis ut dicebat, tremore hypochondriorum correptus, bi- lore, tum fubflantia: cyfiis fellisparum mutata in magni-
lem citrinam tenuem evomuit, pulfus concentratus cum tudine -, fidparvi id momenti,
anxietate lumborum, ac crurum dolore acerrimo ,fimpto- Hac funt, qua mihi dicenda erant, ut voluntati tua fa¬

mata ufuepicerau flicorum, fi accedente paroxyfini flatu tisfacerem. Jfiua fi non eo ordine ac methodo declarata
remiferunt hora vigefimaprima, qua hora jus alteratum fuere, ut res pofiulat, indulge tantillum juvenili mea ata-
cichorei, borraginis, endiviae, acetofae, feminum ti ac ingenii tenuitati. Jfiuodfi autem ejufinodi hifioriam
citri bibit,accedente declinatione hora nottis fecunda cce- unquam alias tibi videre aut diligentius confiderare con-
navit panatetiam cum emulfione feminum melonum (fi tigerit, rogo te atque obficro, ut infra fcripta dubia mihi
ptifanam hordeaceam, fi parum juris alterati deftillati: enodes, cum fummopere mentem meam agitent.

Totio eva- notte quievit. Quarta die accepit medicamentum ex fy- • Primum.Quaxe intermittens tertiana febris quar- ■ Dubi ^

cmrs. rupi rofatifolutivi unciis tribus, mellis rofatifolu- ta acceffione hominem jugulet, cum Hippocrates
tivi, mannae eleCte ana uncia una, decoctionis lib. iv, Aphor. xliii contrarium doceat.
cichorei, endivias, acetofe, feminum citri quan- Secundum. Quomodo poffit dari febris tertiana n *
tum fufficit. 'jMultas fides habuit biliofas, flavas, ffu- fine jecoris affeCtione, quod dirette repugnat dottrina
mofas, graveolentes. Sine febre tota quarta fuit iifdem Galeni lih. i ad Glauconem.

alimentis nutritus -. nottem inquietam tranfegit: ante Tertium. Cur potius in tanta affeCtione lienis 11 i.
diem accepit jus alteratum ckm ovi vitello. CMorbi quin- Hon fit orta quartana, quam tertiana -, cum Galenus
tadie hora decimaquinta invafit iterum febris iifdem ac eodem libro hoc idem afferat.

intenficribus fymptomatis, qua minime topicis cedentia Jfiuartum. Vnde lien receperit illam colliquatio- IV.

ad vigefimam primam perdurarunt -, jusfio litum accepit, nem. Circa quod mea opinio eft, quia jecur optimo tem-
fi tertia nottis hora ccenavit. Nox quieta fuit. Sexta per amento erat conflitutum: fifortem expultricem habe-
morbi die curru acceflit monafterium S. Tufiina de Padua-, bat-, cujus indicium erant multa urina, alba, tenues, qua
fi cum aliquantulum in cubili requieviffet, fine ullo la- erant partes tenues vini: pars autem craffa ab ipfo jecore
fionis finfiu ex itinere -, Perilluflris fi Excellentifiimus tranfinittebatur ad lienem, qua ibi immorante fua vino -
D. D. Eques Antonius Niger acceflit, quipulfiim tangens fitate, ac calore fufionem hanc humorum fi 'totius fiub-
intermittentem effefebrem affirmavit. flantia produxit. Mihi fummopere gratum erit ex te fii-

Jfuotidie ab epoto leniente habuit fides biliofas: ea- re horum dubiorum explanationem. Et fi aliquid aliud a
dem die hora decimafexta falvatella dextra manus fitta me quodpoflim, cupis, impera fi infirviam tuis commo-
fuit-, fiwguinifque uncias quatuor circiter extraximus -. ad dis libenter. Vale fi me tui amantiflimum ac obfervantifi
vefperam ufque bene habuit, qua hora Excellentiflimi fimum dficipulumfemper habe.

T>. D. Niger, Sylvaticus, Sala, pulfiim aliqualiter celerem Die decima dttava Menfis Ottobris, anno millefimo

invenerunt. Nottem quietam habuit. Septima die hora fexcentefimo vige fimo primo. Pratalaa.

H * A N r o-

ANTONIO SABADINO

fuo, medico Excellenti

A D R I A N V S S P I G E I, I V S
s. P. D.

i Aximas tibi gratias ago, mi Sa-
J badine, quod nulla interpofita
m mora hiftoriam Reverendiffimi
I Abbatis Prataleas Flavii Pata-
j 9 vini ad me miferis.Metuendum
enim erat, ne li in aliud tempus
i prorogalTes, fcribere ea quas
tibi mihique maxime notatu
digna videbantur propter occupationes varias 6
mente exciderent. In fine hiftorias quatuorquas-
fita mihi propofuifti. Singulis eo ordine, quo pro¬
ponis, refpondebotibi, fi prius de morbi natura,
quo hic Reverendiffimus Pater extindus eft,qui*d
ipfe fentiam aperuerim.

Nam tertianam dicis effe fimplicem; ego vero
unam ex compofitis Galeni , quam ipfe quidem
Hemitritasam vocat; ego vero in libro de Semitertia-
rta Hemitritasam primi ordinis Galeni, ad differen¬
tiam alterius apud eundem Galenum, quas eft fe¬
cundi ordinis. Barbari Hemitritasam minoris fa¬
mas hanc vocant, conflantem nempe ex continua
quotidiana & tertiana intermittente. Hanc fpu-
riam, nempe biliofam fuifle arbitror, atque mali¬
gnam feu peftilentem. Quod enim non fuerit ter¬
tiana fimplex, patet ex typo ejus, quem hasc fe¬
bris habuit. Neque enim invafit cum rigore, ne¬
que integre paroxyfmus terminatus fuit cum fu-
dore, neque diebus paribus omnino a febre liber
fuit, ut quarta & fexta: at fecunda tantum libe¬
rum a febre ponis. Quod vero fuerit Semitertia-
na primi ordinis Galeni, fignificare tibi poflunt no¬
tas tertianas intermittentis, quas foleut ei adefle,
quas Cum quotidiana vel continua, vel intermit¬
tente implicari confuevit: imprimis horror, quem
ego intelligo per hasc tua verba, quae fcribis, -primo
die paroxyfmi hora vige fima prima quadam membrorum
fingor d fenfatione correptm de febre dubitans , fine cana
decubuit: quatuor pofl horas calor febrilis invafit. S ane
infecundo paroxyfmo hunc horrorem ftatuisSr
majorem. Tertia die , inquis, horadecimaquinta iterum
fiigore , fied potius ut dicebat tremore hypochondriorum
correptm bilem citrinam tenuem evomuit. Et rurfus
quinta die narras eandem febrem invafifle tertio
majoribus fymptomatibus prasfcriptis, & aliis: &
feptiraa die eadem hora quartum paroxyfmum fu-
pervenifle longe adhuc fasvioribus accidentibus.
Frigoris enim nomine hic abufus es pro horrore,
ut & nos aliquando folemus vulgi fermonem fe-
quentes. Sed cum frigore quotidiana invadit, non
tertiana. Iara vero cum nullius quoque fudoris in
fine paroxyfini feu declinatione mentionem fa¬
cias , quid aliud videris confirmare, quam hanc
tertianam effe ex earum genere, quae autprtefagi-
refolent Hemitritasam, aut effe prasfentem. Et¬
enim duo hic abste notari velim. Primum eft,
quod in hac febre Hemitritasa modo habetur ter¬
tiana , quae cum' fudoribus declinat; fed tamen ad

integritatem non tranfit, fi continua ipfi adfuerit,
&id primis tantum paroxyfmis; modo vero ne
veftigium ullum fudoris monftrat ullo tempore
dec!inationis,nifi forte ultimis paroxyfmis aliquan¬
do, cum eft abitura, quod raro contingit & nifi iis
annis, in quibus anni tempora fervant naturalem
fuam conftitutionem; quia ut plurimum recidivas
faciunt autimperfedas crifes, mutationem in alios
morbos graves aut fet^s. Sudores enim critici,
qui in fimplici$ tertianas lingulis paroxyfmis com¬
parent, in Hemitritasa neque tam copiofi funt, ne¬
que adeo tenues, ut in fimplici tertiana, fed vifci-
diores, craffiores, interdum & graveolentes, pras-
cipue in primis paroxyfmis comparent: funt dein¬
de & in minori copia , quam in fimplici tertiana,
tardiufque prodeuntes , nec femper per totum
corpus. Pedtus enim & caput tantum fudore ma-
defada non femel vidimus; interdum & ventrem;
artus vero nequaquam. Aliquando tantum caput,
quod longum morbum & periculofum (etfi nulla
fymptomata prava adfuerint initio Hemitntasi)
propter varias recidivas & morbi hujus in alios
graves & periculofos tranfmutationem denunciar.
Porro fudoris in hac febre, aut nullius, aut tar¬
di, aut vifcidi, & per totum corpus, vel non diffu-
fi caufa eft quotidianas inflantis prasfentifve pu¬
tredo , cujus calor praster naturam omnem cona¬
tum naturas autprorfus impedit, aut debiliorem
reddit.

Alterum deinde nota, nempe ad confutuendam
Hemitritasam non femper tertianam (fi quotidianam uno
eodemque die ac hora invadere. Sed aliquando tertianam
prius invadere non modo horis , fied etiam diebm , qu£
maxima ejl deceptionis Medicorum caufa. Et rurfus vice

etiam aliquot diebm tertianam procedere. Illud tibi
notum arbitror cum in plurimis tibi hoc anno ob-
fervare licuerit, uti & in prasfenti cafu: hoc vero
fi nunquam adhuc occurrerit, faspe obfervabis,
cum ubi nunc es, diutius eris permanfurus, aut in
populofa aliqua civitate praxim exercitaturus. In
hac enim nobiles ftatim ab initiis morborum Me¬
dicos accerfunt, in quo hasc ad unguem obfer-
vantur: pauperes vero non nifi ab augmento aut
in ftatu morbi, quo fit ut in nofocomio Patavino
S. Francifci iu quodiligentiffimi adftarrtis aegro¬
torum officio aliquandiu cum honore fundus es,
etiamfi pauperes plurimos inviferes, id tibi non
comparuerit.

Casterum ne ab inftituto latius recedamus, jam
tempus eft ut & quotidianam huic tertianae fuifle
adjundam tibi oftendam. Pares dies inquietiores
eam arguunt, quarta nempe & fexta circa vefpe-
ram: ais enim quarta die noclem turbulentam tranfi
egit , (fi fextapulfium inaequaliter celerem inventum cir¬
ca vefiperam, nempe quo tempore erat in medio au¬
gmento aut ad flatum vergebat, occulto antea
principio

Adriani Spig&i Rejponjld.

6 1

principio quotidianas exiftente. Quippe quod tar¬
di motus eft, & multis admodum in febribus cu¬
randis exercitatis integritatem mentitur; quam
per hec verba etiam inteiligere mihi \idemfine
febre tota quarta fuit. Et morbi quinta die pofi febris ter¬
tiam paroxyfimum , tertia , inquis, nociis hora ccenavit:
nox quieta fuit.fexta morbi dte curru accefiit monafie-
rium S. Iufiina de Padua , & cum aliquantulum in cu¬
bili quietis accepiffet fine ullo lafionis fenfu ex itinere Per-
illufiris & Excellentifiimus Eques D. D. Antonius Niger
accefit , qui pulfum tangens intermittentem effiofebrem
affirmavit. Similiter cum in fexta ponis pulfum ce¬
lerem circa vefperam , nullamque inasqualitatis
aut ordinispulfusfacis mentionem, opinor quod
non adeflent omnino vel non adeo manifefte per¬
ciperentur veluti folent in pulfu tertiana. Nam &
illud quoque te fcire velim, lentarum febrium &
occultarum pulfus nos fepe decipere, maxime
vero quotidiana; in Hemitritee principiis & re-
miffionibus j interdum quoque in intermiffionibus
futurae recidivae, cum vel maligna fuit, vel expe¬
diatur , vel jam fadta eft. Recorderis tunc Cel-
ii didtum : Pulfiti venarum credimus fallacifiima rei.
Plurimi funt hoc tempore nobiles doctrina viri,
qui in febre pulfus inaequalitatem femper quae¬
runt , quae ex putredine fcilicet ortum habet: ubi
vero pulfum celerem , & frequentem deprehen¬
derunt tantum, ibi febrem adelfe negant. Ego
vero adverfus eos in omni tempore paroxyfmi fe¬
bris periodicae pulfus inaequalitatem non puto re¬
quiri. Aliquando enim in declinatione & principii
prima parte febris quotidianae celerem tantum
pulfum & frequentem deprehendi ob lentum fe¬
bris motum.

Hec mea fenteutia cum a communi tot ac tan¬
torum Medicorum dotftrina abhorreat, maximae
quidem fed tamen utiliffime controverfie inter
me & alios Medicos coram aegris occafionem de¬
dit, negantibus illis febrem in iis, in quibus ego
eam adefle affirmarem. Nec potui do&os holce
viros aliis rationibus in meam fententiam trahere,
quam lignis, quae aliti, linguae arditate, urinis ru¬
bicundis , calore praecordiorum & pedoris defu-
mebantur j quorum modo omnia, modo quaedam
comparebant. Cundis tamen aderat calor praeter
naturam , qui admota manu pedori Sc abdomini,
atque arteriae circa carpum percipiebatur. Nam in
omni febre neceffario requiritur calor is , quipratet natu¬
ram dicitur. Itaque ex his concludimus aliam fe¬
brem periodicam diebus paribus clanculum irre-
plifle: Sc quod haec fuerit quotidiana inde proba¬
tur , quia faue alia tertiana intermittens vel conti¬
nua non fuerit. Typus enim utriulque huic febri
defuit. Nam debebat veluti alia cum rigore inva¬
dere , vel horrore & naufea, vel bilis vomitu, aut
quoque monftrare in principio aliquod inligne
acumen, celerem motum, linguae ariditatem, qua¬
lem in febre tertiana intermittente habere fcle-
mus, aut raanifeftam continuitatem Sc exacerba¬
tionem fine rigore, cum liti, urinis rubicundis,
pulfibus frequentibus, peleribus, inaequalibus ma-
■nifeftiffime, & difficili tolerantia aegri, li tertiana
continua fuiflet. Reftat igitur, ut quotidianam
continuam fuifle dicamus, eamque per fuperin-
greflum paroxylmorum: cujus quidem principium
in die pari per pulfus contradionem . & partium

externarum leviffimufn ftigus curiofus quifpiatn;
qui de ea prius dubitaflet, obfervare potuillet, at
die impari in hoc aegro nequaquam , quod typus
quotidianus & tertianus fimul quodammodo con-
fufi eodem fere tempore concurrerent. Et quan-
quam node fubfequente tertianae paroxylmum
quietius degebat, quam nodibus parium dierum,
non tamen ideo dicendum eft, eum a febre quo¬
tidiana liberum fuilfe , quia haec non moleftat
aegrum gravibus accidentibus omni tempore, fed
aliquando certis diebus, cum quid bonum aut ma¬
lum praefagire folet, ut hic quarta Sc fexta.

Porro luperius ftatui Hemitriteam noftram fuifi-
fe fpuriam Galeni ordinis primi, hoc eft, biliofam.
Quia non polium ponere hanc UrilTe exquilitam,
quod in hac diebusparibus horrores manifefti non
comparuerint, neque imparibus horrores majores
Sc reduplicantes, quam paribus, qui Hemitritaee
exquifite femper adlunt. Quia in noftra Hemitrf-
taea horrifica tantum fuit die impari. Sed & illa ex
pari utriufque humoris bilis nempe Sc pituitae pu-
trefeentis permixtione genita elfe dicitur a Gale¬
no: haec vero majorem partem bilis continebat,
quod ex iis, que per vomitum & alvum excreta
fuere, manifeftari poteft. Animadverti Hemitri-
team primi ordinis Galeni exquilitam in fpuriam
tranfmutatam fuille biliofam vel pituitolam: Sc
ea, que erat fpuria, in exquilitam j fepe in dupli¬
ces tertianas, aliquando in quotidianam, tum hanc
rurfus, ubi tertiana intermittens quieverat, in du¬
plicem tertianam. Cujus mutationis caufas, fi ex
Galeni placitis elicere voluerimus, non funt reji¬
ciende in alias, quam in humores, qui modo co¬
pia , modo qualitate variant. Nam fepe contin¬
git , ut prius a biliofis humoribus fefe natura exo¬
neret. Eft enim hic humor & ratione tenuis fub-
ftantie, qua folet elfe preditus magis fluxilis,
quam pituita Sc ratione fervoris atque acrimo-
nie magis naturam ad expellendum provocat. Vn-
de cum pituita craffior remaneat, fit Hemitritea
magis pituitofa, que vel in quotidianam fpuriam
vel in tertianam fpuriam degenerat. Quod fi vero
plurima pituita prius evacuetur , quam bilis portio
putrefeens requirit, tranfmutatio fieri folet ex He¬
mitritea exquifita in biliofam vel duplicem tertia¬
nam. Hec dico, ne ftatim fic arguas. Hac Hemi-
tritaa , quam vocas , aliquando in quibnfdam habuit fi-
gna duplicis tertiana intermittentis pofi aliquot dies , vel
Hemitritaa exquifita : Ergo & nunc talis efi dicenda.
Nam hec propofitio non eft vera ob didtas cau¬
fas , quia ego non nego, quod fi Reverendiffimus
Abbas fuperftes manliffiet, hanc febrem non tranf-
mutari potuifle in duplicem tertianam vel Hemi-
triteam exquilitam , vel quotidianam. Sed dico
nunc non aliam elfe, quam que jam a me deferi-
pta eft.

. Addidi huic Hemitritee malignitatem, dum
ipfam malignam quoque dixerim. Fuit enim fi- gnam.
gnumate animadverfum, dolor nempe lumbo¬
rum Sc dorli infignis in primo tertiane paroxylmo,
in fecundo infignior j in tertio Sc quarto ufque ad¬
eo fevus, ut nullis remediis quibus mitigari prius
videbatur, cedere poftmodum voluerit. Hoc in
hac febre Sc in duplici tertiana continua, Sc in fpu¬
ria quotidiana longa experientia edodtus,tuifi ple-
runque in initio harum febrium malignitatem pre-
H 3 fagire

6i Adriarti Spigelii

fagirefoleoveljamadeffe dicere. Fallere, tamen
te non oportet is, cui dolores lumborum familia¬
res funt, ob deftillationem arthriticalem, lapidem
in renibus, colicum dolorem, haemorrhoides &
menfes inflantes fi femina laboret. Appello au¬
tem hic ego febrem malignam non eam modo,
quae cum Urina turbida, crafTa, alba, pulfu celeri,
frequenti, inordinato & debiliffimo nobis plerum¬
que fe prodit, fed & quae talis futura eft, & alia
quae jam fine hifce fignis ex improvifo hominem
jugulat, non fecus ac fi aliquis venenum haufiffet,
quod vim habet mortem fubitaneam inferendi,
veluti in febre peftilenti. Et profedto hujus febris
malignas figna in difle&o cadavere habuifti, dum
in interiori tunica ventriculi infignem inflamma¬
tionem , & cum aliqua gangraena te vidiffe feri-
bas per haec verba: Seclo cadavere quod multa pingue¬
dine re fertum erat, ventriculum & orificium inferium in¬
flammatione atri coloris in tunica interiori laborabat. Sed
quoniam multi, qui de venenis fcripferunt, inter
ligna univerfalia, quas fublatum veneno aegrum
demonftrant, ponunt vifcerum difledti cadaveris
erofiones & infignes putredines, peflimorumque
fuccorum colledtiones,quac in hujus aegri difledlo
cadavere vifa funt, ut ventriculi inflammatio cum
gangraena, & tanta lienis putredo, ut totam ejus
fubftantiam liquar it, commovere aliquem pollet
ad credendum veneficio fublatum potius aegrum,
quam febre, atqueid datum, dum febre corripe¬
retur five illa Semitertiana dicatur, live tertiana
limplex. Verum hic omnem veneficii fufpicionem
facile fubmovebit, quando reputare fecum dili¬
gentius voluerit Reverendiflimum Abbatem an¬
tequam aegrotaret, bono quidem habitu prima
fpecie praeditum fuifle, (feribis enim, eum tempe¬
ramentum calidum & humidum habuifle, corpus
quadratum & pulchri coloris) fed non fanorum
more educatum, verum vixifle cum magna fiat vi¬
ta parte delitiofa villus ratione, vinifque vinofioribum (fi
meracioribus fummopere deditum , per quae humores
ac fucci fic putrefeere in corporibus admodum
plethoricis confueverunt, ut veneni naturam in¬
duant. Iam vero toto morbi tempore nulla con-
fpedta funt lymptomata, quae indicare confueve¬
runt fpeciem alicujus veneni erodentis & putrefa¬
cientis , ut arfenici citrini, realgaris, fublimati &
praecipitati mercurii, thoras, napelli &• aliorum
ejus generis, quando ea quantitate praebentur, ut
Ipacio trium vel quatuor dierum hominem jugu¬
lent , neque enim asftuatio fortis cum magna liti,
neque tuffis ficca vel humida, neque inflammatio¬
nes linguae St labiorum, nec dolor fortis ac ulcera
oris, palati, oefophagi, ventriculi, inteftinorum
comparuerunt, 8t infignis cum ardore abdominis
cruciatis. Neque poft mortem corpus nigricans
varium ac diffluens, aut tumidum,aut putredinem
moleftam olens deprehenfum fuit. Ita ut omnia
fymptomata.quae comparuerunt in hac febre cum
fignis Hemitritaeae malignae, qualis eo tempore
toto fere anno maxime vero vere & autumno per
totam fere Italiam eft graflata populatim, com-
modiffime congruant. Quamobrem cum ftatueri-
mus febrem ex qua Reverendiffimus Abbas obiit,
non fuifle Tertianam fimplicem,fed Hemitritaeam
primi ordinis Galeni fpuriam malignam, patet ad
primum quaefitum quod falfa nititur hypothefi

non effer efpondendum, nifi fortaffis ex jam k me
praemonftratis mutare velis quaefitum tuum, & ta¬
le ftatuere videlicet, curhascfebrisHemitriraea
feptima die hominem jugularit,fine praegreffis pra¬
vis fignis in die quarto, qui eft index feptimi. Re-
fpondeo, quod fi id verum effet, neutiquam eflet
mirum in peftilenti malignave febre. Namfaepe
& quarta tempore peftis exftinguit multos, nullis
apparentibus fignis momentaneis alicujus malae
crifeos futurae in diebus praeteritis, cum tamen
tunc temporis maligniflimae febres deberent fae-
viflimis accidentibus ratione fui acuminis id prae-
monftrare. Neque tamen ideo Hippocrates,quan-
do feribit in Prognofticis; c JMalignifiimamfebres, (fi
qua fignis borrendifiimis fiunt quarto die aut prius occi¬
dere, mitifiimas vero(fifignis fecurifiimis firmatam quar¬
to die aut prium definere, noftrae obfervationi contra¬
datur. Non enim negat fieri polle, ut aliquis quar¬
to die a febre moriatur fine fignis horrendiffimis,
imo neque in feptimo. Raro tamen id contingit,
& quando contingit, maligniflimi moris indicium
eft. Sed in Reverendiflimi Abbatis febre pericu¬
la fa , qualis eft Hemitritasa ( eft enim haec conti¬
nua , St tertio quoque die invafit validior ) prae-
cefferunt figna malignitatis in die impari St majo¬
ris afflidtionis, anxietas, lumborum dolor St cru¬
rum acerrimus, quae alternis diebus una cum ter¬
tiana crudeliter invadebant, faevioraque compa-
rebant, quo magis ad flatum 8t judicationem fe¬
bris properabat. Nonne haec figna fufficiebant ad
magnum 8t repentinum,quod imminebat, pericu¬
lum praevidendum?Vide,quid fcribatHippocrates
in Coae. Praenot. Ex dorfi dolore agritudinis principia
difficilia funt. Et rurfus: Quibus lumborum dolor adejl,
hi male habent. Et tertio : Lumborum dolorfine caufia
manifefia /ape impetens maligni morbi fignum e fi. Lege
librum Rhafis Arabis inferiptum de conflitutione pe-
fiilenti,<\u\ ex Arabica in Graecam Linguam trans¬
latus eft, in eo haec feripta habentur cap. iv: ra,
die mjfaua f Loipencyg £ evXoytoeg (lego evtyXoyiug,
Ut interpres ) rd cvcepyug fiCQouvofig. r 7mpohva-p.lv ,
eicri rcuiiu. Ttjjotiyeimj tuv dvo eiSdv tutuv $ vo<ns, aiwe-
yfg 7ivptilg , oSu/nj vuTiS. Kvijaig pivog, 7r)va, cv tu iiirvu.
mvm m. tJict enjpeia. tsstmv , Kj pa. 7 h.ov , y, ra vqoth oSiunj
tS mfii, id eft. Signa morbipefiilentis (fi incendii,
qua. evidenter monfirant paroxyfmum, funt hac. Proce¬
dunt duas fiecies hujus morbi febris continua, dolor dorfi,
pruritum narium, fiuta in fiomno. Hac propria funt ha¬
rumfigna , magifque dorfi dolor cumfebre. Hic per pe-
ftilentem morbum Autor etiam malignas intellexit
febres, 8t peftilentes; per dorfi dolorem, St dorfi
proprie didti 8t lumborum. Fiunt autem utpluri-
mum in febribus ejufmodi dolores ab infigni in¬
cendio 8t putredine confiftente in vafis majoribus
quae inter alas 8t inguina excurrunt j aliquando
etiam a ventriculo, liene renibufque inflammatis.
Nam hae partes fupra lumbos politae funt. Ob-
fervavi plurimis convulfiones poft eos ortas, aut
una cum iis. Lumborum dolor in ventriculi os dolente
cum excreatione violenta habet quid convulforium, in¬
quit Hippocrates in Coacis Pranotionibus. At con-
vulfio in febre Hemitritaea periculofiffima, ut in
hoc cafu monftravit eventus. In hac enim fecun¬
dum Hippocratem lib. i. Epidem. contingit (fi acutos
morbos fieri , (fi eft hac pra cateris ( nempe febribus)
maxime lethalis , cumeifuperveniunt.

Sed

Hefponfio ad
qutfitum fe¬
cundum.

Cur Hemitri-
Utt detur fine
jecerit affe-

mulige¬
nentur.

fjtt fuerit ii
ieciafupe¬
rmotum

ictuia.

Kejp

Sed& illud inter prava figna reputate bporte-
bat , quartas diei nodtem inquietam. Coepit euim
die decretorio fieri febris continua, quae antea vi¬
debatur intermittens. Neque enim ea nox gravis
fuit, ut folet aliquando, quia febris tertianae paro-
xyfmum praeceffit: fed quia continua evafit, alio-
quin omnibus aliis no&ibus, quae praeceflerunt fe¬
brem, inquietudines comparuiflent. Earum tamen
neque fecundas diei nodtu, neque fextas ulla a te
fuit fabta mentio. Die fexta , inquis, noffem quie¬
tam habuit. Fuit igitur haec febris periculofa, tum
ratione fuasnaturae, tum ratione fymptomatum
acutorum lethalis, quas celeriorem in hoc fubje-
&:o mortem induxit,quam in aliis.Scis enim Athle¬
ticorum , hoc eft, plethoricorum habitus pericu-
lofos efle, & pingues citius mori, quam graciles
ex Hippocratis fententiis , qui non de naturali
morte tantum , fed etiam, imo magis de aa, quas a
morbis contingit (rara namque altera conlpici-
tur) proculdubio intelligendus eft. Die autem im¬
pari obiit: quia is erat dies gravior, quo Semiter-
tiana invadebat, & omnia fymptomata erant fae-
viora; morbique acuti tunc maxime premebant.
Die vero feptimo obiit; quia criticus eft & ratione
febris continuas & ratione tertiante. Quartus enim
tunc hujus paroxyfmus invafit.

Secundum vero quasfitum videtur commodius
cadere pofie in cafum propofitum. Hemitritasa
enim febris tertianam intermittentem habuit. Ita¬
que quasritur jure merito, cur Hemitritasa febris
detur fine jecoris affebtione. Ad hoc dico, me in
libris de Semitertiana fatis diffufe oftendiffe, in¬
termittentium febrium putredinis modo in vafis,
modo extra vafa confiftere, inque aliis partibus
& trunco vente cavae magnasque arterias; neque
locos periodos facere intermittentes , aut continuos ra¬
tionibus ab experientia remediorum & diflebtio-
ne cadaverum diductis pluribus probavi, lis hasc
etiam addo : bilem non femper in jecore, fed venis quo¬
que generari, nec aliter in jecore, quam quod venas
contineat. In iis enim fanguinis officinam multis
rationibus alias pofuimus. lam & in ventriculo bi¬
lem generari porraceam, & eam, qute glafti colo¬
rem refert, hoc eft, extra jecur & vafa, notius eft
quam ut multa probatione indigeat. Ego in longa
& fimplici tertiana (quas rarior eft) & in duplid
(qute eft frequentior) intermittentibus lienes ma¬
gnos animadverti iftarum febrium fomitem fufce-
pifle: cum prius materia fuiflet vel in jecore, vel
in vena cava & arteria magna, ut propterea tibi
jam ceffet ifta admiratio, quam fuper jecore pul¬
chro & nullatenus affedto in tertiana fufcepifti,vel
Hemitritasa, qua obiit Reverendiffimus pater. Si¬
quidem in hoc & in vafis majoribus, vena nempe
cava & arteria magna, liene & ventriculo putre-
fcentem bilem conftitifle arbitror. Sed evenire
quoque poteft, ut jecur copiofam bilem flavam
in fuis venis 8c arteriis continuerit in hoc fubjebto.
Verum quia rubedo fanguinis & jecoris occultat
flavedinem copiofas bilis, ejus copiam non potuif-
fe oculis in jecore magno & pulchro animadverti.

, Quaeres nunc fortaffis ex me, quam periodo¬
rum caufam ftatuam ? Ad materiae proprietatem
reduco, a qua neque Ariftoteles, neque poft eum
viri politioris litteraturas diftrahi potuerunt, quo¬
tidianis multarum rerum exemplis comrnoti.Nam

onfio. 6 3

quod fpacio vigintiauatuof hbrarum mufcas ex vi¬
naceis nafcantur, non pituitofic aut biliolse mate¬
rias adfcribendum, fed proprietati feminis in vina¬
ceis exiftenti, cui hoc peculiare eft,ut fingulis die¬
bus ad ea animalia producenda moveatur. Quod
ex femine humano nono menfe ut plurimum ex
utero homo proveniat,non quarto vel quinto,pror
prium eft ejus materiae. Sic cur hic frudtusmenfe
Septembri fingulis annis maturefcat , ille vero
menfe Augufti, alius menfeIunii,per fubtiles quaf-
dam rationes inquirere ridiculum eft: cum id ar¬
canum naturae fit, & omni humana intellectione
non capiatur. Nam motus materiae & humorum
quemadmodum in animalium generatione, quae
per fexum generantur; aut ex putredine nafcun-
tur, aut ex vermibus fiunt; imperfcrutabilem ha¬
bent caufam proximam & veram, ita & humo¬
rum , qui in febribus periodos faciunt, • & dierum
decretoriorum. Similis enim eft motus materiae c*ufi* mniu
febrilis & materiae generationis animalium. Quod &$***%'
confiderans Ariftot. lib. v Hi fi. de animal, traCtans
de generatione eorum, fic inquit: ou ie fei-mZo-
A oij fivcvjcq rois TtrAetgmg Tpjruxipov tj n^ctr^ifov,

Kj a] rav vocruv ovy£cuvx<n u.f/tng. idefi, mutatio¬
nes fiunt plurimis tertio , aut quarto die , quemadmodum
in morbis quoque crifes contingunt. Porro notandum
hic tibi, materiam quae percircuitus fua putredine
movet febres, five bilis, five pituita, feu melan¬
cholia fit nominanda, aut apta fit generare circui¬
tus quotidianos, tertianos, quartanos, fingulis an¬
nis non femper una eademque putredine patre-
fcere (cujus naturam fecundum motum nofcimus)
fed penes anni tempora & tempeftates & caeli
praeteritas ac praefentes conftitutiones plurimum
variare. Nam fi ver, hyems, aeftas, autumnus na¬
turalem fuum curfum in quaque regione obferva-
rint, proculdubio (nifi aegri aliquo modo propter
viCtusjationem eam mutarint) unaquaeque febris
fimplexfuam circuitus naturam obfervabit.Quod
fi vero nonnihil anni tempora mutata fint pro ana¬
logia magnae vel parvae mutationis putredines An¬
gulorum humorum quotannis variabunt; fic ut
tertianas quotidianafque producant non exa&as,

& omnibus notis fuo naturali ac proprio typo cor-
refpondentes. Sic uno anno vidi tertianas omnes
anticipantes fuis paroxyfmis indicia dedifle abitu¬
rae febris; quae poftponebant, difficiliorem habuif-
fe crifim, cum tamen utplurimum contra videa¬
mus contingere. Rurfus annos obfervavi, in qui¬
bus tertianarum erat circuitus fine horrore vel'ri¬
gore vel frigore. Anno millefimo fexcentefimo
quinto omnes tertianae produCtae videbantur. An¬
no millefimo fexcentefimo vigefimo circa finem
Iulii omnes tertianae & duplices produCtae fuere.

Harum una citius altera abibat. Iam & exanthe¬
mata in tertianis annis quibufdam a me vifa,& fyn-
copes & cardialgiae frequentes, quae aliis annis
plerunque abfunt. Anno millefimo fexcentefimo
vigefimo fecundo omnes quartanae, quas vidi ex
Hemitritaea ortas,quadruplicem quartanam mon-
ftrarunt loco fimplicis vel duplicis ut aliis annis.

Inio tantum in nobis faciunt anni confiitutiones,ut quan- viteonfiitu-
doquenov* febres comparere videantur. Quapropter uommnu
fi medendi artem in pofterum cum laude profiteri
& exercere cupis, fingulis annis hortor ut caeli
conftitutionem & mutationes temporum diligen¬
ter

64 Adriant Spigelii Rejponjto.

ter obferves nori ex aftrologorum ephemeridibus
vel ex eorum in Calendariis praedi&ionibus , fed
atitopfiaj deinde in aegris febricitantibus notes, ex
quibus in quae fiant mutationes : ita revera difces
& praevidebis, quod exfexcentis Medicis nullus
ingenio induftria & arte potuit, & apud ipfos 8c
aegros plurimum autoritatis tibi indies compara¬
bis , probeque difces in una bile pro varietate an¬
norum aliam atque aliam putredinem ex circui¬
tuum commutationibus & accidentibus confi-
ftere.

Refponfo ad Sed ut ad inftitutum redeam, & tertio tuo quae-
mm. Um Ur ~ f to fatisfaciam , fcire noftra intereft in liene quo¬
que ejufmodi bilem conftitifle, depolitam prius
a valis majoribus (nempe trunco venae cavae & ar¬
teriae magnae) nec non a jecore hic fadtam aerugi-
nofam, praflinam ex parte, & fua acrimonia lienis
vafa exedifle : copia vero difrupifle, ac libi pro¬
prium fpacium fecifle, licque extra venas & arte¬
rias prolapfum fanguinem putrefadtum fuifle, inde
Quartanam tertianam potius,quam quartanam ortam. Quam-
nonnun-- obrem non eam inficias, quartanam aliquando a
* lmeX bile progenitam exemplo crifeos quartanae, in qua
meri humores bilioli per alvum reddebantur.Hanc
autem bilem non potuiffe fenfibus animadverti,
nili quis forte eam guftare voluiflet.Nigredo enim
fanguinis omnem alium humoris colorem oblite-
rat & occultat,praefertim bilis flavae & aeruginofae.

t i xr i c

Vt propter hanc caufam in arteria magna & vena
cava exif^imem multos humores contineri, qui ta¬
men confpici propter fanguinis ruborem nequeant.
Quoniam autem ramuli, qui ad nutriendum ven¬
triculum &lplene originem habent, velafplenico
ramo ad ventriculum commodiflime bilem, quam
lien continebat, deponere potuerit: ideo contigit,
ut ventriculus atri coloris inflammationem in in¬
teriori tunica conceperit maximam & convulfio-
nis & mortis caufam.

Ex his praemilfis facile erit ultimo quaefito re- VndeLUn
fponderej videlicet,quod Lien colliquationemac-
ceperit ab injigni putredine , quo [anguis extra vafa
exijlens fiatim capit laborare, qui non potuit efle in
majori copia, ut folet in aliis,in quibus praeter mo-*
dum lienes diftenduntur fine difruptione vaforum:
quia in iis non eft tanta acrimonia, quanta in hoc
humore.biliofo fuit ; & majus fpacium in aliis,
quam in hoc. Obaefis enim vifcera, quae in abdo¬
mine continentur, praecipue lien parvo temporis
fpacioin infignem molem augeri nequeuut. Eft
enim laxa ejus fubftantia, mollis 8c plena venis ar-
teriilque, ob quas facile patiuntur a compreflione
vicinarum aliarum partium. Haec mihi fuccurre-
bant, mihi Sabbadine, quae tuis quaefitis in tanta
temporis anguftia fefpondere mihi vifa funt. Vale.

Patavii.

ADRIANI SPIGELIl

brvxellensis

D E

LIBER S I N G V LARIS;

AttictdM

quid.

Synonyma.

Definitio.

Arthritis im-
frofrie difta.

differentia.

ADRIANt SPIGELri

BRVXELL ENSIS

D E

ARTHRITIDE,

LIBER SINGVLARIS

E Articulorum dolore aduri,
principio monendum per arti¬
culum intelligi debere Articu¬
lationem live Conjundionem
duorum offium per
Vel avvct^pamv. Per D^-p^pcumv
fada articulatio , motum edit
manifeftumj ut in humero, co¬
xendice , cubito, genu, aliifque. Per avvd^paunv
quas fit articulatio, motum habf t obfcurum ; ut in
carpi & metacarpii ollibus. Circa has articulatio¬
nes dolor fadus, dpQ^/r.g Grscis appellatur; Lati¬
nis, morbus feu dolor articularis ; Barbaris , arthe-
tica pallio, St gutta, quod guttatim deftillatio feu
fluxus in hoc malo fiat. Alioquin articulus, quem
Grsci ci^pov vocant, omnem fignificare fpeciem
articulationis conflat apud Galenum libro de Of-
fibus; ubi omnia articulationum genera recenfet.
Non ideo tamen fi quis circa futuram capitis ali¬
quando doleat, vel circa dentes, ea parte , qua
maxillis junguntur, dolor articularis dicendus eft.
Dicitur etiam morbus hic jundurarum, ftride
fumpto morbi nomine pro dolore. Nam luxatio
alioqui morbus etiam eft articulorum vel jundu¬
rarum, fed in litu.

Eft autem clp^Tjg vera, dolor partium articu¬
lorum, ex intervallis per defluxionem humoris ac¬
cedens. Per articulorum autem partes, non tan¬
tum intelligo extremitates utriufquc ollis, quas
mutuo conjunguntur; aut ligamentum, quod con¬
jungit interius, & in articulo tum coxendicis tum
hu'meri rotundum eft St fenfus expers: fed omnes
eas partes, quas exterius has oflium extremitates
ampleduntur , ut libi invicem conjungantur me¬
lius; nempe ligamenta externa, perioftium, mem¬
branas , tendines mufculorum, mufculos ambien¬
tes nervos , ipfafque mufculorum extremitates.
Hae enim cundts in dolore articulari maxime pa¬
tiuntur. Dixi in definitione, ex intervallis per de¬
fluxionem humoris dolorem arthritidis accedere,
excludens una cum Galeno eum dolorem articu¬
larem, qui fit a ficcitate, cujus fecit mentionem
Hipp. lib. ni, Aphor.xvi. Hic enim improprie
arthritis appellatur. Dixi,defluxionem fieri per in¬
tervalla ; quod in omni arthritide eft neceflarium,
quas jam confirmata eft. Quod fi vero quifpiam
podagra corripiatur, & intervallo nullo redeat do¬
lor , tamen dicenda eft arthritis, nili ex intervallo
provideatur.

Differentias doloris articularis ftatuuntur varis.
A materia dolorem caufante, dicitur arthritis bi-
liofa, pituitofa , fanguinea, melancholica, mixta.
A qualitate venenata huic materis implexa , dici¬
tur arthritis Gallica. Sed communis differentia

fumitur ex articulis variis, quos iiic morbus folet
affligere: fic qus pedes exercet, podagra dicitur;
qus manus, chiragra; qus articulum coxendicis,
ilchias; qus genu, gonagra; csteros articulos fi
quando dolor infeftat, nomine caret, & communi
arthritidis appellatione gaudet. Csterum fub quo sub quo affei
affedtu prster naturam arthritis teneri poffit, non
eft multis verbis inveftigandum curiofius, cum
dolorem efle dicamus, qui eft de genere fympto-
matum : at fi refpiciamus affecftum dolorem fa¬
cientem , hoc eft tumorem ex diftenfione partium
articulorum per'humorum defluxum facftum,mor-
bum efle dicemus, nempe tumorem oedemato-
fum, vel utplurimum, inflammationem improprie
didtam. .

Caufa conjundta ab Audtoribus recenfetur va-
ria: quidam aut nudam intemperiem, aut etiam
ventolitatem ftatuunt, ut Guainerius & Gradius:

Grsci, Latini & Arabes, humores. Atque ex his
iterum Recentiores quidam unicum ftatuunt; ut
Fernelius, frigidum 8r pituitoliim, vel ferofum ac
tenuem, qualis tempore frigido & cerebro per na¬
res folet effluere. Csteri una cum Grscis plures
humores accufant; & vel quatuor fimplices, bi¬
lem , pituitam, melancholiam, & fanguinem, qui¬
bus etiam poflet addi ferofus humor; vel mixtos
ex his. Siccitatem aliquando generare ifchiadem,
teftis eft Hippocrates. Cur igitur non poteft ea¬
dem generare alias arthritidis Ipecies? Partes enim
fimiles fimilibus morbis funt obnoxis. Verum
Alexander Trallianus cum ait, non folum ob ma- xima anhrl-
teris influxum in articulos fluxiones fieri , fed
etiam propter nudam qualitatem calidam vel fri¬
gidam, & ad hsc ficcitatem vel humiditatem fub-
inde fluxiones concitare, videtur exiftimare, arti¬
culorum feu partis affetfts intemperiem hon efle
caufam proximam doloris arthritidis vel folutio-
nis continui , fed tantum concaufam, qus faciat
debiles articulos. In omni enim fluxione necefle imbecillitas
eft partis imbecillitatem adefle, & humoris abun-
dantiara. Sed& partium imbecillitas non afola
dependere intemperie mihi videtur, fed ex ampli¬
tudine vaforum, venarum fcilicet & arteriarum,

& laxitate partium circa articulos. Qua; vitia vel
ab ortu genita funt in nobis, & tum fit arthritis
hsreditaria, accedente humorum copia; vel pofl> arthritis.
ea fiunt, a caufis evidentibus laxantibus & emol¬
lientibus vincula St articulorum membranas, ut
funt contufiones, balnea, Venus, & vinum immo¬
deratum , illudque in balneo vel ftatim poft po¬
tum, quemadmodum in Germania fieri folet. Por¬
ro humor hic, qui eft caufa continens, non confi* t
ftitin eo fpatio feu ea cavitate, quam conftituunt
oflium duo extrema quando fibi invicem conjun*

I 2 guntur,

Adriani Spigelii

guntur, quemadmodum multi hadtenus fomnia-
Sedeshttmeris ruut; fed fere femper in membranis, tendinibus
m mthnttde. ac v j ncu |j s externis, a perioftio originem fuam ha¬
bentibus , offium extrema ac mufculorum tendi¬
nes nedtentibus. Idque cognofcitur manifefte fic
fe habere ex nodofa podagra & chiragra, in qua
tophus feu humor jam in calculum concretus
aperta ruptave cute, plerunque eruitur t digito¬
rum articulis, externo vinculo, ut fcribit Ferne-
lius, integro atque illasfo. Prseterea, fi materia in
cavitatem internam articuli flueret, nullus vel ad¬
modum. obtufus excitaretur dolor , quod hoc
vinculum nedtens interius offium duo extrema
ex offe oriatur, nullumque fenfum habeat; & ideo,
quia cum’ offis cartilagine connafcitur , xovtyom-
nomen apud Grsecos accepit. Sed unde &
per quas vias humor hic dilabatur in has articulo¬
rum partes, ex veterum & recentiorum fcriptis
a capite ut cognofcere perquam eft difficile. Nonnulli enim
artudos. m a Capite fluxionem fieri putant; alii, ab hepate; nos
vero, ab’ Utroque. Eorum qui a capite fluxionem
fieri afferunt, unus ab internis capitis partibus,
ipfoque cerebro per fpinalem medullam, vel in¬
fundibulum , Vel offa vertebrarum, vel per me¬
diam fpinalis medullae fubftantiam 8c fic per ner¬
vos in articulos derivari cenfet; alter vero, a ca¬
pitis externis partibus & extra calvariam pofitis,
atque per fumma corporis fub cute deorfum de¬
currere in articulos; & haec poftrema opinio fuit
Fernclii, non infirmis fulta rationibus, fumptis ab
iis fignis, quae folent arthritidem praecedere. Prae¬
cedunt enim capitis gravitas, fomnolentia , dolor
externus, & qui contadfu, praefertim inverfis ca¬
pillis exacuitur; tumor in capite oederoatofus, in¬
terdum Ut Cera mollis, cuti praefertim ad occipi¬
tium fubjedtus, cutis denfa nec calvae propius ad¬
haerens : aitque idcirco idem Fernelius, ejufmodi
fuum humorem pituitofum, tenuem & ferofum
fub cute capitis denfa cumulari ac repere per ve-
a jecore ut nas jugulares externas a partibus infernis. Qui ve-
fiatjiuxio. rQ a [ J hepate fluere materiam dicunt per venas in
articulos, his rationibus nituntur. Quod crifes
fiant in febribus continuis per articulorum dolo¬
res ; quod in arthritide frequenter confpiciantur
inflammationes circa articulos,quod fieri non pof-
fet, fi a capite juxta Fernelium flueret humor in¬
tra pericranium & cutem. Non enim poteftfe-
mel extra venas confiftens, venas rurfus intrare.
His addo alias, quod videmus per hasmorrhoidum
ac menfium purgationes reftridtas , podagras &
articulares morbos tum viris tum mulieribus eve-
E* fuppre/fio- mre. Dicebat enim Hippocrates lib. vi, Aphor.
'evacuationis Xx ix , Mulier podagra non laborat, nifi eam men-
ona podagra. ft rUa defecerint; Videmus ortas nonnullas poda¬
gras at fanguine & bile, ceflarevel prasfervari ve-
nsefe&ione. Sed mea opinio eft, tum a capite tum
a jecore fieri pofle fluxionem. Et a capite qui¬
dem, per venas & arterias; raro per locum fub cu¬
te, ut putat Fernelius; nunquam vero per foramen
vel medullse, quo fpiritus continetur (paralyfis
namque fieret in defluxione) vel nuchas, fupra
membranam extimam fpinalis medullas in nervos
tranfudare, & per eos in tendines mufculorum de¬
fluere. Nam humor intra calvam & fupra menin-
gen non fludtuat, expurgarique is fi adeflet, poffet
per nares, ut omnis humor qui ia cerebro conti¬

netur, per nares & palatum pellitur & natura com¬
modius. Fernelius cum docet fub cute capitis con- contra r er l
geftum humorem tenuem deorfum ad articulos nelmm '
currere per fumma cutis, nullo argumento id mihi
videtur probafle,nifi fortaffis per laxitatem noftrse
cutis, & dolorem quem asgri percipiunt retate
provedti in frigidis regionibus & jam antea arthri¬
tidem perpeffi (craffiore reddita materia ac tar¬
diore ad motum) & cervice vel per humeros in cu¬
bitos & manus, vel per dorfum in coxendices, ge¬
nua pedefque fenfim devolvi, fenfu interdum fri¬
goris oborto, quo corpus omne perhorrefcit. Sed
quia in multis arthriticus hic dolor non femper
obfervatur, etiamfi diu eo cum morbo conflidati
fuerint, & materia dilabens craffior fada fit, cre¬
dendum eft materiam non in omni arthritide, fi
quando ea a capite defluit per humeros vel dor¬
fum in fubjedtos articulos, repere per fumma cuti
fubjeda vel fumma cutis ipfius, fed per venas &
arterias jugulares non folum externas, fed etiam
internas (per quas ab infernis partibus, jecore prse-
fertim , ferebatur ihumor in capitis externas in-
ternafque partes, nempe cerebrum) remeare in
venam cavam & arteriam magnam , vel ejus ma¬
gnos ramos fub jugulo conftitutos, atque fic in
articulos devolvi: quod nullus fanas mentis nega¬
bit , qui modo intellexerit per ampla hasc vafa in
vivo corpore repentinum ac facilem fieri fluxum
ac refluxum humoris; quique obfervavit, ante
univerfalem totius corporis vacuationera, ab ex¬
ternis remediis manui vel pedi applicatis mate¬
riam refluxifle ad partes nobiles & febres conti¬
nuas excitaffe; multofque celebres infuper in arte
medica viros, qui podagram fecundum commu¬
nem medicorum opinionem periculo vacare te- Podagra pm-
merepronunciaveranr, eventu mendaces feciffe. c “ l ° nonvA '
Neque etiam eft credendum, humorem hunc te¬
nuem & frigidum Fernelii, initio levioris arthri¬
tidis mole tam exigua in manus pedefve aut eo¬
rum unum digitum tantum illabentem, vel ufque
adeo efle frigidum, ut digeri a Natura non poffit
citius, quam in pedes a capite per tam longum
fpatium defcendat; vel eam efle per fumma cor¬
poris cutis laxitatem , quas tam celeri motui &
concodtioni vel digeftioni materiae perporos re¬
pugnanti conveniat. Qui enim hunc fimplicem
ac frigidum femper efle contendunt exfenfucum
defcendit a capite frigoris oborto , quo totum
corpus perhorrefcit, non videntur obfervaffe, ma¬
teriam calidam faspe fenfum frigoris inducere,
cum fenfiles partes tangit. Si eryfipelas inftet in
pede vel alia parte, antequam per febrem calida
& biliofa materia expellatur ad partes, corpus
perhorrefcit, vel frigore aut rigore premitur; fe-
brefque tertianas,quas a bile ftimulante partes fen¬
files, originem habent, initio fuse acceffionis cum
horrore, rigore, ac frigore invadunt. Porro ne¬
gandum non eft, non per venas modo materiam
ad caput repere in arthriticis; fed etiam ab aliis in¬
fernis partibus in ventre contentis , ventriculo
nempe inteftinifque, vaporibus fufcitatis caput
repleri,pituitofamque'materiam per palatum a ca¬
pite dilabi in ventriculum, mox in venas.meferai-
cas rapi, ac in jecur & venam cavam protrudi una
cum aliis humoribus , ac fic quoque per aliam
viam, quam per arterias & venas labi £ capite in
articulos.

imminent «
fiuxiorHsft-

gnum.

Contra Ter-
nelium.

Caufi antece¬
dentes.

de Arthritide.

articulos. Sed hsec via non eft ufque adeo con- imbecillitas; quibus addit Rhafes tertiam, robur
veniens tam celeri motui , qualis interdum in hu- fcilicet partis expellentis excrementa, nempe je-
more arthriticorum turgente folet animadverti, coris atque capitis. Alterutra enim, vel utpluri-
Ceterum ex rationes, quibus Fernelius probat mum amba: hx partes principes in omni arthriti- thritm .
caput efle arthritidis femper originem, probant de praebent humores, tamquam fontes totius ma-
hoc tantum, quod in arthritide caput quoque of- li, quibus aliquando aflociata cernitur ventriculi
fendatur, quod & in febribus laedi faepe cernimus, imbecillitas, orta ex humidiflima,aliquando etiam
ex capitis gravitate, fomnolentia, dolore; non ta- Frigida intemperie. Caput humidiffimum copiofa
men propterea dicimus febrem a capite oriri: fed gignit excrementa , & fi una frigidum fit, pitui-
illud vel per confenfura affedtaium aliarum par- tofa, dulcia, aquofa: fin calidum, pituitofa, falfa,
tium infernarum laedi; vel propter plethoram & acria,pra:fertim fijeeoriscaliditas cooperetur. Ie-
pravorum humorum copiam. Hac enim opprefifa ciir praeterea plerumque impenfe calidum eft,
natura tentat omnem viam , per quam exonerare quod non modo copiofos vapores ex ventriculi
fepoteft, eos per venas ad caput, renes v alvum, concodtione in cibis cerebro fuppeditat; fed&
cutis fpiracuia pellendo. Quare concludimus raro ipfum vel fanguinem copiofum, vel atrabilares ac
aliam, quam quae fit per venas & arterias a capite falfos humores generat, ac in venas defert. Exter- exttt ‘
vel jecore fieri fluxionem in articulos, quod etiam nae autem caufae funt omnes eae, qua: plethoram
fenfu commode demonftratur. Videmus enim,an- & cacochymiam venis inferunt, partiumque prin-
tequam fit dolor in articulis, venas in membris, ad cipum intemperiem fovent , quasque imbecilli-
qute futura eft fluxio, nempe in manu vel pede, tatem articulorum generant, ut funt vitaociofa
diftendi ampliorefque reddi ; quo figno femper vel cum paucis laboribus & exercitiis; nimia ci-
podagrici cognofcere folent inftare dolores: ita borum nec cuique temperamento convenientium
ut Fernelius non redte fenferit, ai dolore quem repletio ; potus vinorum generoforum multus ;
jam in articulo excitavit humor qui influxit, trahi praefertim in jejunio j Venus, balnea: his addentur
materiam inflammationis poftea vel alterius tu- concitatiores motus, ambulationes, equitationes,
moris, qui fere femper comparet, caufam. Nam praefertim ftatim a cibo, infueta frigida: potio,api-
fi hoc ita eft , cur vena: ante dolorem tument ac mi affecftus omnes, prolapfus, contufio, luxatio,
turgent, fi expedtandus eft dolor a materia extra & fi qua: funt alite, qua: partem debilitant. Re¬
vertas exiftente ? Nunc autem quaerat quifpiam, tenta excrementa, quae vel per menfes, ut mulie-
quid fit cur, fi humor per venas fluat in articulos ribus; vel per haemorrhoidas, vel fanguinis proflu¬
at capite & jecore, non ftatim in omnibus arthriti- vium t naribus expurgari confueverunt, nonnulli
cis in extremos articulos ruat,vel in eo fpatio con- inter internas caufas connumerant. Sedexcaufis
fiftat ac haereat, quod eft inter articulum & arti- externis, vinum & Vanus principem locum obti-
culum. Nam dum fluit, verbi gratia,in brachium, nent. Atque ideo Poetae Gra:ci podagram Bacchi
prius in humeri articulo confiftit per aliquot dies, & Veneris filiam efle fluxerunt. Hippocrates li- filia,
vel in cubiti articulo, non in fpatio quod eft inter brovi, Aph. xxvm & xxx ait, Eunuchos poda-
unum & alterum articulum. Atque ubi per aliquot gra non laborare, neque pueros ante ufum Vene-
dies ibi haeferit, fi non fponte vel a medicamen- ' ris. Nam Venere non modo corpus laxum reddi¬
tis digeratur , tum demum ad inferiores partes tur, Sc artus debiliores, fed omnia vafa fiunt am-
tranfit. Res haec a nemine, quod equidem fciam, pliora. Etliceteunuchipodagralaborafledican-
fatis confiderata, majori indiget inquifitione. Fer- tur, id contingit ex intemperantia vita: aliifque
nelius, in articulorum naturam, caufam retulit, caulis externis. Sic Seneca inepiftolis invehitur
Ait enim, decurfum fluxionis fieri in folis articulis, in mulieres, quod propter luxum, Hippocratem
ibique materiam fubfiftere & haerere propterea mendacem fecerint. Sed omnibus illis, quas co-
quod illi compadti fint denfique: non item in me- gnovi, mulieribus podagra laborantibus, etfi men-
diis regionibus, quod amplae fint & laxae; intelli- fes fluxerint, diminute tamen fluebant. Extat
gens amplitudinem & laxitatem meatuum cutis, apud me quaeftio non inelegans, cur podagrici ge-
qus circa articulos minor eft, quam in intervallo nerent podagricos. Communis medicorum fcho- Cur podagrici
medio inter duos articulos. Ego vero exiftimo, larefpondet cumHipp. & Gal. quod patrum fe- ^
quod cum per magnas vias fluat materia hinc & men fit vitiatum in partium imbecillitatem gene-
inde in minores ramos, tamquam per fluvios in ri- rando. Excernitur namque audtore Hipp. lemen
vos a natura pellatur, quorum extremitates in ar- genitale ab omnibus corporis partibus, a fanis fa-
ticulis terminantur : in his, cum propter areftos num , amorbolis morbofum. Horum tamen ra-
meatus & frigidam partis naturam nequeat do- tione, quamvis antiqua, non plane mens mea qun
mari atque evinci vel difiipatione per halitus & efeit. Probatio enim, qua demonftratur femen
poros, vel alia co&ione, in anguftioribus quam efle prorfus vitiatum, neganda. Non enim femen
per quos tranfiit,cancellis coercita dolores in par- defluit ab omnibus corporis partibus, a fanis fa¬
tibus fenfu exquifito prseditis pariens, quaeret re- num, & morbidis morbofum. Nam a tefticulis, in Quomodo fa
fluxum per eofdem ramos, per quos in articulos quibus elaboratur, dimandatur in paraftatas, & mmgeneu-
intravit, in majores venas, per quas deinceps ulte- coitus tempore excernitur; a tefticulis vero attra-
rius in inferiores articulos per ramos minores nu- hitur materia feminis & fpiritus & vafis magnis, ar-
tritioni inferiorum articulorum infervientes pro- teria fcilicet magna & vena cava , per quas fan-
truditur. guis & fpiritus vitalis funduntur in omnes cor-

Caufe antecedentes funt dua: pra:cipute, copia poris partes; non vero mittitur a partibus & tan-
humorum commemoratorum in venis tam capi- tum ab iftis vafis recipitur & aflervatur donec per
tis, quam aliarum pkrtium exiftentium, artuum coitum excernatur. Quocirca quod podagrici

I 3 generent

7 o Adriani Spigelii

generent podagricos fit, quod materia fanguinis in
podagricis fit podagrica; quemadmodum & fpiri-
rus, qui in arteriis continetur, fcilicet vitiatus a
pravitate humorum in mafla fanguinea exiften-
tium, ex qua fpiritus vitalis elaboratur, & corpo¬
ris omnes partes alimentum capiunt.
skna diagm - Signa vero diagnoftica fatis patent ex definitio-

tca ' ne. Nam.adeft dolor circa articulos, modo acris,
modo mitior cum pondere & gravitate membri,
modo pungens, modo magis obtufus, modo pro¬
fundus , modo in fuperficie, aliquando abfque tu*
more,faspius cum tumore fimplici velmixto,prout
eft natura humoris, qui ad articulum confluit, vel
fimplex vel mixta. Hinc apparent tumores in¬
flammatorii , cedematofi, eryfipelatodes, durio¬
res , molliores, flatulenti, & ex his compofiti at-
caufr ctm- que permixti. Qualis vero fit caufa conjundta,
juna&pgn*. an { lumor} an fimplex intemperies, manifeftabunt
quoque fua figna. Nam humorem efle indicabunt
tum tumores in articulis, tum colores tumorum,
atque dolorum fpecies; juvantia item & lasdentia.
At qualilham fit, fimplexne an commiftus humor,
qui in articulum influxit, non modo ex his, fed
etiam ex caufis internis, eorumquefignis fiet ma-
nifeftum, ad quas cognofcendas infpicere oportet
caufas externas, & inter hafce inprimis vitStus ra¬
tionem quas praecellit, anni tempus, aeris confti-
tutionem , aetatem , habitum corporis, intempe¬
riem partium principum.

signa anhri- Si igitur fanguis arthritidem caufet ob copiam,
udufangut- p ars a g- e( q a tumorem habet ingentem circa cu¬
tem^ venae tument,calor in parte tumida eft mo¬
deratus, cum infigni rubere , pulfus percipitur
profundus, dolor extenfivus, veluti in aliis inflam¬
mationibus parique pondere pars gravatur. Ea
quae forinfecus applicantur , five valde calida fint
feu frigida, laedunt (quamquam fint aliqui, qui a
refrigerantibus juvari fcribant) acgrique affiduo
exacerbationem fentiunt; & quidam per circui¬
tus irritatione vexantur. Vrinae eorum fulvae funt,
fubftantia mediocres, cum hypoftafi vel nubecula
vel contento albo , astas temperamentumque cor¬
poris & partium principum, vernum tempus, re¬
gio temperata apta generationi copiofi fanguinis,
procellit vidtus ratio, quas boni fuit fucci, maxi¬
me alentis & fanguinis copiam generantis. His
nonnulli addunt alia figna, fudores nempe modi¬
cos in facie, in fronte vel capite; gravitatem, fom-
nolentiain, quandam perturbationem in fenfibus,
intelledtu & cogitatione, corporis laffitudinem
fine labore praecedente, &. fi quae funt alia, qute
indicant plethoram fanguineam.
signa hiiiofo Quod fi a bile fiat, nullus fecundum Trallianum

arthrmdis. tumor in parte affecfta eft confpicuus, cutis color
fubruber fpedfatur, qualis in eryfipelate, calor ac
dolor acris, fine pondere vel gravitate membri:
articulus dolens lasditur a calidis, juvatur a frigidis
applicatis, five fint a£tu talia, five in potentia, exa¬
cerbationes animdavertuntur de tertio die in ter¬
tium; febris in ipfa acceffione fuccedit valida,cum
fiti 5 c infigni rigore; urinas confpiciuntur flavas &
fubfulvas, fplendentes, fubftantias tenuioris, acri-
■tmonise participes. Viftus ratio praeceflit, quae bi¬
lem generare abundanter potuit, ex acribus & at¬
tenuantibus cibis falfifque, animi affedtiones, iras,
vigiliae, moerores, curse, fatigationes, aetas juve¬

nilis adeft cum teimperamento corporis calido &
ficco; aeftivum tempus, & calida regio.

Quod fi a pituita oriatur , tumor apparebit cir-
ca articulum oedematofus, hoc eft, colore fubal- J '
bido aquae inter cutem fimilis confpicietur, & ca¬
vus ad digitorum compreflionem, ac laxus; dolor
aliquando fortis, aliquando mitior, quotidiana
exacerbatio notatur, quae omnia paulatim irruunt
& augentur, & per plures horas durant, brevem¬
que intercapedinem habent, immo nec unquam
integre remittunt, tardiorque fit fluxio, unde tu¬
mor paulatim augetur: calidis aegri juvantur, lae¬
duntur ^ frigidis : adeft fenilis aetas, temperamen¬
tum frigidum & humidum, & talis aer, tempus
hyemale, percipitur aliquando frigoris fenfus. Vi-
(ftus ratio praecellit refrigerans & hume&ans, balr
nea a cibo, vita ociofa ac defes, urinae crafliflimasy
aliquando perturbatae in iis reperiuntur.

Quod fi vero ab atra bile contingat arthritis, tu-
mores confpiciuntur duriores & nigro colore prae- omfigna.
diti, frigoris fenfum quandoque habentes, & affi¬
ciuntur in profundo corpora, veluti atterantur &
fcalpantur ; redit circuitus exacerbationum de
quarto in quartum, mediocres magnitudine & im¬
petu : adeft aetas confiftentis aetatis & inclinantis
ad fene&utem, temperies corporis calida & ficca,
aeris conftitutio, regio, tempus autumnale; edulia
quae copiam bilis atrae generare potuerunt, vel
ipfam melancholiam; laffitudines immodicae; uri¬
nae tenues initio & aquofae, poftea vero atriores
quam naturales requirunt, modice craflae, cum
contentis ad fufcum colorem vergentibus,aliquan¬
do vero mixtum, fubcruentum & fufcum, ut Pau¬
lus & Aetius ajunt.

Sed raro a fimplici humore fit arthritis, plerum- Ar ‘ hr ‘‘ u ™ >
que a mixto oritur , & praecipue a bile & pituita, mmoriw.
& tunc nonnullis ea vocatur pituita falfa, cujus in¬
dicia funt mixta, fcilicet tumor oedematofus cum
calore & rubore, acrimonia in cutis fuperficie,
urinae variae, modo aquofae & tenues, modo craf-
fx & turbidae. Similiter fi caufa arthritidis fit com- si & na bilu &

, . pituiumixtL

mixtio aliorum humorum, tunc quoque mixta ap-
parent figna. Verum diligenter animadvertendum Deceptu i»f
eft, quod quandoque haec figna nos poffintdeci- gm ’
pere, quod etiam ab aliis notatum video. Nam
in permixtis humoribus color membri, & calidi-
tas nos decipiunt. Si enim bilis cum pituita per-
mifceatur in articulo, tunc ad circumferentiam
facile bilis fertur, & idcirco in cute rubedo cum
flavedine & calore cernitur. Ex quibus non eft
exiftimandum, dolorem articulorum cum hifce
fignis eryfipelatis vel inflammationis, fieri tantum
a bile. Sic etiam contra contingit, ut fi bilis inte¬
rius dolorem efficiat, & pars affe&a exterius cer¬
natur vel aeris vel medicamenti exterius frigidi
applicati vi, alba vel livida, non propterea mera
pituita erit arthritidis caufa: uti, fi cum fola pitui¬
ta dolorem efficit, articulus vero a medicamento
calido applicato, vel aeris caliditate, vel alia ex-
trinfeca caufa rubet, atque calet exterius, non re-
dte dicetur pituitam efle bile permixtam. Humor
prseterea, inquit Guainerius, exiftens in profundo
membri, membri fuperficiem plerumque non mu¬
tat : & fic membri color tunc nullum tibi indicium
daret. Contingit, inquit idem, ut humor frigidus
ad jundturas defluat dolorem intenfum faciens,

Trror in topi,
cis applican¬
dis-

'Arthritidis
gallica[igntc.

Arthritis a
fume.

de Arthritide. 7 1

cujus caufa febris fiat,caufabitur infomneitas, pul-
fus velox erit, Sc urina tinda, dolori fuccurrere
intendens, fanguinem, & fpiritum in multa quali¬
tate ad locum illum mandabit, qua ex caufa locus
ifte rubet tunc atque calet: qua; omnia calidae
materia; funt ligna, edi frigida Iit in caufa. De
colore igitur membri, caliditate feu frigiditate,
nili perfeveret,confidendum non erit. Occurrunt
enim faepe plurima, qua; tam caloris feu frigidita¬
tis , quam caliditatis membri caulae efle poliunt,
contra tamen materia; peccantis naturam. Cum
igitur ligna talia fallacia faepe fint, ad alia dida
recurrendum erit. Alius autem in applicandis lo¬
calibus error faepe contingit. Nam hora paroxyf-
mi interdum applicari frigida confueverunt, qua;
aliqualiter ftupefaciendo dolorem remittunt, fna-
teria tamen frigida exiftente, quam hujus de cau¬
fa pro tunc forfitan calidam judicamus. Contin¬
git interdum, quod materia calida exiftat 8 c pau¬
ca, & ex applicatione calidorum materia ifta pau¬
ca refolvatur, & fedetur dolor, ex quo ad pauca
refpicientes, materiam iftam fuilfe frigidam facile
judicaremus: hinc ergo patet, quod in cafu no-
ftroex juvantibus & laedentibus eflet per fe judi¬
cium fallax. Ne igitur hos in errores tam hora pa-
roxyfmi quam quietis incidas, particularia qua; fu-
ra te docui.diligenter perfcrutare, 8c fuper quem
umorem plura concurrunt, eum in caufa fore ju¬
dica, Haec ille.

Arthritis vero gallica fit, cum partium excre¬
menta fenfim colliguntur, fine defluxione admo¬
dum manifefta; & cognofcitur, quod fiat fine tu¬
more , fed cum dolore totius perioftii : dolet ca¬
put , vel fternon, vel omoplata;, etfi nullum adfit
ulcus mauifeftura vel intra vel extra Cutem, quod
nonnullos decepifle fcribunt autores. Patiuntur
hanc pituitofi, ftatim poft bubones venereos non
fuppuratos, fed repercuflos vel propter intempe-
ftive adhibita remedia, vel ufum vini ftatim a fu-
doribus: multumque exficcantibusjuvantur. De
node & temporum mutationibus exacerbatur vel
excitatur, maxime flante auftro, & modico ledi
calore* Signa vero arthritidis ex fimplici intem¬
perie orta;, vel ex flatibus, funt apud Guainerium
& Valefcum de Taranta.

Ita etiam Petrus Salius Diverfus lib. de Affed.
part. cap. xvii , cum per nomen arthritidis intel-
ligat omnem articulorum impeditum motum &
dolorem, arthritidem a ficcitate (quam nos pfeu-
doarthritidem nominabimus) oriri putavit audo-
ritate Hipp. lib. de internis affed. qui, ubi coxen¬
dicum dolorem a bile generari affirmavit, pariter
eundem dolorem a ficcitate articuli generari te-
# ftatus eft : per ficcitatem non intelligens intem¬
periem ficcam partium folidarum articulum ipfum
conftituentium, videlicet offium, ligamentorum
& tendinum, fed confumptionem ejusglutinofae
humiditatis, qua naturaliter nutritur, & ad faci¬
liorem motum fubungitur articulus ipfe. Talem
humorem continue natura articulis fubminiftrat,
ne exficcati ad motum inepti reddantur. Cum
autem (inquit Salius) contigerit humiditatem hanc
aliqua ex caufa, quaecunque ea extiterit, exficca-
ri, tunc articuli motus impeditur, difficultafque in
motu ac dolor una fuccedit.Hujufmodi affedum,
fi in coxa; articulo fiat, vocat libro citato Hippo¬

crates ifchiadem coxendicumve dolorem, perin¬
de ac vocet eos, qui afluente generantur materia.
Quem eundem affedum ego non infolo coxa;,
fed in quocunque alio articulo gigni pofle anim¬
adverti , hincque fieri alteram arthritidis differen¬
tiam notavi, fi per arthritidem omnem articulo¬
rum dolorem & impeditum motum intellexeri¬
mus. Confumpta enim ea humiditate, quae ex na¬
tura; praefcripto articulos fubungit & humedat*
coguntur ac in unum compinguntur articuli: un¬
de ad motum inepti ac impotentes redditi, dolore
ex quocunque leviffirao motu cruciantur. Tales
articulorum dolores in conftitutionibus Aeciori¬
bus Hippocrates lib. 111, Aph. xvi,fieri monebat.
Quoniam ut docebat Galenus, in ejufdem apho-
rifmi commentatione, immodica; aeris ficcitates
articulorum humiditatem confumentes , eos ad
motum difficiles ac impotentes reddunt,dolorem¬
que hinc nonnunquam invehunt. An autem tales
affedus vere fub nomine arthritidis comprehen¬
dantur, vifus eft negafle ibidem Galenas; cum ta¬
men rem indeterminatam reliquerit: qui cum de
nominibus parum follicitus fuerit, ideo hanc par¬
tem , qua; circa nomen arthritidis, & non circa
ejus ellentiam verfatur, neglexit. Si autem nos
per arthritidem morbum in articulis a materia
fluente fadum intellexerimus, tales dolores ac ar¬
ticulorum impedimenta fub nomine arthritidis
non erunt recenfendi. Si vero omnem articulorum
impeditum motum ac dolorem pro arthritide ac¬
cipiamus , hi proculdubio arthritidis nomine vo¬
candi erunt. Quam fententiam Hippocrates lib.
cit. de affed. internis clare admifit, pariter coxen¬
dicum dolorem hunc ac eum, qui a materia arti¬
culos occupante caufatur, appellans. Qui dolor
afola humiditatis naturalis articulorum confum-
ptione, non a ficca partium folidarum, ut jam di-
dum eft, ipfum articulum conftituentium intem¬
perie dependet: quoniam quandocunque illa na¬
turalis humiditas abundaverit praefenfque fit, non
adeo infigniter exficcari poterunt partes articuli
folidiores, ut hinc impeditus motus aut dolor fuc-
cedere queat: deficiente tamen hac humiditate
ac fupra modum exficcata , nonnunquam etiam
communicatur haec exficcatio partibus ipfis foli-
dis: & hoc potiffimum , cum a caufa externa &c
valida ortum ea habuerit: hincque admodum ex-
ficcatis fupra articulum tendonibus & partibus
nervofis, in hac affedione confueverunt aliquan¬
do , ut notavit Hippocrates, fuccedere convulfio-
nes, quas quandoque fequuntur & febres, quae
ratione doloris & cruciatus accenduntur. Haec de
nomine Sc eflentia hujus affedus habet Salius:
nunc caufas recenfens, inquit: Quaecunque humi¬
ditatem articulorum naturalem reficcare & con-
fumere apta funt, ea omnia talem coxendicum
dolorem, talemve arthritidem caufare poterunt.
Vnde & diurnum ac vehemens exercitium fub fo-
le fadum, ut habet Hippocrates lib.v de affed. in-
tern. & ficcitates aeris immodicae, ut habet li¬
bro m, Aphor. xvi, poflunt efle eorundem cau¬
fa; : pariter & vidus exficcans hoc idem caufare
poterit; quoniam hinc confumptis humiditatibus
internis, etiam illae, quae ad articulos naturaliter
defluere folent, multoties confumuntur: cujus ra¬
tione, ut recitat Hippocrates viEpid. fed. iv,

qui

An a i caufis
interni* oriri
pojfit pfeudo-
artbriti* ?.

Signa progno-
fica.

Rufiici raro
podagra labo¬
rant.

§>«< podagri
accejjionem
pr u edant.

72 Adriani Spigelii

qui in iEno leguminibus (quoniam talis vidtus eft Hippocrates Aph. xux ,fiedi:. vi: Quibufcunque
exficcans) vefcebantur, infirma habebant crura: morbi podagrici fiunt, 'iis fedata in quadraginta
& qui orobos (quoniam hi leguminibus ficciores diebus inflammatione finiunt, modo (addit Gal. in
funt) comedebant, genuum dolores patiebantur. Commento) medicus in curatione nil deliquerit.

Quod idem & longas 8t diuturnas aegritudines, & aegri fint obedientes.Sed fciendum eft podagras
quae corpus exiiccare apt$ funt, agere poterunt; pro natura humorumeas faicientium citius vel tar-
unde videmus aliquando convalefcentes, qui ex dius finiri. Nam ex bile vel fanguine ortae citius,
hujufmodi morbis liberati fuere, male incedere, quam quas ex pituita fiunt, terminantur. Imo ex
ad omnemque motum ineptos effe r qui fi etiam bile li oriantur intra feptem vel quatuordecim
coguntur deambulare , non levem articulorum dies, li modicae fint,lolvunturj ut idcirco Hippoc.
prasfentiunt dolorem, qui deficiente ipforum arti- aphorifmus mihi videatur elfe intelligendus de ul-
culorum naturali humore fuccedere confuevit. timo termino. Eum videlicet elle quadragefimum
Harum omnium caufarum figna ex fe patent, diem, nec ulterius protendi, ex quacunque etiam
Nam omnes hae caufas funt praecedentes, quae vel materia podagra oriatur: ita tamen ut non neget
ex aegrotantis relatione, vel ex fola Medici infpe- intra hos dies multos a podagra liberariiEgo tamen
dtione nullo negotio 'comprehendi poliunt. An ufu medendi cognovi, eos, quos podagra inlignis
autem ficuti ab externis ita ab internis caulis pof- femel aut bis in anno invadebat, ex pituita St bile
fit talis affedtio procreari,fi quis quasreret,dixerim orta,non facile ante quadragefimum diem fluxio-
hoc pro polfibili admittendum efle,cum hujus hu- nibus liberari, etfi purgantia & venae fedtio ad in-
rniditatis pariter ac cujufcunque alterius partis nil hibendam fluxionem eflent adhibita. Vel enim de
fit,quod exficcationem impoflibilem reddat: hoc ledo (ubi dolor videbatur plurimum mitigatus)
tamen non ita experimento comprobatum eft. furgentes& obambulantes, aerique exponentes
Quare pro hujus affedtionis cognitione fufficiant fe,iterum in eadem parte affedta radicabantur, vei
ea, quas de exterioribus caulis expofuimus. De aliis novis fluxionibus & doloribus capiebantur,
quibus hoc advertatur, quod ex omnibus mole- Quare nonnullis podagricis confulO, ne citius aeri
ftior ea eft affedtio, quas a vehementi & diuturna fe exponant, vel ad folitum cibum redeant,etiamli
exercitatione fubfole fadta occafionem habuit, omnis dolor evanuerit, antequam attigerint qua-
In hac enim dolores funt multo quam in casteris dragefimum diem, vel nullus frequentior pulfus
fasviores,ac asftuofi una cum caloris fenfu exiftunt, amplius animadvertatur: aut febricula levifiima,
faspiufque his fuperveniunt febres, aliquando & ex qua fum folitus fluxiones prasdicere, prasfertim
convulfiones. Quare quod ad prognofticum, hasc fi una cum urina fpumea corona fupernatare vi-
erit casteris difficilior & periculofior: reliquae au- deatur. Imo moneo ut omnes podagrici inprin-
tem non ita fasvas funt, & minori cum difcrimine cipio per quadraginta dies, etiamfi levis podagra
affligunt aegrotantes, ac minori cum labore ab his fit, curationem inftituant, ne radix mali in corpo-
iidem liberantur. Quae omnes affectiones quomo- re relinquatur. Ajunt nonnulli pradtici, in biliola
do praefentes cognofcendae fint, fuperfluum effet arthritide li multum fe repleat, interficit, habet-
enarrare, cum ex fola articulorum reficcatione 8t que fuas periodos, & non inducit fpafmum. Vrina
compaCtione, omni tumore abfente, ac ex fola crafla albacopiofa eam quandoque judicati fe-
infpeCtione prudenti medico patere poflint. bris fuperveniens cum erili, vel hasmorrhoidum

Signaprognoftica arthritidis verae funt alia,quae fluxus, vel varices. Interdum febres continuae in
morbum praefagiunt, alia quae curabilem vel incu- arthritidem terminantur. Vnde Avicennas: fenes
rabilem indicant. Praefagiunt artuum debilitas ex huic malo apti, & longas aegritudines habentes, & * * *

parentum femine contra&a, fi intemperantia vitae convalefcentes maleque fe gubernantes. Chira-
adjunCta fit, St alias caufas internae atque externae, gram citius reliquis delinere, non femper verum
Mulieres podagra non laborant, nili cum menftrua eft. An podagra curari pollit certatur fententia Anpodtp*
defecerunt, vel fint admodum diminuta, &ipfas in vulgi contra medicos. Sed dico quod quibus in-
viCtu intemperantes. Sic puer non laborat podagra, temperantia fanatur, iis quoque podagram facile
nifi ante ufum Veneris: & eunuchus podagra non fanari, modo ex qua materia feu caufa oriatur,
laborat, tefte Hippocrate Aph. xxvm, xix, xxx, probe cognitum fitabeo, quitales curatasgros.
feCh vi, quod ita tamen intelligendum eft, li fa- Et ideo inquit Trallianus contra eos, qui hunc
dtus fit eunuchus, cum adhuc puer eflet. Namli morbum ftatuunt incurabilem : Vbi ditferentis
cuipiam fecentur teftes, qui podagricus eft ,& in- redte cognofcuntur, faciles funt curatu omnes
temperanter vivit, eum non credo poffe a poda- iftas affediiones. Notas funt plurium hiftorias, qui
gra liberari. Ruftici in Italia raro hunc morbum vel temerario vel fortuito ac levi medicamento li-
fentiunt,neque fervi^n Germania aliquando. Qui- berati efle dicuntur. Narrant audtores, coelo dun- Podagrici M
bus podagrici dolores inftant, iis vere & autumno taxat mutato in quibufdam defiifle podagram . m tl ^ n u '
magna ex parte moventur: quoniam eo tempore Marcus Agrippa pedum gravi morbo conflictatus
redundantium humorum major copia &commo- (loquor cum Plinio) cum dolorem eum perpeti
tio. Sed nonnullis tanta eft intemperantia vitas,vel nequiret, dummodo illo dolore careret, volebat
motionis humorum celeritas, & partium fumma potius ufu pedum fenfuque omni carere. Demer-
debilitas, ut non tantum femel aut bis in anno, fed fis itaque in acetum calidum cruribus, ab eo mor-
ter quaterve aut pluries iis moleftentur. Imo ob- bo evafit. Quidam negledto vino , annuo aquae
fervati funt aliqui menftruis fluxionibus toto vitae potu ufi, eo cruciatu toto vitae lpatio liberati funt.
tempore cruciari. Quibus vero jaminftatpoda- Tutam enim valetudinem permittit faluberrimus
gra, iis ut plurimum hoc peculiariter praecedit, aquae hauftus. Vini potus largior in Creta, anno?-
quod non fudent vel mingant, ut folebant. Dixit rum intervallo (nam vina gypfo St calce concin¬
nant)

ae Arthritide-. 73

nant) etiam vaiidiffimos homines advenas articu¬
lari morbo corripuit: qui exinde manibus pedi-
bufque diftortis nodofifque,neque calces induere,
neque manibus quid tenere potuerunt. Sed aliud
exemplum fubtexemus, ne podagrici defperatio-
ne valetudinis remedia negligant. Sextus Pompe¬
jus Praetorii viri pater, Hifpanis citerioris Prin¬
ceps, cum hordeis fuis ventilandis prasfideret,cor¬
reptus dolore podagras, merfit in triticum fefe fu-
per genua; levatufque ficcatis pedibus mirabilem
in modum, hoc poftea remedio ufus eft. Vistan-
Toimra re- ta eft, ut cados plenos ficcet. Haec Plinius lib. xx,
iens facile c»r ca p. xxv< Gaeterum ese podagras, quas jam inci-
w ' piunt omnes facile curantur, fi modo purgentur
diligenter per quadraginta dies cum debita vi<ftus
ratione, ut omni cacochymia corpus liberetur.
Alioqui relidtisin levi podagra cacochymias reli¬
quiis , ubi asgri fe fentiunt paululum ik doloribus li¬
beros, denuo ad intemperatam vitam redeunt, at¬
que ideo nunquam liberantur: quia quo magis ac¬
cumulantur humores pravi, eo faspius eos natura
cogitur expellere ad articulos; quo fit, ut primum
quidem fingulis duobus aut tribus annis, deinde
annuatim, mox bis in anno, tandemque ftepius ar¬
ticularibus morbis crucientur. Ea vero arthritis,
quas multos annos invafit asgros, difficulter cura¬
tur ; multoque magis , fi ex mixtis humoribus fiat.
Imo in fenibus mitior quidem reddi poteft; curari
vero nunquam, fi per multos annos antea opprefi-
0 vidiifen- ferit. Ovidius illo verfu,

Tetm/apo- Solvere nodofam nefcit medicina podagram ,

H rn - Tum fibi tum aliis etiam hodie perfuadet curabi¬
lem non efle arthritidem, quae nodis circa arti¬
culos fa&a infignis eft. Quod tamen falfum eft:
Vidi enim nodofam podagram in astate juVenili, &
confiftente curatam. Trallianus notat ele«ftua-
rium, quo podagricorum nodi intra annum funt
foluti. In fenibus verum tamen eftob plures ra¬
tiones nodofa in podagram non admittere perfe¬
ctam curationem. Concludam igitur cum Hipp.
qui in fecundo Prorrhet. hascait:' Qui autfenes
funt, aut (legerem, &) circa articulos callos ha¬
bent , aut asrumnofe vivunt alvo adftriCta, hi om¬
nes fanari non poflunt humana arte, quantum ego
novi. Sanant quidem hos optime dyfsnterias, fi
fucceflerint; fed & aliae eliquationes valde pro-
funt, quas ad internos locos repunt. Qui vero ju¬
venis eft, necdum fuper articulos ex callo tuber¬
cula habet, & accurate vivit, & laboris amans eft,
& alvum bonam habet, ad obediendum medica¬
mentis , hic fane medicum prudentem naCtus, fa-
nus fieri poterit.

Duplex in arthritide proponitur curatio, una
pnfenativT prasfervativa, altera curativa fic didta. In illa fco-
pi funt cacochymiam & plethoram auferre, &
prohibere ne amplius has generentur , partium
principum intemperiem corrigendo : praeterea
articulos laxos ac debiles corroborare, & partes
per quas fluit humor, ^nguftas reddere & aftrin-
gere: in hac vero, praeter diCtos fcopos, fluentes
etiam humores revellere, derivare, intercipere
oportet, jamque fluxos in articulos evacuare; do-
lorefque item, fi admodum urgeant, mitigare. In
fumma, easdem funt in arthritidis curatione inten¬
tiones,quae in quatuor tumoribus praster naturam.
VentfeHio, i nter p r£E f lc Ji a , quae funt chirurgica, venae fedio

principem obtinet locum, non folum ratione ple-
thoras, quae femper non adeft, fed ratione doloris.

Neque eft quod Paulum fequamur, qui ait, jam
faspius ejufmodi arthriticis fluxionibus conflicta¬
tos , plus noxae quam auxilii ex fanguinis detra¬
ctione fenfiifle, praefertim fi fint corpore frigido
& debiles. Nam omni arthritidi in primis accef-
fionibus femper venae feCtio confert: in aliis vero
pituitofis, praefertim jam aliquoties fluxione ten-
tatis, non item. Verum locus, in quo adminiftra-
ri debet, variat prout varia eft fpeeies arthritidis;
vel locus affeCtus diverfus. Si enim univerfalis eft
per omnes corporis articulos, brachii vena media
fecanda: fi vero pedes laborant, fimiliter in bra¬
chio mittere fanguinem convenit ejus lateris, cu¬
jus pes afficitur. Hoc enim melius eft, quam ve¬
nam poplitis oppofiti lateris, fecundum aliquos
Galeni autoritate duCtos, aperire. Illa namque
humores fluentes intercipiuntur & revelluntur 5
hac tantum derivantur, quemadmodum alibi ple- 1
nius demonftrabimus contra vulgarium medico¬
rum receptam opinionem. Non enim habent ean¬
dem vaforum redftudinem, ut putant illi, cum lo¬
co affeCto pes finifter atque dexter. Fridiones TriUioneii
quoque hic conveniunt in parte ejufdem lateris,
oppofita nempe fuperiori, ut avertant & & pedibus
revellant fluxionem; fintque lenes, fi quando par¬
vis evacuationibus opus habeamus. Quin & cu¬
curbitulae hic erunt admodum necefiarias ^ca¬
put huic malo confentiat. Eae fcapulis affigantur Cucurbitula,
cum fcarificatione, fi corpus fanguine abundet;
vel parti oppofitae, fi revellenda fit fluxio. Si vero
in coxendice dolor eft, vena ejufdem pedis faphe-
na aperienda: fi in humero, ejufdem brachii ma¬
nus vena, vel cubiti. Si dextra manus laborat, ex
finiftra vena trahatur. Si in genu fit morbus, pe¬
dis ejufdem vena aperiri poteft, poftquam in cu¬
bito feda fit vena ejufdem lateris, & omnis ple-
thorae fufpicio abfuerit. Nam in ifchiade dextri
lateris, vena poplitis fecanda eft fecundum Gale¬
num, cur non poteft in gonagra pedis vena ape¬
riri , fluxa jam materia? at fi fluere incipiat, prius
in cubito expediet venam tundere, deinde vero
‘in pede, ut revellamus & intercipiamus priori ve¬
nae fecftione, derivemus & evacuemus per pofte-
riorem.

Cauteria feu fonticuli a multis in hoc affedu Cauteri».
commendantur: &c fi caput una laboret, brachio
finiftro infigantur; cruris vero internae parti, vel
fupra genu vel infra, fi jecoris adfit caliditas. In
utroque loco commode ponitur,fi & pituita & bile
oriatur, ut plerumque folet, & jam faspius homi¬
nem invaferit: In dolore coxendicis, vel ifchiade,
cruris ejufdem lateris externae parti infra genu
inuritur. Multi fupra articulum fonticulo facfto,
ac aliquandiu detento aperto, fanitatem priftinam
funt adepti. Admoto etiam iis cauftico parti in¬
ternae poplitis, qui gonagra moleftabantur, ab acri
fluxione liberati funt, evacuata per ulcus ea mate¬
ria. Quo fit, ut non incommode veficatoria his
partibus adhibeantur. Trallianus ad podagram veficantia.
idem commendat: ubi initio, inquit, videris pedes
inflammari, allium levigatum quotidie ipfis indu¬
cito , non folvens donec fuerint exulcerati: dein¬
de urinae pueri impubis, quam calculis marinis
candentibus accenderis, omnia injicito, &c utitor;

K poftea

74 Adrianl

pofteafiabfinthio pedes obducas, adeo efficax
eft, ut non amplius podagra infeftet.

Lmitmi*. Purgationes erunt inftituend® pro peccantis

humoris varietate. Si enim arthritis biliofa fit, bi¬
lem purgantia erunt danda, prjegreflo leniente vel
ex flore caffia; aut pulpas tamarindorum; vel ex
fyrupo rofarum laxativo cum foliis fena;, vel folu-
tivo cum rofis pallidis infufis, permixta manna. In
purgatione humorum bilioforum advertunt pra-
dici, permifcenda efle medicamentis bilem pur¬
gantibus ea , quas & pituitam educunt. Quod ta¬
men non video efle neceflarium, cum omnia fere,
quae purgant bilem, debiliter quoque purgent pi¬
tuitam. Ita praeparatis prius humoribus per tres
dies hocjulepo; Rec. fyr.de violis unc.j. aquae
cichorei, endiviae, fonchi, vel laduca; ana unc.iiij.
Tryurmi*. Mifce pro tribus dofibus. Poteft cum praediata¬
rum herbarum decodo etiam praeberi decodum
tamarindorum & febeften. Vel detur per tres dies,
fingulo mane jufculum alteratum cichorio, endi-
via, laduca, folatro, portulaca, foncho, dente
leonis, cucurbita, prunorum, febeften. Pafchafius
notat, in dolore magno abfque fyrupis & codio-
ne evacuandam efle bilem, quamvis non fit turgi¬
da proprie. Nam quemadmodum, inquit, in ve-
hementiflimo dolore narcotica funt neceflaria,
quae dolorem curant caufam non auferendo: ita
coade vacuandus eft humor dolorem pariens ve¬
hementem fine concodione , quia eft majus au¬
xilium nocumento. Alioquin Aetio vifum eft, non
efle prius evacuandum, quam acrimonia humoris
Purgantia, hume data fit 8c contemperata. Purgentur dein¬
de eleduario & fucco rofarum cum lenitivo vel
diacatholicon j vel fi potio efle debet; Rec. Rha-
barb. electi drachm. ij, fpicse fcrup. v, fiat infufio
in aqua; cichorei vel endivias unc. iij, colat, adde
fyr. rof. fol. unc. ij, eled. diacathol. fucco rof.
ana drachm. jfs. M. F. potio. Vel fiant pilulae ex
eled. e fucco rof. drachm. ij, rhabarb. eledi.
informa fili- drachm. jfs. cum fyr. rof fol. q. f Sed hic oritur
tiZudfi quasftio, an in folidiori forma conveniant medica-
arthritiAi. menta in arthritide biliofa ? item, an arthritis re¬
quirat medicamenta purgantia t longinquis parti¬
bus? Quod pilulae in purganda arthritide magis
conveniant, videntur probare illi, quiexiftimant
in arthritide omni, quando damus medicamenta
purgantia, ea praefcribenda efle, quae ex longin¬
quis partibus trahunt, cujufmodi funt, fcammo-
nium , turpethum, hermodadylus. Nam qua; in
folidiori forma dantur medicamenta, ex longin¬
quis partibus generofius trahunt, quam quae liqui¬
da funt. Hinc praefcribunt pilulas aureas , quae
multum fcammonii recipiunt,vel pii. ex hermoda-
dyl. minor. drach.j,vel fcrup. iiijj vel eled. &
fucco rofarum, ut nos fecimus. Contra vero for¬
mam pilularum hic minus convenire ajunt refpe-
du materiae peccantis, nempe bilis, quae liquidis
tutius purgatur quam folidis; deduda enim aliqua
bilis fincerioris quantitate ad ventrem magis tor¬
quet aegros fua acrimonia & ficcitate, unde requi¬
rit purgantia, quae etiam humida fint & adu &
poteftate, quantum fieri poteft. Huic difficultati
refpondeo, quod oportet diftinguere arthritidem,
fi conjundum habeat fymptoma doloris acerbif-
fimi i tunc oportet poft leniens & leviter purgans
primas regiones, dare aliud medicamentum, quod

ex articulis vel longinquis partibus educat. Vbi
vero non eft magnus dolor, qui etiam externis le¬
niter placandus eft , prius validioribus erit opus,
five in potione, five in pilulis. Sed fi in forma fo-
lida capienda fint medicamenta, poft unam.vel
alteram horam aliquid juris alterati cichoreo, en-
divia, laduca, cucurbita fuperbibi poteft. Extat
in biliofa; arthritidis magnis doloribus nobile pur¬
gans, quod dicitur Hermodadylata, cujus varia;
funt defcriptiones, fed haec egregia,qua Fallopius
teftatur dolores gallicos optime leniri.Datur a non¬
nullis in omni genere arthritidis, ftatim initio ad
fiftendam fluxionem a drachm. j , ad drachm. jfs.
fummo mane £ jure carnis pingui j & haec eft ejus
defcriptio : Rec. Hermodadyl. turpethi ana UermoMj.
drachm. iij , dacrydii drachm. jfs. zingiberis laude fi r ^
drachm. j, maftichis drachm. fs. facchari drachm.
vj, M. fiat pulvis. Ejufdem farinae eft caryocofti-
num Bayri, fic didum, quod caryophyllos & co-
ftum recipiat: Rec. Hermodadylorum alborum,
a corticibus diligenter purgatorum , dacrydii ana
drach. ij, cofti, cumini, zingiberis, caryophyllo- Capwefd
rum,ana drach.j, contufa cribrentur, & cum fyru- 5 ' cr '^ w ’
po fado ex meile & vino fimul codis, fiat Opiata.

Datur a drach. ij, ad unc. fs. aut drachm. vj^ cum
nebulis, aut vino albo non potenti & auftero, fum¬
mo mane. Admifcent audores hermodadylis cu¬
minum, maftichem, zingiber, aliaque fimilia, quo¬
niam tefteTralliano lib.xi, § de Antid.quae fomno
dolorem levant, efficiunt, ne ii, qui hermodadylis
utuntur, crebrius fluxione, utalioquicontingit,
irritentur. Alii etiam euphorbium admifcuerunt,
arbitrati hermodadylos refrigeratorium quippiam
habere & narcoticum j alii id negant ob infignem
eorum virtutem purgandi: fed falfumefle arbi¬
tratur Trallianus. Omnibus enim, inquit, qui bi¬
berunt evenit, ut eo die ftomachus cibis qui offe¬
runtur, non obledetur. Idonea igitur funt, quae
cumino, zingibere & pipere participant, & mali¬
tiae ipfius, qua ftomachum offendit, refiftunt fed
nullum adeo, ut aloe ipfi adjeda opitulari poteft.
Obfervandum eft praeterea quod ego facio fem-
per, ut cum praefervari debent ab arthritide aegro¬
ti , in purgationibus non utamur iis, in quibus in¬
greditur hermodadylus. Non enim opus eft edu¬
cere humores ex iis partibus, in quas adhuc nil de¬
cidit (nifi antiqua &nodofa fit arthritis, quae per
frequentes accefliones fuos habet dolorum recur-
fus) & ideo fimus contenti iis, quae venas & caput,
fi confentit, purgant poft leves primarum viarum
purgationes. Aliqui hic tempore acceffionis abf-
tineri volunt k praefcriptis validioribus medica¬
mentis , & non nifi levioribus efle faciendam pur¬
gationem , vel validioribus in minori quantitate,

& rede. Nam fortes purgationes humorum co¬
piam infignem a partibus ignobilioribus &c exter¬
nis trahunt ad partes nobiliores & internas. Vnde
contigit aliquando nonnullos ab infigni purgante
in febrem ardentem malignam incidifle atque fu-
neftam, mirantibus amicis in morbo periculum, in
quo nullum alias foletefle. Idcirco in arthritide
biliofa caute eft purgandum, & (ut nonnulli rede
monentj tempore acceffionis inftantis oportet ne-
ceflario leniffimo medicamento ad conftringen-
dum dato, ut triphera perfica, qua; leniflime eva¬
cuat citra agitationem humorum, uti, ne magis
irritetur

de Arthritide. 75

irritetur defluxio. Atque eo etiam allevero me plu¬
rimos blandis medicamentis flepe repetitis & tem¬
peratis, veinon multum calefacientibus curafle
feliciter, quos jam defluxio in pedes & alias partes
detinuerat, ut cum proba vidtus ratione uteren¬
tur, non amplius malum redierit. Nec mirum:
non enim eum humorem, qui jam in articulos de¬
fluxerat, per purgantia tollere curavi. Etenim na¬
tura fua fponte, levioribus medicamentis paula-
tim ab onere & multitudine pravorum humorum,
qui funtin venis & prima corporis regione alle¬
vata , infurgit ad expuitionem reliquorum fua vi
expultrice, quampaulatim per omnem corporis
viam extrudere molitur; per fudores fcilicet & ha¬
litus fadtos per cutis poros, per quos etiam difcu-
titur materia in articulos fluxa; per urinas, unde
videmus eos, qui a fuo paroxyfmo incipiunt con-
va!efcere,copiofius mingere quam confueverant,
ubi vero morbus incipit, minus quam potus re¬
quirit; per inteftina in quae maxima humorum pars
per venas iterum depellitur,qus fi multa fit & con-
fertim fluat, alvi fequitur fluxus: fi vero modice
confluit, non fequitur, fed a medicamento facile
depellitur; & ideo non funt femper vel lingulis
diebus praebendae purgationes, etiamfi fit corpus
cacochymum, ut in omni arthritide fere efle fo-
let; fed lingulis fere quatuor diebus vel pluribus,
ut denuo biliofa ac etiam pituitofa materia,ex
aliis corporis partibus ad ventrem confluens per
venas, prius iterum colligatur in prima regione
corporis. Quod autem natura vim quandamlin¬
gularem femper habeat expellendi pituitam Sc bi¬
liofa excrementa per alvum ex omnibus corporis
partibus, probatur exemplo infantium recens na¬
torum , qui cum nondum quidquam comederint,
copiofiflima excrementa pituitofa, biliofa atque
adulta, in ventre dum adhuc eflent in utero matris
collebta, ab omnibus corporis partibus per duos
piatio in vel plures dies expellunt. Quod fi autem arthritis
{anguinea. f u erit fanguinea , eadem illi purgatio decernenda,
qua; biliofa;. Sanguis enim inflammatur & in bi¬
lem vertitur, .ferumque redditur acrius, fi in cor¬
pore praeter naturam copiofius contineatur. Ita-
vomitomin que bilem & lerum purgantia erunt danda. Pro
pituitofa. pituitofa; vero arthritidis purgatione, vomitus, fi
aegri conltitutio ad eum apta fit, in primis decer¬
nendus eft, perlonga intervalla, modo a cibo*
modo aftomacho vacuo; lintautem vomitoria
blanda & tutiora, ut oxymel, prius fine, deinde
cum raphano, poft coenam allium fumptum, Sc
parvo intervallo aquam calidam poft fumptam
vomitum facere, audior eft Ocflavius Horatianus.
Nam in ventriculum a valido medicamento pitui-
tofus humor attradlus, periculum inducere poteft.
Si valentius quieramus proderit oxymel cum jure
carnis pinguis vituli vel pulli non faliti,addito oleo
amygdalarum dulcium vel decodto hordei cum
butyro recenti. Foreftus laudat magis vomitum
inifchiatica, quam in chiragra, propter diverfio-
nem magis convenientem. Aetius etiam in biliofa
arthritide vomitum praefcripfit, ex aqua tepida
cum aceti exiguo, vel fyr; acetofo permixto. Da¬
buntur pilulae ex hiera cum agarico, vel aloephan-
ginae, 8r de agarico, vel affajeret, cum infufione
agarici in oxymelite, aut meile rofaceo folutivo
& decodto betonicas & polypodii. Nam agari-

cum, tefte Plinio, facit ad articulorum dolores, fi
eum aceto mullo pari pondere fumatur. Alibi
namque etiam fcribit, oxymel fumptum fimplici-
ter credi articulorum morbo confligatis prodeflei.
Extenuentur & detergantur per quatuor vel quin¬
que dies humores meile rofaceo colato, vel oxy¬
melite , fyrupo e betonica, b ftschade (ante per-
fedfam purgationem a diureticis femper abftinen-
do, quod notent quidam, calculo renum & vell¬
em affedtos ex ufu longo diureticorum exarthri-
ticisaegrOs evadere) cum decodto betonics, flo¬
rum rorifmarini, falvias, ivas, ftschados, ligni gua-
jaci & aliis eorundem , aromatizatis cum pulveris
diarrhodon abbatis drachm. fs. pro fingula dolis.

Poftea eadem purgantia repetantur; vel capiat pii.

imperialium fcrup. iiij. vel eledt. diacnicu drach.

iij, vel pilularum foetidarum & arthriticarum vel

fine quibus drach. j. Si fuerit melancholica ar- Lenientium

thritis, confert pro leniente dare eledt. lenitivum ZnthidA

& diacathol.cum trochifc. de violis line fcammo-

nio. Si atra bilis fuerit, decodto epithymi, fol. fe-

nte, polypod. florum cordialium, furnarias, lupulo-

rum , cum fyrupo rofaceo folutivo. Prsparatio Pr*t>ara»ti<ri

fiat cum fyr. b fumaria, fcolopendria, b fucco bu-

glolfie, vel violarum cum decodto furnarias, bora-

ginis, ceterach, lupulorum, polypodii, meliflie.

Purgatio fiat cum eledt. diacatholon, & confe- P^gamitti
dtione Hamech, vel diaphamicon. Vel fiat potio,
qua; Rec. Herb. fumaria; ceterach, capilli vene¬
ris, melifls, florum cordialium ana manip. fs. gly-
cyrrhiza;, polypodii, uvarum pallui, ana unc.v*
coquantur in aqua; fuff. quant. ad unc. v, adden¬
do in fine epithymi unc. fs. vel drach. iij, decodto
per cribrum colato addantur caffite fiftula;, vel
manna; calabrina; unc. v, confedt Hamech, dia-
phoenicon ana drach. ifs. fyrupi violacei fol. unc j,

M. pro potu , capiat in aurora. Deinde alternis
diebus, quia hic humor eft rebellis, detur deco-
dum epithymi ad drach. ij , in fero caprino cum
drach. ij cort. myrobalanorum indorum infiifo-
ruminfero caprino per duodecim horas. Vel lin¬
gulis diebus , per feptem dies, capiat decodtum
hellebori nigri praeparati ad drach. j, in feri capri¬
ni cum floribus violarum & buglofls alterati,Iibra
una. Vltimo dentur pilula; Inda;, & arthritica;,
ana fcrup. ij. Sed raro contingit ab atra bile ar¬
thritis , plerumque ex mixtis humoribus originem
trahit, & propterea mixta: debent efle in purgan¬
tibus perfcribendis intentiones, hoc eft, danda
erunt medicamenta purgantia, qua; & bilem fla¬
vam, & atram, & pituitam purgent fimul.

Purgato corpore, partium principum intempe- comhorm*
ries corrigatur ea ratione, qua in eorum morbis m '
apradticis eft traditum. Nonnulli ftatim veniunt
ad ea, qua; nervos & articulos roborant, internis
remediis; externis vero pugnant cum parte affe-
<fta, ejus dolorem mitigando, & debilitatem cor¬
roborando : fic ftatim, fada purgatione, accedunt
ad ufum refinte therebinthina;, qua; nervos mun¬
dat, alvum folvit, jecur, lienem, renes, pulmones,

& inteftina abftergit: dant mane lingulis feptima-
nis fadta concodtione drachm. fs. cum aquaiva;
lotam, hybernis temporibus prscipue. Fernelius,
fi humorum, inquit, reliquis fumendis digeren¬
da;, diflipandsque videbuntur, in id apta erunt
firaplicia, qua; ad cerebri afledtus fupra attulimus;

K 2 quan-

Cichorii ftlvc-
ftrii folia.

Antidotuipo¬
dagrica au-

Chinu deco¬
ctum.

76 Adriani Spigelii

quandoquidem nervorum eadem atque cerebri
eft ratio. Proprie vero, 51 particulariter ad artuum
dolores haec commendantur j helenii radix, & iri¬
dis, chamaepytis, verbafcula duo, calamenthae,
acori radix, centaurium minus, hermodadtylus
in apozemata aliafve compofitiones aptandus.
Herba chamaedrys, inquit Innominatus, in pulve¬
rem tenuiffimum redacta cum aqua calida pare-
goricum eft. Dolis fit drach. fs.velj. Diofcorides
chamaedryos decoctum, betonicam herbam in vi¬
no amomi aut androfaces , aut mei decodtum
cum aqua, fuccum e centaurio minore, arthriticis
aflumpta fubvenire dicit. Iuvare item & efum vi¬
pera , de quo & infra dicemus. Extant apud Ale¬
xandrum Trallianum, & Plinium Valerianum an¬
tidota , quibus in totum quempiam liberari pro¬
mittunt : ea mane quinque vel fex horis ante ci¬
bum debent aflumi per annum, cum optimo vitae
regimine. Sed in caufa calida nil magis puto con¬
venire , experientia edo&us, quam pulverem fo¬
liorum cichorii fylveftris, menfe Majo collecta¬
rum & in umbra exiccatarum: ejus datur drach. j,
vel fcrup. ij, cum jure carnis pulli non faliti, mane
quatuor horis ante prandium, & vefperi cum va¬
dit dormitum, vel abfque coena, vel cum coena
parca: hoc vidi in biliofa podagra incipientes jam
fluxiones ita ceflafle, ut mitior paroxyfinus redie¬
rit, & breviori tempore durarit, duobus vel tribus
diebus continuis aflumpto. Verum in caufa frigi¬
da, vel mixta ex frigidis & calidis humoribus,con-
ducent fummopere antidota praedicTorum audto-
rum, diacorallium Tralliani, Theriaca Androma-
chi, & Mitridatium, tum etiam antidotus alexi-
pharmaca contra luem gallicam Fernelii; de qui¬
bus drach. j, per autumnum & hyemem fumere
fatis eft, fuperbibendo mane unc. iiij, vel v, aquae
communis tepidae. Antidotus podagrica noftra,
Rec.Trochifc. de vipera, fol. centaurii minoris,
chamaepytios, betonicae in umbra cum charta fic-
catarum, ana unc.j, chamaedryos unc.ij, rad.
gentianae, ariftolochiae rotundae, paeoniae, barda-
nae, ana unc.j, baccarum lauri, myrrhae, rhabar-
bari eledti, fpicae nardi, ana unc. fs. caryophyllo-
rum drach. ij. In pulverem eunda redadta ferven¬
tur in vitreo bene claulb, vel cum meile defpu-
mato fiat eieduarium ad formam opiatae: dofis
in pulvere fcrup. j, opiatae drachma una, fuperbi¬
bendo aquam tepidam. Haftulae regiae radicem
drach. j, pondere potam dolores podagrae fanare
Plinius audior eft. Quidam offium humanorum ci-
nerem,vel alterius animalis quadrupedis a drach.j,
ad drachm. ij, dant fecundum Rhafem ex aqua
communi. Guainerius infuper jubet chiragricum
fumere offa manus j podagricum, pedum, ex fyru-
po convenienti. Valet & pulvis ftomachi vulturis,
vel pulmonis vulpis, faepe bibitus ex fyrupo de iva,
vel cichorea. Verum mihi inprimis placet ftatim
a purgatione non tantum pro curatione paroxyf-
morum, fed etiam pro praefervatione impofterum
decodtum falfae, chinae, atque ligni guajaci, alte-
ratum cum iis, quae & roborant partes internas,
& humorum peccantium reliquias (quae recidivas
facere confueverunt) tollant digerendo per fudo-
res, ac per vidtum exficcando intemperiem quo¬
que partium corrigant. Idcirco fi bilis abundans
arthritidis caufa eft, decodtum chinae opitulabi¬

tur, alteratum cum cichorea, endivia, plantagine,
foncho, quibus nil eorum indendum eft, quod vel
nervos vel articulos roborare dicatur : quod ea
fuo calore impediant jecoris refrigerationem, quae
in hoc cafu procuranda eft, ad prohibendum ma¬
teriae biliofae regenerationem. Imo multi curati
funt folo cichorio vel dente leonis, vel foncho;
datis eorum per quadraginta dies fuccis ex jure
pulli non’falito, vel concifis herbis, & ad fpiflitu-
dinem pultis codis , ac comeftis pro jentaculo
fummo mane: quibus mire jecur ab obftrudioni-
bus & intemperie liberatum vidimus. Externis
praefidiis dum fumitur fimile aliquod decodum
in praefervationis cura, erunt articuli iis corrobo¬
randi, quae mox recenfebuntur. Capere deco-
dum poterit per triginta dies cum vidu neque
admodum ex ficcante , neque multum humedan-
te, neque valde tenui. Comedat carnes vituli¬
nas, vel gallinarum Sc caponum aflas, panem bene
codum.

Quod fi autem doloris neceflitas, vel initio pa-
roxyfmi dum purgatur corpus, vel poft purgatio¬
nem dum capitur decodum chinae fudorificum,
topicis eum mitigari poftulet,fomentum cum pan¬
nis lineis faepe faepius renovatis imbutifque ac ma¬
didis lade vaccino recens multo maxime prode¬
rit. Fuerunt etiam podagrici, qui capram in cubi¬
culum addudam fupra dolentem partem emul¬
geri jufferunt cum magno levamine. Poflunt &
alia ladi permifceri in eundem ufum; ut farina
hordei, panis medulla, oleum violaceum, rofa-
ceum, lumbricorum, unguentum populeum, ut
fiat cataplafma : quod fiet validius, fi laducae,
fempervivi, portulacae, cichorii, folatri folia, vel
fola coquantur, vel ladi permifceantur, una cum
mucilaginibus fem. pfyllii, althaeae, Cydoneorum,
extradis cum aqua rofarum, vel folatri, vel plan¬
taginis : quae mucilagines quoque per fe folae con¬
veniunt illitae. Sed cum admodum refrigeranti¬
bus caute progrediendum ; itidemque notandum,
ut quando lac cataplafmatibus inditur ad fodan¬
dum dolorem, parum vel nihil (fi fieri poteft) co¬
quatur, ne pars ferofa, quae vim habere dicitur
anodynam, evanefoat, vel lac fiat codione acrius,
& cafeofa atque emplaftica, quae relinquitur, fua
adftridione magis noceat. Foreftus, folo Ia dis
cremore oblinendo partes affodias, dolorem in»
tenfiffimum mirum in modum fodavit. Idemque
refert Simonem quendam Leidanum, lenticulam
paluftrem & flores chamomeli decoxifle inlade,
addendo parum farinae hordei in fine in modum
cataplafmatis, & appofuifle ad fodandum dolo¬
rem cum maximo miraculo, in progreflu vero
plus farinae hordei addidifle. Vtor quoque inter¬
dum Fernelii fomento ad podagrae chiragraeque
dolores, praefcripto ex aquis ftillatitiis rofarum,
plantaginis, folatri cum aceti quadrante, quod re¬
primit fluxiones, & colledara materiam quodam¬
modo difoutit. Plinius, radicem cucumeris poda¬
gricis decoquit in aceto pro praefentaneo reme¬
dio : item ramenta corticis cucurbitae recentis ad
podagram refrigerandam. Opitulatur etiam fre¬
quenti experimento ovi luteum cum oleo viola¬
ceo fubadum, vel aquis ftillaticiis praedirarum
herbarum, aut earundem fuccis: praeterea pulpa
cafliae fiftulae cum fucco folatri vel aqua, juxta
Avicen»

Viflutratii,

Topica,

de Arthritide. 77

Avicennara , asftate frigide cum pannis lineis, hye- ovorum iij , opii fcrup. j, cui & drachma feminis
me tepide applicetur. Dicitur & aqua ranarum hyofcyami addi poteft, & fcrup. fs. caftorei, ad
ftillatitia, & oleum mirabiliter hic prodefle, tum corrigendum opium, prsefertim fi aliquis humor
experientia quorundam, tum Plinii auctoritate; pituitofus permixtus efle videatur. Rondeletius
quilib. xxxxi fcribit oleum articularibus morbis crocum imponeret : quia ubi opium vel hyo-
utiliilimum efle, in quo decoda eft rana & ipfius fcyamus vel mandragora ingreditur medicamen-
inteftina. Plinius Valerianus mufcum, qui in aqua ta, croco corrigit. Pafchafius hoc cataplafma lau- F *fy*fiica.
nafcitur, tritum & impolitum commendat, &li- dat in doloribus intolerabilibus a caufa calida: '

vtmurU «qua mum aquaticum cum oleo fubadum, ApudMo- Rec. far. hordei fine furfure, medullae panis ana
jitiUtM. ravos Olmutienfes nobile puper hoc experimen- p. j , fbl. hyofcyami, malvas, violarum, ana M. j,
tum didici pro fedandis illico doloribus podagri- florum chamasmeli, corticis papaveris albi, ana
eorum. Rec. herbam barbicapram, quas alias di- p. j, ex his decodis fiat cataplafma,addendo oleo-
citur ulmaria apud vulgurn & Brunsfelfio Prino- rum lumbricorum , & papaveris, ana unc. j , opii
mon; ea cum luis radicibus floribufque deftilletur, & croci, ana drach. fs. quod cataplafma fuper fo-
& in aqua hac panni linei madefadi imponatur lia laducas, fuppofito panno lineo diftendatur, St
podagricis, vel cum penna illinatur articulo do- forinfecus imponantur luper cataplafma folia be-
lenti, juvabit plurimum, nec citra rationem. Cum tas. Poft ufum horum narcoticorum vel anody-
enim adftringere dicatur & refrigerare; articulo- norum refrigerantium calidis fomentis, ut deco¬
rum calidis fluxionibus reprimendis 8t fiftendis dopulegii,falvias,origani,calaminthas, centau-
plurimum conducere poteft. Sutor quidam Vien- rei minoris & fimilium in aqua vel vino, loci do-
nse natura biliofus, podagra circa magnum pedis lentes irrigentur ac corroborentur, ne frigiditas
pollicem atrociter corripitur, multis remediis fru- nimia adhibitorum quidquam noceat. Porro ar-
ftra tentatis, tandem omni dolore liberatur cata- thritis, quas eft a fanguine iifdem anodynis trada- thmiiT
plafmate faspius de die renovato ex ftercore vac- tur quibus ea, quas a bile fit, nifi quod in hac, quse
cino recenti in farragine cum butyro frixo, quo a fanguine fit, refrigerare conveniat cum minus
poftea 3 t alios ab immanibus doloribus fanavit. humedantibus St relaxantibus. Vnde eligenda
Diofcorides in Euporift. five parabilibus, ftercus funt, quas exterius applicantur, refrigerantia, cum
bubulum calens imponit podagras; & ftercus ca- iis quas nonnihil exficcent & adftringant, St mo-
prinum tritum cum axungia 8t veteri capriilo adi- dice quoque difeutiant. Parietaria in aqua vel po-

g e. Expertus fui fel pifeis cyprini inundum pro- fca coda foveantur pedes. Nam hujus herbte de-
iifle podagricis. Sed communiter in omui fere codum tefte Appulejo mire fanat podagram, fi
arthritide a quacunque caufa oriatur, foleo feli- pedes eo foveantur. Conducet etiam cataplafma
citer uti (fi quando poteft applicari j cataplafmate exlade, pane St oleo rofaceo omphacino cum
’ ex vino 8t panis medulla fado. Si fit caufa calida fucco fempervivi. Vel Rec. far. hordei, fabarum, m
vinum rubrum capio, cui addo oleum rofaceum: ana unc. iij, coquantur in vino St aqua ad confi-
fi frigida vel mixta, vinum album cum pulvere flo- ftentiam cataplafmatis lasvigati , addendo in fi-
rum chamasmeli, furfuribus bene tritis 8t oleo ro- ne olei rofacei unc. ij, pulv. foliorum parietarias
faceo. Hoc autem cataplafma ex pane & vino drach. ij, Mifce. Coquitur St aliud cataplafma ex
non modo omnem fluxionem repellit, fed & in- medulla panis in pofca cum oleo rofaceo 8t pulv.
fluxum humorem non mediocriter digerit: imo florum chamasmeli. Omnisetiamgenerisinflam-
inftante paroxyfmo, fi manibus vel pedibus appli- mationi conducit medulla panis aqute frigidae im-
cetur, prohibet chiragricam vel podagricam flu- merfa, & cum oleo communi fubadta in formam
xionem, quamdiu adhibetur parti debilitatas, ut cataplafmatis. Emplaftrum expertum apud P 1 i-Plinii vah.
in multis experti fumus, tum prascipue in Princi- nium Valerianum extat, quod femper nobifeum
pede Liechtenftain anno 1613. Barbari quidam, ferre poffimus; Rec. ceruflas & fpuinas argenti
emplaftrum ex fcordio in aceto codo, vel mixto ana unc. iij, cerae punicas unc. fex, axungiae por¬
cum aqua, omnibus podagricis conferre feribunt. cinas veteris colatae lib. 1, ceruflam vero & fpu-
Notandum omnia ea, quae podagricis in caufa ca- mam in thebaico mortario tamdiu teras donec in
lida applicantur, ad tollendos vel mitigandos do- pulverem redigas, ceram autem 8r axungiam fol-
lores, asftate frigida , hyeme tepida efle adhi- ves, & pulverem totum paulatim admifqebis, &
benda. levato cacabo immittes manum, & agitabis tepi-

Vmtticn. Dolores autem intolerabiles, nec prasdidis re- dum donec omnia folvantur, & fic in patellam
mediis mitigati, narcotica requirunt, cum ea ta- fundes, ut congelet, ferventurque munde, & cum
men cautela, utfimultaque fint mitiores redditi # opus fuerit maxalatum cum oleo rofaceo impo-
ftatim a narcoticis abftineatur, quas etiam in exi- natur.

gua dofi erunt prasferibenda. Longior enim eorum Neque interea dum fluit materia, fupra partem Repellentia.

ufus & in majori quam cbnfuevit copia conftrin- dolentem applicanda funt repercutientia & valde
gendo humorem influxum, ac in tophos vertens, conftringentia, prsefertim in augmento doloris &
motus articulorum perdifficiles parit & tardos inflammationis. Etenim augentur his dolores,tum
longo tempore, & fenfum obtufum; unde ablato quia prohibent aliquam materiae per poros cutis
calore, calefacientibus erunt partes fovendas, ro- exfpirationem, tum quia coardant & conftrin-
borandas ac ficcandas. Igitur narcotica in tali ca- gunt articulorum partes fenfitivas vafa. Con-
taplafmate poterunt adhiberi: Rec. far. hordei venient hasc conftringentia (quae repercufliva bar-
unc.iiij, medullas panis tritici unc. ij, ladisq. fi ad baris dicuntur) initio inflammationis paulo fupra
ignem parvum mifce, donec coeat ad confiften- articulum pofita, ut fi in pedes fluxio fiat, fupra
tiam mellis, cui adde olei rofacei unc. j, vitellos articulum pedis in media tibia; fi genu articulus

K 3 dolere

Tralliani ca~
taplajma-

Payeri cata¬
plafma .

Tralliani ex¬
terna medi¬
camenta.

Pituitofa ar-
tritidit reme¬
dia externa
& interna.

Decoclumfal-
fa & guajaci.

7 8 Adriani Spigelii

dolere incipiat, in femore. His enim locis trium lappa: incoda erat * qua epota , cum nullis reme-
vel quatuor digitorum tranfverforum latitudine diis a medicis curari pollet, plurimum minxit lo-
pannus lineus unguento conftridivo , vel cata- tium album inftar lactis, & a doloribus liberatus
plafmate, vel linimento imbutus circumcirca im- fuit. Rondeletius dicit fe multos vindicafle ab hoc
ponitur. Pulvis conftridivus albumine ovi & ace- morbo , vel potione aquae, quibus per defluxio-
to exceptus circumducitur. Vel cataplafma ex nem fiebat, & frequenti vomitu, vel purgatione
frudibus loti arboris (guajacum Patavinum didas per alvum. Puto aquae potum in caufa pituitofa
apud Herbarios) nondum maturis, pyris fylveftri- finceriore nullo pado convenire, quod conco-
bus, malis cotoneis, forbis, cornis aut eorundem dioni ejus refiftat, quae in hoc malo eft perquam
fuccis, exceptis pulvere myrtillorum , balauftio- necelfaria t nili calor nativus fatis vigeat, qui eam
rum, fumach, radicis biftortae, additis bolo arme- concoquat ac per fe digerat, interea dum corpus
nia velfanguine draconis, farina fabarum & len- ab excrementis vacuum tenetur, quod fortaflis
tium, acacia, hypocifthide, portione aceti & olei fecit Rondeletius frequenti fado vomitu cum
rofacei omphacini, myrtillorum, cotoneorum, ne aqua tepida. Idem autor ad corpus humidum ex-
nimium & ftatim arefcat cataplafma. ItemRec. ficcandum datdrachm.j hujus pulveris fequen-
boli armenia: orientalis unc. j, fs. lithargyri argen- tis.hora matutina: Rec. cinerispriapi tauri & cra-
tei unc. fs. fucci mali granati acidi vel cydoneo- nii hominis, ana drach. iij, galangas drach. j , fac-
rum,aceti, olei rofacei omphacini, ana q.s. M. fiat chari canti drach. iij, M. deinde revertitur ad pi-
linimentum forma nutriti. Casterum ubi materia lulas purgantes ex agarici trochifcati &: rhabar-
non amplius influit, fed quae influxit craflior fada bari ana drach. ij, rad. ariftolochias & quinquefo-
fuerit, concoquens ac digerens cataplafma impo- lii, ana fcrup. j, galangas, caryophylldrum, fpicas-
nendum eft, cum refrigerantibus caftigatum. Tale nardi, ana fcrup. fs. malaxentur cum fucco brafa
eft, quod Rec. rad. althaeas & malvae ana unc. ij, ficas vel rofarum , & fiant pilulas* de quibus capiat
parietariae, violariae, malvas, florum violarum, me- femel in hebdomada drachmam femis, vel lingulis
lilo.i, ana m. j, codis in aqua & contufis adde fa- diebus pilulas duas. At inftante paroxyfmo abfti-
rinas hordei unc. iij, farinae lem. lini & foenigraeci nendum a medicamentis purgantibus,fobria vidus
ana unc.j, fs.vitellos ovorum ij,olei rofacei & cha- ratione praefcripta & quiete. Imo antequam inftet
maemelini ana unc. j ,fs. M. fiat cataplafma. Poft paroxyfmus per aliquotdies, nempe odo vel de-
cujus ufum apponi poteft diachylum fimplex, vel cem, noneflet aratione alienum tenuem vidus
diapalma emplaftrum cum oleo amygdalarum rationem inftituere, & poftea fic purgare. Quod
dulcium vel liliorum alborum mollificatum. Ale- vero fpedat ad externa prasfidia, fi materia jam
xander Trallianus articulis ftatim, inflammatione fluere ad aliquam partem incipiat, defendere eam
tentari incipientibus, cataplafma inducit, quod oportet defenlivo fupra articulum, in quem flu-
ex cortice mali punici & rh6e obfoniorum dili- xura eft, appofito, & cataplafma ftatim inducen-
genter in vino codis, addita polenta & fempervi- dum eft pedibus vel manibus confedum ex pane
vo parat. Ad ejus imitationem ex Galeno Baye- vinoque & lixivii modico cum portiuncula falis,
rus mirabile efle dicit hoc cataplafma, quod. Rec. ut fi quas materia levis irrepferit, exficcetur, difi
corticum mali granati M. ij, coquantur in vino ad cutiatur, prohibeaturque ne alia influat. Quod fi
mollitudinem * poftea Rec. fol. fempervivi, cy- vero jam fluxerit in partem, multis anodynis vel-
marum rubi ana M. j, contufa cribrentur & adde uti in caufa calida non cenfeo efle opus, quod po-
far. hordei non maturi M. j, cum fufficienti quan- dagra a caufa frigida non ufque adeo doleat. Ste-
titate vini prsedidas decodionis fiat cataplafma pe arthriticis a pituita contingit, ut oedemata poft
codis omnibus parum: imponatur articulis asfta- dolores fedatos remaneant, quas optime dilcu-
te, frigide * hyeme, tepide. Auda inflammatione tiuntur fomento qx fale torrefado fasperenova-
fovet Trallianus cerembrocho dido fomento, to,quod non finit in tophum materiam concre-
quod conftat ex fapas partibus duabus, rofacei fcere, uti Trallianus obfervavit : vel poteft fieri
una, & cerae modico, ut fomentum cralfius effi- facculus ex fale torrefado, milio & furfuribus,
ciatur, quod exceptum lanis fuccidis imponitur quo calido locus affedus faspe foveatur. At fi ex
hyeme, tepide * asftate, frigide. At fi in profundo bile & pituita permixta fit arthritis,anodyna fint ex
fuerit inflammatio nitri paululum & olei dulcis, lo- calidis & frigidis temperata. In podagricis dolo-
co rofacei, fapas admifcet. Quod fi dolor adhuc ribus, cum calore aut frigore praeter naturam,
remanferit cataplafma imponit fadum ex foliis Fallopius utitur hoc emplaftro, quo valde dolo-
braflicas codis laevigatifque diligenter , quibus rem fedari fcribit: Rec. olei rofacei, chamaeme- *
fex aceti, ovorum lutea duo, & rofacei paululum lini, anethini, & lumbricorum, ana unc. ij, furfu-
adjicitur. rum, pulv. florum chamaemeli, farinae hordei, ana

In pituitofa arthritide poft univerfalia convenit M. ij, oelypi unc.j. fs. aceti unc.j. fapae unc. x, M.
decodum falfe & ligni Guajacini, prout vel ma- & coque in fartagine ad formam emplaftri, quo
gis vel minus eft calefaciendum,& arthritis eft fin- calido locus fovetur, poftea illinitur flore calfiae.
cerior. Nec eft inconveniens decodum radicis Valent etiam quorundam teftimoniis hermoda-
bardanas, cum incidat, difcutiat, fudoriferum fit, dyli pulverati & cum farina hordei & vitellis ovo-
& urinas moveat. Applicatam enim foris radicem ruminmaflam redadi, quasmafla extenfafuper
tritam podagricis fuccurrere, dolores fedando, lineum pannum loco patienti calida applicetur,
teftis eft Diofcorides. Refert Foreftus, Vaftellium per modum emplaftri. iEgineta & Trallianusthy-
Penfionarium Mechlinienfem cum in ledo de- mum,origanum, faturejam, Sccalamintham in
cumberet ex doloribus articulorum,ut nulla mem- aceto acerrimo decoquunt probe, quo aceto ad-
bra movere poflet, bibifle cerevifiam,in qua radix huc calido affedas partes non modo femel aut

iterum,

de Arthritide\ 79

iterum, fedfaspius& frequenterfuperinfundunt
& fovent, fatenturque permultos lanatos perfe-
<fte fuifle, quibus non modo a pituita, fed etiam
a bile erat podagra infefta. At Elidasus de Padoa-
nis, ut ex mf. didici, in caufa frigida vel mixtis
humoribus biliofis & pituitofis laudat oleum myr-
rhas. Ad podagram & omnem tumorem nervo¬
rum, herbas plantaginis folia trita & cum falis mo¬
dico impolita, optime facere certum eft quorun-
dam experimentis. Ad omnem fpeciem podagras
aut guttas i fuffumigium cum foliis urticae vivae ab
aliquibus celebratur. Herbam betonicam deco-
Ctam ad tertias, & aquam potui datam, ac perae¬
que illam tritam & impolitam, mirifice dolores
tollere potatum invenio inter experimentatores.
Quantum valeant caules rubei,foliis fuis ad ignem
calefaCtis & impolitis apud Foreftum legitur, qui
recitat nonnullos his faepe renovatis, dolores non
modo tolli vel leniri, fed & eifdem humores re-
folvi. Obliniunt nonnulli folia prius butyro recen¬
ti & ita applicant, alii fimpliciter line ullis un¬
guentis. Idem Foreftus hoc unguento plurimos
ii mjtim- ab arthriticis doloribus liberatos recenfet. Rec.
guenwm. ftjpjtes duos fambuci decem vel duodecim digi¬
torum, & quibus extrahatur pulpa interior feu me¬
dulla intus latens, demum impleantur rurfus craf»
fo fale, & luto utrinque foramina ligillentur, ne
. ^1 excidat, poftea in tegula ignita faspius circum¬
volvendo comburatur, & fiat pulvis, cui addatur
olei Iavendulae &rofacei tantum, quodfufficiat
& coeat in unguentum, quo loca affeCta perun¬
gantur. Emplaftrum praeterea laudat Lucae me¬
dici Delphenfis in arthritide ab omni caufa, quan-
quam infrigida magis convenire videatur. Hoc
Rec. ficuum feu caricarum pinguium quantum
volueris j contundantur & cum femine finapios
contufo, pane albiffimo trito & codto, atque ra¬
dice lepidii Germanice pftfftr Cratit, & axungia
porcina,concinnetur emplaftrum. Trallianus fcri-
bitfequendam novilfe, folo finapi in frigidorum
humorum defluxionibus, dum maxime urgerent,
acceffiones feliciter dolore liberafle. Admifce-
bat ei frequenter caricas, & cum aceto in empla¬
ftrum formabat. Sed in ufu (ad quem aliquando
pervenire nos cogit pertinacia dolorum , qui in¬
terdum immutari nequeunt, nili aliquod acrius
ipfis admoveas) ejufmodi acrium ut funt finapi,
euphorbium, cantharides, allium, 8c alia quibus
ad phasnigmos utimur,obfervandum, ut cum mol¬
lientibus permifceantur, ne tenui humore attra-
Cfo quod craflius eft in articulis relinquatur & im¬
pingatur , nimiumque exalbentur humores a po¬
tenti ficcandi & calefaciendi virtute. Diofcorides
in Parabilibus, ad podagram commendat fambuci
folia cum caulibus trita,additis marrubio & adipe.
Experimentum regii cujufdam chirurgi,inquit Mi-
zaldus,adverfus chiragras & podagras: Habe mani¬
pulum arthemifias, defervefacito in oleo dulci oli¬
varum, donec decrefcat ad tertias, & eo dolen¬
tem locum inunge, fenties brevi tempore dolo¬
rem fedari. Qui plura cupit, ea apud infignes pra-
Cticos reperiet fere innumera: apud Diofcoridem
& Herbarios non pauca. Sedatis jam doloribus
reliquias humorum funt refolvendas, ne in totum
paulatim, prafertim ex iteratis fluxionibus, con-
crefcant. Inter ea remedia, quae fupra podagrae Sc

arthritidi convenire inter anodyna recenfuimus,
non pauca leviter difcutiunt mixtafque habent vi¬
res, tum humorum reliquias diflipandi Stexlic*-
candi, tum dolores mitigandi,ut alio non fit opus.

At ex iis anodynis, quibus partes affeCtas refrige- Wcutimi*
rantur, ad arcendas inflammationes & ardorem
humorum compefcendum; vel quae leniunt, tem¬
perant atque fovent calorem, fine humorum ali¬
qua infigni difculfione pro humorum reliquiis ab-
fumendis, inter leviora conveniunt olea liliorum
alborum, chamaemelinum, vulpinum, cui addi po-
teft, ut fiat validius, modicum aquae vitae: vel
oleum irinum, rutaceum, lumbricorum, cum gut¬
tis aliquot fpiritus terebinthinae refinae in caufa
frigidiori. Valebit etiam unguentum anferis a Guai- okum^
nerio defcriptum, adeps viperinus, oleum viperi- perime.
num , quod fit ex libra una olei antiquiflimi, cui
incoquitur vipera Una cum rutae manip. 1, hoc
pars affedta illinatur. Sanat integre & eft reme¬
dium Aboaly. Ex cinere cyclaminis cum aceto
8t meile faCtum emplaftrum, dicitur elfe mirabi¬
le : item ammoniacum cum faece vini vel cinere
caulium. Stercus caprarum cum hordei farina &
oxymelite in forma cataplafmatis impolitum, difi>
cutit egregie, & dilfolvit etiam incipientes nodos.

Cinis larmentitius aut ex bralficacum axungia 8c
oleo convenienter illinitur. Nam oedemata dif-
cutit, & articulorum nodis, contufionibus ac do¬
loribus mire prodeft. Experimentum Plateri &
aliorum: Rec. limacias ex cochleis demptas xxv,
granorum ebuli recentium, vel loco eorum mivas
& falis ana q.s. in vafe mundo vel vitro fubtusper-
tufo primum ponantur limaces, tum grana ebuli
cum fale, & repetatur, donec totum fuerit impo¬
litum j hoc in loco obfcuro vel cella vinaria fufc
pendens vasfuppones, quod excipiat liquorem»
qui fupra pannos lineos diftentus podagra appo¬
nitur in declinatione, tophum non finit fudfcrefce-
re, & extrahit brevi ex alto humorem multum.

Laudatur etiam oleum guajaci, prafertim in lue oleum Gm*
gallica, arthritidem pariente. Ceratum quod fem - jmh
per ad ufus fervetur j Rec. ammoniaci in aceto
difloluti unc. fs. cineris caulium rubeorum, ftipi-
tum fambuci, ana drach. j , fulfuris drach. Is. falis
fcrup. j, olei chamasmelini, liliorum alborum, ana
unc. j, cera flavte. unc.j fs. M. f. ceratum. Quod
fi quid remanferit, inquit Mercatus in articulis
impaCtum , antequam ad incurabilem duritiem
perveniat, utendum diachalcitide a principio,cum
modico fasvo caprillo, vel oleo 6 cucurbita, vel
poftea folo, quo magis refolvat.

Ad corroborandos articulos confert imprimis Anicula m*
ufus vinaceorum, tempore vindemiarum per dies * ohwmm '
triginta: item balneum in mullo, dum adhuc fer¬
vet. Arnoldus de Villa nova Sc Leonellus Faven-
tinus commendant epithema ex filato cannabino
feu ftuppa in lixivio deco&a. Plinius radicem can¬
nabis in aqua codtam, podagras & articulos con¬
tractos mollire fcribit. Balneum noftrum, quo MntumAn*
reliquias humorum ex articulis auferuntur, luxa- a ° ru '
tique ex fluxionibus & ligamentorum relaxatione
reftituuntur, Rec. lixivii mediocris farmentorum
vitium vel ollium humanorum vel aliorum anima¬
lium quadrupedum in cinerem combuftorum, vini
rubei chalybeati, herbarum ivas, chamedryos,
abfinthii, falvias, centaurii minoris, florum rorif-
marini»

8 6 Adriani

marini, roFarum rubrarum, chamaemeli ana M. fs.
furfurum tritici M. j, bulliant cundta in vino pa¬
rum , deinde cum lixivio permifceantur, pro bal¬
neo pedum & manuum : genu Vero & humerus
fpongiis in calido balneo madefa&is foveri pote¬
runt , vel filtra (ubi minor eft quantitas decotfti
pro balneo) in prafedidto deco&o fint exprefla ar¬
ticulis alligari etiam poft balneum, vel fine bal¬
neo. Hoc patfto etiam adminiftratam veterem
urinam humanam mirabiliter profuifle vidimus
abfque balneo, folo fomento, etiam adhuc per¬
flantibus infignibus doloribus, fortaffis ex Confilio
quorundam barbarorum, quifcribunt: Inurina
hominis patientis, vel alterius hominis valde fenis
calefada intingatur pannus albus non coloratus,
& loco dolenti calidus applicetur. Poflunt in cali¬
da podagra in lixivio coqui plantaginis & rubi fo¬
lia , cortices granati, balauftium, abfinthium, fal
& nitrum, folia myrti cum vino rubro , & falicis
cortices. Poft hoc ungi locus poterit oleo lentifci
& myrtino, rofaceo, omphacino in calidioribus,
vel vulpino & maftichino cum falis modica quan¬
titates vel fi caufa fit frigida, Rec. olei & lateribus,
vulpini anaunc. ij , olei maftichini unc. fs. M. pro
linimento. Nonnulli decodto fimili, quod pro bal¬
neo defcripfimus, fupra lapidem molarem vel py-
ritem, vel ferri fcoriam candentem infperfo va¬
porem excitant, & partibus affe&is fuffumigium
parant j quod pannis circumquaque obvolutis ne
quid exfpiret, tamdiu applicant, donec parti af-
fecftae fudorem moveant. Atque ego in capitaneo
Ieremia, poftquam fudaflet per viginti dies, cum
decodto ligni guajaci 8c falfae, plurimum profuiffe
vidi. Nam cum in fine curationis a balneo, quod
pedibus nimis calido adhibuerat, iterum nova flu¬
xio in pollicem majorem finiftri pedis influxiffet
circa vefperam, articulum ubi rubebat, igne ufli,
appoflro ftatim emplaftro diapalma appellato j &
cum crederem cruftam deceflhram & per ulcus
materiam paulatim exituram, nullum fadtum; nec
ulla cruftaab uftione deceflit, fed tertio die tu¬
mor pollicis evanuit & crnfta,quae exufta erat, fic-
ca permanfit, ut ftatim quo vellet potuerit ince- ■
dere j quod proculdubio contigit ab iftis fudori-
bus, quos excitaveramus vaporibus decodti rorif-
marini, falviae, betonicae, abfinthii, centaurii mi¬
noris , & florum chamaemeli cum vino & lixivio
fa&i. Dederam autem hora una mane, antequam
affumeret deco&um fudoriferum,per multos dies
meam antidotum, qua deftillationes etiam fifte-
bantur. Sed & fimplex partium lotio, cum fale &
vino plurimam fert opem. Item luta naturalia ex
balneis, qualia funt apud Patavinos D. Petri &
tuta natur*- D. Bartholomad poft aedes, & D. Helenae. Pof-
Ua ‘ funt etiam balnea parari ex thermis, quales in Ita¬

lia & aliis plurimis regionibus fcaturiunt, ut ther¬
mae S. Philippi, quae dicuntur effe aluminofae: in
villa Corofona prope Lucam , quae fulfureae, alu¬
minofae & nitrofae effe perhibentur: prope Pifas
circa montem S. Iuliani, quae aluminofae & fulfu-
reac: & aliae in Germania & Pannonia, de quibus
confule audtores, qui de hifce naturalibus balneis
fcripfere. Poflunt etiam ad horum naturae imita¬
tionem fieri artificialia ex fale nitro , alumine, fal-
Bdnea arti fi- fure, vel bitumine. Verum in horum balneorum
ciaita* v f u hodie maximus error, & praefertim in Germa-

Spigetii.

nia committitur. Etenim jam mos invaluit, quia cm,
nonnulli aegri viderunt quofdam a fluxionibus ca- ^
pitis & catarrhis liberatos, articulos ex parte cor¬
roboratos, corpus a ferofis & biliofis humoribus
exoneratum, quod cognofcunt ex CUtis rubore*
qui folet per aliquot dies in ufu balnei comparere
cum pruritu faepe molefto, ut quivis fer.e poda¬
gricus & arthriticus ftatim nulla fa&a corporis
praeparatione vel levi purgatione adhibita, balnea
naturalia & artificialia ingrediatur. Quae fane pef-
lima eft confuetudo. Nam etfi corpus ab aliqua
humorum feroforum quantitate liberatum effe vi¬
deatur, & partes corroboratae j tamen cum par¬
tium principum intemperiesnon auferatur, ab ho¬
rum balneorum tali ufu obftrudtiones vifcerum,

& praecipue mefenterii & pancreatis non referen¬
tur , articulorum venae laxiores reddantur a tepi¬
do balneorum calore, hinc contingit ut paulo poft
ufum balneorum brevi intervallo arthritici fre¬
quentius & ad plures partes fluxionibus tenten-
tur, faevioraque fymptomata redeant, regeneratis
denuo aliis humoribus fefe commifcentibus cum
iis, qui adhuc a balneo in venis erant relidi. Quo¬
circa in arthritide univerfali, quae paulatim ex lon¬
go tempore repetentibus faepius Sc iuvalefcenti-
bus fluxionibus originem habuit, k praedidis bal¬
neis abftinendum fnadeo, quod partium princi¬
pum languor vix unquam hifce reftitui queat, neg
etiam aliis internis auxiliis: neque etiam in arthri¬
tide biliofa tentandum puto ejufinodi praefidium*
quod corpus, fanguinem , articulos & jecur maxi¬
me accendat: neque poft purgationem folam &
fimplicem, quod reliquiae pravorum humorum
non femper balneis evacuentur totae ; fed in ar¬
thritide , quae unam vel alteram tantum partem
invafit, ut pedes vel manus vel extremos artus, vel
fere univerfalis eft fed non antiqua, conflata ex
mixtis humoribus , praedominaute pituita cum
multo fero, fada diligenti totius corporis purga¬
tione , evacuatis per fudorifica & diuretica vi an¬
tidotorum maxima humorum faburra,ne quifpiam
ad articulos adhuc facile confluat, corroboratif-
que vifceribus & obftrudione liberatis, balneis
praefcriptis commode utendum effe moneo. His
conditionibus Aetius & alii, quando arthriticis
balnea commendarunt, prasfcribi voluerunt. Lu-
dovicus Mercatus folvi quovis balneo humores,

& effeminari articulos laxiorefque reddi putat,
quantumvis refolutoria aut adftringente vi pol¬
leant. Quippe plus praevalere dicit aqua: humidi-
tatem & teporem aut calorem, ad humorum fu-
fionem & articulorum laxitatem , quam poffit
aquae aut mineralis, autcujufvis alterius medica¬
menti vis ad refolvendum. Quod fane falfum eft, Ccnnajw-
monftratqufe Mercatum balneis naturalibus raro Mtum '
ufum ; forte quod inHifpania rarae fint thermae.

Exiftunt enim nonnulla naturalia,quae conflant ex
commemoratis mineris, quae potenter exficcant
& refolvunt, praefertim fi fulfureos habeant vapo¬
res permixtos, vel naphtham, vel bitumen & ni¬
trum. Nam& hydropicos hifce a ventris & cor¬
poris mole liberatos frequenter vidimus fpatio ;
quadraginta dierum, cum probo vidtu praefcripto.

Hoc anno cio ioc xiv , Illuftris Dominus Philip-
pus Comes ad Rhenum arthriticus 8c multis capi¬
tis fluxionibus obnoxius, & Iohaunes de Molart
Confilii

de Arthritide. 8 1

Confilii militaris apud Caefarem Prafes podagri¬
cus , cum balneis cujufdam chymici artificialibus
ex fale, alumine, fpiritu fulfuris & nitro uti vel¬
lent , fpatio triginta dierum bis terve ufu balnei
jhi proftu- in alvi profluvium prolapfi funt, quo multa biliofa
vnm exial ' & pituitofa reddebant.Nam etfi his venas a tepore
’ & humiditate balnei ampliores Sc patentiores red-

derentur,vis tamen aluminis conftringendo cutem
& articulos & habitum corporis carnofum, ita flu¬
entes humores compefcebat in venis, ut ab habitu
corporis ad ventrem eos, fi qui a calore balnei in
Venis funderentur,coegerit & diarrhasam excitarit,
cum tamen corpus antea fatis congruenter a me
eflet purgatum. Sic & alius quidam cum a balneis
& lutis ita corroboraretur penes articulos, ante¬
quam partium principum imbecillitati eflet pro-
fpedtum, poft aliquot feptimanas accumulata no¬
va materia, incidit in lethalem febrem. Nam cum
non amplius illa materia ad corroboratos nimium
articulos asque ac ad imbecilles antea fluere pof-
fet, pedes puta & manus, ad interiora regrefla
partes nobiles invafit, febrifque continuas atque
lethalis caufam prasbuit. Poflunt igitur optime ex¬
terius balneis medicatis adftringi & corroborari
artus, & in iifdem fuperflui humores exficcari ac
Sdm ‘dddi ^^cuti. Ad arthritidem calidam balneum aquas
plndcbar- dulcis laudarunt Trallianus, & alii dodi viri poft
thritide. univerfalia. Illo tamen articuli non videntur cor¬
roborari, cum potius laxentur, fed tantum intem¬
peries jecoris corrigi, & fanguis in venis refrige¬
rari. Idcirco Galenus lib. 11 Meth. med. cap. xx,
balneum ejufmodi arthriticis maxime adverfum
infert. Nam cum prius dixiflet in febribus, imbe¬
cilla exiftente parte principe, balneum aquas dul¬
cis efle majoris detrimenti & periculi , fubdit:
Quod fi, praeterquam quod nulla pars princeps
imbecilla fit, etiam inferioris notae partium aliqua
fit invalida, veluti podagrici pedes, & iis qui arti¬
culari vitio laborant, univerfi corporis art^uli,
maxima falutis pars aegro comparabitur ex bal¬
neo ipfisinfirmis partibus, quae fupervacuafunt
excipientibus. Affolent enim nonnunquam & ci¬
tra balneum fupervacanea in partes infirmas con¬
fluere, a balneo vero magis, ut pote fuccis ipfis
per id liquatis, tum viis per quas meent patefadis.
Ambo enim haec ex moderato calore proveniant
necefle eft. Haec Galenus. Ego tamen exiftimo
ex parte articulos balneo aquae dulcis corroborari
pofle, quandoquidem ex calidis fluxionibus fre¬
quentibus contrahunt in fe artus intemperiem ca¬
lidam, obquam fiunt imbecilles, & facile non
modo recipiunt, fed etiam attrahunt humores in
corpore mobiles. Haec intemperies corrigi aqua:
dulcis balneo poteft; praeterea venarum laxitas
eadem conftringi, fi eo modo adminiftretur , quo
nos in podagricis docuit Trallianus his verbis: Bal-
tifrmdibd nea a q u£e his conducunt; atque ea qua

Traiii&m. vefperi adhibentur magis quam matutina. Nam
poft cibum maximam vim ad calidorum intem¬
periem corrigendam obtinent, praefertim in gra¬
cilibus, ficcioribus &acrioribus corporibus. Nam
in ejufmqdifi quotidie balnea adhibeas non eis
nocebis, led plurimum etiam adjuvabis. At priuf-
quam ager in calidum balnei aerem ingreflurus
fit, confert ei pedes aqua frigida prius irrigare.
Vbi vero medium domum balnei ingreflus fuerit.

deinde modice fudaverit, fitula tepida ei fuper-
fundentur, atque ita totum corpus hydrelao per¬
ungi oportet. Porro balnei aerem temperatum
efle convenit, fimiliter & lavacri folium. Poft
undtionem, ex tranfitu ftatim in calida folium
ager ingredietur. Quod fi etiam frigidam aquam
influere contingat , pedes fcaturigini fubmittat,
priufquam in ipfum defeendat. Egreflurus rurfus b
thermis defeendere omnino in frigida folium de¬
bet : & fi aftas fuerit Sc obledtetur, in ea natet j
veftimentis autem indutus pedibus iterum aqua
frigida injiciatur. Reveritus a balneo in domum
ager non ftatim bibat vinum, prafertim merum;
fed ptifana cremorem aut tepidam aquam prius
aflumat. In medio autem prandii fi aftas fuerit,
aquam frigidam; fin aut hyems, temperatam bi¬
bat. At fi hoc balneo non fatis corroborati efle vi¬
deantur articuli, validiora poterunt adftringentia
& refrigeranila adhiberi, emplaftrum diacalci-
theos cum aceto rofaceo, fuccus acacia cum pof-
ca, lycium cum croco.

Quod fi nodos & tophos materia podagra fe-
cerit, ut folet contingere (fi quando diu & fre- toUmdi!°
quenter fluxione tentati fint artus) vel per fe fpon-
te a vidtu nimio, craflos &r crudos humores gene¬
rante j vel a mala curatione, nempe adhibitis mar¬
gis quam decet refrigerantibus & narcoticis, aut
validis difeutientibus tenui humore exhalante,
craflo & terreftri relidto iri articulis atque impa-
<ftb; aut praaflatis humoribus a validis exficcan-
tibus & acribus, fine admiftione eorum qua c emol-
liunt, his quoque tam internis quam externis re¬
mediis erit fuccurrendum. Ad redram autem ho¬
rum curationem , plurimum fcire intereft a qua¬
nam materia oriantur. Nam fi pituitofa fit, ut ple-
runque eft , erit excalefaciendum & attenuan¬
dum. Pro internis horum remediis proponuntur
a Tralliano antidota, inter quas duo haec mihi ma-
xime arrident, quod conftent ex iis medicamen¬
tis , quae haberi poflunt: primi deferiptio talis eft:

Rec. centaurei unc. v, chamaedryos, hyperici,
ana unc. ix, ariftolochiae rotundae, gentiana:, pe-
trofelini, agarici, phy dulcis, mei ana unc. iij, fpi-
cae nardi unc. j i excipito meile, datoque ex aqua,
tepida. Alterius antidoti deferiptio, quod datur
ad annum fimiliter, praeterquam quod callos in
articulis concretos fumme difeutit, medetur
etiam articulorum, capitis, ftomachi, oculorum,
jecoris & renum dolori, urinaeque difficultati, eo¬
dem Tralliano tefte , qui ipfum dat menfe Ianua- Modtunbi-
rio diebus quinque alternarim. Februario,Martio,

Aprili diebus quinque alternarim, Iulio uno die , tum *
Augufto uno die, Septembri uno die, Ocftobri
duobus diebus alternis, Novembri duobus diebus
alternis, Decembri quatuor diebus alternis. Abf-
tinendum eft mero, carne fuilla, bubula, lepori¬
na; Item braffica & finapi & crudis omnigenis ole¬
ribus , hydrogaro. Et bene concoquat aeger, qui
medicamentum aflumet, pedes aqua calida lavet
& oleo inungat, Iatftis potione abftineat. Rec. '
rhapontici, agarici, ana unc. ij , phy unc. iij , pe-
trofelini macedonici, & meu ana unc. iiij , gentia¬
nae , hyperici ana unc. vj, ariftolochiae unc. vij,
centaurei unc. viij, chamaedryos unc. ix, dantur
viris fcrupuli duo ; mulieribus, unus. Novit quen-
dam Trallianus cum tophos habere ineepifletj
L dpco&ti

Cataplafma
pro durio to¬
phis.

Cataplafma

Caleni.

Cerati citri:
defcriptio.

8 1 Adrlani Sphelii

decodto chamaspyteos & origani afliimpto pro-
hibuifle, ne alii nafcerentur. Huc refer ea etiam
antidota podagrica quas fuperius recenfuimus.
Porro externa remedia fint, fi nondum nodi arti¬
culorum plane gypfeam aut lapideam materiam
contineant, ammoniacum cum modico aceti difi-
folutum, vel hoc emplaftrum, Rec. olei olivarum
veteris unc. ij, lythargyri aurei prasparari in te-
nuiflimum pollinem (vel lapidis pyritis praeparati
fecundum Diofcoridem ) gagatis (cui ineft vis
emolliendi & difcutiendi, unde & podagricis me¬
dicaminibus & acopis additur, tefte Diofcoride)
& adipis decoctionis pernas vetuftae, ana unc. j,
additur unc. fs. aceti, ubi fluxiones calidae nodos
moleftare folent, coquitur in emplaftrum: pro¬
derit & oleum viperinum, & lacertae viridis, &
adipes earundem praefertim vetuftiores. vel, Rec.
diachyli fimplicis unc. j, ammoniaci, galbani,
bdellii, fagapeni, ana drach. j, oleftfrini, liliorum
alborum, ana unc. fs. pulv. ireos unc. j, M. coga¬
tur denuo.in ceratum. Validius, quod emollit Sc
difcutit cataplafma pro duris tophis. Rec. rad.
bryoniae, cucumeris agreftis, iridis, figilli Mariae
crudae, ana unc. ij, rad. altheae, 8c liliorum albo¬
rum fub calidis cineribus coCtarum , ana num. iij,
fem. urticae, finapios, nafturtii, ana unc. j, trita
cum adipe anferino , & oleo amygdalarum dul¬
cium q. s. fiat cataplafma; imponatur, faCto prius
fomento cum decodto altheae, malvae,florum cha¬
maemeli &c meliloti. Ceratum excellentiflimum
topho’s articulorum diflolvens adeo, ut neque an
oborti fuerint adhuc appareat. Rec. aphronitri
unc. viij, therebinthinae unc. xij , cerae unc. xv,
olei veteris unc. xxj , lixivii, quo piliarii utuntur
pro lanis fuccidis abluendis, quod etiam nonnulli
Graeci protofta&on vocant, unc. vj. Hoc jubet
uti Trallianus ut prasftantiffimo. At celeberrimum
eft, & a multis hodie probatum quod ex cafeo
veteri a Galeno conficitur. Rec. cafei veteris &
acris unc. iij, vel quantum libet; intingatur injuris
carnis luillae falfae fuflicienti quantitate; mox in
mortariis fubadfum piftillo , tophis imponitur.
Nam cute fponte difrupta abfque fedtione arti¬
culos citra noxam quotidie lapidibus liberans refi¬
cit. Alii poftea ad Galeni imitationem pedes fuum
falitos in aqua decoquunt in mucilaginem, cui
poftea admifcent cafei antiqui partes duas, naftur¬
tii pulverari partem unam, & fic emplaftrum con¬
ficiunt, quo innumeros a fe curatos efle teftantur.
Podagricorum tophis ac nervorum feu tendinum
diftortionibus hasc facile parabilia prasfcripfitDio-
fcorides: ammoniacum cum arida pice impoli¬
tum , bdellium jejuni faliva emollitum, cannabis
fylveftrisimpolita, ftyraxfaliva emollitus, fefa-
rnum in forma cataplafmatis adhibitum. iEque
efficax eft hoc ceratum, quod ex tabaco confici¬
tur, & citrinum appellatur: Rec. fucci tabaci, feu
herbas reginas unc. iij , certe citrinas noviflimas
unc. ij, relinas pini unc. ifs. refinte terebinthinas
unc. j, olei myrtini q. s. M. fiat ceratum molle.
Huic addantur luta emollientia & refolventia
quorundam balneorum naturalium ut D. Petri &
D. Bartholomasi in agro Patavino ; quibus mane
atque vefperi lingulis vicibus per horam vel am¬
plius calide foventur articuli, mox aqua thermali
abluuntur & imponuntur cerata & emplaftra pras-

fcripta, magis & minus refolventia & emollientia,
uti requiret indicatio. Nonnulli hic validius fta-
tuunt fuffumigium ex lapide molari, quod fcirrho-
fis nodis commode adhibetur. Prius pars nodofa
fricatur donec fudor appareat, deinde inungitur
hoc unguento; Rec. olei amygdalarum dulcium
unc. ij, adipis gallinse, anatis, olei chamasmelini,
ana unc. j, medullas cruris bovis, relinas pini, ana »
unc.fs. cerae flavas drach. v, dilfoluta ad ignem
fiat unguentum. Bis haec undtio quotidie repe¬
tatur (uno intermedio ad unguentum & frican¬
dum deftinato) donec durities adfuerit. In hoc ca-
fu reperio etiam pretiofum hoc cataplafma, quod
praeter nodos podagricorum etiam luis venereae
duras & fcirrhofas collectiones difcutit. Rec.fter-
coris caprini pulverati, farinae hordei, fingulorum
partes asquales, aceti acerrimi & aquae ana q. s. ut
poflit fluere j deinde fupra pannum lineum diften-
datur, & alligetur parti nodofas tam calidae quam
poteft fufferri uno die, altero vero quiefcat ab
ejus impofitionejungatur tantum aliquo emollien¬
te , 8t nonnihil refolvente, ut adipe anferino, vel
praefcripto unguento: nec debet hoc cataplafma
renovari quo die imponitur, nili nimium ficcefcat.

Quod livero gypfea materia, aut inftar lapidis
dura, vel terrae cimoliae fimilis (qualem in nofo-
comio Delphenfi notavit Foreftus, & ego Olmu-
tii ex articulis digitorum manus cujufdara paupe¬
ris effluxifle, qua pingebat & infcribebat parieti¬
bus) ex nodis podagricorum exeat & ulcerari eva-
ferintj imponatur donec fponte claudatur ulcus
nec amplius talis materia emanet, diachylum fim-
plex prius cum adipe anferino emollitum, deinde
fine adipe ; triapharmacum, vel citrinum ex taba¬
co. At fi nodi & tophi a nimia exuftione humoris
melancholici vel biliofi nati fint, vel vi acrium
medicamentorum plufquam decebat calefacien¬
tium & ficcantium: a cibo ficcante & calefacien¬
te ,»prasfcriptis antidotis, aliifque omnibus, quas
corpus & humores ficcant abftinendum eft: me¬
diocriter calefacientibus & hume&antibus lapi-
defcens materia diffundenda diflolvendaque. Igi¬
tur foveatur locus decodto malvas, althasas, flo¬
rum chamasmeli & meliloti,capitis caftratijpoftea
lana fuccida imponatur. Emollit plurimum & ca¬
lefacit admodum convenienter quod in ventricu¬
lo caftrati jamjam madtati reperitur, & prasfer-
tim nutriti herbis appropriatis, fi eo adhuc calen¬
te per aliquot dies partes foveantur. Vidtus ratio viclmm .
non modo ratione materias,fed etiam temporis re-
miffionis dolorum pro prasfervatione, & tempore
paroxyfmi variat. Nam podagras acaufa calida
fitis & fames non admodum laudantur, dum ur¬
gent dolores j quodhifce & partes & fanguis in¬
flammetur , evadatque acrior & biliofior, biliofi-
que famem non valde tolerent, ut in arthriticis a
pituita, vel mixtis humoribusbiliofis cum multa
pituita. Tempore igitur dolorum a biliofo humo¬
re natorum detur ptifana hordeacea, vel farina aut
panis codtus in aqua cum modico butyri recentis
vel juris carnis non valde nutrientis, vel cum fe¬
mine melonum, vel la'dte amygdalarum dulcium;
quali modo & oryza coqui poteft in aqua pluvia
ut in pultem prorfus abeat, & fic condiri cum ali¬
quo ex prasfcriptis, vel cum facchari modico.

Carhes in prandio affumat, vel earum contufum &

imo

de Arthritide. 83

imo faepe abftinere a carnibus multum conducit
arthriticis, prasfertim fauguineis. Frequens enim
comeftio carnium generat podagram dixit Rha-
fen. duodecimo Continentis: ratio eft quod plus
alimenti accumuletur in corpore noftro quam
partes nutriendae requirunt, & praecipue articuli,
qui in provediori astate,ut & juventute,non attra¬
hunt tantum alimenti, quantum in adolefcentia
& pueritia: in quibus aetatibus articuli non folum
nutriebantur, fed & augebantur ac firmiores foli-
diorefque evadebant: quod cum non amplius
contingat in juvenibus ac viris & aetate provectio¬
ribus, inde fit ut alimentum fuperabundet ek ni¬
mis nutrientibus cibis, & inde in excrementa pra-
vofque humores vel crudos commutetur. Non¬
nulli tempore paroxyfmi conceflerunt ciceres a
cortice liberatos & lentes. Dantur commode car¬
nes cum boragine , buglofla, beta, laduca, vel
potius endivia, foncho, cichorea codae &orn-
phacio : etiam fpinachia, malva, portulaca cum
modicis uvis paffis, & butyro recenter fado: hoc
enim minus calefacit. Potus fit aqua pluvia vel flu¬
minis in qua panis calidus lo.tus eft vel maceratus,
vel pars cruris bovis fine carne Sc medulla coda,
vel hordei decodum cum uvis paflis & cinnamo¬
mo , vel aqua faccharata: fitim enim fedat, & per
urinas in multis Facile tranfit. Vnde prasfcribitur
& aqua coriandri. Hoc claretum etiam commen¬
do : Rec. hordei mundi M. j. prunorum damafce-
norum num. xx, granorum berberis, fi fubacidum
potum velit, unc. iiij * aquce pluviae vel fluminis
lib. x. bul. ad confumptionem tertiae partis j amo¬
tis ab igne&r adhuc calentibus adde cinnamomi
craffiufcule incili unc. fs. facchari albi lib. fs. co¬
la per manicam Hippocratis. Atque haec omnif
in declinatione nonnihil immutanda, ut paulo ple¬
nior fit vidus : fed vino Omnino interdicatur.
Averroes dimittendum efle vinum monet quoul-
que integre fanetur : quam fententiam non¬
nulli putant intelligendam efle quo tempore ur¬
get dolori alii vero non tantum quO urget, fed
quo debet praefervari. Sane iEgineta fcribit plu¬
rimos fanitatem confecutos, qui prorfus a vino
abftinebant: hOrum alios per morbi initia libera¬
tos; alios in pofterum rarius, & minori cum dolore
v\M mio accefliones percepifle. Quod fi autem paroxyf-
inus abierit , vidus ratio nihilominus proba eft in-
ftituenda, quas generationi materias calidas,& par¬
tium principum imbecillitati opponitur, qualis eft
refrigerans atque humedansjam prasfcripta, fed
paulo plenior, prasfertim fi aeger non cogatur de¬
cumbere, fed propter vitae inftitutum mediocriter
fe exercere queat vel debeat. Igitur in prandio
ex carnibus comedat caftrati , vituli aut caprae
Iadantis, bovis, & maxime ejus ventrem. Novi
quofdam, inquit Trallianus, qui cum fluxione co-
piofiflima & valde acri laboraret^, tunc maxime
carnibus bubulis adjutos fuifle. Dicebant enim
non amplius fe continue aut vehementer pedibus
dolere, quemadmodum cum vidu tenui uteren¬
tur : efle autem pedes bubulos aut ventres magis
quam decodum. Porro erat hic aetate florida, &
calidior temperamento. Alibi tamen Hippocra¬
tes jecur bubula carne incalefcere fcripfit. Ave-
cennae laudantur phafiani, attagenes, perdices,
gallinas cohortales non pingues admodum, meru¬

las , turdi: pifces faxatiles carnis albas atque fria¬
bilis in aqua codi, cum pauco oleo, & paucis
acribus feminibus: item teftudinis, ranas aut vipe¬
rae caro, qua comefta novi quendam dolore co¬
xendicis liberatum, qui extradum ejus per cir¬
culationem deftillatum afliimpferat. Nam per cu-
tim materiam ex alto pellit & difcutit cum fudo-
ribus. Porro coquitur cum oleo, vino, falis exi¬
guo & anetho j fi eque praeparatam puto in omni
arthritide convenire. Cochleae latas potae tollere
dicuntur articulorum dolores, ut Plinius autor eft.
Oftracoderma, ut pedines, chamae, dadyli, un¬
gues, oftrea concedi interdum poterunt: myaces
articulari utiliflimifunt, ut refert Plinius. Carnes
teftudinum coquuntur, eodem autore, in aquae
congio fale modice addito, ita decodarum ad
tertias partes fuccus articularios morbos lentien-
tibus bibitur: ejufdem decollatae fanguine pedes
fricantur. Hordei farina in aqua coda, vel tritici,
velptifana, vel puls avenacea cum modico buty¬
ro recenti, vel jure carnis bubulae; & ova tremula
commoda funt. Inter legumina conceflit Trallia¬
nus fabas virides 8 c ficcas leviter fervefadas: item
fafeolum Alexandrinum, quod puto nunc efle ha-
reomam Caramaniorum 8 c dora didum, pere¬
grinum apud nosj feritur aliquando in Italia. Hoc
enim inter omnia legumina quas novi, minus in¬
flat, & eft melioris nutrimenti; a casteris abftinen-
dum: frudumpomaceum bene maturumadmo- TmstMar-
dum dulcem,inquit Trallianus,offerre confulo cir- con ’
ca horam fecundam vel tertiam j prasfertim per¬
fica aut rhodacina, aut uvam duram, & non ad-
ftringentem,damafcena, mala dulcia,citria purga¬
ta & excorticata probe j quibus addo mala vinofi
faporis fub cineribus coda, & cytonea. Pyrum
vero, malum punicum aliaque omnia raro aut ne¬
quaquam offerre jubet. Arthriticis noxia, nuces §manhrirn
juglandes, aut pineas, aut amygdalas, aut placen- afm>xuk
tas. Ex bellariis caftaneas potiflimum affumere
voluit Trallianus. Acetum quoque in omni cibo
pro condimento nocet, quod nervis, tendinibus,

& ftornachi tunicas fit maxime innimicum.uno aut
altero cibo in prandio & ccena asger fit contentus.

Varietas enim eduliorum repletionis omnifque fe¬
re fluxionis mater eft. Braflicam edentes,tefte Pli¬
nio , liberati a podagra inveniuntur. Si aeger pras-
feriptis pro potu uti noluerit, nec vino abftinere,
bibat loram, aut vinum tenue oligophorum, facile
per urinas tranfiens, quale in planis locis natum in
Italia, & arenofis colligitur menfe Iulii & Augufti
ex uvis asftivis bene maturis; in frigidiori regione
ex uvis maturis montanis exprimitur muftum , cui
tertia pars aquae fluminis, a nonnullis chalybeata
permifeetur, imponitur in cadis donec bullierit
per menfem, deinde obturatur orificium, ne quid
exfpiret, & fic fervatur ad annum. Alii vinum
graminis extollunt: poteft graminis radicis debi¬
ta quantitas aquas incoqui, quas cum vino folet
ante ebullitionem permifeeri. Cur Trallianus ab-
finthites vinum his praefcripferit equidem non af-
fequor, cum calfaciat magis, & caput gravet, &
inducere fomnum videatur, fi cum cibo fumatur.

Fortaflis eo fluxiones fifti autumat, quod biliofa
detrahat, quas ftomacho & alvo inhasferunt, uri¬
nam cieat , crapulam in potu prasfumptum ar¬
ceat,ut de abfinthio fcripfit Diofcorides. Porro nil
L 2 pejus

ViBtu ratio
in pituitofa.

Adriani Spigelii de Arthritide.

pejus iu hoc morbo quam bibere inter prandium, perfluis, fomno denique poft prandium. Robo-
& coenam jejuno ftomacho, & praecipue fi vinum rant articulos, praefertim pedum, caligae integrse
fit, quod aeger bibit. Hoc enim vehementer mo- ftridae ex panno infedo cocco baphica feu K.er-
vet fluxiones & irritat nervos jecurque & fangui- mes, cum quo etiam dormiat fi velit.,
nem calefacit. Sic & ftatim bibere in prandio vel Pro pfeudoarthritidis curatione duabus fatisfa- ffobwbi
coena non confert valetudini, fed odo vel decem ciendum eft indicationibus, nempe humedandi '
bolos praefumpfifle de cibo melius eft. Poft coe- artus exficcatos, & regenerandi naturalem eorum
nam etiam bibere vetitum volo, ac multum quo- humiditatem. Pro his confequendis conducet
que bibere. Arthritici a fanguine hac eadem vi- (omiffis in totum purgationibus,& praefertim acri-
dus ratione funt tradandi, fed paulo tenuiori & bus & vehementibus, ob nimiam eorum exficcan-
minus nutriente; dandaque omnia quae minus fan- di'vim, quae articulis nocere poffunt) interius vi-
guinis generant. At fi pituita arthritidem caufet, dummedicamentofum,exteriusbalnea,fomen-
confert hic vidus adhuc tenuior ,& cibi ac potus ta, emplaftra,unguenta adhibere. Vidus praefcri-
interdum abftinentia. Corporibus enim carnes hu- batur, qualem biliofae arthritidi praefcripfimus;
midas habentibus famem adhibere convenit: fa- pleniorem tamen & minus refrigerantem ficcan-
mesenim, inquit Hippocrates, corpora ficcat. temque. Sint omnia, quas menfis apponuntur bo-
Quamobrem ubi doloribus vel fluxionibus tor- ni fucci, facilis concodionis, nec multas fuperflui-
quentur, femel in die comedant, parum bibentes tates in corpore gignentia, qualia funt,carnes hoe-
in prandio, vel fi tantum abftinere a cibo neque- di,vituli lamentis, cappones & pulli gallinacei pin-
ant, incidentia, attenuantia , calefacientia & fic- guiufculi, eorumque pedes j carnes fuillas recen-
cantia offerantur, & quas non multum alunt. Ea- tes ftomachis robuftis, elixas potius omnes quam
dem etiam intermediis temporibus quando a do- affas; ova recentia (orbilia tremula, ptifana ex hor-
loribus vacat asger pro praefervatione porrigenda deo, fpelta feu zea, avena, farre, oryza cum jure
paulo pleniore vidu j quae multum nutriunt bis in carnium prsedidarum; cafeus recens, lac recenter
die offerantur neque multa. Convenit hisimpri- muldum & potum. Potus fit vinum tenue, matu-
mis oryzae fuccus in aqua codas cum faccharo & rum, fubdulce, & oligophorum. Balneum aquae
cinnamomo afperfo ; vel ex jure carnis porrigatur dulcis alteratum radicibus altheas, & malvae, ca-
cum petrofelino alterato. Carnes commemoratae pitecaftrati, pedibufque ejus & vituli: ingredia-
fint potius aflae quam elixae, pifces faxatiles fimi- tur sger quotidie ad minus femel. Exeuntem, &
liter i fed elixari quandoque poterunt cum petro- fi fit ambulandi impotens, ducere tamen oportet,
felino, anetho, foeniculo, hyflopo, fatureja, ma- ut exerceantur leniter articuli, & fic ad ipfos hu-
jorana, ferpillo, pulegio. Vvae paflae & cappares miditas attrahatur; cavere tunc oportet, ne aer
in aceto mulfo conceduntur. A pomis, pyris, pru- vel cilidior fit, in quo aeger verfatur, vel (rigidior,
nis, perficis, caeterifque ejufmodi fru&us abfti- fed tepidus. Calor enim eofdemex poroslaxan-
neat Aetius etiam juglandes & piftachia concef- do, ipfumque illum qui affluit humorem attenuan-
fit. Vinum aliquando bibat tenue, fulvum, matu- do difcutit & abfumit. Frigus vero articulos con-
rum atque vetus, fed parce attingat. De caatero ftringendo in ipfos humorem, quem poftulamus,
potus fit aqua cotfta cum anifo, foeniculo, uvis illabi non finit, & tendines mufculorum rigidos fa-
paflis, radi ce acori, cinnamomo ; vel cerevifia te- cit, qui ad articulos confluunt: unde ad motura
nuis, in qua baccae lauri vel juniperi, vel radix fit asger ineptior. Haec etiam ut praecaveantur
lappae vel uvae paflae, dura adhuc recens effet, una confulimus, ut aeger a balneo oleis adtu calidis cir-
bulIierint.Extollitur hic multum aqua mulfa.Nam ca articulos inungatur , quale eft amygdalarum
Mefues affedtus frigidos cerebri, nervorum & ar- dulcium, chamaemelinum, maftichinum, narciffi-
ticulorum juvare ait, loco vini potum tuflim hu- num, olivarum dulce, 8 c lumbricorum: a caeteris
midam, puris & pituitae craflae expedlorationem refolventibus abftineatur. Adhiberi etiam articu-
promovere, lavare, tergere , purgare vifcera, at- lis poterit emplaftrum ex eifdem oleis confedum
que inteftina & meatus urinarios, colicis prodeffe, cum medulla cervina, vitulina, exungia fuilla re¬
ae calculum in viis urinae prohibere ne hereat aut centi & butyro quam recentiffimo, additis muci-
generetur. Quamobrem & Plinius, mulfumdari Iaginibuslini, althaeae & foenigraeci & cera flava
folere veteribus articulari morbo laborantibus, noviflima: praefertim fi convelli patientes fe circa
memoriae prodidit. Venere in omni arthritide abf- laborantes articulos perceperint. Tunc mulfam
tinendum eft, at in calida quam maxime & ftatim praebere fatis eft, & vino interdicere. Vbicumque
a cibo j hanc ante cibum moderata corporis exer- a balneo abftinuerint (inquit Petrus Salius)fbmen-
citatio juvat, fatigatio fummopere laedit, quod ta ex eifdem rebus, nempe ex quibus fit balneum,
a laflitudinibus corpus & articuli imprimis inca- parata in ufum habeant: in quorum adminiftratio-
lefcant. Vehementiora exercitia & corporis mo- ne hoc animadvertant adftantes, ut antequam ca¬
tus cum levi laffitudine iis, qui frigidis fluxionibus ro detumefeat, vel hominem & balneo educant,
tentantur, jure concedantur. Caveat fibi etiam vel fomenta removeantjalias in his adminiftrandis,
aeger a forti fridtione, caligis & calceis anguftis, fuccedente humoris attradi refolutione, reftaura-
ligaturis fortibus, sequitatione forti 6c vigiliis fu- tio deperditte humidttatis non effet fperanda.

FINIS.

ADRIANI SPIGELII
BRVXELLENSIS

D E

LVMBRIGO LATO,

LIBER.

INDEX CAPITVM

D E

L V

MBRICO LATO.

Cap. i.

Quid Vermis ,

ii.

Qujd Lumbricus, e \/ mvs , fyejoy ,

in.

Quid Lumbricus rotundus, latus feu planus , qtoyyliov,

IV.

Propria Lati Lumbrici nomina ,

.Figara is 5 Defcriptio Lumbrici Lati ,

VI.

Qujd Vermis Cucurbitinus Arabum , Twid degener Auroris,

92,

VII.

An Lumbricus Latus fit Animal ,

VIII.

. Ite ejus generatione & materia,

ix. Pituita quomodo tranfeat in lumbricum latum , Zzt quinam hujus prima

forma , py

x. Plures uno non nafci: nec bis in homine nafci notatum, 97

x 1 . Locus generationis , utrum craffum fit , an tenue inteftinum, 97

xii. Qua atategeneretur in humano 'ventre ? 98

xm. Anpariat , 99

Xiv. Qucimdiu vivat, ' 99

xv. Signa ejus'Diagnoflica, 100

xvi. Prognoflica ejus figna, 103

xvii. Spumam fit ejus curandi ratio * 104

1»

ADRIANI SPIGELII

BRVXELLENSIS

D E

LVMBRICO LATO,

LIBER.

Tlttut fit int¬

remis eft in
[Sum, &

hjeUa omnitt
iwnmfitce-

E ructu
Bombyces,

Qujd Vermis.

Voniam ad hujus animalis
pleniorem,quam hadenus
a Medicis, atque Philofo-
phis tradita eft , notitiam
& varia ejus fynonyma in-
telligenda plurimum pro¬
derit , prius cognofcere,
quid Vermifr Lumbricus, tk-
/atyfc, fyig/w, antiquis figni-
ficent, ftatui hujus libri initio, loco prooemii, ha¬
rum vocum fignificationes diverfas tradendo, la¬
tius quam Medico fortaffis convenire multis vide¬
bitur, exfpatiari. Parvorum igitur animalium fan-
guine carentium, quae ewpi Graecis, Latinis In-
fifta dicuntur , genera plures continent Ipecies
quam enumerari pollint propriis nominibus. Ideo-
que obfcuro aut nullo nomine delignantur aliqua,
quae a Grammaticis non fine ratione mdkn^s, St
aicuky/Kici , id eft. Vermes, St Vermiculi vocantur.
Etenim omnem vermem infectum efle, atque om¬
ne fere infedum vermem, patet ex eo, quod vix
ullum ipfedum eft, quod non vermis aut fit, aut
certe fuerit. Nam appello proprie fermem infe¬
ctum oblongum, 8t pedibus carens, quod autfpe-
cies eft perfedi animalis ac deftinati ut ex eo nil
aliud generetur, ut lumbricus, hirudo; aut princi¬
pium eft infedi pedati, fivefponte more planta¬
rum provenientis, ut culicis ; feu per fexum gene¬
rati , ut apis j five utroque modo , ut mufcas. Ari-
ftoteles Hift. de animalib. lib.v,cap. xix, omnia in-
feda, aut ex animalibus,aut fponte provenire fcri-
bit. Quas ex animalibus procreantur, omnia a
verme oriri manifeftum eft. Nam omnia inficia,
ait Philofophus, qua pariunt a coitu, vermem faciunt,
excepto quodam genere papilionum , quodparit quiddam
femini cnici ftmile,intus humorem continens. Sed etiam
ex hoc femine nafci videtur eruca, quae nil aliud
eft, quam vermis, eodem tefte. Qui bombycum
erucas,filum fericum nentes aluerunt,experti funt,
ex femine,quod papiliones pepererunt,eas quoque
prodire, deinde in chryfalida mutari, atque ex
hac fieri papilionem. Iam & eorum , qux fponte
proveniunt, ortus primordia, modo fint fenfibus
noftris manifefta (nam in minutiffimis animalibus
propter corporis exiguitatem interdum latent) fi
diligenter examinaverimus, rariffime fane, quas ex
verme produda non fuerint, reperiemus. Rede
igitur Veteres Graeci obfcura infectorum nomina,
quibus proprias quafdam fpecies fignificabant,
vermem dixerunt, & expofuerunt, nomine fcili-
cet omnia infeda comple dente.

C A P. II.

Quid Lumbricus , e'©W®**

S Equitur Lumbricus , cujus appellatio latius
apud Latinos, quam apud Graecos patere vi¬
detur. Illi e,nim per lumbricos intelligunt non tan¬
tum vermes, qui in animalium ventre generantur*
fed etiam qui ex terra ipfa oriuntur: nam terre¬
nos vermes, quos Graeci vis fis , id eft, inte-
fina terra,lumbricos terreftres five terrenos nomi¬
nant : Hi vero per iXptyyx, ('quod Latini veteres,
proprio magis nomine carentes, pafiim lumbri¬
cum, paulo latius quam deberent, interpretantur)
vermes tantum in animalium inteftinis, feu ventre
nafcentes defignarunt. Sic Ariftoteles lib. v Hi-
ftoriarum tria genera iXfttvQav enumerans, loqui¬
tur de lumbricis in excrementis animalium, ad¬
huc intra eorum corpus contentis, enatis. Et lib .
vixi Hiftor. quando inquit, tXptivJu. fub cane bafle-
ro , atque tilloni innafci j locutus eft de ventris lum¬
brico. Et lib. i x Hift. Canes, ait, tritici herbam comede -
re, otuv iX/aivQatnv, id eft,cum lumbricis intejlinorum la*
borant. Sed & ante Ariftotelem Hippocrates nun¬
quam per ixpuvfyt aliud intellexit. Rede igitur
utrofque fecutus Galenus, lib. i de Locis male af-
fed. ubi recenfet nonnullos morbos, ex quorum
cognitione devenimus ad certam notitiam loci af*
fedi, fcripfit 'ixpuvfts in folis inteftinis nafci. Er¬
go eorum , qui vim Graeci hujus vocabuli non fa¬
tis funt aflecuti, vana mihi videtur difceptatio,
qua contra hunc Galeni locum probare conan¬
tur , lumbricos in aliis corporis partibus * praeter¬
quam in inteftinis nafci. Porro cum tria recen-
feantur.lumbricorum, feu iXphQuv genera, teres
nempe, latum, & quod afcaris appellatur; notan¬
dum eft ftridim apud Latinos Lumbricupi, & «A-
fimpliciter apud Graecos, capi quoque pro
uno ex praedidis generibus, fcil. pro tereti, feu ro¬
tundo , quod huic, ut caeteris generibus, nulluna
nomen proprium donatum fuerit, frequentiufque
caeteris in animalium, hominis praecipue, ventre
confpiciatur. Nam latus lumbricus habet fua no¬
mina , quas paulo infra recenfebuntur & tertium
genus dicitur afcaris. Ita Hippocrates lib. i Epi-
dem. non aliam lumbrici in ventre geniti fpeciem
intellexit, quam teretem, five rotundum, dum in¬
quit, cuidam 'dmi Koiklnsepi-Sia-faa vygf
pcid’ iXfuyyuiv , id eft, irritata alvo, liquida, turbida
cum lumbricis exivifje ; fic & alibi : fed in libro de
Crifibus recenfens bonae Crifeos ligna ait, com -
modum effe Ikpuvftg fu lumbricos exire, morbo adjudi¬
cationem tendente. Quod & lib. 11 Prognoft. & in
Coacis praenotionibus de lumbricis rotundis feri*
bit. Et clarus agricola Conftanti nus Casfar, agens
de nafturtii

"tria lumbrU-
genera.

Lumbrici wx
cur pro tereti
accipiatur.

itemConJiofU
tini Gajarih

Adriani

de nafturtii femine q ySvotrpS Kj dlvn mvopuvov eA-
pdhfja-g, k. mmco; i$dy{ , id eft, cum mentha ,, & vino
■potum lumbricos & Unias pellit: diftindte per lum¬
bricos , teretes intelligens, tanquam nomine pro¬
prio deftitutos: per tasnias, latos. Similiter St -n
fisa* quid. < be/ ov apud Hippocratem , 8t Diofcoridem pro
ventris lumbrico fumitur. Nonnulli -m in¬
teraneorum animalia. St ventris animalia interpre¬
tari maluerunt; live quod fic etiam lumbricos vo¬
cent , live quod una cum his quascunque alia ani¬
malia , in inteftinis generentur, puta lacertas, fca-
rabasos, St castera his limilia (haec enim in ventre
hominis aliquando nafci, teftantur autores non
ignobiles) quae forma corporis, ac fpecie, a tribus
lumbricorum generibus jam didis variare cer¬
nuntur, ac nomine proprio carere. Sic Arift. lib. v
Hiftor. videtur tu animalcula appellafle,qui-

bus non erant indita propria nominajaut quae figu¬
ra , fpecie atque natura eflent infolentia St inau¬
dita. Ait enim quod in Cypri asrariis fornacibus
gignantur %^/ct bv tu> 7w^} tuv pctydAuv ptjoov p-
x(>ov tj [A.elZpvct, \jzw7rkfioci id eft, interprete Gaza,
beftioL pennata paulo mu fi is grandibus majores. Sic St
iElianus araneam appellavit. Quidam etiam

StV n W mi- ™ * 7m inter enumerat. Et Suidas ex quo-
**»• dam feriptore de Pheretima regina dicit, eam

obiifle Kxriig %^/oig , quae Lucretius lib. v, faeva
vermina dixit in cadaveribus orta; alii pediculos j
Cur ventris nonnulli ventris faeva animantia. * Caeterum

lumbrici^- veteres Medici lumbricos ventris appellare vo-

dicantur. . . rr

luerunt, quod interdum hi, dum in ventre diutius
commorantur, aut maximi evadant, aut ferinos
induant mores, ac malignam 8t venenatam qua¬
litatem, qua non cedunt venenatis beftiis, quae
veteres quoque nuncuparunt. Nam & ab¬
domen perforafle aliquando legimus, St intera¬
nea exedifle nonfemel obfervavimus, taliaque
fymptomata excitaffe, quae Medicorum animos
in fufpicionem traherent veneni dati. Quid igitur
fit vermis, lumbricus, eApuyje vel 'Ihfuvg, fa¬
tis videmur, quantum ad praefens inftitutum per¬
tinet, explicaffe.

* Quoniam Herodotus lib. i v Pheretimam , Cyrenes reginam tradit,
corrofam fuifle iV dVxim: Et Plutarchus in Artaxerxe dicit: oCXaj
VjeaAnxfs lisra' cpjogps >(#ij et\ jnjJilv©- § ^e*^ldf(ftl@- ayafyvat: do6ti
viri exiftimant, MJxds, & o-ku^ki» efle fynonyma. Certe apud Home-
<sGxm. rum dGhaj funt tantum vermes, qui peculiariter in cadaveribus , vulne¬
ribus, aut ulceribus nafci folent; ita dicSti ri UAa , quod fignifi-

cat volvo. Et in hac eadem fignificatione puto fumpfifle Herodotum
quoque & Plutarchum , ac inde non fatis tutam eorum verfionem, qui
aCxd? interaneorum vermes, & ventris animalia, nempe lumbricos in¬
terpretari aufi fnnt.

C A P. III.

Gjuid Lumbricus rotundus , latus feuplanus ,

zpoyyoAov, '8?k<*\v.

N Vnc quid«»?£/a/ & mivla. fit apud Graecos,
efifet indicandum, tanquam ad inftitutum li¬
bri proprie fpedtans, nili prius meminiffe oporte¬
ret , Lumbricorum ventris ab Ariftotele tria ge¬
nera recenferi, gpoyyvAuv , vsXa]etuv, & oitnt.ci^j.Suv,
id eft, fecundum Theodorum Gazam, latum, teres ,
clr quodaficaridum appellatum eft. Sic 8c a eseteris po-
fterioribus Medicis Grascis. A Latinis, ut Celfo,
tantum duo, teres fcilicet, & latum. Similiter Sc
ab Hippocrate duo tantum putantur recenferi,
teres fcilicet, St afearidum. Ita, quemadmodum
hic latum, fic Celfus afearida prasteriifle videtur.

Spigelii

Nam in genuinis libris Hippocratis nulla lati ver¬
mis unquam fadta eft mentio; cum ea, qusc funt in
libro de morbis, etfi ledtione maxime digna, neu-
tiquam vero Hippocrati attribuenda videantur.
Putaverit fortaflis aliquis, Celfum per genus lum¬
bricorum teres, non modo commune id genus
pueris frequentiffimum intellexifle , fed etiam
afearida ; utrumque enim teres eft, videnturque
magnitudine inter fe differre,!! figuram eorum fpe-
dtemus. Nam illi majores, quifaspe vifuntur, ter¬
renis vermibus funt prorfus fimiles; hi vero tineis,
in lana pulverulenta, aut ferico humido, quando
nondum ex feftucis aut filamentis domum fibi pa¬
rarunt, recenter genitis. Idcirco ab horum fimili-
tudine Itali Veterinarii tarmas vocant vermes te¬
nues five afearidas, quas in redto equorum intefti-
no gignuntur. Ablyrtus antiquus Hippiater, -n-
fi$ovctg , id eft, tineas appellat. Non ideo mirum
etiam lumbricos teretes ventris tineas a Plinio 8c
pofterioribus appellatos, quanquam in quibufdam
locis apud eundem Plinium pro tinea, lumbricum
latum intelligentem, proculdubio legendum fit
tasnia, ut ex fefpientibus patebit. Porro cum ob
figurae varietatem fpecies lumbricorum conftitu-
antur, diligenti confideratione indiget, quid spoy-
yuAov & vsXevm proprie appellemus, ut inde non¬
nullorum interpretum manifeftiffimi errores elu-
cefcant, quibus dudta maxima pars Iiteratorum,
pro plano lumbrico cucurbitinum fumpferunt,
longitudine aliquando lato parem , nequaquam
latitudine & planitie. Profedo per spcyyvXcv , nil
aliud puto intelligi debere, quam teres , hoc eft
longum & in latitudine rotundum, veluti virga: id
enim ad unguem fignificat. Quamquam Gaza &
reliqui rotundum vertunt. Grammaticos & Rheto¬
res fecuti, quidiverfa pro iifdem faspe fumunt.
Per vsXcltv vero, planum , id eft, cujus fu perficies
per lineam redtam deferibitur. Quamobrem mi¬
rum fortaflis‘curiofioribus videbitur, Celfum ele-
gantiflimum Latinorum Medicorum, -n vsXouru »
latum interpretatum fuifle. Nam etfi sXpuvg vrhu-
Teta, triplo aliquando, imofextuplo latior videa¬
tur tereti, ita ut ob hoc lati vermis agnomen me¬
rito fibi adfcifcat ; tamen tanta eft ejus longitudo,
ut proportione fumpta longitudinis, & latitudi¬
nis, teres lumbricus multo adhuc fit latior & craf-
fior. Pifces, quos Ariftoteles -aXajitg nominat,
Plinius & alii planos funt interpretati, etiamfi ma¬
gna ex parte tam fere lati fint, quam longi. Ger¬
mani plerifque oceani accolas, prifeum Grasco-
rum nomen adhuc fervare videntur, dum paffe-
res marinos, & alios pifces his fimiles planos, pla-
teifas vocant. Redtius igitur licebit vsXctleiou) eA-
planum lumbricum interpretari, in defignan-
da lumbricorum fpecie: quamvis fimpliciter ea¬
dem vox pro lato quandoque fumatur. Vtcum
nzhu\tiou> oSov, latam viam dicimus; Latinis, pla¬
team.

C A P. IV.

Propria Lati Lumbrici nomina: mivla ,

Tcehia, Fafcia.

I Am ad propria lati lumbrici nomina acceda¬
mus , quasprascipue a figura animalis ipfi impo¬
lita funt. Etenim quod fafeiis fit fimilis, mivutv 71
Grasci,

Vermem U.
tum ignor*.
vit Hippocrk,

Abfyrtt 7 i

flSitlS.

Licentiof*
Theod. Gm
verpo

vM fi quit,

Pifces phm
diBi, j»‘W
potitu.

Pldtifi Gir
manarunt.

Vermes cu¬
curbitini qui-

toojm,

‘*In Glof
Grammaticis eft, tf&s mixi/.©-,

C A

P. V.

sjjudNcmh

kS^V 1 *

Hippocr# 1 '

de Lumbrico Lato. %> ,

Graeci, & Latini tamam appellare voluerunt. Nam cubitos, ut funt inteftina, & fecundum eorum lon*

Plato in Sympofio ait: ?mv 'j &w vQclt(m, *j If/rs gitudinem cum fuis tranfverfis plicis detradtum.

7j Anu mmou) A iyxai , id eft, omnem autem anguftam Etenim ex veteribus Hippocrates, feu audior lib.
telam textilem ex lino vel lana, fafciam dicunt , feitta- xv de morbis , admirabilem longitudinem huic
niam. Invenio in Onomaftico Erotianiin Hippo- animali adfcripfit, dum ait, partem ab hoc verne
cratem, lumbricos latos prascipue nominari xr r abrumpi , aliquando duorum , trium, aut plurium cubito-
£/.# 4 , dum inquit ; xypjoi -xv^/ug A ijavltxf ccj vsAex^aoq rum, qua per alvum redditur. Galenus, feu autor ejus tib
tApuvJsg , id eft, Caria proprie dicuntur lati lumbrici, libri, qui inter Galeni libros hodie circumfertur, e '

Anutius Foefius valde arbitrarium putat, an apud & Introdudlio feu Medicus infcribitur, (aliis He*
Hippocratem Erotianus legerit xtifu, pro rodoti efle exiftimatur) nonnullos horum ver*

Apud Suidam , &c Hefychium leguntur xyptcq & mium tam longos eife dicit, ut in totum exporri*
xnpiuil (quse vox ufitatiflima eft in Novo Telia- gantur inteftinum. Idem Alexander Trallianus
mento) & xyp&c&i , a xeipoo , quod fignificat tundo , confirmavit in Epiltola de lumbricis. Scribit enim
pro fafciis, loris, ac taeniis. . Suidas xeifim , « b(@r ad tantam magnitudinem eos pervenire, ut uni-
tdivrjg %oiviuv Tmpicursg ly-ajh, v, Seo-pScn vag xAivag , verlb inteftino coextendantur: quin etiam con-
id eft ,Jpeciem cinguli ex juncisfalli ,fmilem loro . quo ftare , quandoque excretos fuifle, qui fexdecim
lecli vinciebantur, exponit. * Qui medicorum Ara- pedum longitudinem prope asqu arent. Idem au*
bum fcripta in Latinam linguam tranftulerunt, tor referens hiftoriam mulieris, quas ab affumpto
pro latis vermibus cucurbitinos pofuerunt, ficque purgativo ex Hiera fadlo lumbricum ejecit, qui
vocarunt eos, quod dicantur agri iis laborantes, putabatur duodecim cubitos &" plures in longitu-
veluti cucurbitas femina per inferiorem ventrem dine habere, latum vermem proculdubio intel*
una cum excrementis reddere: vel quod tasniam lexit. Plinius ait, tasniam in homine nafci triginta
conftare exiftimarint ex multis vermibus femen pedes longam, & amplius. Ex recentioribus Ron*
cucurbitae referentibus. Germanis dicitur pro- deletius, eum tantum duorum cubitorum, quem
prie 333ajjer-$a(f> / id eft, vitulus aquaticus (folet uxor militis cujufdam in caftris Perpinianis excre-
enim in multa humiditate degere) cum Iumbri- verat, animadvertifle feteftatur. Nemo,quantum
cum rotundum proprio nomine vocent equidem ex fcriptis clarorum virorum 6t multo¬

rum fide dignorum relatione potui meminifTe,hoe
breviorem unquam notavit, qui ex hominis ven¬
tre prodiiflet. Nam qui ulnam tantum longum fe
vidifle fcribunt, latitudine paulo majori quam fe-
miunguis, integrum non viderunt, fed tantum
ejus fruftum. Quanquam verifimile eft, in ad*
modum tenello, nec diu nato, breviori eum cor-

S Ed figuram hujus animalis nobis fatis perfpicue pore prasditum efle; aut ubi in animalibus homine

indicarunt veteres ipfo folo nomine tasnias, minoribus,ut canibus,oritur: quemadmodum lon- ter Hommct
quod ei commodiffime impofuerunt. Siquidem giorem, ubi in equis, bobus, & aliis id generis ma-
albas lineas fafcias, quibus infantes communiter joribus quadrupedibus, quas hac eadem moleftia
involvuntur in Italia, & aliis plerifque Europas re- faspe tentantur. Amatus Lufitanus integrum vi-
gionibus, plurimis lineis per tranfverfum asquali ditquatuor cubitorum longitudine. FoelixPIate-
intervallo infignitis, ex filo goflypii vel lini craf- rus, quadraginta pedum. Thaddasus Dunus in
Coris intdkto conflantibus ob mollitiem & firmio- cujufdam uxore juvene, quas in agro Tigurino ha*
rem deligationem, tamexadte refert, utexifti- bitabat, unam partem ejedam quinque ulnarum,
mem veteres nomen magis proprium huic impo- & alteram, qute viginti luperabat, in neutra caput
nere non potuifle. Hippocrates, ut in hujus ver- & caudam adfuiffe : quod adhuc magno eft ar*
mis defcriptione pergamus, lib. i v de Morbis,eum gumento relidam hujus vermis portionem alicu*
efle ait, veluti cv]&pa £ verpa, Mvx9v , id eft, album ra - jus notabilis longitudinis , quas tandem in dyfen*
mentum intef inorum , nempe alba ab inteftino abra- teriam & hydropem conjecit mulierem, & paula*
fa tunica; quibus verbis formam & colorem fatis tim ad interitum deduxit. Porro ratione tantte
aperte defignavit. Non enim per inteftini ramen- longitudinis exigua latitudinis portio ab audori*
tum intellexit eam mucofam fubftantiatn, quas bus traditur more fafeiarum. Semiunguem exi*
aliquoties in diarrhasa biliofaab inteftinis, pro- guum latus erat, quem fupra diximus Amatum Lu-
pter acrimoniam humorum prasterfluentium,abra- litanum vidifle quatuor ulnarum longitudine ; mi*
ditur j t aut quam coqui, qui farcimina parant, in nimi vero digiti, quem Thaddaeum. Hasc latitu-
abluendis inteftinis folent diligenter detergere j dinis proportio diligenter a Medicis notanda eft, pmiomta
neque etiam alteram , quas in laeva dyfenteria ab ut, cum aegri fruftulatim excernere plerumque md *'
interna propria inteftinorum membrana vi humo- foleant hoc animal, conjicere poflint, quam Ion*
ris, aut acrioris medicamenti avelti, & per alvum gum adhuc in corpore fit relidum, & quam vali*
excerni confuevit. Hasc enim ex multis parvis ra- do ad expellendum opus fit medicamento, Petrus
mentis eft conflata, & , ut clare loquar, ramenta Paulus Pereda in fcholiis ad Methodum Michaelis
funt, non ramentum; fed voluit fignificare unicum Pafchafii refert,fe adeo magnam fafciam vidifle,ut
inteftini ramentum interioris tuniese inteftini, id- fere ulnas longitudinem attingeret; adeo cavam,
que tenue, non valde latum, nedum longum ad ut totam manum includeret. Vbi quid per cavum cavuto
t De qua conflat Hippocratem mentionem fecilte lib. \n , aph. ixxx, intelligat, nonaflequor. Nam filatameflb Veli tK*
velnti Ivtry&h ea vocans : quando dicit. Et quibus dejeftiones fi ftare uique adeo , Ut, lateribus Uttifque nonnihil inCUr*

pauca vertunt; fubfi “ vatis in circulum, tantam cavitatem fecerit, quas

M totam

Figura & Defcriptio Lumbrici Lati.

po Adriani

totam manum comple&i potuerit; profedto in¬
credibilis fuerit hoc animal longitudinis, utpote
quod ratione tantas latitudinis, quas palmam ad
minus asquavit, plufquam ad trecentos pedes fe
rermisUm extenderit,cum hoc animal neutiquam monftrum
(etfi rarius caeteris lumbricis in nobis genere¬
tur) fed fuis omnibus membris, & debita propor¬
tione , tam longitudinis, quam latitudinis abfolu-
AnkuU ver- tum, & numero articulorum , qui funt incifuras.

Sed quomodo tam longum latumque animal in
inteftinis fpacium habere poffit, non poteft huma¬
na intelledione capi. Vt propterea apud Plinium,
ubi fcribit,intra hominem taenias tricenum pedum
mnitu expli- a Iiquando,& plurium longitudine nafci,proculdu-
ceim. bio recentiores multi mendofe legerint trecenum,
hoc eft, tricentenum pro tricenum , id eft, trigin-
caput ver- ta - Caeterum quale fit huic vermi caput, nonex-
mu. tat apud antiquorum aliquem, juniores diverfa

proferunt. Nam Amatus Lufitanus verrucofum
vidit, ex quo corpus latum procedebat. Ronde-
letius oblongum,parvum, oculis deftitutum. Ga-
bulinus videtur id roftrum acutum a figura nomi-
Koftmmacu- na fFe, quam roftro acus pifcis comparavit* Fore-
um ' ftus lib. xxvi, cap. xxxvi, in quodam adolefcen-
tulo vidit in mucronem , tanquam fubulam defiif-
integra lum- f e . A multis vulgo creditur, caput efle exiguum,
giem cum ac- cum paucis quibufdam pedibus, more araneorum.
curatijfima Ego au tem , quanquam nunquam caput videre
ne primus m- potuerim, non levi ratione conjicio, huic efle par-
^buit^vir' vum * n acutum definens, & roftratum, ut aliis eft
vere Magmu lumbricis; quod modo exerere folent, modo con-
cijjimM n?*" trahere ad libitum atque recondere, veluti lima-
NicdaueTui- ce s cornua, & alia multa animalia linguam,mufcre
1‘ltimcnjis‘ epibofcidem. Etenim eodem cibo alitur augefcit-
^imf&^se S ue 5 °I uo C2ete ri lumbrici. Nam omnes praspara-
nator , Medi- tum quoddam alimentum liquidum,veluti chylum
‘tomZAwHi jam confedtum, (iiam aliquid aliud, quod egeat
fecundi^, in vel oris, vel linguas, vel dentium praeparatione,
wthn!bm~ aut ventriculi concodtione ) fugendo hac parte
lib. 1 1 , cap. capiunt, quod proprio verbo Graeci vocant c^v-
yiiimentum. Hanc partem (quam feu linguam, feu prin¬

cipium , feu caput appellare libet, parum refert)
nonnulla infedta, quas pedibus carent, aculeatam
habent, ut hirudo; aut admodum mucronatam,
ut folida corpora queant perforare, veluti lum-
tumbrici t e - briei terreni, & iis fimiles in ventre nati, qui tere-
rctes perfo- tes dicuntur, quos aliquando inteftina perforafle
r&umbiii-* legimus, & per umbilicum prodiifle; per angufta
cum. venarum mefaraicarum orificia perrupifle in ra¬
mos venas portas mefentericos , inde in venam
portas tranfiifle, ibiqne conftitifle, & tranfitum
alimenti impedivifle, ipfi vidimus. * At ne latius
digrediantur, noftrum lumbricum latum mollio¬
rem hanc partem anteriorem obtinere ex eo con¬
jicere poflu mus , quodmoleftiflimaspuncftiones,
quales aegri a lumbricis rotundis aliquando in ven¬
tre patiuntur , non percipere fe dicant ii, qui lato
laborant. Igitur ab ejufmodi capite puto ftatim
Corpus lati corpus plaui vermis prodire, prius quidem latius

le.

* Nam anno millefimo fexcentefimo primo, cum Patavii pro publica
anatome jecur , quod excarne vocant, prapararem cujufdam mulieris
confiftentis itatis , qui in nofocomio prope ides Divi Francifci majo¬
ris mortua, ad tantam maciem erat redadta, ut praeter cutim , &ofla,
vix quippiam compareret carnis, quod offa contegeret, quatuor lum¬
bricos teretes fpitbami unius longitudine in ipfo trunco veni porta; fe
infinuaffe, ac toti corpori alimenti aditum, & viam obftruxiffe , Viro
Excellentiffimo Hieronymo Fabricio Aquapendenti, praeceptori noftro
monftravimus, qui eos poftero die in publico Theatro anatomico om¬
nibus medicini dodtoribus, & ftudioiis pro miraculo afpiciendospro-
pofuit.

5c craffius, atque fi ad aliquam infignem longittr-
dinem accreverit, a lateribus crifpum, mox an-
guftius, tenuius, paucioribus, & minoribus late-
fum crifpitudinibus, donec paulatim in caudam
delinat anguftam, & tenuem nullis amplius lateri¬
bus crifpatam. Quandoquidem duas partes lon¬
gas ab hoc verme abruptas videre nobis contigit, *
quas praster alias breviores Maria uxor Cafparis
Helveti(qui cum ipfe Germanus eflet inclytam
Germanicam nationem mercede Patavii hoipitio
excipiebat) duabus vicibus, nec eodem tempore
excreverat. Harum una, quae prius ex ano pro¬
pendens ab ejus forore (quae putabat primo efle
lumbricum teretem) extrahebatur manibus, mox
infignis longitudinis pertaefa unguibus dilacera¬
batur , quinque cubitorum longitudinem fupera-
bat, finem vermis feu caudae partem continens,
cui extrema caudae particula unum, vel alterum
adhuc pedem longa deerat , fortaflis antea ab
aegra infcia fponte abrupta. Hoc integrum fru-
ftum, qua parte a verme recenter abruptum, di¬
gitum minimum latum erat, ad caudam paulatim
vergens anguftius evadebat. Erat ejus fubftantia empori, /w.
per totum mollis, denfa, exanguis, alba, membra-
nae inteftinorum fimilis. Qui colore eam flavo, cdu
& ad fubcineritium tendente depingunt, iiscon-
fpedta eft nondum a fordibus & excrementis blu-
ta, vel jam in corpore mortua aliquandiu detenta.
Cafparus Wolfius albam quidem & ipfam com¬
memoravit, fed nigris maculis diftindtam. Atno-
ftram vidimus prorfus candidam, lineis, feu inci- spira imbri.
furis, more infedtorum, quibufdam (quas fpiras u '
dixerunt nonnulli, quod harum beneficio multis
voluminibus fefe hic vermis , quafi in circulos
contrahat) aequaliter a fe invicem diftantifyus, per
tranfverfum praeditam, in quarum fpatio interme¬
dio habebat quaedam, veluti internodia, lenticu¬
lae figura, quae a nonnullis vermes cucurbitini,
quod cucurbitae femina referre ipfis vifa funt,
quando abrumpuntur fingula , funt nuncupati.
Thaddasus Dunus fquamas, & adhuc redjius geni- Genicui\
cula, a nodorum in herbarum caule fimuitudine,*
appellavit. Haec, ubi alimeuto funt repleta, co¬
lorem fufcum, & nigras veluti maculas, aliquan¬
do praebent: fed omni humore vacua, prorfus
alba funt, & ipfa parum elevata, & veluti ex dua¬
bus membranis conflata, inter quas alimentum
pro nutrienda tota ejus vermis parte, quae incifu¬
ras interjacet, continetur. Nec ufpiam fubftantia
vermis craflior, quam in hifce nodis, & tamen vix
fuperant craflam cerebri membranam, quam du¬
ram matrem vocant anatomici ; aut communis
animalis, ut porci aut ovis veficam, fua craflitie:
hi paulatim verfus caudam progrefii quanto erant
cauda: extremo viciniores, tanto minores evade¬
bant ; ut tandem in cauda extremitatibus oblite-
rarentur , unde intervalla quoque incifurarum
femper minora & obfcuriora cernebantur. Late¬
ra ubique in hac parte erant aqualia, & plana. At
in altero frufto, quod poft annum eadem mulier
ejecit, ocfto pedes longo, craflum digitum lato,
nodi majores, crafliores, rariores incifuras, latera
notabiliter crifpa erant. Rondeletius fcribit fuum,
quem vidit,fuiffe a lateribus ferratum. Carolus CIu- l*»*
fius,in fcholiis fuis ad Monardum, lib. 111 de fimpl. u , eU
ex novo orbe delatis de verbena, refert Lucam
Farellum

lorum Vjiu.

Convolutio
hu\u* vermis.

Olfervutio

Weckiri.

Muttito figu¬
ram «qua.

Reilufla ad
antiquitatem
auRoris[en-

tentia-

Uolerii ver¬
mis latue
monflrofiu.

hemWiert.

de Lumbrico Lata*

9 i

OBSERVATIO RARA.

r Onjlrum fuijfe, uti AuBor ajfeverat, non latum
L lumbricum >ucrmem illum quem excretum a rufii-

Farellum crifpum quoque produxifle. Et profe-
do hic vermis eget crilpis lateribus, maxime par¬
te lui corporis latilfima, nec procul ab ore, quod A /T C
in flexuofis inteftinorum voluminibus degenti tam 1.VJ. h

longo & plano animali, flexuofosac veluti inor- co Wieruife vidijfe refert lib. iv de Prafiig. Daemon.
bes aut femicirculos, fados motus in omne latus cap. xvx , ne cui dubium fit, operantium faBurum me
natura debuerit accommodare , qui in tam plano exiftimo , fi adjiciam raram hifloriam de ifii fimilibus
corpore ad pronum & fupinum facile, ad latera vermibus , una cum iconibus eorumdemad vivum deli-
vero plana abfque eorum extremitatibus corpo- neatis, quos videre contigit Patri meop.m. D. Antonio
ris, & frequentibus nodis, feu dearticulationibus, ^Antonida Vander Linden , Enchufanoprimum, deinde
peragi nequibant. Igitur fi quando in hac corpo- Amflelredamenf Medico experienttfimo. Eamfic refert.
ris parte, qua crifpa habet latera, unum latus in Anno cid idc X i , Enchufie puerulus quatuor
fpiras fe convolvit ac torquet, oppofitum benefi- amorum cum per duos integros annos admodum langui¬
do crifpa: fu a: fubftantise cedit, aequalifque red- dus fuijfet, & toto eo tempore de ventris {qui & tumidus
ditur fuis extremis in diftenfione. Atque hinc pa- femper durufque erat) doloribus punciionibufque nunc
tet caufa tam admirabilium flexuum, ut in glomi, acerbioribus , nunc remifioribus conquefius effiet , ac fiepe
ex filo convoluti fpeciem fe quandoque formet, tenuem atque atram materiam magnis ctim torminibus co-
ubi medicamentorum vi ex ventre hominis totus piofie admodum per fedem evacua fiet, tandem xvm Iu-
propellitur. Caeterum incifuras in aliis vermibus nii cum fmilis coloris & confifientia excrementis tres in-
rubro colore aliquando notatas fuifle accepimus, fgniter monflrofos vermes {quorum ad vivum formam
Pronum quid fit, atque fupinumnon facile eft in delineatam adjunBa tabula, & coloribus infeper expref
eo animadvertere, cum utrinque, dum aquas in- fiam dvJoy&qxSp exhibet) magno cum [creatu ,prafente
natat expanfus, aut infaxum planum, afleremve matre in matulam,cui infidebat, depofuitiVnde mox ven-
proj icitur ,fibifimilis fit: at fi baculo ex aqua ex- tris dolores evanuerunt , ejufidemque tumor admodum
panfusinfublime attollatur, videntur tantumla- imminutus efi. Materfiliolum abollafitblevans, inque
tera ab una parte finibus fuis contrahi, ac veluti in fecibus hac monfira videns, quia horret ollam attingere,
fe mutuo coire, apparetque tunc teres. In hac fi- pannum cannabinum,quali tergendis & mundandis pavi-
gura compofitus efle videtur, quem Weckerus, in mentis nofirates ancilla utuntur, non procul inde ex cla -
muliere quadam triginta quinque annorum in val- vopendentem dum adferre properat & olla fuperinjice -
leGregoriana obfervavit , quam ait lumbricum re, interea horum vermium unus ex olla orapropendens
ododecim pedes longum, una cum foediflimis ex- in terram delabitur , & per cloaca foramen celeriter pro**
crementis ejecifle per alvum, tenuem, non valde firpens evafit, diligenterque mox extra domum quafitus
inanem, non adamuffim teretem , craflitudinis inventus non fuit. Ego ob rei novitatem advocatus,pofi-
lumbrici terreftris. Sed hasc figura , ut aliquoties que horam adveniens, atque rem totam ex pueruli matre
expertus fum, perit, fi in aquam lumbricus demit- intelligens , injeBum olla pannum tollo , bacilloquefeces
tatur, & planam tunc ad modum fafeiae recipit, atras & teterrimum fetorem fiirantes moveo, ac confie-
Fortaffis in hoc verme deferibendo, videbor fuifle 61 a monfira inde aufero , non fine admiratione dicens ad-
paulo prolixior & curiofior , quam res poftulat, fi antibus non monfira , multo minus vermes effie fedju-
fed non fine frudu. Accurate enim per lumbri- niorum anatum rofira cum annexis afiperis arteriis, eaque
cum latum Hippocratem, & alios veteres, nii aliud haud dubie a quopiam in ollam antea injeBa. Sed aliter
intellexifle, quam vermem in inteftinis genitum, fe rem habere mox tum probabilibus rationibus mater,
planum, anguftum , plurium cubitorum, figura tum motus ip[ certo docuit, quo [adhuc, horrendi ifii
fafeiae, fubftantias inteftinorum fimilis, common- vermesprafentibus variis (fieBatoribus moverunt , nunc
ftrare fum conatus. Scholiaftes Hollerii feribit, fe contrahentes, nunc iterum extendentes.
puellam quandam Parifiis, quae in taberna ad por- Porro prima figura utriufque vermis dorjum fieupar-
tasDivi Iacobi decumbebat, album vermem la- tem fiuperioremofiendit. In hoc autem verme defideraba-
tum, palmo majorem, fatis craflum, rejecifle per tur oblonga ac tenuis cauda -, quod forte ea in validiore &
nares, nulla tuffi, nullo vomitu praecedente. Per molefiiore excretione lacerata & abrupta in fecibus im-
quem vermem non intellexit noftram taeniam, de merfamanferit.

qua fermonem habemus, fed alterius generis, ad Altera figura utriufque vernis non tantum ventrem
teretes potius lumbricos reducendum, perquam feu inferiorem partem-, fed&prater integram caudam
rarum, quod natura folet in corpore, ex materia inter duos ab utroque latere appendentes longiufculos &
idonea, pro materiae, & agentis caufae varietate, anatinis non admodum abjimilespedes, foramen injuper
producere. Sic neque Foreftus lib. xxi obferv. oblongum & hians, inque circumferentia hirfiutumorif
xxxv, ubi infantem duorum fere annorum com- infiar, oculis exponit.
memorat, plufquam centum vermes per alvum p V I

dejecifle, non longiores medio digito, &latiores ' V ’

deprefliorefque rotundis, alios (ut quidem ex eo- Quid Vermis Cucurbitinus Arabum, Tamia
rum brevitate licet conjicere)intellexit. Neque is devener Aucloris.

lumbricus, latus dicendus eft, quem feribit Wie- ^

rus ex ruftico expulfum, fibi vifum odo pedes QEdhaud monftrofa atque ihfolens videtur ea
longum & digitum unum, ridu oris Sc capite ana- vermium feries, quam Cornelius Gemma Fri-

tis. Figura enim plana fafeiae non adfcripta,& pro- fius, olim Medicus Lovanienfis, Vir folide dodus, Longa/erUs.
pterea in monftrorum catalogo reponendus* duodecim aut tredecim pedes longam, catenatim

fibi adhaerentium, ac feminum cucurbitae, feu
cucumeris fpeciem praebentium eo in libro nobis
M 4 depinxitj

Adriani S'\>ige lii

9 Z

de Lumbrico Lato,

Autm opi¬
nio de longa
vermium fe-

Ctiturbitinui
Vermis cum
fafiia non
confunden-

Tmit dege¬
neris antiqui
Grui non
meminerunt.

depinxit» qui de occultis natura? chara&erifmis animal efle negarunt; atque tantum fubftantiam
infcribitur. Etenim fimilem Antonius Benivenius efle rudem, & membranofam, quae quandam ver-
infuis medicinalibus obfervationibus videtur an- mium delineationem, & quali inchoatam, non
notafle, ubi ait, fe vidifle aliquando feriem ver- abfolutam fpeciem prae fe ferre videatur» efle vo-
mium quatuor cubitorum longitudinem exceden- luerunt.Idque etiam veterum teftimonio putant fe
tem, quae unicum corpus, St unum Vermem refe- probare, quos ajunt dixifle, fubftantiam quandam
rebat, ex multis libi invicem mordicus inhaereu- efle adnatam ipfisinteftinis, qua? animalis formam
tibus connexum. Et,quia equi fere omnes morbos repraefentat quodammodo.Ego nil quidquam tale
pati dicuntur, quos homo» praetereundum hic non ex veterum fcriptis unquam elicere potui; ut pro-
eft, quod Mufa Brafavolus in pullis equinis Her- pterea admirer, tam lapientes viros de iis dubitaf.
culis Ducis Ferrariae mortuis ob ingentem ver- fe, de quibus neutiquam erat ambigendum, ac
mium copiam, quae in lingulorum ventriculis con- veterum fere omnium teftknoniis, alicujus forte
tinebatur, obfervavit; nempe hos vermes fuifle obfcurum locum antepofuifle. Peraeque idem iis
colore, partim rubicundos, partim fubnigros, fi- contigit, quod olim Sorano, qui dracunculi ge-
gura feminis cucurbitae. Ego quoque pidorem nus,quod lumbricis limile animalculum in regio-
Germanum ante aliquot annos-Patavii conveni, ut nibus Indiae fupra iEgyptum in mufculofis horni-
hoc fruftum verae fafciae, quod hic depingi cura- num partibus, brachiis fcilicet St femoribus tibiif-
fi, delinearet, is mihi retulit fororem fuam Au- que, in pueris etiam in lateribus fub cute confiftit»
guftae Vindelicorum fimiles figura , quales Gem- mauifefteque movetur, negavit animal efle; ve¬
rna depinxit, excrevifle, quorum iconem, quam rum tantum nervi alicujus concretionem, qui opi-
mihi erat pollicitus, derepente Patavio avocatus nionemfolumducat,quodmoveatur.Namquem-
ad Magnum Hetrurias Ducem, relinquere non admodum hic Soranus nunquam mihi vifus eft vi-
potuit. Pfeturam igitur Gemmae noftra? iconi ad- difle dracunculum, quod in Graecia malum hoc
junximus,propterea quod multis vifa fit fafcia,feu fit infolens; aut fi forte Indi hoc affedi in Grae-
taenia veterum; quamvis ex multis vermibus, fe- ciam tranfireflt, non curiofe infpexifle, ut nos nu¬
mini cucurbitae fimilibus conflare nonnulli fint perrime in carduele avicula; aut fide dignis rela-
arbitrati , quidam etiam partus ejus efle. Si- toribus non credidifle, propter liimmam rei novi-
quidem Arnol^us Villanovanus cucurbitinos ho- tatem; eodem plane modo exiftimandum eft, ejus
Ice vermes appellans, opinari aliquos refert, in novae opinionis inventores de lato lumbrico, aut
ventre taeniae, quam cingulum vocant» generari, nunquam, aut fane negligenter lumbrici lati cor-
Quin proba St fide digna Matrona, inquit Monar- pus, St figuram intuitos; nec antiquorum teftimo-
des, nuper in magno quopiam verme, quem ejus niis ullam fidem habuifle. Etenim fi lumbricus la-
avia aegrota dejecerat, fe vidifle multos vermicu- tus non eft animal, cur Hippocrates, Ariftoteles»
los cucurbitae feminibus fimiles afleveravit. Ve- Galenus, & alii pofteriores, lumbricum nomina-
rum mea fert opinio, tam longam feriem vermium runt ? Refpondebifne fortaflis, quod ftriis 8 t fe-
in ventre. Taeniae confiftere non pofle, uti mox dtionibus haec membrana praedita fit inftar ver-
probabo a forma corporis: neque ex multis ver- mium, non quod animalis vitam habeat ? At per-
mibus, ut fomniant autores, fibi invicem adhae- vetuftus Au<ftor lib. iv de Morbis %ptov vocat,dum
rentibus catenatim, conflatam; fed ex multis no- dicit os tS™ to fypiov, id eft, ut communis inter-
dis, veluti articulis, femen cucumeris referenti- pres vertit, qui habet hoc animalculum. Ariftoteles
bus, unum vermem efle compofitum, qui, quod etiam pro animali agnovit, dum eum in lib.v Hift.
non habeat fafciae aliquam fimilitudinem, non de- de Animal, cap. xix, inter infedta recenfuit, quae
bet pro veterum lato lumbrico fumi, etfi longitu- fponte oriuntur & pariunt. Plinius, de infedis lo-
dine par ei aliquando efle videatur , fed pro fuae quens, qua? nafcuntur in homine, taeniarum men-
fpeciei lumbrico, quem Arabes fortaflis cucurbi- tionem facit, quos alii pofteriores Graeci & Lati-
tinum vermem, a figura ejus articulorum, appel- ni fcriptores fecuti funt. Hippocrates, feu libri
lare voluerunt : quamvis Francifcus Pedemon- quarti de morbis autor, fenfum & motum ipfi pe-
tanus latos & cucurbitinos, ex Rabbi Moyfis, & culiarem aflignavit ; dum ait, totum animal in pilae
aliis Arabum interpretibus, pro ejufdem generis modum fe componere a pra?aflumptis medica-
lumbricis nominat. Ego nihilominus fafciam po- mentis bene prasparato homine. Et paulo ante,
tius, feu taeniam degenerem nominabo. De hac quibufdam, inquit, iter facientibus, aut labor antibus, &
apud antiquos Graecos fateor ingenue me nullam ventriculo calefcente , deorfum defcendit, ipfifquepromi -
reperifle fadtam mentionem ; ut propterea ali- net ex podice inflat m , hoc que facit , & de podice rejeca-
quando fuerim in ea opinione , fafciam noftram tur,aut retrocedit. Profedto non retrocederet, fi fen-
quandoque in ventre fe volvere pofle in fpeciem fu motuque careret. Certe primam partem hujus
talis vermis, qualem ex Cornelio Gemma hic fe- vermis a me depi&am, foror aegrae (ut multorum
eundo loco depingi curavi. omittam nomina, qui ipfum vivum excretum fuif-

fe viderunt) cum ex ano extraheret» adhuc lum*
CAP. VII. b fico adhaerentem digitis avulfit a reliquo cor-

An Lumbricus Latus fit Animal, P ore » & in a( l uam P r °j ecit > moventemque fe in

gyrum ad modum coronae aut cinguli fe vidifle

S Ed quia perobfcura atque cognitu perquam mihi narravit, brevique temporis fpacio exanima-
difficilis eft tam longi corporis generatio & vi- tum, reliquam partem, quae adhuc ex ano pro-
ta, nonnulli dubitare coeperunt, an id eflet anima- pendebat, denuo in ventre regreflam. Atque ego
tum, quod veteres latum lumbricum nominant, afleverare poflum, me apud aegram hanc aliquo-
Non defuerunt in arte medica nobiles Viri, qui id ties auribus percepifle, inftar pifeis in aqua fe volu-

M 3 tantis»

Non ejfe 4 »
antiquis pro¬
batur.
Mercurialis
notatur.

Carduelis

Dracunculi)

laborant.

animal

Hdoritt

probatur.

Lumbr.Zaltti
fponte nafd-

A ftrepitu
quem edit.

Generatio
ejue aquivo-

94 Adnam Sfiigeln

tantis, ftrepitum facientem in abdomine: quin getur. Imprimis autem videndum eft, quidPo-
etiam manu abdomini impolita fenfifle motum, iybus feu autor lib. i v de Morbis per fanguinem
tanquam foetus in utero conclufi.Et cum videam, & lac in pus converfum intelligere voluerit quid-
formam corporis, partium , articulorumque feu que Ariftoteles per excrementa intra animantem
fedtionum efle motui aptiflimam, ut paulo fupe- contenta. Etenim Polybus docens , quomodo
rius monftravi: nec tam longi corporis, ac defti- foetui adhuc in utero matris exiftenti, lumbricus
nata figura praediti, fieri pofle generationem at- latus innafcatur, ita ait: $^7» :roos

que confervationem per annos in ventre humano, ‘deni ? ydx o,k]@^ ^ § de/u,d]@^ mostimfiivx , x, vrXio-
abfque -vitali calore & fpiritu; nil aliud conclu- vcifyvj©*, aif yXvxt(& fuov ainoSt

dendum cenfeo, quarmlumbricum latum, animal ytvo\mej q x, $poyyjXaj\ Ixpuvjig «mj/ > T&dwd.
efle, & ex eorum genere, quodfponte genera- quas fic vulgaris interpres: ubi ex lafte &[anguine
tur more quarundam plantarum; quia nullo fexu computrefcente, ac redundante, utpote quod dulce e fi, pus
diftinguatur, & in ventre animalium, in quem nun- faftqm fuerit fervidum, animal ifiic generatur. Nafiun-
quam antea aliunde erat ingreflus, fponte pro- tur autem & rotundi lumbrici ifiic eodem modo. Sed

cum lumbrici in inteftinis, generentur, quomodo
fanguis 8t lac ed devenit, fi ore foetus non trahat
fanguinem, neque lac, dum in utero matris con¬
cluditur? Duplex refponfio. Vel enim dicendum
eft, ejus libri autorem credidifle una cumvetu-
ftioribus philofophis & medicis, foetum in utero
matris fugere, & ore alimentum capere, cum vi¬
derent excrementum , quod ftatim aut paucas

Sanguu
lac quia to.
lyio.

C A P. VIII.

De ejus generatione , lzf primum de materia,
ex qua najcatur.

Materia du-
plex.

Alimentum

quiflatuant.

Vnc, quomodo hasc fpontanea fiat genera¬
tio, inveftigandum eft. Ad hanc materias,

loci, atque caufas formalis indicatio eftnecefla- poft horas & partu ejicit infans, atrum quidem

ria. Materiam duplicem apud Scriptores invenio: primo, mox piceum & fanguineum (ut fcribit

nempe propriam ex Aetio atque iEgineta,& com- Ariftoteles) deinde ladteum ; vel quod magis cre-

munem. Appellatur enim communis, ex qua & diderim, exiftimafle in trimeftribus & quadrime-

alii vermes in inteftinis producuntur. Haec autem ftribus gravidis, & iis quae ultra hoc tempus ute-

alimentum efle dicitur,aut excrementum. Etenim rum geruut, eum fanguinem, qui folet ad mam-

'Polybus & Galenus alimentum ftatuunt: ille qui- mas fluere ac in lac quodammodo converti, ite-

dem lac, & fanguinem -, dum foetui adhuc in utero rum a mammis, tanquam quid dulcius, regredi ad

exiftenti innafcitur j hic vero, egreflo ex utero, uterum pro alimento foetui magis conveniente,

Zxcremen- cibum. Ariftoteles autem in excrementis adhuc ab utero deinde trahi per venas umbilici in jecur.

uemqui. jntra animantem contentis tam latum lumbricum. Idem enim autor libro de natura pueri, quifalfo

quam aliorum lumbricorum fpecies nafci docuit. Hippocrati adfcribitur , fadto foetu audtiore,

crudam & Casteri vero docfti Medici ex pituitofa materia, fic fcribit: sX^ fi dm § cupi fi tg kuv\o ro yXv~

hrtuitnfkm v j{~ c ida, gj cruda, chylove, qubd eo nutriatur, vi- xlirfiov, cl/ua 'j x, dan J yzXa.fi(Sp> incujyt.oy.vm hxi-

vatque in iis partibus, per quas chylus labitum aut ytv , id eft, Trahit enim quod dulcifiimum ejl a fanguine

ex utraque -quadam materia conflata. Solus Ae- adfefie , fimulque etiam Latie modice fruitur. Sic igitur

tius, fiquorundam, haud infimas famas virorum ubi fanguis ad jecur pervenit cum imperfedto la-

fequi volumus opinionem, lumbrici lati propriam <fte, ex mente Polybi, in ftomachum, & inteftina

materiam dicere videtur inteftinorum interiorem per venas portae ramos fluit, ibique in pus aut fa-

tunicam propriam , ubi fic inquit: Efi autem latus niem convertitur. Etenim in foeru, tam hominis,

lumbricus fi ita dicere libeat, permutatio pellicula intrin- quam alterius animalis quadrupedis, apparent in-

fiecus tenuia intejlina ambientis in corpus quoddam vi- teftina referta materia alba, glutinofa, puri fimili,

vum, quod continuos Jlomachi morfius infert. Quibus non quidem ei, quod ex ulcere aut vulnere ma-

Tmicainte- verbis non videtur velle Aetius interiorem intefti- nans, omnibus conditionibus laudabile exiftit; fed

lumTnonpo. norum tenuium tunicam in animal vivum mutari: cui flava materia, & ichorofa modico fanguini in-

tefl in animal f ec j definire lumbricum latum, aut defcribere per terdum permixta eft. Verum quod hasc fit excre-

mu an. formam & fubftantiam fui corporis, docens nem- mentum ex pituitofo humore & biliofo a capite

pe tam efle fimilem inteftinorum tenuium tunicas & jecore, aliifque corporis partibus detrufum in

internas primo afpe<ftu, ut quis eam converfam in fuam fentinam , quas venter eft inferior, in libro

animal efle diceret, fi liceret p,er rationem. Quis de formato foetu pluribus demonftrabimus. Hoc

enim fibifomniabit internam inteftinorum tuni- igitur erit illud pus, quod una cum ftercore vide-

cam in animal pofle converti, cum fit pars noftri tur Ariftoteles appellafle excrementum intra ani-

corporis fpermatica ? quis deinde hominem abf- mal contentum , ex quo fieri lumbricos volebat,

que ea vivere ? quomodo abfcedere ab inteftinis Infedfa, quas fponte proveniunt, inquit ,Ta,fi’ai

tam longas fafcias, qu® interdum omnium intefti- t f fam, tu l fi’ b> mg pca.tr. , Xj tistwv tu,

norum longitudinem vincere funt obfervat®, abf- fikv CKx.ixuy.trfiivuv, rd fi’ cv 7 iig Xfiotg, oiov fi racxi-
que intolerabili & lethali dolore, libi quis perfua- /fiJttf iXpuvfg, id eft, alia in animalium pilis, alia in
debit ? cum videamus in torminibus inteftinorum, excrementis& horum alia in excretis, alia in animali -
abrafo tantummodo muco ab inteftinis vimor- bm,veluti qui lumbrici appellantur. Neque enim (cum
dacis materise, acerbiffimos cruciatus excitari, duplex fit excrementum apud Philofophum, hu*
Quare explodentes tam indignam omni homi- midum nempe, quod in vefica folet contineri, &
num fide opinionem, revertamur ad eos, qui ma- urina dicitur, & ficcum , quod in ventre ) exifti-
teriam cum caeteris ventris lumbricis communem mandum eft, eum per excrementa intellexifle uri-
ftatuunt, ut tandem ex ea aliqua propria invefti- nam, & illa, quas in inteftinis craffis continentur,

& ftercus

Fvtum Im
pagere.

Autor lib. it
nat. puerim-

tum duple*

Arifl.

Vrina.

de Lumbrico Lato.

'Sterm, & ftercus dicitur, atque interdum abfolute ex¬

crementum a Medicis, ut videntur dodti Viri in-
tellexifle, & imprimis Hieronymus Mercurialis j
fed excrementi nomine id folum omne comple¬
xum fuifle , quod cv rstPdop ty, xatu , in ventre infe¬
riore, hoc eft, in inteftinis tam tenuibus quam crafi-
fis refervatur a natura ad excernendum ; five a ci¬
bis ingeftis ibi relidtum fit, tanquam inutile pro
alimento; feu a corporis praecipuis partibus, capi¬
te fcilicet, & jecore e6 delaplum. Quamobrem
etiamfi alimento excrementum fit contrarium,
jriffioteiii & non tamen Polybo (qui librum de morbis dicitur
Pcjybtconfm- f cr jpfi{£. j Ariftoteles contradixit, quod ille ex
y ' fanguine & ladte generari lumbricum diceret; hic
ex excrementis in animali adhuc contentis. Ne-
item Galeni, que etiam Galenus Ariftoteli, quod ex cibis lum¬
bricos nafci diceret; nec alii, qui ex chylofa ma¬
teria ftatuerunt. Omnia enim haec, ut fiant lum¬
brici, in excrementa mutentur necefie eft. Verum
quemadmodum ea, quae fponte generantur, ma¬
teriam aliquam determinatam & propriam ha¬
bent , veluti teftacea, qu® ispcitcddt/ Graecis di¬
cuntur, in limo fponte fiunt, fed tamen pro limi
differentia, fpecie diverfa (nam in coenofo, dice-
mtm pro. bat Philofophus,oftreae; in arenofo conchae, cha-
frl *' mae, folenes, pedtines proveniunt) fic etiam cum
ex inteftinorum excrementis nafcantur lumbrici,
pro excrementorum differentia, variare lumbri¬
corum fpecies oportet, ita ut aliud fit excremen¬
tum quod latum, aliud quod rotundum, & afca-
rida progignat. Id jam ratione inveftigandum eft
in excrementorum generibus, quod aut fimplex
eft, aut compofitum. Simplex, ut pituita, mucus,
feu crudus humor, bilis, melancholia, aqua, fter-
cus,& quicquid in alimentum verti nequit. Com¬
pofitum , quod ex hifce, vel omnibus iimplicibus,
oribapiopi- ve i quibufdam, eft permixtum. Oribafius inter
veteres fcriptor egregius lib. 111, aph. xxx, latos,
ex pituitofo; afcaridas, ex nigra bile & melancho-
Montani. lico humore; teretes, ex biliofo fieri fcribit. Mon¬

tanus inter recentiores, ex omnibus humoribus
omnes nafci lumbricos putavit, quod variis colo¬
ribus, modo flavo , modo nigro , modo albo, &
Galeni & rubro colore infignitos confpexiflet. At Galenus
•Horum. ex cruc j a 5 & Paulus iEgineta ejus interpres, ex
pituitofa, craffa, crudaque materia,omnibus lum¬
bricis originem efle, expreffe tradit; non ex cali¬
da , acri aut atrabilari. Has enim , inquit, cum
etiam nutrimenti naturam tranfgrefl® fint,ad lum¬
bricorum generationem inept® exiftunt, imo vi¬
ce verfa etiam corrumpendi ipfos vim habent bi-
liof® maxime fuperfluitates. Si quando una cum
lumbricis excreta fuerit flava bilis deorfum, aut
per vomitus, illos quidem in inteftinis efle fcito,
biliofum autem humorem, aut circa os ventris,
aut alia quadam parte conftitifle. Hujus fenten-
tiam reliqui omnes pofteriores Gr®ci & antiquio¬
res Latini fecuti funt. Nam Alexander Trallianus
in epiftola de Lumbricis,Celfus,Plinius,Columella
in libris de re ruftica, ex pituitofa vel cruda ma¬
teria nafci omnes lumbricos commemorarunt.
Quid igitur pro Oribafii defendenda fententia
adferemus,utpote qui hunc Pauli iEginet® locum
optime animadvertit, cum fuerit eo pofterior ?
SiT tX ^ erte 5 q uam q u °d Oribafius per bilem

mur ' flavam & atram, non intellexerit fiuceros eos hu¬

mores excrementitios, fed permixtos cum aliis*
nempe crudo & pituitofo, quem quia biliofi hu¬
mores fuperabant, potius biliofos, quam pituito-
fos voluit appellare. Etenim nullus Medicorum
dubitabit, ex vifcida, & glutinofa materia corpo¬
rari vermem, quacunque in corporis parte nafca-
tur. Hanc, fi quis adhuc in inteftinis exiftentem,
crudum humorem, aut pituitofum voluerit appel¬
lare , parum intereft, dummodo intelligat, pro
ratione mixtionis , diverforum humorum, loci
proprii, ac caloris, fpecies lumbricorum diverfas
generari: ut fi pituita cum multa materia terreftri
& ftercorea in inteftino redto fit, accedente ca¬
lore idoneo, afcaridas produci: ficut plurima bile
in inteftinis tenuibus cum pituita, lumbricos te¬
retes. Nam in eorum corporum difle&ione, qui
febre maligna obierant, plurima bile referta in-
teftina una cum multis lumbricis teretibus notavi¬
mus, qui bile repleti, tanquam eo nutrimento, vi¬
vebant. Lumbricum latum cuncfti autores ex pi¬
tuita lenta & vifcida formari teftantur , fed aliis
humoribus impermixta.

C A P. IX.

Pituita quomodo tranfeat in lumbricum latum ,

I Am quomodo tam longum animal formetur ex
hujulmodi materia, dicendum eft. Id fit opera
caloris infiti, qui fufcitatur de potentia materi®,
quam in aditum deducit, ubi propriam & peculia¬
rem quandam putredinem in ventre acquifivit ex
obftrudtionibus, ob quas non poteft a natura no-
ftra h®c materia evinci, ut mutetur, vel in alimen¬
tum corporibus noftris idoneum, vel in tale ex¬
crementum , quod ilico cum aliis alvi fuperfluita-
tibus excerni poffit breviore tempore, quam in
animal transformari queat. Etenim formatur prius
ab innato calore & fpiritu, quam vitam animalis
adipifcatur: quod uti teretibus & afcaridibus bre- lumbricorum
vi temporis fpatio, nempe viginti quatuor hora-
rum, aut paulo plurium (veluti ex ®grorum hifto- ta generati».
riis alias didici) fieri folet: ita in lumbrico lato lon¬
gius tempus defiderari, ex tarditate motus, quo
praeditus eft, corporifque longitudine, conjicio.

Sed qualem figuram, aut corporis delineationem
hic calor materi® imprimat, aut qua forma fit
vermis, antequam animetur, inveftigare perquam
difficile eft. Lumbricos rotundos percepimus ali- Lumbrici vi-*
quando in vitulis nafci, fa&a prius delineatione *d°rum.
pituit® longa, & tenui, inftar fidium c^ffiorum
teftudinis, qu® poftea, ubi vitam acceperit, fu-
gens alimentum, craffior evadit & amplior. Adtu-
arius de lumbricis teretibus fcribens, priufquam,
inquit, in animalprobe format i fuerint, atque afe invi¬
cem fejunfii, nonfecut quam tenuium funiculorum qui¬
dam globi excernuntur. Ex cujus verbis unufquifque!
poteft animo concipere , ex pituitofa materia
quando lumbricus teres generatur, nefcioquid
conglobatum, veluti ex tenui filo, prius formari;
quam animal fit. Sed figuratio materi®, feu prima
ejus delineatio , ad tam longi animalis generatio¬
nem , & nullis, quod equidem fciam, fcriptoribus
vel oculis confpedta, vel diligenti ratione invefti-
gata. Vt gratia longitudinis lumbrici, de longitu¬
dine ejus corporisjcommunis fit facta Medicorurtf
fentea-

Adriani Spigelii

fententia, eam fieri vel per materiae appofitionem, leriola, tunica obducetur. At talem in inteftinis
vel propter materiae copiam. Nam Francifcus nullum invenio. Nam excrementa acria, vel du-
Valeriola tib. i, obferv.xx, ingeniofiffime haec feri- riora, quae prsterlabuntur, partem jam compofi-
bit Quomodo autem ad tantam longitudinem protenfd ts ad animalis formationem materis ('cum adhuc
fuerit & ut genit a , haud difficile fuerit perquirere ,fi tenui pellicula induta fit) abrumperent, cum idem
quis 'vermium generationem reliquorumve infectorum , faciant in animali jam perfecto. Siquidem lum-
aut etiam fetus in utero fibiproponat contemplandam. brico lato per longitudinem inteftinorum exten-
JSfam quemadmodum ex calida genitura in loco calido con- fo , faepe videntur particulae ejus a corpore avelli,
fima , ipfa quidem inflatur , atque inflata pelliculamfibi atque abfcedere, interdum unius fpithams, vel
induit: (circumtenditur enim , quod forinfecm circum pedis, interdum plurium cubitorum longitudine.
ipfum eft, continuumque evadit,utpote vifcofitm exiftens ) Eft praeterea lumbrici longitudo interdum multo
(fi quemadmodum in pane, dum torretur, tenue quid- major ipfis inteftinis. Et haec fola ratio fuffidat ad
dam pellicuU[pecte infuperficie abfcedit ac extat: ( ca - probandum , vanum efle arbitrari, pituitam per
Tanii crnft- lefcens enim panis (fi inflatus attollitur: qua parte vero longitudinem inteftinorum duci ratione tenacita-
aw ‘ inflatur, illic pellicula [pectes excitatur, & confiftit) ad tis & lentoris; & propter inaequalitatem, tum loci,
hunc fitne modum exiftimandum efl, pituitam in intefti- tum materis, multis incifuris articulari; & ma-
nis copiofam quidem exigentem, & calorem fiipfdm gnitudinem, qua ipfum animal perfedtum cerni-
quoque concepiffe , tum merito loci, tum etiam a calorepu- tur, antequam animetur, jam habere. Hinc etiam
tredinali excalefa&am: {erat enim in homine (Petro Ra- poteft intelligi,minus efle probabilem Medicorum
tono Vinitore, in quo fe latum vermem, quem opinionem, qui hadtenus materis pituitofe co-
folummodo membranam appellat,obfervaffe feri- piam requiri ad generationem vermis fcripferunt;
bit) calor febrilis multus ex humorum intus , putredine cum a parvo verme jam perfedto, capiente defo-
enatus, unde febris continens gignebatur) calefaStus veto ris alimentum, proferatur corpus in tantam longi-
is humor, (fifequaxexiftens, d calore agente, (fipartes tudinem fupra ei affignatam. Atque hunc vermi-
contimante, in membrana formam abiit: fi qua parte culum per longitudinem inteftinorum produdtum
humor is magis incaluit ,eaparte pelliculam induxit, ut figurari, priufquam vitam nancifcatur, olimnon
in pane, qua crufta nominatur: ac proinde effectum eft, credebam, fedin fpirasveluti compofitum , ac
ut d calore humidum evaporante atque exflccante, fu- conglobatum , & quemadmodum in ovo foetum,
perinducla quadam pellicula tenuis huic humori fuerit, levi membranula obdudta a calore innato. Ea
qua jpeciem membrana longa inflar coriacei prabuerit. enim mihi tutior videbatur generatio, quod mi-
£>uod veroftrits (fi laciniis membrana ea ficta foret, id nori fpatio corpus contineretur, imbecille adhuc
inaqualitati fubjetta materia, fi-loci eft merito adfai- & externis injuriis prsterlabentium excremento-
bendum ; quod non ex aquo complanatus effiet humor , ex rum minus obnoxium. Ad hoc perfuadebar exem-
quo membrana a calore efformante effingebatur , inde pio animalium longorum & pedibus carentium;
flria illa {ut arbitrandum quidem eft) oriebantur : vel quorum foetus in ovo, priufquam nafcatur, cir-
etiam , quod cum materiam hanc vermium propriam effle culatim & arcuatim jacet, ut ferpentum, & eruca-
dixerimus, delineationem quandam, fi rudem vermium rum. Dracunculus obfcuri motus vermis, quem
quaflinchoatam, non abfolutamJpeciem referreeamem- in carduelis aviculscoxa, fub cute natum femel
brana videbatur, ftriatam gerens formam: flriati nam- conlpexi ante paucos annos, pedalis longitudinis,
que vermes revera fiunt. Hsc ilis. Quibus verbis mediocris chords teftudinis craffitie, for-

etfi malo eorum , qui ejus membranam vermifor- (5=? J ma prorfus nervuli, hac fere figura ppfitus
mem nequaquam animal efle putant, fundamento cEBv erat. Itaque quemadmodum hic non ante
innixus eft, videtur tamen tam ingeniofe Sc redte cutem perrumpit, & foras prodit, quam veram
generationem ejus membrans propofuifle, ut perfedfionem , qus in tardo motu exfiftit, acqui-
multi, qui eandem membranam animal, & lum- fiverit: fi etiam latum lumbricum involutum, in
bricum latum veterum efle arbitrantur, eodem fpirafve contratftum, in membrana prius nafei,
plane modo lumbricum latum generari, poflent mox vitalem fadum, vinculis natalibus folvere,
credere; nempe primo mutata copiofa pituita in membranam perrumpere, tum inteftino fecun-
membranam vermiformem magnitudinis & for- dum longitudinem fe annedtere, atque fic adhs-
ms talis, qualis ipfe vermis jam perfedtus cerni- rere,ad tutius capiendum alimentum, illudqueefi*
Ma AuBofu t urj deinde animata. Verum equidem opinor Ion- fe,quod feribit Arift./^.v Hift.de Animal.o^.xix,
m ‘ ' ge aliter nane rem fefe habere. Etenim quemad- j/Je ‘zoxdjetct TrqormtyvM tu icnpco, id eft, latut

modum arbores magns ex parvo femine initium autem foli adharet inteftino,hoc eft,interas inteftino-
habent : ita quoque magna animalia, ex parva rumluperficiei, vel tunies foli; ac fi diceret, reli-
mole ortus fui primordium fumere, demonftra- quas duas lumbricorum fpecies, nempe teretem
tur ex fingulis, qus per fexum generant. Et in iis, & afearida, non adhsrere inteftino , fed vagari
qui fponte nafcuntur , idem eft obfervandum: in inteftinorum cavitate, ac permifeeri cum ex-
nempe ex perquam exiguo corpore formari ani- crementis & cibo. Sic igitur quondam fentie-
mal, quod cum deforis alimentum capere incipit, bam. Verum cum confideraflem accuratius planam
prsgrande evadit. Non aliter videtur natura pof- corporis figuram, etfi longam, non requirere tan-
fe hunc latum lumbricum producere. Etenim ad tamcircumvolutionem,autcompofitioneminfpi-
tam longi corporis conformationem, antequam ras, ut qus teres eft, atque longa,quod illa diften-
vivat, non modo requiritur copia tenacis pituits, ta per longitudinem inteftinorum valde exiguum
qus aliquando in inteftinis cumulari folet, fed fpacium occupet: imo in muco, quo interna in-
etiam locus opportunus, in quo fecundum longi- teftinorum fuperficies incruftatur, tutiflime fic fi-
tudinem diftenta paulatim, quo padto docet Va- tavits primordia capere poflet, coepi dubitare

de hac

Alia opink
rejicitur.

Frier AuSt,
m fentem
tutior.

Dramati
in cttrduit
obfervm

de Lumbrico Lato. 97

'oifervati» de hac raea fententia. Tandem Lanios Germanos acquifivifient. Sic arbores quaedam magnorum
Lanio» 11 '"- adii, quibus aliquando in inteftinis boum folet frudtuum feraces, fi plures quam ex confuetona-
lumbricus latus occurrere. Hi retulerunt, fe cir- turae ferant fru<ftus,minores proferunt. Ad fecun-
ca initia aeftatis, vel medio veris tempore, quo ge- dum problema dico, uno femel expulfo, alios non
nerationis primordia ducere ajunt, exiguum ali- renafci, quia cum rarior lit hujus vermis genera-
quando per longitudinem inteftinorum diften- tio, adhuc multo erit rarius, rurfus poft hujus fpe-
tum, & firmiter iis annexum confpexifle. Patet ciei vermem femel expulfum alium pofle oriri,
igitur apud Ariftotelem illud verbum ^a<r7n'(poxe Non tamen nego, quodfimilis aliqua putredo in
fignificantius accipi pofle pro eo, quod dicimus, corpore generari denuo poflet, &c eandem vermis
adnatum eft. fpeciem fecundo«producere.

C A P. X. C A P. XI.

Plures uno non nafci: nec bis in homine . Locus generationis utrum cra jfium fit ,

nafci notatum. an tenue intefiinum.

I Taque cum a parvo principio, & parva corpo- f^\ Voniam igitur £ parva mole initium genera¬
ris mole hunc lumbricum originem capere af- tionis habet in inteftinis, atque inteftinorum
DidexPro- feruerimus, oritur duplex problema primum non duo fint genera, craflum & tenue, quaeret quif-
uti inelegans, nempe 3 cur non gignantur plures uno, piam ulterius, in utro horum generetur ? Galenus
cum lumbrici teretes & afcarides plurimi gene- nullibi (quantum equidem memoria teneo) cer-
rentur in ventre animantium ; & id docere etiam tum aliquem generationis locum in inteftinis, vel
videtur A&uarius lib. 1 Meth. med. cap. xxi, qui craflis, vel tenuibus aufus eft aflignare, cum ta-
Iulio Alexandrino interprete, inquit. Porro tania men aliis lumbricis proprium indicarit. Nam in
una lata in intejiino gignitur. Alterum deinde pro- comment. aphor. xxvi, lib. 111, in parte inferiori
blema eft,cur femel expulfus vix alius renafcatur ? crafli inteftini, maxime afcarides provenire fcri-
neque enim ullus unquam vifus eft latum lumbri- bit, in fuperioribus inteftinis, teretes. De lato au-
cum excrevifle integrum , & poft hunc rurfus tem fubdit tantum eum efle omnium longifiimum ,
alios in ventre ejus natos: alii vero lumbrici brevi & fepeper omnia extendi intejiina: quafi vero dicat,
dierum numero, nempe ad fummum trium vel fe nefcire, utrum in aliquo proprio inteftino, ut
quatuor denuo nafci in multis tegris videantur, cseteri, generentur; an vero omnia inteftiha, tam
x,j?c»fio ad Refpondeo ad primum: naturam ea animalia,quse crafla, quam tenuia fimul, fint proprius generatio-
frimm. grandia procreavit, pauca numero producere vo- nis lati lumbrici locus, cum ftepe per omnia inte-

luifle ; quae vero parva, plura. Quadrupedum ftina extendi videatur. Alexander Trallianus in
enim maxima fingulos pariunt foetus, ut bos, ele- epiftola de lumbricfs haec eadem videtur opina-
phas, afinus, equus: parva multos pariunt, ut funt tus,cum eadem, quae Galenus, repetat. At Aetius
canis, felis, mus. Inter aquatilia cete uniparum audadter in tenuibus praefertim ortus fui initia tra- generationis
eft. Arbores, quae magnos, refpedtu fuae magni- here docuit lib. ix,cap. xt. Reliqui omnes pofle- lumhr ‘ c > hti.
tudinis, faciunt frutftus, paucos producunt, quod rioces dodti medici, quos nominatim recenfere
fit propter alimentum, quod multis magnis fru- fuperfluum cenfeo, unanimiter in craflis, prazci-
cftibus fuppeditari commode non poteft. Hac ea- pue vero in colo. Atque ita mihi fentire viden-
dem ratione natura videtur tantum unicum ver- tur, qui colon inteftinum multis valvulis feu cellu-
mem latum generafle in ventre. Neque enim ex lis, copiofa pituita refertis, praeditum fit j quod-
parvo principio propter alimenti inopiam, loci que locus fit longe capacior inteftinis tenuibus,
anguftias, & corporis humani imbecillitatem , ad tam magno animali generando. Sed quoniam jam
tantam magnitudinem vermis, tanquam ad fuam fatis videor probafle, non requiri magnam illam
perfe&ionem ultimam, & veram unquam perve- pituitae copiam ad hujus animalis generationem,
cire potuiflet, fi eodem tempore plures numero quam ha&enus omnes putarunt - 3 neque locum
procreaflet., Apud Foreftum tamen, inquies, in amplum, quod a parva corporis mole primordia
medicis obfervationibus legi , quendam adole- ducat j etiam colon inteftinum efle locum incom-
fcentem, ultra duodecim vermes latos, admodum modum, tum quod humore aqueo & copiofo ca-
longos, rejecifle, qui non alios intelligit, quam reat (femper enim repletur excrementis ficciori-
eos, de quibusjam agis, cum eorum ligna in ex- bus) tum quod procul abfit a chylo, quo fimul ac
crementis comparuerint certiflima. Sed ego, ut natus eft nutritur, & in tam vaftam longitudinem
tibi refpondeam, cenfeo, omnes, quotquot funt, brevi tempore fe extendit, cogor fequi opinio-
qui fcripferunt fe latos vermes plures,quam unum, nem perdo&i Aetii. Hippocrates, foetui adhuc, approbat Ae-
ab aegro expulfos confpexifle cum veris fignis in utero matris exiftenti latum lumbricum inna- Lendam,
lumbrici lati antiquorum , partes tantum unius fci, fcripfit. At cum crafla foetus inteftina craflis
lumbrici, pedem circiter longas, aut unum vel & duris excrementis diftendantur; tenuia vero
alterum cubitum, aut plures ab integro vermis liquidiflimis abundent; non video ullum commo-
corpore abruptas vidifle, nequaquam tot inte- diorem, quam in tenuibus generandi locum. Ae¬
gros lumbricos. Quod fi, per communem alio- cidit autem tum temporis, ut tenui pituita a capi-'
rum obfervationem, quifpiam revera plures inte- te diftillante in ventriculum, 8c ad chyli quandam
gros in noftro corpore genitos animadvertit, ne- formam a ventriculi conco&rice facultate reda-
cefle eft, eos de communi longitudine plurimum <ftam, nutriatur tamdiu, donec ex utero egreflus
degenerafle, & propter alimenti indigentiam ex- foetus lac fugere incipiat; tunc enim ladte gaudet,
pulfos fuifle, antequam perfedam magnitudinem fi non una cum excrementis inteftinorum, & cor-

N poris

Coloftrum .

98 Adriani Spigelii

poris totius purgatione, qua: fit blande laxantibus rum. e^v m irouMa, fivtymi ■^apd^saw> curio cq y>vcu*
medicamentis, atque coloftri * lactatione primis mg ™. cuitH cpd^q,cix.ct, d& cu xsnt®’ cm a cv*
quatuor diebus, cum in lucem editus eft, e ventre Tipa, £ pdj jrwuxcujQy, k, dqci i eflepov ivpiujQy imjv 4 / “"
infantis expellatur. f.utrum. TccYXci <fy tuv midiuv £ gpoyyuXag ^ -zsA ureiccg

* Miror enim, quantopere poflum, obftetricum omnium, atqne etiam if «(** &*$ H

Medicorum h prilcis temporibus in haec ufque tempora confirmatam 'OtmmCTtldYI , yivovroq 7t cv r »?(n ycgpim k, cq [Mp gpoyyi*
opinionem, qua prima illa excrementa, quas in inteftinis ,& ventriculo / n •. 71 -• »„ , /K^-i

infantis recenter nati continentur (papaverculum vocant, Graci^xa- 'nnjiSmv , cq Q '5SX&\acq XX £7t , CW73J (pam TJKl V

wo») ftatim , antequam praebeatur lac infanti, expurganda putant, vel cundg. id eft, Poftquam W lucem editi funt pueri,mulie-

pomo cum meile haufto , ut hic Patavii ,& in aliis Italiae locis; vel fy- . ./ d . . 1 : __ f a .•

rupo rofatum ex rofis pallidis laxativo, ut in Galliis; vel alio quopiam res tpJlS tn CW0 OjjeTUTit medicamenta , qUO JICTCUS CX W-
laxante, detergente, ac leniter purgante medicSmento, ut in aliis regio- teflino exeat, & non COndoUTAtUT , & fimulUt iflte(linum
nibus. Nefciunt, vel potius dicam, negligunt fummam natura: provi- . .. , . . , 1 • r . j

dentiam , quae in tam neceflaria re uafceiiti confuluit puero, fola medi- dllAtetUT , CUm Cibum obtulerint. MmttJanepUeTl, & Y0-

tm d ° s , & l**os Otmbritos una cum primo Jlercore excer-

bus puerpera primis diebus h partu generatur) fi ftatim natus fugat in- YlUYlt . St V€YO YlOYl CXCYeveYWt ,fiunt etlCim , tftJUpeYque

mfeunturmvcntribut. EtmuuJipuiJcmpariunt, lati

duxit, ut modice nutriendo, leviter pro infantis imbecillitate purget veYO non amplius , etiamft quidam ipfis pAYere dicant.

per aliquot dies. Praebent illi medicamentum aut nimis debile , autni- ._._ 1 ■ ___ * _* . * __i-_

mis validum; at natura hoc dat, quod natura ac viribus convenit. Prae- At CgO tUlIl eX VI argumentorum , tum ex Ordine
bent illi, quod femel tantum, aut bis dare licet; at natura, quod per plu- dicendi, in tam oblcurO ioCO , nil aliud Conjicio,
res dies dari poteft ad corporis evacuationem perfedliorem, elargitur. , ..... . r . J ,

Prsbent illi, quod nil nutrire poteft in tam tenello corpore ; at natura, quam quod autOr ejUS libri CUpiat interre , IU natlS fn.

jam lumbricum latum innafei non pofle, quod lin-

- lac primum puerperae, quod coloftratos dicitur reddere infantes, hoc gullS diebus alvi excrementa deponant , nec tale

animal oriri queat, nifihomo ftercusper multos

pravorum fymptoinatum autores, nullius efle nutrimenti, vel pravi, dies in inteftinis COndufiim detineat (\& foetlli ad-
quod omnes eas notas non habeat, quas bono ladti autores adferibunt; , , r- . . . 0 , s

nimirum non fit laudabilis confiftentiae, colore album , odore fuave, “UC m Utero COnclulo Contingit) & quod a recens
fapore dulce ; fed contra potius craflum , flavum , fapore minus fuave, natis puerulis eiufmodi Vermes ab alvo prodire VI-
afpeftu virofum ; cum videamus quotidie, nil damni alios pueros & in- r J , J ... A ... , ,

fantes hoc primum lac fugentes pati, fed ipfos purgare , & alvum mo- lum llt. V erba autem illa , qua: addit, tui 3 qrj buri-

TlV’ n °v id «“ &t “

tx , ne in pofterum S catulis coloftrum prius exugi curent, tanqnam fideliter tranltullfle interpres , qU 2 E ad Verbum Ita

(omnt : Si vere non excreverint , fiunt etiam in ven-

nutrimentum pueri prodeat, cum hoc primum lac fit ad totius corporis tYlbuS . Atqui illud VOCabuluUl J4V0V7UI , dupliciter 7 * n %quii t

acd P ere poffuovsr vel pro eo, qnodomnesin-

quot dies coloftro fit purgatus.

C A P. XII.

An homini
conmfcatur
Lumbricui

terpretes fequuntur ,fiunt i vel pro eo, quod dici¬
mus , nafcuntur , vel verfantur ; aefi diceret: fi non
expellantur lumbrici ftatim pbft foetum in lucem
editum, verfantur in ventre; & fic concordare vi¬
detur fenfus, qui fequitur , cum non excretos fo-

H lppocratis mentio me nunc trahit ad dili- tundos dicat parere, latum vero interdum con-
gentius inquirendum, qua aetate potiffimum fenefeere. Sic yln&zq vocabulum accipiunt ali-
generetur. In libro enim quarto de morbis mani- quando, cum cv additur; ut yn&q b> txtu , in hac
fefte docere videtur, primum in adultis non nafei re verfari-, yiviSzq cv low\d, adfi reverti , vel redire.
hunc lumbricum, fed femper in foetu adhuc in Verum potius mihi perfuadeo, illud yivovm , non
utero exiftente, & fic una cum homine oriri; in- intelligi de quovis lumbrico, fed tantum de ro-
terdum , etiam , nifi expellatur tempeftive , cum tundo, quem voluit in ventre nafei pofle, etiam
'eodem mori. Verba ejus haec funt: nGV 'j epta poft partum; fi vertere velimus, fiunt, vel
•2 zt£< iAqivOm rdv vshaleidiy. ytntdvq y$ <P*ipu cv tu nafcuntur. Caeterum quoniam hunc antiquum feri- Locmdfi
7 mJico cv [xrjTfntr.v to\m. o* ptorem multa probabilia quidem, fed minus vera, ^

tuv [iri'Tfeav f| rsncv ryi xgiXty ttktZ- diflerere in eo libro animadverti ; non multum

t @^, u& ou 7 rHons Kj^ovitmmjg, Xfivv mtfiivcq cv cwTri, elaborabo ad hunc locum magis elucidandum,

0, v ncrxnv •fiviTiq. yi dei r 'iuXov cum fufficiat unumquemque per obfcuritatem

*37[%av aid moag vipko^g , lu) ffiifhy vytouvetv 0 cuS-pu- ejus loci tantum admonuifle, ipfamque veritatem
w(^. yivoijo cf cu) Ttiisin Xfiav, ifi Id) m?Xuv qpapi uv, oftendifle. Neque enim verum eft , foetum tan-
pdj -zdwpmlricri 0 ctvfyuTT©-. m)xd yivyuq cv t ri<n ptj - tum hunc vermem generare, fed & adultum ho-
'ifji <nv tovli tu Trcucha. Quae fic vetus interpres: minem. Raro enim in pueris is animadvertitur;

Nunc autem de lumbricis latis dicam. Ajfiro enim ipfis in faepius in iis, qui juvenilem aut confiftentem aeta-
fuero,dum adhuc in utero efi^nafei. Pofiquam enim fiemel tem agunt. Nec deeft hujus rei aliqua ratio. Cum
ex utero egreffm efi , non tanto tempore fiercus in alvo enim in inteftinis tenuibus & anguftis naturade-
manet , ut epm diuturnitate (fi putrefactione , tant terna- ftinaflet tam magnum animal progignere, erat
gnitudinis animal gener ari pofiit. Excernit enim femper etiam opus, ut locus eflet ejus animalis perfedtio-
externum fiercus per omnes dies, fi fanus homo ejfe debet, nem adepti capax , in quo degeret. At is non ita
Tale vero animal nafei non pojfet, etfi multis diebus homo idoneus eft in parvulis, uti in adultis: imo propter
fiercus non egereret. Multa enim nafcuntur, dum puer in hanc didtam caufam fum ejus fententiae, in pueris,
utero eft. Petrus Salius Diverfus,vir dodtifflmus, in fi quando animadvertitur, nunquam ad vaftam il-
commento hujus libri putat autorem voluifle his lam magnitudinem pervenifle. Cum enim ple-
verbis probare, latum lumbricum foetui adhuc in rumque degat in ileo inteftino, non procul a colo
utero matris exiftenti innafei, non tamen etiam conglobatus in pilam, ufque adeo fe diftendit, ut
negare in adultis generari pofle,, cum fubjungat inteftini quam tenuiflima membrana eo loci red-
etiam innafei in ventribus jam ex utero egreflo- datur, atque rumpatur potius, necetque segrum,

priufquam

de Lumbrico Lato.

9S>

priufquam perfe<ftam aliquam magnitudinem ac¬
quirat. Ad odto cubitorum longitudinem Her-
ParvuU pueri cules Saxonia, in puero fe notafle fcribit. Porro
imumnm quod Audtor libri quarti de morbis, feu Hippo-
habent, crates narret recenter natos pueros aliquando ex-
creviffe rotundos lumbricos & latos, volui fedulo
Experienti» apud obftetrices inquirere, an illud unquam tum
objietncum : G emian i as tum j n Italia ab ipfis fuerit obferva-

m Lanio- tum; quas id prorfus negarunt. Laniones & ma-
mm. cellarii (quos hac de *£aufa aliquando allocutus
fum)in vitulis nunquam latum lumbricum con-
fpexerunt, fed in adultis jam & grandibus bobus.

animal uatuih generat fibi fimile, tum quia unicum
fefnper generatur. Quod videtur etiam Actua¬
rius/^. i Meth. med. cap.xxi, animadvertifle,in-
quiens, interprete Alexandrino: Porro tinea una lata
ininteftinis gignitur, cum lentus & leviter calidus hu¬
mor , interna inteftinorum fiuperficei illinitur. Sed nec
aliud generat a fe diverfum, velati mufea vermi¬
culum , fic hoc quippiam cucumeris femen refe¬
rens, propter eafdem caufas.

C A P. X I V.

Quamdiu VfoaU

C A P. XIII.

An Paryit ?

D E partu etiam non conveniunt inter fe feri-
ptores. Nam Ariftoteles lib. v Hilt. de ani-
malib. cap. x i x , parere fcribit cucumeris femini quid
fimile} %?n> 7 rd]et oiov tmeva erm^peet, inquit. Miror tam
diligentem Philofophum, qui omnes libros au-
torura, qui ante ipfum extitere, diligenter perlu-
♦ ftravit, non incidifle in eum autoris libri quarti de
hipfocr. ($ morbis locum, ubi ex profeflo negat latum lum-
jtriftt. eon- bricum parere; tum etiam alios magis admiror,
trana opimo. eum i um b ncum cucurbitinum quem ex Cor¬
nelio Gemma depingi curavimus, partum fimili-
ter lumbrici lati cenfuerunt. Verba autoris libri
quarti de morbis hic placet adjicere ex communi
mparit au- ver fione. Et rotundi quidempariunt, lati vero non am-
tmrate Hipp. , et i am fi quidam ipfis parere dicant: neque enim ab
uno animali tot pulli generari pojfunt neque ea efi loci
inintefiino capacitas, ut partus educare queant. Juge -
fcente autem puero , augefeit etiam lumbricus in intefiino
ab his , qua in ventriculum ingefia funt, & aqualis fit
intefiino , quibufdamin pubertate, quibufdam pofierim,
quibufdam paido prius. Et pofiquam intefiino adaqua-
tus efi ,fimititer augefeit, & quanto majorfailus»fuerit,
una cum fiercore excernitur de intefiino reclo, & exci¬
dit veluti cucumeris femen , fiepe vero etiam major. Et
paucis interpofitis fubjungit iterum : Signa vero
quod non pariat, fed ita habeat, velut ego dico , hac (iint.
Si quis curet hominem, latum lumbricum habentem, (fi
medicamentum dederit , aut potionem , fiquidem fuerit
homo bene praparatus, totus rotundus faStus ad pila fi¬
guram exit, (fi homo [anus evadit . Si vero ad medici¬
nam hareat, recla pars de lumbrico abrumpitur , longitu¬
dine duorum aut trium cubitorum , aut etiam ' longe am¬
plior : (fi ubi abruptus fuerit, per multum tempus figna
cum fiercore non prodeunt: pofleavero auge fiunt. At¬
que hac argumenta funt, quod lumbricus latus non parit,
fed abrumpitur. Haec ille. Cujus fententiam, quae
partum negat, non modo approbo, fed adhuc
itet»»Uis *u- aliis argumentis,ab eo non ta£tis,ftabiIio. Etenim
4 U2e in ^ e< ^ a pariunt, aut fui fimile animal pariunt,
ut aranea , vel cicada, vel araneam, vel cicadam:
aut genus diverfum, ut mufea vermiculos. Sed
neutrum horum parere lumbricum latum, exeo
manifeftumeft, quod unicum tantum in fingulis
animalibus natura procreari voluerit. Pluresfiex
illo prodiilfent, incremento fuo, quod cito per¬
ficitur, reftitiflent. Deeft quin etiam locus in hoc
ipfo verme, qui in casteris uterus eft, quo fuos foe-
Lmbim tus inclufos habent ufque ad partum. Idcirco
nmbZT fexu haudquaquam diftinguitur, tum quia ex pu¬
tri provenit, ex quo dicebat Ariftoteles nullum

Q Vifpiam fortaffis exiftimaverit hunc vermem
efle brevis aevi. Nam in leucifcis, circa asfta-
tis principia generari incipit, veluti nobis aliquo-
ties ipfi pifcatores retulerunt, autumno ad juftam
magnitudinem pervenit, hyemerurfusconfumi-
tur. Indicium hujus rei effe ajunt, quod nec veris
initio, nec hyeme, venter eorum tumeat; fed
asftate prius attolli incipiat; autumno vero in tan¬
tam molem excrefcat, ut ab emptoribus, quibus
ob hunc tumorem vermem latum in ventre latere
notum eft, omnino rejiciatur. Deinde cum par
ortus atque exitus fit ratio (quod enim cito fit, ci¬
to quoque perit) utique necefle videtur efle (cum
hic vermis brevi tempore & generetur , & in ma¬
gnam molem excrefcat) etiam cito putrefeere
& interire. Praeterea cum lumbricus latus infe*
dum fit, 8t infedta omnia brevem vitam habeant,
quod, tefte Ariftotele , exanguia fint, & ideo hu-
mida, aquofa, frigidaque, neceflarium eft arbi¬
trari , brevi quoque lumbricum latum interire.

Nam, tefte Philofopho lib. de long. & brev. vitee
cap. iv, humidum aquofum facile corrumpitur;
frigidum, facile congelatur. Imo trium, aut qua-
tuor annorum astatem non excedere pofle, ex eo
poteft argui, quod vermes brevioris fint vitee in¬
ter infedta, quia imperfectiora funt. Ariftoteles .

loc. cit. & ex eo Plinius lib. x, cap. xx, vitam apum Jjj rem
(quasvermibus funt perfedtiores) longiflimam efle
dixit, non modo refpedtu aliorum infeCtorum, fed
etiam casterorum exanguium: & tamen Arifto¬
teles lib. vHift. de Animal, cap. xxn , fexvelfe-
ptem annorum curriculo eam confici docuit. Ve¬
rum donemus etiam Cardano, qui in libris de va¬
rietate rerum fe obfervafle fcribit , robuftiores
apes ad duodecimum annum pervenire pofle; ta¬
men ipfi vidimus (quod neutiquam ex rerum na¬
turas fummis miraculis expungendum eft) lumbri¬
cum latum apum hanc astatem fuperare inuxore
Helvetii; quas etiam nunc quotanmis fere ab efu
acetarii, quod mixtas herbas plures recipit, veris
initio fruftum unius vel alterius ulnas longitudine,
excernit. Et profeCto autor libri quarti de mor¬
bis videtur nos docuifle, vitam hujus lumbrici ad
hominis ^tatem pervenire, cum ait: fi non fionte
exeat, vel expellatur medicamentis, und cum homine con-
Jenefiere. Nam quemadmodum, hunc adhuc in
utero matris iuitium fui ortus capere, hic fibi au-
tor perfuaferat, ita etiam tradtu temporis, fadto
homine grandiore, per tetates aggrandefeere, ac
fic una cum homine accedere ufque ad ultimam
feneCtutem , videtur inferre per illud verbum
IfiyKdla.yvfi.rneiv , quo utitur. Sed Petrus Salius, confeueftic
cum hoc dodtiffimo huic viro, & ejus libri com- homini.

N a mentatori

ioo Adriani Spigelii

mentatori abfurdum videretur, exiftimavit hanc
effe ejus autoris mentem, nempe lumbricum la¬
tum confenefcere cum aegro, qui per varios mor¬
bos ei fupervenientes, debilitatis jam antea viri-
seneBw na- bus, folet cito conficere fenium. Quafiverofe- Vapropter quod fimile femini cucumeris ex*

turaiu. necSfcus lit illud vitae extremum,quod vi morbi ma- pellitur, id nequaquam partus eft j fed parti-

turius, quam lege naturae infertur. Idcirco ego cula, quae ai verme.abrumpitur: cujus pars, quae
i- per illud puto intelligi conficere ad latera eft tenuior, moram aliquam trahens ia

fenium lumbrici proprium, certis annis, tempori- corpore, 8rjam emortua, vel femimortua, tan-
bufque a natura ei circumfcriptum , quod in ho- quam facilior ad fufcipiendam corruptionem pu-
minis ventre paulatim contrahit. Habet enim & trefcit: quae vero in medio eft,veluti nodus,atque
fuas aetates hoc animal, quibus oritur,augetur, vi- fpira, membranaceis lateribus jam ablatis a pu-
get atque declinat. Vltimum ejus tempus eftfe- tredine, figura feminis cucumeris, craflior&vi-
nedtus. Variat autem longitudo vitae penes ani- vacior exiftit, &poftquam abrumpitur a verme,
malia, in quorum ventribus generatur. Nam quae diutius confervatur, remanente adhuc integra fua
breviorem homine vitam obtinent, in iis minus forma, poftquam ex ventre expulfus eft. Et hoc
diu quoque vivere certum eft. Ita fit, ut paucis eft proprium lignum, quo hunc vermem in ventre
annis canes ab hoc verme moleftentur: Leucifci noftro latere deprehendimus. Caetera vero fere
vero , & alii pifces pauci paucioribus menfibus; communia funt cum iis, quae teretes lumbricos
quam quibus annus completur. Sed cuminho- manifeftant, quanquam inter haec differentia quae-
cwin homi 1T “ ne ^* ut i us > quam ullo aliorum infedtorum, aut dam poffet conftitui. iEgro namque lato lumbri-
nediutiffime animalium exanguium genere, animadverfuslit co laboranti non valde accidunt epilepfia?, apo-
■vtvau vivere, poffet aliquis fapientiae ftudiofus, hujus rei plexiae, deliria, vigiliae, febres infignes & acutae;

admirandae caufas a me jure merito perquirere, ut ei, qui terete moleftatur, nifi alia mala acceffe-
Eas ego quatuor ftatuo. Prima, quia videtur hoc rint: aut aeger praeter latum, teretem quoque in
animal inter omnia exanguia maxime dearticula- ventre habeat, quod rariflime puto contingere
tum. Etenim conftat ex innumeris articulis: quia pofle, cum hujus generatio pellat aliquo modo
lingula internodia , fedtionefque lingulae corre- rotundos. Alioquin febris, vel nulla, vel fane per-
fpondent articulis aliorum animalium. Ariftoteles exigua, lato lumbrico laborantem infeftat. At fi
fe<ft. x, probi, xlvi i i , inquirens caufam , cur illi, quae ligna funt cum teretum lignis communia, ea
qui cafitram (quam lineam vitae Chiromantae ap- tamen diftindtione aliqua carere non videntur,
pellant) per totam obtinent manum , longioris-vitafint. Nam fi forte epilepliaein lato lumbrico laboran-
An quoniam, inquit, brevioris vita funt , qua inarticu - tibus occurrant, vel animi defedtio, aut fyncope,
lata funt , ut aquatilia ? Srndfi qua inarticulata funt, id contingere poteft, vel a validis medicamentis,-
brevioris vita fint , manifefumejl contra fe habere, qua quae illico aegrotanti non praeparato dantur ad oc-
Rntiofewn- articulata funt. Secunda ratio poteft etiam duci ex cidendum & expellendum vermem. Is enim va-
eodem Ariftotele. Nam in libro de longitudine riis flexionibus ac motibus, in inteftinis modo fe
& brevitate .vitae, cap. v, ait exangue animal , quia extendens,modo fe contorquens, tuetur fefe con-
bumidum e fi & aquofum , brevioris effe vita, quam fan- tra fibi lethalia venena , inteftina divellit, & co-
guineum,nifi magnitudine fui corporis refijlat. Id in hoc licos dolores excitando facit fyncopas, epileplias,
verme facile obfervatur. Cum enim longiflimus & alia perquam gravia mala, quo fit, ut ante haec,
lit, tuetur fe ab externis injuriis, ne facile vel cor- motus inftar fluduantis in aqua pifcis, in ventre
rumpatur, vel congeletur. Nam ubi quid noxas ab aegris percipiatur. Teretes lumbrici dolorem
in inteftinis percipit, ftatim fe in glomum compo- ventris pungitivum excitant, latus magis divellit,
nit, caput & partem principem, a qua vita ejus & lacerat inteftina: idque contingit propter mo-
praecipue dependet, in medio corporis ponens, tumdiverfum , quia teretes robuftiores, acbre-
quod eft veluti longiflima cauda corporis reli- viores, duriores fle<ftendo, vel anteriorem, vel
quum,eicircumglomerat,utficnildamni capiti, pofteriorem partem femicirculariter, pungunt;
aut partibus principibus inferri queat. Inde acci- praefertim fi quid fit, quod ipfos moleftet: Latus
dit, ut faepe videamus partes exteriores injurias vero debilior & tardior motu, propter corporis
corruptionis & congelationis fufcipere, & fic per longitudinem particulam diftendit 5 nec ita repen-
vices abrumpi,eas vero,quae capiti funt viciniores, te, ut teretes, fed paulatim vires acquirens, pifcis
ipfum denique ca^ut ultimo emori atque confu- in aqua fludtuantis inftar murmurat,fiquidem faepe
mi. Ad hoc igitur conducunt tot articulationes nimio humore aquofo folet circumfluere,qui,fa<Sto
& incifurae : quia etiamfi particulatim abrumpa- verme debiliori, folet interdum cum portiuncula
tur, non tamen illico patitur pars praecipua,'in qua vermis per ventris fluxum prodire.In febribus acu-
■Ratio tertia, vita maxime fuftentatur. Tertia ratio eft, quod tis faepe obfervantur teretes, & lati perquam raro;

dulci & pingui humore, quo noftra corpora maxi- fed febris, utplurimum lenta, hoc aegrotantes af-
me prae caeteris animalibus nutriuntur, abunde ala- fligit cum pulfu parvo, faepe valde inaequali, prae-
Ratioquarta, tur. His adjunge quartam , quod hoc animal, fertim fi corpus vehementer moveatur. Paulus
etiamfi frigidum fit, non facile congelari queat, ./Egineta, fi Latino ejus interpreti fidimus, pulfm
cum a vifcerum noftrorum calore interno quoti- inaqualitatem cum inaqualitate inter lati lumbrici fi-
die foveatur. gna numerat. Sed Graecis dciwjcificc f*er’ am/aa-

xioo;, eft impotentia cum inaequalitate: quod non
eft de pulfu intelligendum ; fed potius de imbecil¬
litate corporis inaequali (ut opinor) in qua femper
quidem

CAP. XV.

Signa ejus Diagnojliea.

Protriumf.

Communit

fana.

Teretes Im¬
brici pungat
intefima-M
divellunt.

Lati lumUi
tardior m-
tue.

jEgmetM-

de Lumbrico Lato. tot

quitiem corpus debile eft, fed modo plus, modo
jio. latio minus. Qui Aetii librum nonum Graecum ha-
tpHddamr»- foent, legunt in ipfo d^unccfalav $ / 3 (yi 3 'vTyj(§r, id
eft , imbecillitatem corporis cum [egnitie, &c revera ita
eft. Nam imbecilles, & ad motum pigriores eva¬
dunt : quia corpus asgre nutritur, & prout vel ma¬
gis vel minus nutritur, pro eo vel magis vel minus
robufti funt, & ambulare poliunt. Et quanquam
teretes gracile corpus reddere queant ; tamen
etiam in obefis ,•& bene alioquin conftitutis cor¬
poribus fine febre confpiciuntur. At latus femper
gracile corpus reddit, nec illico, fed paulatim
grandefcente verme, poft duos aut tres menfes.
Neque eft , quodquifpiam reclamet libro autoris
quarto de morbis , ubi ait : os e%a r 2 n> -n fy&ov cv
fcev reo jrvfi 7 mvlt %gova SetvovU xdjjat xx ad ysvoijo , id
eft , qui hanc bejliolam habent, in toto quidem tempore
eis niladmodum grave contingit. Cum enim praelup-
poneret falfum, jam abortus noftri primordiis,
ufquequo adoleverit homo, paulatim fecundum
corporis incrementum augeri; &hac hypothefi
obfervaret , adultos hoc verme laborantes non
valde in tenera aetate de hoc conqueftos , fimili-
que aliquo fymptomate, quale patifolent natu
grandes, concludebat hunc vermem multo tem¬
pore polfe latere in noftro ventre , abfque eo,
quod tales moleftias adferret,qualesfubfignis jam
®mioitmt didtis & dicendis comprehendo. Certe verum
frsdMt‘/ e hoc eft, ea figna non fefe manifeftare ftatim ac
vermis eft genitus, vel quando adhuc parvus exi-
llit. Imo tunc fieri non poteft, ut notis ullis me¬
diocriter probabilibus fe prodat, nili aut mutarit
locum verfus ftomachum, propter aliquam info-
litam inediam, datumve medicamentum, vel ci¬
bum; aut alia de caufa vel tormina excitet, vel per
inteftinum redtum pars prodeat, vel in valde pue¬
ris, in quibus propter loci anguftiam nequit diu la¬
tere,ob augmenti celeritatem. Concludendum igi¬
tur, parvum lumbricum latum non valde magnam
moleftiam aegris exhibere, fi naturalem locum,
qui eft inteftinum tenue, 8t praecipue ileum, non
mutarit. Magnum vero omnes eas moleftias indu¬
cere manifeftiffime, quas hoc loco commemoro;
etiamfi fic obfcuriora fint figna in iis, qui inter
parvum'& magnum habent mediocrem. Bartho-
lomaeus Carrichterus tradit, lato lumbrico obno¬
xios, fubinde la&is & papaveris efu affici, alias mi-
Tmescanin* nus quietos futuros. Verum inter alia figna non
mhccaffeflu. j n g mum l ocum obtinet fames canina faspe , in¬
terdum etiam deje&a appetentia. Et quanquam
utrumque poffit etiam in teretibus lumbricis,
quando abundant, notari; tamen in his utpluri-
mum, inappetentia adeft, raro infignis aliqua fa¬
mes. At in lumbrico lato faspius fames aegrum fa¬
tigat , quam proftratus appetitus. Quamobrem
Aetius famem affiduam refert ad figna lumbrici
lati, &morfum ftomachi. £>updenim vivificatum
eft , inquit, in inteft inis , ubi recens exhibitum cibum
conftimpftt, poft etiam[olida corpora arrodit. Et au&or
libri quarti de morbis haec dicit: vbi jejunus eft ho¬
mo , afeendit ad hepar alias atque alias , & dolorem in*
ducit i & quandoque (puta ori influunt, ubi ad hepar afli*
lit, quandoque non. Jtfuibufdam etiam vocem intercipit,
ft fortiter ad hepar irruat , & valde multa (puta ex ore
fluunt ; paulo autem poft [edantur, & tormen multum in
ventriculo alias atque alias oboritur , Sed haec ab au-

tore relata figna apparent tantum quibufdam tem¬
poribus, & verme plurimum audio: quibus fubne-
dtam duas hiftorias memorabiles. Mulier illa Ger- Biftork dui.
mana, quas Patavii anno millefimo fexcentefimo
feptimo, menfe Decembri, puerum optime fa¬
num edidit, erat partus fatis difficilis, non tam
quod primipara eflet, quam quod foetum conti¬
neret habitiorem. Quo tempore uterum gerebat;
bene fe habuit, cundta edulia libenter aflumebat,
fine naufea, fine ullo ciborum faftidio, fomno
erat naturali, alacri motu domeftica negotia obi¬
bat : at poftquam peperit, coepit vinum faftidire,
aquas ‘potui plurimum indulgere, nodtu efle fine
naturali quiete, pigrefeere ad omnem motum j
aliquando febrili calore corripi, nodtu capite do-
lere cum gravitate ac pondere; torfiones in ven¬
tre fentire, interdum per totum abdomen, faspe
circa umbilicum, aliquando in dextro, nonnum¬
quam in finiftro latere. Inde tranfadta quinque
menfibus macilenta evafit, oculis lucentibus, &
facie, corporeque floridum adhuc colorem ob-
fervante; mox frequentior, quam antea febris, An¬
gulis diebus interdum invafit, aliquando tertio,
quarto, quinto, raro pluribus, qua de caufa de*
cumbere inledto faspe cogebatur; ac tum praster
obfcurum motum in ventre, & tumorem, & levia
tormina per totum abdomen, nil aliud mali fem
tiebat;imo fe gravidam efle quatuor menfibus pu¬
tabat. Denique fequentis anni menfe Augufto,
qui erat odtavus a partu, hora dimidia poft coe-
nam , in qua la&ucam cum oleo & aceto aflum-
pferat, rigore infigni, fubfequente febre, corripi*
tur, cum maximis ventris doloribus. Pro iis miti*
gandis, cum fibi difrumpi ac lacerari ventrem me*
tueret, manibus utrumque latus abdominis com¬
primebat, ortofque dolores putabat propter men¬
fes, quiinftabant, &fo!iti erant a partu ftatutjs
temporibus larga fatis copia fluere ob fanguinis
abundantiam, quanquam femper puerum ladta-
ret. Sed alvi profluvio oborto,quo plurima aquo*
fa biliofaque rejiciebat, ex ano propulfum eft lati
vermis fruftum. Soror aegras, quas jam animo de¬
ficere incipiebat, ignara quid eflet rei, quod pro¬
penderet , manu fruftum apprehendit, & extrahit
ipfiirn.quinque cubitorum longitudine, metuenfe
que ne inteftini partem, cujus fubftantiam refe*
rebat extraheret, unguibus divellit vermem, cujus
pars, quae adhuc extra propendebat, in .ventrem
irrepfit, avulfam vero alteram partem infaxum
projecit, in fpiras multas fe contorquentem; poft*
ea adhuc vivam baculo elevans, in aquam protru¬
dit , in qua in coronam fe componens ftatim mo¬
ritur. Maritus rei novitate dudtus, illico me ac*
cerfiri jubet. Vt ad aegram veni, percundtatus
fum, quidnam antea eflet perpefla. Illa praster jam
commemorata , narrat fe ante tres annos, adhuc
virginem Auguftas Vindelicorum peflime valuifle,
vermes rotundos faspiflime per inferiora reddidife
fe,ventris doloribus aliquando moleftatam,rigore
& febre fubfequente; potu aquae frigidae, vel Oxy¬
galae, vel alterius ladtis acidi, ipfifque acidis rebus
magnopere dele&atam: raro carnes, aut vinum
appetiviflerafluetam fe a teneris carnes,& obfonia
comedere abfque pane: fororemfuam majorem
natu, dum eflet adhuc virgo feptendecim anno¬
rum , graviter ex eodem hoc lumbrico lato labo*

N 3 tafle

Adriani Spigelu.

rafle per biennium; tandem emaciatam, & veluti
hydrope afeite laborantem, fruftatim cumfasvis
ventris cruciatibus, lumbricum latum excrevifle:
viro tandem nuptam integra valetudine fuifle, fed
fterilem permanfifle. Id quoque fubjunxit pecu¬
liare , fe jam nodu magis aggravari; minus ventre
dolere, dum prona decumbit, quam dum jacet
fupina. In latus alterutrum fi declinaverit, medio¬
criter affligi ; fedpejusfiin dextrum, quam fi in
finiftrum latus fe vertat, non fine gravi pondere:
quo cum gravida etiam premeretur , id afoetu
modo huc, modo illuc fe devolvente in decubi¬
tus mutatione evenire fibi perfuadebat. His rela¬
tis, quae deinceps paflura foret, curiofius animad¬
vertere ftatui. Igitur fluentibus poftero die men-
fibus fatis copiofe, febricula alternis diebus, maxi¬
me circa nodem, per paucos dies eam corripuit:
frequentes dolores divellentes, raro pungentes,
in fmiftra abdominis parte magis prasfentiebat,qui
addorfum pertingebant, & omnem fedendi po-
teftatem tollebant: quotidie, vel alternis diebus
vel pluribus intercedentibus, aquofa mul ta per al¬
vum reddebantur ;♦ quae ani pruritum & ardorem
faciebant. Atque haec alvi perturbatio magna ex-
pedabatur, ubi rigor, horror, vel levis aliqua fe¬
bricula prasceflerat, cum infignibus ventris tor-
fionibus, ac motibus, fonitum caudae quatientis
aquam pifcis, ac natantis, edentibusvel veficae
aqua & ventorepletae,ac fortiter commotas.Erat-
que hic fonus ufque adeo manifeftus, ut ex lon¬
ginquo facillime perciperetur. A quocunque ci¬
bo ac potu circa ventrem doloribus plerumque
cruciabatur; feu aquam feu vinum biberet; feu
carnes, ova, frudufve, quibus impenfe deledaba-
tur, comederet; fed praecipue ab eo cucumerum
Meiopepones . genere, quodMelopeponesvocamus, abftinen-
dum fibi efle ufus docuerat, propter maximos
cruciatus, quos excitabant. Ventris tumor ali¬
quando hydropicam dicebat; verum inconftans,
modo major,modo minor, quandoque nullus. Ca¬
ligines etiam aliquando circa oculos, & capitis
r ertigines, frequentilfimus aurium tinnitus ; laffi-
tudo corporis continua laboranti, aut flanti j in le¬
do vero jacenti vix iflla percipiebatur; fitis nun¬
quam intermittebat, qua aquam potius, qu^m vi¬
num expetebat; & horum plurima nodu magis
quam interdiu eveniebant. Lac quoque in tan¬
tum defecit, ut puerum coada fuiflet abladare,
nifi convenientibus remediis, quas vermis vires &
ferociam frangebant, paucis diebus a me fuiflet
revocatum. His quoque fadumeft, ut debilior
vermis redderetur, tumore ventris fublato, vali¬
dior aegra viribus, poft biennium iterum concipe¬
ret. Quo tempore ipfam invifi, nunquam obfer-
vavi, quod in excrementis femen cucurbitae re¬
ferret exquifite, fed femper fruftum vermis, quod
ad me in pelvi aqua repleta per ancillam deferri
aliquando curabam, utftudiofis Medicina: com-
monftrarem. Quocirca cum autor libri quarti de
morbis , atque alii fcriptores antiqui fcribant,
aegros taenia laborantes, excernere una cum alvi
Cucume/u fe- excrementis alias atque altas , veluti cucumeris femen,
qmfnium- non intelligunt, quod quid feparatim exeat, quod
bricolato. unicum tantum femen ex cucumeris frudu exem¬
ptum re (fle referat; feu quod fruftulum vermis ab¬
ruptum aliquando una cum excrementis prodeat;

vei

'Explicatur

enuntiatum

Hippocrati-

in cujus medio funt quidam veluti articuli lata
membrana inclufi, qui finguli unico femini cucu¬
meris , aut plures pluribus ejus feminibus per lon¬
gum aut tranfverfum incilis fatis apte poflunt
comparari. Similis enim eorum forma eft, & or¬
dinis difpofitio. Quoniam autem fuperius dixi¬
mus , hanc feminam fibi perfuafifle, fe efle gravi¬
dam, non eft praetereundum, quod in fimili mor¬
bo accidit cuidam virgini Auftriacae, ex illuftri fa¬
milia ortae. Haec enim cum permultos menfes
ventre tumeret, menfefque ipfi non amplius flue¬
rent , aliquos cibos faftidiret, nonnullos appete¬
ret cum fame quadam infolita, gravida putaba¬
tur. Amici atque parentes aegrae fufpe<fta pudici¬
tia perculfi (nam a Medicis , quos in confilium
coegerant, & obftetricibus multis rationibus gra¬
vida ducebatur) ejus curationem neglexerunt,
quo accidit, ut tandem emaciata moreretur. Poft
obitum infpedo cadavere, plurima aqua ininte-
ftinis, una cum taenia reperta eft, quae mortis cau-
fae extiterant. Inquirendum nunc eft, cur ab hoc
verme corpus omnibus emacietur, quamplurimis
ingens fames, atque fitis fu perveniant, & quibu fi¬
dam mulieribus lac in uberibus poifit deficere. Vi¬
dentur omnes dodi viri veterum autoritate , &
probabilibus fatis rationibus aflerere, haec evenire
propter vermis edacitatem.Cum enim tam longus
fit, multum quoque eum comedere necelfe vide¬
tur. Apparet etiam idem iis quoque accidere,qui¬
bus copia lumbricorum teretum in ventre eft,qua-
fi a multitudine corporis & ciborum, alimentum
abfumeretur. Veruntamen longe aliter fentio.
Quandoquidem Ariftoteles lib. iv de Partibus
animalium cap. v, efle omnia infe<fta o\if>^o(pct, id
eft, pauco alimento nutriri fcribit; non tantum
quod parva fint, quantum quod frigida. Nam quod
calidum ejl , inquit, eget alimento ,. quod & cito conco¬
quit : quod verofrigidum eflfine cibo viverepotefl. Sic
puto «ifo<poi/ efle interpretandum: aut fane tam
pauco cibo indigere , ut nullo egere videatur.
Nec eft hic, quod quis magnitudinem corporis
opponat. Nam longiflimum efle hunc vermem
fatemur , fed tamen exiguum propter corporis
planitiem, nec tantas molis , ut poflit alimenti
(quod interdum plus aflumitur, quam corporis
asgri maguitudo requirit) abfumere maximam
partem. Quamobrem ad alias horum fymptoma-
tum indagandas caufas impulfus, tres potifltmas
deprehendi: Vna eft cibi affumpti corruptio quae-
dam, ob quam non attrahitur a natura, quantum
requiritur; Altera,cibi jam ex parte conco<fti difli-
cilisdiftributio;Tertia motus animalis in inteftinis.
Corrumpitur autem pars cibi, antequam in chy¬
lum a ventriculo convertatur; pars jam in chylum
converfa non prompte a jecore attrahitur. Qua
jam in inteftinis diutius haerens quam deberet, pu-
trefcit propter obftrudiones, quos parit animal
in inteftinis oberrans. Nam orificia venarum me-
faraicarum obferat;deinde in globum fe torquens,
in parte ilei inteftini, quae proxima eftinteftino
colo, impedit tranfitum excrementi, relidi a chy¬
lo , quod jam 6 tenuibus inteftinis exitum ad erafa
quaerit. Auget quoque ciborum ingeftorum cor¬
ruptionem fubftantia ipfius vermis, qua falfum
excitat appetitura multarum rerum, & facile cor-
ruptibilium,ut fruduum,potufque aquas.Hinc fit.

Hotagnv,

fdjafigrm,

Macies unie
lato htmhrki
laboranti &
aliajjmpto.

-aliorum ua.
fi-

«if o<pm quii
JPhilcfcphi.

LutnkicM
latu» quomo¬
do alimentum

devoret.-

rtrum fitcu-

rmduilum-

brmlatM.

fericula ex
lumbrici lati
curationi ne-
glefa.

Amoris con¬
ciliatio.

de Lumbrico Lato.

C A P. XVI.

Prognoftica ejus figna.

ut cum aqua, humidufque cibus non habeant exi- excitari. Occafio autem talis nafcitur a caulis ex^
tum per urinas, in inteftinis obftruda oberrent, ternis praecipue; interdum etiam ab internis. Nam
excitentque hydropicorum ventres .5 qui poftea, li aeger multum delinquat; aut in nimia quiete, aut
cum vermis ad inferna defcendit , maxima fui motu, & exercitiis vehementibus j vidu pravo*
parte per inteftina expafla, alvique profluvio ob- aut copiolo, autipfi lumbrico valde contrario j
orto, concidant. Quapropter perdodus Aetius, medicamentis, aut longa curatione , viribus aegri
reliquis lumbrici lati commemoratis fignis, addit debilitatis fruftraad lumbricum pellendum ten*
peculiariter, cibos affiimptos celeriter in excre- tata: aut fi in ventre noftro, atque venis humor
menta mutari. Motus quoque animalis emaciat aliquis generetur, vitae vermis infidians, tunc aut
corpus. Adiones enim naturales inteftinorum in* nimium fupercalefadus, aut plus quam decet re*
terturbantur, deinde totum corpus, ut auxilietur frigeratus, multa mala eaque funefta inducere po-
parti laboranti; & ut, quod praeter naturam eft, teft: at per fe tamen non inducit, quamvis ra*
expellat k circumferentia ad centrum, humores tione fui ortus ex putredine venenofus effe videa*
ac fahguinem movet, ut inde corpus vix poffit tur, Sc ratione fuae_ magnitudinis confideratae ad
nutriri. Ergo fiquisad Galeni (qui libro de The- capacitatem, & longitudinem inteftinorum, fit di*
riaca. ad Pilonem fcribit, latum vermem extenuare cendus , hoc eft, fera parva. Veruntamen
corpus , quod omne nutrimentum ipfe devoret) & alio- quamvis per fe aegrotum non occidat, ratione ta*
rum dodorum, tum antiquorum, tum recentio- men eorum, quae ei fuperveniunt, praefertim diu
rum tuendam opinionem dicat, hunc vermem ali- laboranti, fadoque verme grandiore, pernecef-
mentum devorare & confumere, non quod ipfe faria eft ejus curatio. Quinetiam morbi, qui fua
comedat, vel intra corpus affirmat, fed corrum- natura fatis mites funt, atque fecuri, ut febres in*
pat, per me quidem licet, dummodo ipfam rem termittentes, tertianae, quartanae, fi incidant, pe*
intelligat. riculofi evadunt ; quod aeger, qui liiodo fanus &

* robuftus erat ante febres, vires magnopere fra-
das, in eis, vel poft eas facile cibo, potuque refar*
cire queat, &fic ad integram fanitatem redire.

Atqui lato lumbrico laborat j neque quo diefe-

P Riufquam ad curationem defcendam, jure bris, neque quo tempore prorfus abiit, vires facile
merito quaeri poteft, an curatio fit perquam refumere poteft, quales ante febrem fuerant, etfi
neceflaria ? Videtur enim Autor libri quarti de imbecilles: quippe cum magna pars cibi potuA
morbis eam tanquam non magnopere necefla- que in ventre aegri corrumpatur potius, quam ut
riam ponere, quo loco fcribit; habenti lumbricum concoquatur, aut in fanguinem , viribus corporis
latum toto tempore nil admodum grave contingere , &fi confervandis, reftaurandifque idoneum, converti
non curetur , fua fonte non exire , mortem tamen non in - queat. His de caufis rede fcripfit autor libri quar*
ferre , fed confinefcere. Verum cum his pugnant cu- ti de morbis, laborantem lato lumbrico, ubi debilis
rationes variae, quae ab antiquis & recentioribus facius fuerit , vix revalefcere. Siquidem contingat mfficuim
magna follicitudine, magnoqueftudio funt nobis aliquando, ut convalefcat, fi a perito Medico ju- lKrMt& '
traditae: quoniam, morbis incurabilibus tempo- fto modo curetur, tamen maxime difficilis eft
ris tradu vitam aegri abbreviare, graviffimaque ejus curatio. Nam fi difficilis eft* in aegro , ab aliis
fymptomata fupervenire, ufu didiciffent. Nam ut morbis virtutes corporis infirmantibus adhuc im*
ea praeteream, quae fupra commemoravi, nonne muni, longe erit difficillima, viribus ab aliis mul*
cujufdam uxor apud Thaddaeum Dunum, multis tis jam fradis, ac curationi, quae longa effe tunc
ad lumbricum pellendum remediis fruftra curata, confuevit, vix paribus. Sed quam arduum fit la*
dyfenteria primum correpta, mox hydropica fa- tum lumbricum curare, nobis eleganter infinuare
da interiit ? Annon illa nobilis virgo Auftriaca, videtur fabula Hippys Rhegini fcriptoris apud
cujus paulo ante a me fada fuit mentio, ex eodem JEiianum de muliere hoc verme laborante. De
hoc morbo, nempe hydrope, e vita migrafle vifa ejus curatione , inquit, cum CMedici etiam peritifiimi
eft ? Propterea Avicennas de latis lumbricis prae- defperafient, Epidaurum delata diis ab hoc malo , ut libe -
dixit, fi non expellantur, fed in ventre remaneant, raretur,fupplicabat . Abfinte Aefculapio , minifiri eam eo
majorefque fiant, caeteris omnibus lumbricis effe in loco , ubi Deus mederifupplicibus folebat , quiefcerepa -
deteriores. Cornelius Celfus quoque latos tere- rum jujjerunt, deinde capite ejus reficio, unus eorum ma-
tibus pejores efle ait: contra quam multi ex re- nu immijfain ventrem , lumbricum feram fime ingen-
centioribus funt opinati. Itaque ut huic diflen- tem exemit. Caput vero in fuum locum ,‘ & prifiinam
fioni meam interponam fententiam , puto, & au- harmoniam conantur refiituere , idque prafiare nonpofi
dorem libri quarti de morbis vera dixifle: nem- fient. Interim Deus revertitur, i/lifque increpatis, quod
pe eum, qui habet lumbricum latum, toto cor- rem fupra artem & vim humanam aggrefi fuijfent, ipfi
pore quo habet, non valde graviter premi, nec divino (fi ineffabili modo, (fi caput fio corpori , (fi mu -
ejus negledam curationem mortem inducere, fi lieremrefiituit. Itaque ex hac eadem fabula patet,
(impliciter dida accipiantur. iEgrotis enim con- longe difficiliorem effe curationem lati lumbrici, uti iumbrU
tingere poteft, ut commemorata gravia mala nui- quam teretis; nec a veritate abhorrere, quod c ff^iUcr
la accidant, fi modo illis tollatur occafio lumbri- fcripfit Celfus, latos effe teretibus pejores. Nam YumioT*
cum natura fatis mitem, & motus tardioris, ac quanquam & hi maligniffimi fint, ut inteftina, ve-
moris placidi, depravandi pravis moribus, atque ficam, ftomachum perforent, & fic mortem indu-
malignis motibus, 6c majore forte putredine, ob eant i rari tamen funt, & monftrofi quid habent,
quas tormina , dyfenterias, dolores colici, fynco- Casteros,qui communiores funt, utplurimum lon-
pas, epilepfias, & longae his pejora mala poffunt ge facilius expelli polle, imo faspiflime & vivos,

& mortuos!

io4 Adriani Spigeln

spmte *l>' & mortuos, fponte fua exire per alvum, ufus quo-

ciri tidianus abunde docet : contra difficillime pelli
um mu ex j nte £}-j n j s i um bricum latum, quod inteftinorum
internas tunicas firmiter adhaereat, eorumque fua
longitudine anfradtuofis dudibus implicetur, ita
ut non, nifi bene praeparatus, cum fortibus medi¬
camentis expelli queat.'Porro an hic lumbricus,
fi non curetur, haud unquam fponte fua exeat,
fed confenefcat cum homine, ut feribit autor libri
vomitu quarti de morbis, dubitari poteft. Nam quando-
doqut reji c, ~ q ue j nC egrum evomuiffie aeger vifus eft, aliquando
eundem per alvum reddidifle , nullo adhibito me¬
dicamento, quod hunc expelleret. Obfervarunt
pifcatores inpifeibus latum lumbricum habenti¬
bus, hunc ex ventre eorum fponte exire , fierique
tunc eos maxime pingues. Imo idem Autor libri
quarti de morbis, fruftulatim eum exire narrat, &
quibufdam iter facientibus, aut laborantibus, &
ventriculo (>ojA«k) calefcente ad anum defe^nde-
re, ipfifque prominere ex podice inflatum, & inde
refecari, aut retro cedere. Haec quanquam vera
fint, non tamen huic antiquo autori adverfantur.
Sponte enim fua non eft exire dicendus, qui ali¬
unde per accidens cogitur exire; nempe vel a cau-
fa interna,humore intus generato, lumbrico maxi¬
me infefto; vel externa, cibo, potu, exercitiis,
aere, lumbrico contrariis. Quae vel omnia , vel
lingula tantum in nobis poftunt, ut quasdam gen¬
tes hoc malo careant, quaedam ob ea frequenter
eodem moleftentur. Etenim Theophraftus quar¬
to hiftoriae plantarum, interprete Gaza, haec in-
certtu gtntes quit, lumbricum flatum intelligo, cum de eo proxi-
me m entio fadta fuerit,) gentium nonnullis natura inef
fe percipitur. Habent enim omni quafi ex parte Aegyptii ,
Arabes, Armenii , Syri , Cilices ; e diverfb Tbracibus , ac
Phrygibus nullo pallo innafei narrant. Inter Gracos The¬
banis, fcilicetverfan in gymnafiis folitis , & adfummam
Bceotits innafei lumbricum novimus ; Athenienfibus nu/lo
facio. * Atque idem in pifeibus duobus leucifco
(quem in Moravia Germani appellant yBeiffficfil
hoc eft, pifcem albumj & altero, quem
appellant, Pifcatores notarunt. Quia in pifeinis
aquam claram habentibus, vel quibus recens aqua
continuo affluit, non admodum ali tasniofos pi-
fces affirmant: contra inftagnis, &laculimolo
crafla aqua, & turbida referto, ad quam haud fa¬
cile recens aqua affluere, nec quas diu ftetit, ef¬
fluere poteft, perpetuo his pifeibus abundare, ma¬
xime circa autumnum. Talis aqua apud Mora-
vos in lacu Coblicenfi eft. Sed ad inftitutum red¬
eamus. Habere autem hunc lumbricum fuas asta-
tesjam diximus. Vltima ejus, quasfenedtuseft,
per fuafignaacasteris diftinguenda, ne forte cu¬
rationem aggrediamur non amplius nec6ffiariam.
sentchttejtu Signa igitur hasc perpendantur: fi non multis tor-
Huognojctn- jjjjjjjbuj * nec aliis gravioribus fymptomatis aegra
afficiatur : fi partes unius aut alterius pedis, nec

* Hanc Gazae verfionem, fi Graeca in medinm proferantur,non queo,
quantum optarem, probate, quod minus fida ingenia ad longe diverfa,
quam Philofophus docet, credendatrSnftulerit. Ita enim ait: Hhixput
chitus ilbtar. iypstn y>' as ivrnmv A'tyinfioi , A’g$s?ss , A ’g/3fiict,
M-nulihsSZv&i, liiMxcs. Qpj.xis 3 a* •*»» 4’

0>]€«i<kts , ai -d &i m yvfivdoi» , HS/\ chas Betant. 'AJji vatet 3 a - Quae ita
fonant. Lumbricm rei eft connata, qutbufdam gentibus. Habent enim ipfum
Metatides. utplurmum JEgyptii, Arabes , Armenii , Metatides (vox , qua: ignoratur
uid fit, aut quos populos inrelligat, fufpicionem dodtis femper dabit,
epravatuni hic efie codicem Theophrafti, ideoque Gaza , in fua ver-
fione omifit, & Heinfius etiam idcirco ex codice fuo Lugduni Batavo¬
rum irnpreffio expunxit; Syri , Cilices: Thracos vero non habent, neque
Phryges. At inter Gncos Thebani, qui ingymmfiis tStrfantur, & totaliter
Boeoti; Athenienfis vero hon.

plurium longitudine a verme per longa intervalla
abrumpantur. Sic in Helvetii uxore vidimus, ven¬
trem primo plurimum intumuifle, & tum fecundo
quoque, ac tertio menfe, aut paulo pluribus frufta
varias longitudinis per alvum reddidiffe: ultimo
nuuc, fublato abdominis tumore, breve fruftum,
quod vix pedem aut ulnam longitudine excede¬
bat , excrevifle,

C A P. X V I I.

Gptunam ft ejus Curandi ratio,.

D iligenter mihi perpendenti curationum di- n™ cum;,.

verfa genera, quas a multis autoribus hinc in- num s ,n ^,
de fparfis decerpfi, duo nobiliora occurrunt, quo¬
rum primum proponit tantum unicam indicatio-
nem, expellendi fcilicet lumbricum, tanquam rem
toto genere praster naturam, & in eum finem pras-
bet valide purgantia, quorum vi eum expellere
conatur, five vivus fit, five mortuus, ut funt, anti-
monium prseparatum, pulvis ex argento vivo prae-
cipitatus, colocynthis, fcammonium, helleborus,
grana ricini, prasfertim quae ex America deferun¬
tur» radix efulae, euphorbium , calcanthum, ejuf-
que oleum in ea quantitate bauftum , qua vomi¬
tum movere queat. Secundum vero duplicem secumUini
indicationem poftulat, prasparandi nempe & ex - CMmeu
pellendi. Primum Empiricorum, fecundum Do¬
gmaticorum inventum eft. Illud non fine pericu¬
lo , hoc fecurius peragitur. Quia illius medica¬
menta cum valida fint, aegrotantem in vitas diferi- vdiid» #»&
menadducunt, propter maleficamfuam, quam
obtinent, facultatem, nimiam vim purgandi, vires
asgri debiles, feras motiones lumbrici ab ejufmo-
di medicamentis produ&as. Hinc gravia & per-
timefeenda fymptomata, fyncope, epilepfia, ileo-
fi ,& colici dolores, aliaque ejus generis. Refert
Schenchius in obfervationibus fuis lib. m, objerv.
cevm , quendam fuum Pharmacopoeum arcis
excubitori vitrioli drachmam unam exhibuille,
atque eo immenfas longitudinis lumbricum latum
expulifle, non fine fasviffimis torminibus & fym-
ptomatibus, quae eundem prope ad mortem ad¬
egerunt. Idcirco fapientiores fecundum curatio¬
nis genus magis laudarunt. Sed & hujus fedfato-
res in duplicem curandi viam iviffe mihi viden- tmm. *
tur. Nam alii piius prasparandum efie , ante¬
quam expellatur, volunt; alii fimul uno eodem-
que tempore , & praeparandum , & expellen¬
dum efie contendunt. Appellant autem praspa-
rationem , eam difpofitionem , quae vermi in- tioneiumU »
fertur medicamentis ad faciliorem exclufionem , lm ’
quae fit, vel cum occiditur prorfus, vel ita viri¬
bus orbatur , ut fiat tanquam femimortuus, & ita
in ventre fe componat, ut totus in glomum cir¬
cumvolutus, in inteftinis politus, nulli eorum parti
aliqua fui corporis particula adhaereat. Nam qui
prius ipfum efie praeparandum, antequam pella-
tur , monent, veterum autoritate, praefertim au- tornate
toris libH quarti de morbis, Celfi, Galenique ina-
xime, le tuentur. Nam autor libri quarti de mor¬
bis ad perfedtam curationem lumbrici lati prae¬
parationem proponit, ita feribens: St quis curet ho¬
minem latum lumbricum habentem , & medicamentum
dederit aut potionem , fiquidem fuerit homo bene prsepa¬
ratus, totus rotundus factus ad pila figuram exit, &

de Lumbrico Lato.

105

nem mimi* homo fanus evadit. Adduntur etiam rationes. Lum-
brici eniin rivi nequeunt expelli commode ex in-
teftinis,quodiis obhasreant: imo etfi medicamen¬
ti impetu deorfum ferantur in alvum, redeant ta¬
men in loca fuperiora, unde erant detrufi. Ipfe
quoque teftari poflum vifam a me partem lumbri¬
ci lati dimidii cubiti longitudine extra anum pro¬
pendentem , cum nondum edet a verme feparata.
Trituratio iterum in ventrem irrepfifle. At vero qui prsepa-
q: Iu< ratio, randum fimul & expellendum ede ducunt , con-
g a , traaffirmant, multorum ufu comprobatum, ma¬
jorem noxam aegris, tum pueris, tum adultis infer¬
ri , cum lumbrici prius occiduntur: deinde eam
curandi rationem breviorem ede , quas utrique
fcopo uno tempore fatisfacit; fecutos eam vete¬
res & juniores. Siquidem apud hos extant pluri¬
ma medicamenta corapolita ad lumbricum latum,
in quorum defcriptiSnibus tum ea, quas ipftun oc-
lTnti»me C ' c ^ L * nt ’ ut acria, amara: tum quas expurgant,
dtcmema. ut fcammonium, colocynthis, aloe, helleborus,
reperiuntur. Verum enimvero, ut meam inter-
smentia pro- ponam.in hac diflenfione opinionem fcire polte-
rioris fententias fedatores debent, in lumbricis
teretibus & latis curandis, experientiam demon-
ftrade, quo tempore eorum credes, inedia prasci-
pue, prasparabatur ante expulfionem, fieva tor¬
mina , gravidimos, ac maxime malignos morbos,
aliquando eos per fe excitade ■, inprimis vero te¬
retes monftrofos , aculeatique capitis inteftina
perforade , & per cutem egreflos fuifle, Trallia¬
nus audoreft: at medicamentis, peculiariter ad
eos interficiendos deftinatis, tutiffime praeparari,
antequam expurgentur. Sed & illud latere nemi-
d rvirfitasoc. nem debet, teretes fimul enecari, &c expelli bre-
tem friatum viffimo tempore pofle; latos vero non ita. Lon-
imbriam. gj 0 ri enim mora ad eos enecandos opus eft nili
quis velit minus tutam eorum aggredi curationem
validiffimis remediis. Etenim teretes facilius oc¬
ciduntur & educuntur levioribus remediis, quam
lati. Nam illi parvi funt, & fub rotundo corpore,
minufqae dearticulato, non ita adhaerent valide
inteftinis, ficque prreterlabentium medicamento¬
rum injuriis in inteftinis facile obnoxii funt, im-
becilliorefque redditi non difficulter devolvun¬
tur in alvum; at lati, quia longiffimi funt, & plano
corpore, plurimifque incifuris praediti, internae in-
teftinorum tunica validifiime adhaerent, &fub
muccofa eorum interna fuperficie fefe occultan¬
tes , levioris medicamenti tranfeuntis vim facile
perferunt. Ira fit,ut difficilius interficiantur.Sed &c
validioribus ob jam allatas caufas interfici debent;
quae fi cum iis, quas expurgant, medicamentis
permifceantur, imbecilliora lolent evadere, quod
vis purgatrix unius medicamenti, alterius faculta-
taitem occidendi lumbricum adepti, non linat diu
in ventre permanere. Sed dicet aliquis; nonne in
tf! mtt medicorum hiftoriis relatum eft, fine ulla lumbri¬
ci lati praeparatione pilulis diaturbith cum rhabar-
baro appellatis,& aggregati vis; item ex hiera Ruf-
fi, foliis fenas in aceto maceratis, nonnullos ab hoc
verme liberatos fuiflfe ? Nonne Heurnius narrat,
potione ex graciola, quae purgat, latum lumbri¬
cum fe expulifle una cum aquis ? Nonne Manar-
Graaoia. dcslib. in de Simpl. ex novo orbe delat. cap. de
Verbena fcribit, ex confilio nobilis cujufdam ma¬
trona? ex Peru redeuntis, cuidam lingulis diebus

mane verbenae, ignobilis adhuc herbae ad occi¬
dendos lumbricos, fuccum faccharo permixtum
praebuifle, ac praeter multos vermes tef|^s,unum
longiftimum inftar cinguli rejecifle ? Refpondeo:
aliquando contingere , ut vel a vidus ratione, vel
aliacaufa interna nobis abdita elanguefcat lum¬
bricus latus, ac lic praeparetur, ut levioribus me¬
dicamentis polfit & occidi fimul, & expelli: ni¬
hilominus manet,praeparationempraecedere opor¬
tere , antequam excludatur. Quod fpedat ad
Verbenae fuccum, eum ego nobiliflimum elfe du¬
co ad occidendos vermes, tum teretes, tum latos,
& fi veteres hanc ei vim nullam adfcripferint,
jjropterea quod amarus fit, eumque malignitati
humorum, & putredini, morfibulque venenato¬
rum ferpentum refiftere , fciamus. Quapropter
quod Galenus de omni curatione dixit, in hujus
vermis curatione a me concluditur; proflare nem¬
pe , ut ferita & tutius curetur , quam ut fe citioris cura¬
tionis ager mani fe [io periculo exponatur. Sed cum prae¬
paratio duplex fit, una perfeda, altera imperfeda
(perfedam nomino, in qua vermis totus fponte fi¬
ne magnis torminibus, aut cum levi medicamento
purgante excernitur: imperfedam vero, in qua
fruftatim excluditur, & per longa intervalla) eo
femper medicus collimare debet, ut perfedam
praeparationem inftituar. Sic enim quam citiffime
fanus evadet, qui eo malo detinetur. Ex imperfe-
da praeparatione, longa, & faftidiofa metuenda
eft curatio. Contingit hasc imperfeda praepara¬
tio , cum non plane enecatus eft medicamentis,
fed imbecillis redditus quiefcit in ventre, nullis
motibus, aut aliis moleftiis vexans amplius aegros,
a propinato tamen medicamento purgante non
exit totus, fed tantum pars, a reliquo corpore
unius aut alterius, aut plurium cubitorum divulfa.
* Et quanquam, ut in univerfum dixerim, omnem
lumbricum occidant acria, amara, acida, quorum
magnus eft numerus; tamen nonnulla peculiari¬
ter comperta funt, ad latum lumbricum occiden¬
dum , longe casteris magis pollere. Ea nunc enu¬
merabo, 8t ab iis, quas omni astati, fexuique, five
febrem habeat, feu ea careat, tuto adhiberi pofi-
funt primum exorfus, ad ea veniam, tumfimpli-
cia, tum compofita, quas non febricitantibus ma¬
gis funt idonea. In priori autem clafle principem
locum mihi filix obtinere videtur, tum mas, tum
foemina, quas ^At^eg/? dicitur Diofcoridi, &
Theophrafto; Tralliano vero ^At^eg/sv. Hujus
radicis adhuc recentis aqua per balneum diftilla-
ta, & faccaro dulcorata dari poteft pueris; aut
pulveris ejus drachma dimidia femel, aut bis in
die,cum lade nutricis ipfis adhuc ladantibus: qui¬
bus tamen innafci lumbricum latum, non memini
a quoquam obfervatum, prasterquam ab Auto-
re libri quarti de morbis. Sed natu grandioribus
drachma una, vel paulo plus cum fyrupo de flori¬
bus perficorum, aut rofato folutivo, fi alvum val¬
de aftridam habeant: aut, fi lubrica fit, cum aqua
polygoni, graminis, aut plantaginis fufficiet. Illud
perpetuo obfervandum, ut alvo exiftente lubrica,
vitentur laxantia; ne nimium cito exeat medica-
O mentum,

* De hac imperfefta praeparatione mentionem facit autor libri quarti
de morbis , ita fcribens: Si vero (Lumbricusdatus) ad medicinam hareat
(Graecus codex habet, 12 3 is ■ni» tpa^ttstxcllui 'igjgrreti, id eft, uti opi¬
nor , fi ingrediatur medicamentum purgans (utpote non mortuus , aut
totus conglobatus) reda pars de lumbruo abrumpitur, longitudine duo-
rum, aut trium cubitorum, aut etiam longi amplior.

Verbena.

Ad eeu obje¬
ctiones rtfpon-

Succtts Verbe-

Lente proce-
di idum

Freparatio

duplex.

Ferftfla.

Imperfecta.

Lumbricos
que, occidant.

Fdix.

Diverfitas
medicamen¬
torum fecun¬
dum elates.

In alvo lu¬
brica laxan¬
tia vitanda.

i o 6 Adriani Spigelii

mentum, quod vermem occidit; fed adftringentia vel trium drachmarum pondere , infantibus vero
ei potius permifceantur. Adultis jam tres qua- unius drachma. Cum enim ad lumbricum latum
tuorve drachmae ex aqua galega, qua ruta capra- occidendum requirantur fortiora remedia , au-
ria dicitur* propinabuntur; vel ex hydromelite, gendum eft mitiorum pondus. Aetius: Terra in-
aut melicrato, more veterum. Scio multis ufum tejlirn pota numero quinque , autfeptem cumpajjouri -
Tiiix fufpeUa radicis utriufque filicis efle fufpedtum in muliebri nam cient, & omne genus lumbricomm ejiciunt. Eodem
'ituTim ^ exu 5 P ro pterea quod fcribat Theophraftus, fili- modo pota, aut quocunque velis, latum lurnbri-
xheophmfti, cem foeminam gravida mulieri datam facere ab- cum expellunt, aut cum oxymelite. Accidit ali—

ortum, non gravidam in totum fterilem reddere j quando, ut enumeratorum adfit inopia in quo Mercurio.
Dkfioridis, idemque confirmatum a Diofcoride. Plinius quo- cafu non abhorreo ab argento vivo, cum pane
Fhnu, cale - q ue a j t X xvi i ,cap. v, neutram (hoc eft, neque calido a plumbagine loto. Id enim fcrupuli unius,
marem , neque foeminam) dandam mulieribus: aut drachmse dimidiae pondere vermibus affediis
quoniam gravidis abortum, cateris fterilitatem 'pueris feliciffime praebuimus ex jure carnis fim-
faciat. Sane Galenus, partum vivum enecare, & plici, vel alio conveniente liquore; & pilulis ex
mortuum ejicere , credidit, quod amara fit radix, aloe lota in fucco rofarum aliquando fex grana
Aua&rk ex- paululum habens aftridtionis. * Ego in gravidis permifcui. Tutius tamen integrum datur per os,
pemntia. ejus vim nunquam fum expertus. At hocteftari quam permixtum eledtuariis, & pulveribus, quia
pofliim, uxorem Helvetii, cum utramque radi- citius per ventrem tranfit, quod in hoc remedii
cem lingulis diebus in pulvere, per plures dies, genere procurandum eft. Sunt qui terram Meli- Ter# MA
horis matutinis fumpfiflet, nihilo tamen fecius tres tenfem ad occidendum latum lumbricum cele-
liberos adhuc poftea peperifle. Quod fi aut fpem brent, & terram Cimoliam. Iis autem, qui fine
conceptus utraque radix adimeret, aut abortire febre funt, coftus ex aqua calida detur drachma-
cogeret gravidas, male ageretur cum illis populis, rum duarum pondere; item cedria,cardamomum,

Tamfiiigntt». qui panem ex ea conficiunt, ut, tefte Dalecham- nafturcium, fcordium ex aceto, vel oxymelite,
pio, Nortmannia Abricates. Nullus igitur fexus chameleonis albi radix ex vino auftero, acetabuli
a tam falutaris radicis ufu prohibeatur , cui vis menfura. Trallianus iis, qui lato lumbrico labo-
quadam eft indita cito, fi velis, ac etiam paula- rant, proponit herbam quandam, quam ipfe eApv-
tim lumbricum occidendi, etiam in febricitanti- S-oGotuvov vocat, ob lingularem ejus in occidendis
bus, & uterum gerentibus, line ullis torminibus lumbricis virtutem: interpretes lumbricariam Tumbrkm
aut novis accidentibus illico ferociam vermis vertunt; forte tinearia Marcelli, & Scribonii Lar- w m
compefcendi. Imo liquas jam laborantem fym- gi. * Iuniores eam corallinam efle autumant, mu-
ptomata moleftent, ea, vel abigere, vel plurimum Ici marini fpeciem frequentem in maris Liguftici
lenire poteft. Ita uxor illa Helvetii, cum multis littoribus, fic diditam, quod coralii radicibus ad-
cruciatibus per intervalla afficeretur circa abdo- nafcatur. Et revera etiam nunc in Grascia magni
men, febribufque intermittentibus, ordinatis, & ufus eft, ad omnis generis lumbricos occidendos:
inordinatis; modo alvum haberet aftri<ftam,modo Nam per plateas, & vicos hanc herbam, in pul-
ultra modum fluidam, ab unius drachmas farinas verem redadtam venditant, ^o^eSomm appel-
filicis exhibitione , negledta omni conveniente lantes, corrupta voce, quali o^aAtixs&omw vellent
vidus ratione, doloribus, & febribus liberari coe- dicere. Vnde a circulatoribus, & circumforaneis
pit, ventremque naturaliter deponere. Lac quo- tanquam magnum fecretum transfertur per to-
queei, quod per odiduum mammillis eratfub- tam Europam. Hujus pulveris adultis drachma
traditum (nutriebat enim infantem mafculum) ita una injure fufficit,aut in vino haufta ad teretes ne-
rediit ad ubera, ut per aliquot menfes commode candos: Latos vero duplicatum pondus occidet:
rurfus ladare potuerit. Ad hanc quoque clalfem quin &ejus decodum poteft prasberi, atque in
Mortu. reducere poflumus corticem radicis arboris Mori, hujus penuria abfynthium marinum latifolium &

quae leni fua amaritudine latum lumbricum inter- feriphium. Sed & magui quoque ufus efle hic no- Aqui thff .
ficit, purgatoria vero facultate, qua pollet, ipfum tavi aquas falfas, nitrofas, fulfureas; & quae chal- mdes >
ejicit. Decoquitur in aqua, ut Diofcoridesaudor canti mineram habent, ut acidula purgantes. His
MaiMfmi - eft, & hoc ejus decodum propinatur. Malipu- folis permultos dies hauftis mane ad aliquot Ii-
*»■ nici decodum quoque idem praftat. Plinius radi - bras, pragrefla totius corporis purgatione, latum

cem decottam fuccum emittere . ait, qui tatnm necati vi- lumbricum fublatum novimus. Talis aqua eft Te-
ttoriati pondere, & malum ipjum contufum ex tribus tuti ana, qua in agro eft Piftorienli, &propeca-
heminis vini decorum ad heminam. Celfusradicula- ftellum novum, Graffignana dida: in Germania
rum hujus arboris manipulum in aqua tribus fexta- Eggerana, Sualbacenfis: inBohemia Carolina:
riis decoquit, donec tertia pars fuperfit: adjicit in quarum penuria aqua falfa arte fada, vel mari- ^quapip.
ei nitri paululum, & jejuno propinat. Itaque hoc na poteft praberi,etfi ventriculo nonnihil molefta
gerius remedii iis commode dabitur, quibus alvus efle confueverit. Hac enim blande purgat, & pi-
lubrica eft; ex Mori vero cortice, quibus valde tuitam, cui maxime adharet hic vermis, ab in-
aftrida. In altero Diofcoridis libro de facile pa- teftinorum interna fuperficie abfterget, falfedine
cornu cervi- rabilibus, inter latos lumbricos pellentia, cornu vero ipfum interficit. Lixivium cum oleo ad eun-
nnm. cervinum cum meile delindum proponitur, quod dem finem forbeatur hemina menfura, & ut mi-
ornnes lumbricos occidere (etfi amarum non fit) nus

ex aliorum (criptisdidici. Plinius s Thammgeme

pellit cervini cornu cinis , potus. Detur igitur duarum & praxipue in fefto die S. Iohannis 21 vetulis rhizotomis fumrao ftudio

in Hetruria colligi vidi ad occidendos lumbricos puerorum magno fuc-
ceflu. Propterea puto, ibidem communi fermone tignamicam dici qua-
* Theophraftus tamen filicis radicem fucco yXvx.ifpv<pw dicit, hoc - fi tineariam. Andreas tamen Cafalpinus tignamicam derivat a thymia-
eft, dulcem cum aftridtione. ma, ob odoris (uavitatem-

Thuriae*

Antidotus

Lumbricaria

twtorii.

ClyfleTeS.

Oleum fyfal
infidis inimi-

Suppofitma.

'Externa re¬
media.

Vnguenta.

Cuttylajma*

Citum fcor.
pionm.

de Lumbfko iato.

107

nus naufeam moveat, fuccum mali arantii, aut que quantum fufficit pro conficiendo cataplafma-
citrii inftillare convenit. Galenus theriacam mira- te. Nicolaus Myrepfus unguentis ad lumbricos
biliter extollit, quas drachmas pondere mane per occidendos aliquando argenti vivi portiunculam
plures dies datur cum aceto: & melius erit in ad- immifeuit, quod mihi non improbatur, fi quando
ultis fcyllinum ei permifeere. Antidotus Lura- validiflimis externis remediis indigemus, etfiid
bricaria: Recipe foliorum Corallinas, verbenae, fit inufitatum noftris temporibus. Oleum potens
fcordei, pulegii, origani ana Manipulum fem. ra- egregium , quo umbilici partes circumflantes, &
dicum didamni albi, filicis, angelicas, gentianas, ventriculi orificium perunguntur. Recipe olei ex
fingulorum drachmas duasj corticum radicum ar- nucleis perficorum malorum exprefli, vel ex ama-
boris mori drachmam unam & femis 3 feminis fi- ris amygdalis uncias fex 3 radicum didamni albi;
napios, cardamomi, nafturcii, fingulorum dra- cqralhn£e,cofti, foliorum fabinse craflo modo pul-
chmam unam 3 piperis drachmam lemis , croci verifatorum, fingulorum drachmam unam & me-
fcrupulum dimidium: fiat omnium pulvis, & cum diam; lumbricorum terreftrium numero odo; olei
meile defpumato commifceantur eunda in for- de feminibus colocynthidis unciam mediam; flent
mam opiatas 3 cui potes, fi velis, addere olei vi- permixta diebus canicularibus in fole, ut mace-
trioli fcrupulum medium. Datur mane per plures rentur 5 deinde fiat fortis expreffio: cui, quo fiat
dies jejuno ftomacho, adultis drachmas unius & potentius, addere foleo olei petrolei drachmas
dimidias pondere. Clyfteres quamvis ad occiden- duas, vel tres. Nam bitumen, cujus fpecieseft
dos lumbricos proponantur ab exercitatiffimis petroleum, breviffimo tempore lumbricos inter-
Medicis ex decodo centaurei minoris, abfynthii, ficit. Ad hunc eundem fcopum occidendi lum-
fcordei, abrotoni, tenaceti, fantonici, colocyn- bricum vidus ratio plurimum conducit. Hasc va-
thidis, radicum didamni albi, biftortas, tormen- riare penes medicamenta, quibus occidendus eft,
tilias, addito oleo, & melfe rofato folutivo: ta- apud feriptores videtur. Nam qui filicis radice id
men ego hofce non polium non fummopere dam- prasftare cupiunt, iis prascipitur ab antiquis carnis
nare in lumbrico lato: Quia ab hoc clyfteris ge- abftinentia,& plurimus allii efus per triduum.Scri-
nere, ubi noxam lumbricus perceperit, ftatim ad bonius Largus adjungit huic veteratum cafeum
fuperiora vergit verfus ftomachum, & dolores, mollem : licet tamen, eodem autore, & fine allio
ac tormina per frequentiora intervalla asgro pa- pridie incarnato dare filicem. * Sunt qui ab inedia me-

Argenttm

uivutn.

Oleum potens.

rat. Prasftat igitur loco horum uti iis clyfteribus,
qui potius a luperioribus partibus, & tenuibus in-
teftinis ad colum lumbricum alliciunt, quo fit exi¬
tui vicinior.- Parentur igitur ex lade cum faccha-

tuunt convulfiones, torminaque, nec non crucia¬
tus colicos. Itaque ut hasc caveant in utroque
lumbrico, tereti nempe, & lato excludendo, tri¬
bus primis diebus lac purum prasbent fine pane.

ro, aut meile, vel hydromelite 3 ex jure carnis non vel alio obfonio, poftea allia ex aceto. Cornelius
falito cum butyro 3 cavendo ab oleo & fale, quas Celfus quoque aegrum jubet, antequam decottuni
omni infedo funt inimica. Pueris conducet ano tenuium radicularum mali punici bibat jejunus , pridie
indere glandem lade & meile imbuto goflypio multum allium comedere , & inde vomere. Sic & alias
fadam, & iifdem podicem intro forifque illinere, antidotos, & medicamenta praeferipta, allii &
Quin 8c infantibus fieri ex diapenidio glans po- aliorum acrium, fi febris abfit,maximeque eorum,
teft, atque fupponi. Externa quoque auxilia ad quae deinceps enumerabo, efus praecedere com-
occidendum hanc feram non funt omittenda, ut mode poteft. Nuces juglandes quoque plurimae
undiones, & emplaftra, cerota, quae umbilici re- cum pane, & fale comedantur: quod fi fal fuerit
gioni imponuntur, quae Graeci nomi- theriacum, adhuc magis conducet: item rapha-

nant. In tenera aetate fiat undio , fi febris urget, nus cum fale, & quo acrior fuerit, eo melior ju-
ex cornu cervino pulverifato, atque cum oleo ro - 1 dicatur: talis eft, qui nigrum habet corticem, &
fato permixto, vel oleo amygdalarum amararum, in nonnullis Germanias locis Hifpanus cognomi-
Si vero defit febris, cataplafma imponatur ex fo- natur: &qui ibidem marinus dicitur, herbariis
liis mali perficae, abfynthii, farina lupinorum, & vulgo rufticanus, frequens condimentum in jufcu-
pulvere corallinas, exceptis decodo calaminthe, lis carnium apud feptentrionales incolas. Condu-
vel pulegii, addito pulvere cornu cervini, & oleo cit & finapi in aceto maceratum > deinde tritum,
amygdalarum amararum, vel de nucleis perfico- Gallis & Belgis frequens in cibis, moftardam vo-
rum: vel laneus pannus madefiat aceto rofato, eant: brallica femicoda cum multo oleo, fale8c
cui pulvis infpergatur,qui accipit aloes drachmam pipere. Vidi, qui fenecione feliciter coda cum
unam, myrrhae, croci, garyophyllorum, radicum oleo frixo & fale, ut folent coqui fpinachiae folia,
didamni albi, corallinas, fingulorum fcrupulos ufi funt. Porrigatur etiam acetarium ex meliflie,
duos, mifce. Idem quoque prasftabit oleum fcor- pimpinellas, pulegii, menthae, portulacas, erucae
pionum deferiptionis Mathioli, quo umbilici re- foliis. Pifces encrafycholi, vel alterius generis mu¬
gio , & ftomachi, tempora, jugulum , & pulfus ria conditi 3 & ova taricha cum oleo, & aceto, &
inungantur. Cataplafma pro adultis validum. Re- pipere: loco aceti mali arancii acidi, vellimonis
cipe farinas lupinorum uncias tres, fucci foliorum fucco uti licebit. Nicolaus Myrepfus principem
perficae mali quantum fatis eit: mifce ad ignem quendam mirabiliter laudafle, ait, olivas albas ex
ut redigatur ad mellis confiftentiam 5 deinde in- arboribus decerptas vigintiquinque , vel triginta coBas.
fperge pulveris cofti, radicum didamni albi, co- O 2 His

rallinas ,' foliorum fabinas , fingulorum drachmas * Ver j* e i ns «dferibo i Adtineiu necandas, & ejiciendas fer triduum

j r . . | 1 -- i 1 0 _ alitum plurimum edat , t) 'veteratum cafeum mollem: fecundum hocJihcu

UU 2 S 5 leminis melanthii drachmam unam 3 & me - Macedonica contufa arida , & cribratApondere denariorum oBo cum meile

diam; fellis taurini drachmas duas; olei ex nucleis

mali Armenii exprefli, & aceti fortiflimi , utriul- coeperit defwgere, aqua calida fupporuttur. Licet & fine oleo (legendurri

procul dubio fine allio) pridie mcenuto dare utroque medicamenta ,

Htfpariui,

Mojlarda

Pificeh

Alimenta

medicamen~

tefa.

Oleum Can~
nabinum.

Et luglan-
dturn.

Melimela»

ioB

Adriani Spigelii de Lumbrico Lato.

His enim comeftis a jejuno , quatuor aut quinque
diebus continuis, brevi feram, hoc eft, lumbricum
latum ejici. Atque hasc omnia non minus alimenta
funt, quam medicamenta; quod non modo corpus
noftrum nutriant, fed etiam ipfum alterando lum¬
bricum quoque interimant. Hoc prasftant, quod
vel amara fint, vel acria, vel falfa, vel acetofa ma-
uifeftis qualitatibus. At occulta, cannabis femen,
melimela, & melones; quas alioquin cum potius
dulcia fint, lumbrico lato nutriendo aptiflima vi¬
dentur. Nifiquis dicere voluerit, horum fucco
ufque adeo lumbricum latum deledtari, ut prse ali¬
menti copia debilis redditus, aut enecatus, exclu¬
datur. Itaque puerulis, quibus acria, amara, &
falfa non placent, lac ex cannabis femine przebea-
tur jejunis. Adultis ejus oleo condiri pofluat ci¬
borum varia genera. Nam qui ex Illyrico tradtu
in Pannoniae, Moravias, ac Polonise confinia fefe
Iranftulerunt, Turearum tyrannidem fugientes, in
penuria olei olivarum, hoc utuntur frequentifli-
me, 8r pjasfertim jejunio facris diebus, nullo in¬
commodo ; pro eo nonnulli Galliae incolae ex nu¬
cibus juglandibus oleum expreflum ufurpant,
quod etiam in hoc morbo commendatur. Porro
ne quis iis, quas jam de oleo cannabino dixi, fidem
deroget, Nicolaus Myrepfus femine cannabis,tan-
quam experto & probato utitur ad lumbricos.
Ipfum enim aridum, tufum & cribratum aquae fuf-
ficienti immifeet, ut glutinis craflitudinem nan-
cifcatur, perque pannum purum expreflum prae¬
bet adultis cyathi menfura. * Diofcorides inquit,
melimela faporis mellei %e/.a, cxltvdos-etv , animalia
expellere, quod Plinius in eorum viribusrecen-
fendis prasterift. Sunt, qui haec poma S. Iohan-
nis efle putent, quae aeftatis initio, aut ante folfti-
tium asftivum in Italia maturefeere confueverunt.
Melopeponi quoque, quod dulcis fit frudtus, neu-
tiquam hanc vim aflcripfiflem; nifi ab eorum efu
frufta hujus vermis dejedta fuifle non femel anim-
ad vertiflem,8t poftea apud Avicennam Fen.xvn,

* Nonnullos aurigas , cum per Pannoniam inferiorem iter facerem
acftivis temporibus, ut h mufearum , tabanorum , & afilorum injuriis,
equos fuos tuerentur, vidi, cannabis herba manipnlatim fumpta, equos
fuos per dorfum , & alias partes externas fricuifle, idque ipfis mirabili¬
ter profuiffe. Idem equites & viatores abfynthio lumbricis occidendis
idoneo prxftare conantur, fub clitellis etiam hac herba polita, cum mi»
nori tamen frudtu.

cap. vi, legiflem, melones inter remedia pro afea-
radibus interficiendis , & educendis propria. De¬
bent autem hi fru&us arte , nempe nive & glacie
refrigerari, vel in profundo putei, ut mos eft in
Italia, detineri. Quas enim maxime frigida funt,
ea lumbrico lato multum inimica exiftunt. Caste-
rum a frumentaceis pultibus seger abftineat, uta¬
tur pane autopyro , aut domeftico cum multis te¬
nuibus furfuribus fubadto , 8t bene fermentato.
Potus efle poteft vinum abfynthites, aut hyflopi-
tes, aut aliud , quod fit oligophorum maturum,
nec dulce: quod fi generofum id fuerit, decodto
radicum graminis diluatur. Magis autem hifce
convenire poteft, prsefertim febricitantibus, oxy-
meli vel oxyfaccharum dilutius, veldecodtum
coriandri & cornu cervini; aut pomacium vinum
fadrum ex melimelis, defecatum, quo plurimum
hypochondriaci folent recreari, & commodius ab
obftrudtionibus liberari. Aerem nonnulli alterari
volunt allii fuflumigio, alii vero fulfuris, quod
segris nimium grave efle confuevit. Exercitia quo¬
que moderata conducunt. Siquidem autor libri
quarti de morbis tradit lumbricum quibufdamiter
facientibus , & laborantibus , & ventriculo calcfcente,
deorfum demigrare. Iam medicamentis, & ali¬
mentis occifo verme, aut plurimum fic infirmato,
ut inteftinis nequeat amplius adhasrere, & fi ple-
runque fponte deturbetur, ac decidat, unaque
exeat cum excrementis, prasftat tamen dare ope¬
ram , ut quam citiffime, dato aliquo leni, aut pur¬
gante medicamento, expellatur. Pueris & infan¬
tibus fatis eft, mei, aut fyrupus florum mali per¬
ficas , vel rofarum folutivus, & manna; vel caflia
cum rabarbaro, & infufione agarici: adultis ele-
dtuarium Diafebeften cum Diagrydio, vel ele-
dtuarium ex hiera, vel pilulas Rufii. Ad quid enim
illa valida purgantia, quas co!ocynthidem,euphor-
bium, elaterium, helleborum nigrum, & fcam-
monium recipiunt, nifi quis forte parum adhuc
fpirantem lumbricum occidere velit, & fimul eji¬
cere. Celfus& Scribonius Largus poft medica¬
menta aut potiones purgatorias, ubi defurgere cupi
asger, ad exonerandum alvum, pelvim aqua calida
plenam fupponere jubenti ut in ea defideat.

FINIS.

adriani spigelii

. BRVXELLENSIS

ISAGOGES

IN REM HERBARIAM

LIBRI DVO.

INDEX CAPITVM

Qux in duobus

S A G O G E

Libris continentur.

LIBRI PRIMI.

In quo agitur de forma Plantarum.

C A p. i. Qua: in Planta potifflmum inquirenda, difcenda-
que, Pag. 113

11 . Vhde forma cognofcatur , ibid-

111. Partium divijio. Similares qua:, ibid.

IV. Difjimilares partes communes quot & quas, 114

V. Partes diffimilares communes non omnibus plantis
ineffe, ibid.

V1. Difflmilarium partium communium in alias partes
diffettio, IIJ

vii . De propriis ftirpium partibus, xi 6

viii, Partium differenti* ex Theophraflo, »17

ix. Radicum differentia, ibid.

X. Caulium differentia, 118

xi. Differenti# foliorum, ibid.

xii. Florum differentia, 119

X111. Frucluum ac feminum differentise, 120

Xiv. Dequatuor fummis Plantarum generibus. Quid
Arbor, Frutex, (pfyxvov, Herba, ibid.

xv. De aliis quibufdam generibus, quee fummis fub-
funt, m

xvi. De Orchide, Satyrio, Palma Chrisli, ibid.

xvii. De Trifolio, 122

xvnr. De Pentaphyllofve quinquefolio, ibid.

xix. De Herbts intybaceis, ChondnUa, Hieracio, ibid.

xx. F>e Braffica, 123

xxi. De Junco, ibid.

xxii. De Equifeto , ibid.

xxii 1. De Lino G? Unaria, ibid.

xxiv. DeVrtica, ibid.

xxv. De Verbafco, 124

xxvi. De Gramine, Frumento, Milio, Panico, ibid.
xxvii. De Tithymalo , ibid.

xxviii. DeFiolis, i2jr

xxix. De CaryophjUis , ibid.

xxx. De Lilio, ibid.

xxxi. DeNarciffo, ibid.

xxxii. De Iride , 12 6

xxxiii. De Ranunculo, ibid.

xxxiv. De Anemone, 127

xxxv. De Hyacintho, ibid.

xxxvi. De Scabiofa, ' ibid.

xxxvii. DeJacea. 128

xxxvm. De Hyperico, ibid.

xxxix. De Malva, ibid.

xl. De Papavere, ibid.

xli. De Geranio, ibid.

xl 11. De Litho fflermo, 129

xli 11. De Thlaffi, ibid.

xliv. De Anthirrino, ibid.

xlv. De Cucumere, ibid.

xlvi. De Legumine , ibid.

xlv 11. Arborum divifio. De Quercu feu Glandiferis.

Quid Nux, Malum, Acinus, Bacca, ibid.
xlv m. De Nuciferis IS Coniferis, 130

xlix. De Pomiferis G? Bacciferis, ibid.

I. De Acanaceis & Carduis, 131

li. De Sempervivo, ibid.

lii. De Heliotropio , ibid.

li 11. De Aconito, ibid.

LTV. DeCiftho, 132

lv. Plantas imperfectas post perfettas effe difeendas -
& perfeElarum primum florentes, ibid.

lvi. Frequentem inffiettionem ad formam fpecierum
memorice tradendam effe neceffiariam, ibid.
lv 11. Plantas depingendi, delineandique ratio, 133

lvi 11. Hortos hyemales conflciendi ratio , ibid.

LIBRI SECVNDI,

In quo agitur de ufu & facultatibus Plantarum; de-
que earum perfe&a cognitione.

1. Vfus herbarum multiplex. Facultas in humano
corpore duplex. Quid Alimentum. Quid
Medicamentum, Pag. 134

II. Primae plantarum facultates quot & quee, ac de

earum gradibus, ibid.

m. De fecundis facultatibus , 13 J

iv. De tertiis facultatibus, ibid.

v. De occulta plantarum qualitate fu proprietate,
137

vi. De modo facultates Plantarum indagandi, 138

vii. De faporumdifferentiis, ibid.

Vili. Odorum differentise , ibid.

ix. Quomodo fapores manifeslas qualitates indicent,
13 9

X. Secundarum tertiarumque facultatum investiga¬
tio , 140

xr. Ex odoribusfacultates obfcurius cognofi, ibid.
xii. Odorum virtutes, 142

xni. Occultarum facultatum dignotionem fleri per ex¬
perientiam, G? quomodo h<ecfiat, ibid.

xiv. De Alimentis. Nullam plantam non effe medica¬
mentum, 143

xv. Alimentorum differ entise, ibid.

xvi. Alimentorum inventrices, ratio G? experientia,
144

XVII. Exatta hujus Philofophi<t notitia qui acquirenda.

Autores veteres G? recentiores qui de ea feri-
pfire, 14*

xvm. Flor ilegium quid; ejus conficiendi modus G? ordo,
147

xix. Tituli quales-, quo ordine in locis florilegii feri -
bendi, 148

III

illvstrissim^

NATIONI GERMANICA

luris Medicinaeque ftudiofiffimse
ADRIANVS SPIGELIVS S.

Llvstres, Nobilissimi, Doctissimiqve Viri,

Sope multumque apud me cogitavi, quid eflet, cur in tan¬
ta rei Herbaria* operam dantium multitudine, tam pauci,
I quantum proficere , aut deberent, aut vellent, tantum pro-
^ ficerent. Magno enim hujus (cientio defiderio multos, non
| modo Sapientiae, artilque Medica ftudiofos, quibus eft ea
! perquam neceflaria; fed etiam Iurisprudentio, & aliarum ar-
f tium atque (cientiarum cultores, quibus utilis & jucunda, te-
f neri, & vos & ego peramplum teftimonium praebere poffu-
mus. Nam vos quidem magnum numerum optimorum dodiffimorumque juvenum
publicos celeberrimae hujus Academiae hortos,cum Vere patent, quotannis frequenta¬
re vidiftis: ego vero non minorem ad Pilanos ac Bononienles, in quibus Herbarum co-
gnolcendarum gratia (uperioribus annis Ium verfatus, accedere animadverti. Tandem
comperi non unam eflfe hujufce rei cauftam. Sunt enim qui hortos ingredi (ludium di-
fcendi tantae Stirpium varietatis, & tam multiplicis intuitu deponant, nefeientes unde-
nam initium (ludii petere debeant. Reperiuntur qui Stirpem fortuito obviam eruant,
ejufve ramum decerpant, confpedam mox abjiciant, tantum memoriae fidentes (uo,
ut unica infpedione inhaeluram firmiter animo Plantae formam exiftiment; cum tamen
nulla in re magis illa labatur ,-plufique iteratus afpedus valeat. Alios videmus, aut folia
Plantarum tantum, aut apices ramorum ac (urculos, aut flores, aut aliam denique par¬
tem decerpere, mox libris imponere renovandae memoriae caulfa, ignorantes eundas
cujufque fpeciei Plantarum partes confiderandas, cognolcendafque. Quinetiam non
defimt, qui Herbarum nomina & formas tantummodo difeant, prorfus vero negligant
earum vires, quae ad Stirpium cognitionem maxime fpedant. His caufis ut obviam
irem, in gratiam eorum qui rem Plantariam facili via & modo, breviorique tempore,
& minori quam hadenus labore difeere cupiunt, (cripferam (uperioribus annis Inftitu-
tionum duos libros, & veterum more amico legendos tradideram, ut majore fiducia in
pofteritatis commodum publicarentur. Caeterumcum hi una cum amico in alias mi-
graftent terras, frequens me cum illis, qui Herbas difeere (ludebant, confaetudo j fre¬
quens amicorum hortatus frequens de modo, ac facili via eas cognofcendi interroga¬
tio , difputatioque inter familiares meos, atque etiam veftros Medicinae ftudiofiflimos
excitavit, ac impulit ad earum Inftitutionum compendium (cribendum, quod (iimma
& praecipua rerum in illis traditarum capita clare breviterque (olummodo complede-
retur. Nam in Inftitutionum libris multas quoftiones antiquas novalque (olvebam,
animadverfiones notabam tum circa Plantarum formas, & vires, coteraque acciden¬
tia, tum circa autores qui de iis quippiam (criplere, quas confulto hic omitto. Onerat
enim difeentes quoftionum, & multarum rerum dilcendarum turba,non inftruit. Quo
fit, ut admirari non fatis poftim dodiftimos quofdam viros, & in re Herbaria exercita-
tiftimos, libros (uos, quibus introducerent juvenes ad hanc (cientiam, plenos contro-
verfiis, (ope parum utilibus edidifte. Porro quidquid utilitatis ac frudus ex hoc libro
(ludioftis ledor percipiet, id vobis viriIlluftres atque Dodiftimi debebit, in quorum
gratiam hafce meas lucubrationes inccepi, ad finem perduxi, atque in lucem edidi. Et¬
enim hoc & amplius jamdiu debere me vobis exiftimavi, cum ut pro veftra (umma in
me benevolentia, promptiflimoque me promovendi, ac coeptis meis laboribus favendi
ftudio, quod fatis annis proteritis declaraftis, cum me valetudinis veftro curam gerere
voluiftis, vobis gratiam aliquam referrem tum, ut non modo eos, qui inter vos Medi-

III

cinae ftudiofiffimifunt*, fed etiam caeteros, qui generis nobilitate, virtutum omnium
(plendore, linguarum, Iurifprudentiae, artiumque omnium ac difciplinarum notitia,
plufquam ulla alia Natio (abfit invidia dido) vere Illuftres funt, ad hoc ftudium utiliffi-
mum jucundiflimumque invitarem. Sed quid ego ? an Iponte currentibus addam cal-
caria?quafi vero nefciam vos ad peregrinas hafce terras,& a patrio folo longe diffitas. eo
animo acceffiffe, ut aliquid dignum majoribus veftris faceretis, & Nobiliflimorum pa¬
rentum veftrorum veftigia fequeremini ; quorum nullus non fapientiffime prudentiffi-
meque dominium fuum aut rempub. cum fumma rei militaris (ut fortiflimos equites
decet) & aliarum bonarum artium atque {ciendarum peritia, ita regit, ita gubernat, ut
eundis aliis aliarum Nationum magnatibus exemplo in imperio luo pacis bellique tem¬
pore effe poflit. Hortatur veritas me plura de his dicere, difluadent pudor & verecun¬
dia ulterius in veftras laudes prorumpere; ne ubi veftra celebro praeconia, partem mihi
eorum attribuere (qui & ipfe Germanus fum) aut turpe adulantis ftudium confedari,
aut invidiam multorum accendere videar. Illud tamen non praetereundum putavi, pa¬
tres ac majores veftros, five Principes fuerint, five alterius cujuflibet conditionis emi-
nentioris, tam rei Plantariae fuifte, atque etiamnum effe ftudiofos, quam olim veteres
reges atque heroes, Gentius, Lyfimachus, Teucer, Attalus, Achilles, Salomon, Euax,
Mirhridates, Cyrus, Diocletianus Imperator, & alii quos narrant imperiis dominiifque
fefe abdicafte, ut majorem diligentiam hortis excolendis adhiberent propriifque mani¬
bus femina jacerent gauderetque terra vomere laureato, & triumphali aratore. Vixit
paucis abhinc annis Fridericus invidiflimus Romanorum Imperator, qui quo tempore
Germanis prxfuit, ita fe rei Plantaria? tradidit, ut tam bene formas, quamquifpiam
alius ex optimorum Medicorum numero, cum quibus faepe de viribus difputare con-
fueverat, cognofceret. Hunc Maximilianus fecundus ejus abnepos hoc in ftudio fupe-
raftet, nifi mors immatura praeveniflet, non fine fummo reipubl. litterariae detrimento.
Horum quoque exemplo patres veftri nobiliffimi heroes, & variarum fcientiarum cul¬
tores eximii, non modo in urbibus, fed etiam ruri amceniflimos, & variis peregrinifque
floribus, frudibus, coloribus, odoribufque perornatos colunt hortos, ut ad eos nego¬
tiis dominii, reipub. ftudiorumque expeditis fe conferant, animumque laboribus & cu¬
ris fradum reftituant, &,fi quando contigerit,moeftum confolentur. Nam in his verum
folatium, praefentaneum doloris remedium, ut alias omittam utilitates omnibus notiffi-
mas. Quamobrem cum non minorem effe in vobis animi propenfionem, & amorem
in rei Herbariae ftudium, quam in majoribus veftris, d quibus id dimanavit, certo mihi
perfiiadeam, non potui non grati mei erga vos animi hocfymbolum vobis offerre,
quamquam exiguum, cum majus hoc tempore per vires non liceret. Id veftra bene¬
volentia & humanitate fretus, vos aequi bonique confulturos fat fcio. Deus Opt. Max.
coepta ftudia & peregrinationes veftras bene fortunet, faxitque ut fani 8c incolumes in
terram patriam redeatis. Valete.

P R AB F ATIO.

► Cientiarum omnium atque artium ftudia, nemo eft qui neftiat, effe difficillima. Vt enim pra-
| grandes nitidi fimique uniones non nift in maris imo inveniuntur: fic latent prafertim in na-
i tura fimpulcherrima artes, & magno labore, contentioneque ingenii eruenda funt. Caterum,
1 qui in primo alicujm earum tradenda veftibuto, multis rationibus illam imprimis arduam &
! difficilem perfuadent, ut ipfi(apere plus c ateris videantur; tyrones pro felio deterrent, & quafi
I aditu prohibent. In quo mihi imitari videntur ineptos pifcatores, qui ut artem, quamprofiten-
^ tur,laboris periculique plenam effe indicent,quos ejus difeenda ftudio incenfos vident, eos dedu¬
cunt in altum cum maximis mare tempeftatibus pallatur-, atque ita imprudentes ardorem illum reftinguunt. Imitan¬
da potius Phocarumfolertia eft, quifetus in ficco editosfenfim deducunt ad mare, ut falfam deguflent-, mox eos redu¬
cunt, atque id fiepius faciendo vita in mari degenda paulatim ajfuefaciunt. Ad eundem modum, qui artium ftudia
qualibet difficilia fellantur, iis primo tenera,ut'ita dicam,proponenda funt elementa, quibus imbuti tantum roboris ac
duramenti acquirant, quantum ad omnes, qua fefe illis objeHurafunt, difficultatesfuperandas eftfatis. Hac mihi fre¬
quenter animo ver fonti, ifagogen hanc in rem Herbariam duobus libris comprehenfam feribendi confilium incidit .
Cum enim Philofophia partium nulla fit difficilior, quam ea qua Plantarum naturam complellitur, ob incredibilem
formarum , virium & aliorum accidentium varietatem, operapretium me fallurum putavi ,fi coallis in unum facilio¬
ribus magifque neceffariis univerfalibus praceptis, ex quotidianis meis obfervationibus depromptis, compendiariam
tyrombus ad hancfcientiam viam patefacerem. Jfuod quam relle praftiterim, aliijudicabunt, & res ipfa planum
faciet, quamftatim aggredior.

A D R I A-

ADRIANI S P I G E L I I

BRVXELLE N S I S

“J

I S A G O G E S

IN REM HERBARIAM

LIBER PRIMVS*

De forma Plantarum.

c A p. i.

Qim in Plantapotijiimum inquirenda dijcendaque.

\ Cire inprimis convenit,
i duo in Plantis potiffimum
: inquirenda difcendaque ;
' formam nimirum, & virtu-
f tem feu ufum. Nam no-
| fcere , ubi, quando ,'quo-
| modo nafcantur ; quam-
| diu vigeant, floreant > ger¬
minent , & caetera quae ad
generationem pertinent, ad exadam tantum hu¬
jus fcientiae cognitionem confert. Sed enim ad
eos, qui prima fundamenta cupiunt, hic meus fer¬
ino eft, quorum mentes confundit potius earum
rerum tradatio. Adde quod multae quotidie fa-
cileque addifcuntur, ubi quis formam Plantarum
ufumque noverit ; multae quoque diligentiflimis
naturae indagatoribus relinquendae, qui omnem
aetatem in hac fcientia confumere cupiunt; idcir¬
co qui forma atque ufuscognofci poffit, hicfo-
lummodo indagandum docendumque cenfui.

CAR II.

iotm ^ Vm formam Plantae dico, non eam intelligo,
quae omnibus Plantis ineft mente contem-
plabilis,quam animam vegetativam appellant Phi-
<l>u, lofophi ; fed figuram feu faciem tam internam
quam externam corporis, cui haec anima vegeta-
tiva inhaeret. Eam efle cuique Plantarum fpeciei
propriam, oculis cerninus. Ideo tot funt earum
differentiae, quot formae diverfitates, quae e par¬
tium varietatibus inuumeris dimanant. Partes igi¬
tur Plantarum nobis primum enumerandae, earum-
que differentiae confiderandae funt.

C A P. III.

Partium dbifio. Similares qu#.

O Artium aliae fimilares funt, aliae diffimilares.
JL Vtraeque rurfus tum communes, tum propriae.
Voco fimilares, quae in alias partes fimpliciores fe
dividi nequeunt: Diffimilares, quae ex fimilaribus
ivttsfimiia. conflant. Partes fimilares communes funt, quae
f cre f em pe r omnium Plantarum partibus diffimi-
laribus infunt. Propriae vero quae quarundam tan¬
tum. Inter communes cenfentur caro , nervus,
vena, membrana live cutis, adde etiam his humo¬
rem. Nam fanguinem Ariftoteles inter animalis

partes recenfuit. Caro eftfolida pars, quae in om- cdroqm,
nem dimenfionem dividi poteft, ut terra. Talis in
pluribus frudibus fub tegmine feu cute confpici-
tur, ut Pyris i Pomis, Prunis. Nervus eft proten- Nerw».
fum illud continuumque, ac caeteris partibus ma¬
gis folidum, quod a carne & vena facile diflocia-
tur, ac finditur fecundum longitudinem. Dicitur
autem nervus, non quod ad movendum Iit a na¬
tura datus, ut animantibus; fed potius ad quietem
ac confiftentiam, roburque. Hic in quibufdam
partibus intus confpicitur, ut in caudice Palmae
atque Abietis; in nonnullis extat, ut in Plantaginis
foliis, in quibus cofta a nonnullis vocatur. Theo-
phraftus nervum Xva, nuncupavit^ id eft, fibram; in
cujus definitione quid fibi velint haec verba, atmt,-
AfjJov ^ Kj a&Xciqw i%ov (pXeGecg me nefcire in¬
genue fateor. Vena autem dicitur , quodoblon- Vtm
gum eft & cavum, humorem in fe continens, qui
Plantis alimento eft. Ejus vero cavitas aut mea¬
tus , etli non facile conlpici poteft propter exigui¬
tatem, tamen ratione comprehenditur certiffima.

Siquidem multae Plantae fi incidantur, humorem
emittunt aut ladi fimilem, ut Tithymallorum ge¬
nera; autaquei coloris, ut Vitis; aut lutei, ut Che¬
lidonium majus: aut alterius, ut multa alia. Fibris
venas affimilavit Theophraftus, fed grandiores
craffiorefque ait efle, & in fe ramos fpargeutes,
quos in foliis plurium Stirpium apertiffime videre
eft. Humor autem, qui in Venis atque tota Plan- nmor j>Un*
ta continetur, proprio nomine caret, quales in mum ‘
animalibus fanguineis fanguis exiftit. Meneftor in
eundis ftirpibus fimplicibus fimpliciter omv ap¬
pellavit, ideft.fuccum : alii in quibufdam fuc-
cum; in aliis vero, lachrymam 1 quae tamen puto
difereta efle extrahendi tantum modo, non ma¬
teriae differentia. Liquor, qui excontufa herba satem &U-
exprimitur aut elicitur, fuccus vocatur; qui vero c ^J^ d
incifione dimanat, lachryma. In quibufdam Plan¬
tis propria funt his indita nomina. Nam in Papa¬
vere, qui e capitibus incilis emanat humor, opium
nuncupatur: qui ex reliquis partibus, praecipue
caule & foliis tufis exprimitur; meconium. In La-
ferpitio; lafer Latinis dicitur, Graecis icar’ 'ttyxlw ;
oubs , quod tam contundendo, quam incidendo
liquor eximeretur. Cutem inter communes par- Cum.
tes fimilares recenfere non eft a ratione alienum:
ea enim veftiuutur caules, rami, folia, frudus;
interdum etiam radices* Voco autem cutem te¬
gumentum harum partium membranofum ac te¬
nue. Propriae partes fimilares duae funt; os & car- vartesfimiU.
tilago. Proprias autem eas appello, quae nonnullis resfropru.
tantum Plantarum partibus diffimilaribus infunt:

P os vero

Cartilago.

114 Adriani Spigelu JJagoges

os vero durum illud ac folidum, in frudibus qui- fuo defenduntur: altera vero parte qua vento funt
bufdam carne tedum, & in fe femen continens: patuli, frudus defendunt primordium quantum
taie in Cerafis, Amygdalis, Prunis (quo nomine fieri poteft. Illud autem perpetuo in memoria te-
Mala Perfica, & Pr^cocia etiam comprehendi- nendum eft , frudiferas Stirpes eundas partes
mus) cernitur. In Pomis, Pyris, Cucumeribus, ac communes producere frudus gratia. Idcirco flo-
caeteris ejufmodi cartilago eft: tegumentum fci- res in quamplurimis prominent extra folia. Qua
licet ofle mollius, membrana & cute durius* fed enim parte flos eft,frudus adhuc tenellus confer-
aeque pellucidum & tenue.

C A P. IV.

Dijsimilares partes communes quot , id qm.

C A P. V.

Partes difiimi/ares communes non omnibus
plantis inejfe.

vatur* qua autem pediculus emergit, folia & ra¬
mi frudum defendunt ab externis injuriis. Haec
autem plus praebent tutelae frudui, quam flores*
quod hac parte fit pediculus, qui& floris eft &
frudus principium. His credo abunde novisal-
Iffimilares partes communes funt fex: radix, latis rationibus adverfariorum fatisfadum, quae

caulis, ramus, folia, flos, femen. Radix non etiam latius alibi oppugnabuntur, explicabuntur-

a forma, fed abufu deferibitur ,definiturque: que. Concludamus ergo folia ad flores, frudus, Tdtiaadyn

quod ufus illi Angularis fit, forma vero fummopere ftipitefque tuendos neceffaria fuifle, non in omni- f lmtsAtl11 -

Radix quid, variet. Ideo Theophraftus lib. 1 Hift. cap. 1, ra- bus quidem Plantis ad omnes has partes*fed in qui-

cauiif. dicem ait efle id, quo alimentum attrahitur * cau- bufdam ad ftipites & ramos tantum * in nonnullis

lem vero, id quod fupra terram fimplex aflurgens ad frudus, & in quibufdam ad flores * in plurimis

caudex. alimentum a radice attradum defert * caudex hic ad omnes. Flores Stirpibus dati funt non ob fru-

Ramua. in Arborum genere dici confuevit ramum , in dum vel femen. Nam Ficui frudus eft fine flore*

quem caulis dividitur*qui ramus poftea in furculos & Iridi atque Iefmino flos fine frudu, nonnullif-

semen. fpargitur multiplices. Semen vero eft foetus, & que Narcifli generibus. Ideo cenfendum in fru-

Rios fo- quali totius Plantae compendium. Sed quid Flos, diferis, florem fi ferant,frudum aliqua defendere

lium quid. atque Folium ? Hoc diu multumque quaefivi, nec parte. Sterilibus vero quae admodum paucas funt,

quidquam inveni, quo mihi vobiique fatisfaciam. florem idem forte effecum frudu* ut Thymo,

j. Cifar sctu Nonnulli inter recentiores dodiffimi Viri exifti- cujus flore fato, ut nonnullis placet, nafciturThy-

ilger ‘ marunt frondes Arboribus a natura datas efle, ut mus* quamquam minutiflimum ei femen adferi-

calorem defendant ac frudum ne arefeat, con- pferit Theophraftus lib. iv de caulis Piant, cap. v.

fervent: folia vero ad decorem potius & orna- In Iefmino quid flos faciat adhuc me latet,
mentum, quam ad tutelam ftipitum, florum, fru-
duum, 8 c ramorum* nam& hiftipitem defen¬
dunt, qua de caufa brachia a Columella in Arbo¬
ribus appellantur. Addunt hujus opinionis caufas,
dum inquiunt. Stipitis tegumentum efle corti¬
cem : quafdam etiam Plantas neque florem, ne- T T M quas enumeravi partes, eundis Stirpibus
que frudum edere,cum tamen habeant foliajnon- JL J. communes funt: non tamen omnes omni-
nullas prius flores quam folia emittere, ut Amyg- bus. Sed quibus omnes infunt, ese perfedse a no- M*.
dalos * qui frigidiffima tempeftate florere folent, bis Plantse appellantur, ut Pyrus, Prunus, Malus, *'
qua tegumentis magis ad boream a frudibus, & Foeniculum, & alia his fimilia quamplurima, quse
ramis arcendum ipfis eflet opus: denique in quam fex primas atque praecipuas habent partes. Qui-
plurimis flores extra folia prominere , qui alioqui bus vero defunt aliquse, imperfedae dicuntur*quse
ad tutelam externorum deberent efle intra folia quidem Plantarum perfedio & imperfedio, late
reconditi. Ceterum veteres illi fapientiflimi Viri admodum patet. Nam quanto qusepiam Planta
contra cenfuerunt, fcilicet folia efle tegumenta pauciores partes habet, tanto imperfedior cenferi
ftipitis, floris, frudus, atque ramorum. Vt igitur debet: quantoque plures, eo perfedior. Etenim
antiquatam hanc opinionem defendam, meam- quibufdam unam tantum natura ademit, ut Ficui
que lubnedam, novis his rationibus prius refpon- florem, Iefmino frudum, Scorpio & Iunipero fo-
dendum duxi. Dico igitur, tametfi ftipitis tegu- lium (nili quis horum aculeos, pro foliis accipiat
mentum cortex eft, hic tam.en cortex alio egebat aculeatis) Tritico, Allio, Narciflis aliifque quam-
tegumento. Si c cutis capitis & multarum aliarum plurimis bulbofis ramum: aliis, quse a radice fta-
partium pilis tegitur. Itaque ut quadrupedes ani- tim ramos producunt, caulem, qui una cum ramis
mantes, pilos * aves, pennas * cervi, cornua amit- etiam Chamaeleonis cuidam generi denegatus eft,
tunt * ita pleraque Plantarum genera foliis fingulis quod inde acaulon nominatur. Quse vero radice nulla
aunisfpoliantur. Omnium enim quse in Plantarum deftituantur, cseteralque partes aut omnes aut
genere fpedantur, dicebat Theophraftus Hiftor. aliquas habeant, exceptis iis, qua: aliis Plantis in-
lib. 1, fimilitudo petenda eft ab iis, quse animanti- nafcuntur, ut Vifco, Epithymo & Caflutha & aliis
bus infunt quoad fieri poteft. Foliatis autem Stir- id generis, quse alterius radice fruuntur, nullam
pibus, quibus denegati funt a natura flores fru- novimus: nec reperiri pofle opinamur propterea,
dufque, folia infunt ad ramorum & ftipitis tute- quod nequeant hse partes nutriri fine ea quse d
lam. Quod fi vero aliquse fint, quse prius florem, terra attrahat alimentum, atque id ipfum conco¬
quam folia producunt* earum flores foliati funt ad quat. Ariftoteles lib. 11 de part. anitnal. accipere
frutftus defcnfionem, atque etiam tam brevi pe- Plantas a tellure praeparatum nutrimentum (xd]^~
diculo, ut eo carere videantur * quo fit ut flores in yxa-fjiivlw <^o(pluj) feribit: in radice vero excoqui,
hifce Stirpibus non fint externis injuriis multum ut in ventre animalium. Idcirco praeceptorem fe-
obnoxii. nam qua parte e ramis emergunt, ramo cutus Theophraftus lib. 1 de cauf. Plant.cap.xvx 1,

in rem Herbariam , Lib. I. t i

ventri radicem affimilavit; & fupra in radicis de¬
finitione , oris ei officium videtur affignafle. Ex¬
ternae namque radicis partes attrahunt; internae
& cauli magis vicinas , conqpquunt. Casterum
cundta animalia five fanguine praedita fint, five
eodem careant, os ventremque habere dicftat par
ratio , confirmat maximus Philofophorum magi-
j ieto* fter. Diofcoridi, qui lib, i, cap. xx , tradit Mala-

tbnm. b^thrum 'folium e fle fui generis, quod Indica: gi¬

gnunt paludes, innatans aquis, fine radice, nullam
adhibeo fidem. Plantae enim omnes a terra priuf-
quam aquis innatare poflint, originem capiunt.
m pdujirii Sic Lens paluftris etiam oritur, in cujus averfa
rdicm h»■ p arteij q ua f unc i um fpedlat, dum aquis innatat, ra¬
dices apertiflime cernuntur. Eas mirum eft hadte-
nus a nullis fuifle animadverfas. Porro quaedam
ftirpes duabus aut pluribus partibus deftituuntur j
ut Filix, quae flore & femine caret. Phyllitis &C
Scolopendrium nil praeter folia & radicem obti¬
nent. Sunt & quae unicam tantum partem habent,
Tubm nil ut Tubera terrae, quae nil aliud funt quam radices.
nifiradices. Quidquid enim fub terra latitat radix proculdu-
bioeft. Quare commodiffime haec fcripfitTheo-
phraftus lib. x Hift. piant, cap. ii , In totum, in¬
quit , Planta res varia eft , atque multiplex , inque uni-
verjum de ea referre difficile. Indicium vero , quod nihil
penitus eft , quod commune accipi poflit cunilis Plantis
conveniens , ut animalibus os, venter, & alia propor¬
tione eadem, alia quodam alio modo. Neque enim radi¬
cem , neque caulem , neque ramum, neque germen, neque
folium, neque florem, nequefruclum omnes Planta habe¬
re videntur. Quae autem radice carent apud Theo-
phraftum, praeter eas quae aliis Plantis innafeun-
tur, nullae funt.

CAP. VI.

Diflimilariumpartium communium in alias
partes dijfediio.

Ommunes has diffimilares voco partes, non
\^J quod omnibus communes omnes $ fed quod
harum aliquam faltem, fi non omnes, eundis
Plantis ineflfe oporteat. Hae rurfus aliis conflant
particulis fimilaribi| 6 , aut diffimilatibus, propriis
jtate w- aut magis communibus, externis aut internis. Ra-
*•*> dix exterius corticem habet, qui etiam aliis par¬
tibus diflimilaribus, & communibus, nempe cauli,
ramo, femini, aut frudui adhaeret. Conflat cortex
ex carne & nervo; ut in Cichorio, Petrofelino, &
omnibus Plantis, quarum cortex a radicis interio¬
ri ,radicis r e parte feparatur. Inter externas partes diffimi-
jjms- j ares et j am fbrae recenfendas. Sic enim appellan¬
tur exigui ramuli & capillares, quibus tanquam
manibus terram ampleditur radix, eique adhae¬
ret, & idoneum alimentum trahit. Hae in Narcif-
fo, caepa, cundifque quas novi bulbis fubtus con-
fpiciuntur; incaeteris vero, a latere. Oblongae
vero radices 8c j>a.(pcuiu${s paucioribus fibris, & in¬
terdum nullis praeditas funt. Firmatur namque ra¬
dix longitudine fua, terraeque fatis firmiter ad-
neditur, nec opus eft tot adjumentis, quot iis
quae breviores aut rotundiores undique exiftunt.
Bulbi autem non facile telluri inhaerere poterant,
nec aptum fuccum fugere, nifi fubtus- iis natura
fibris providiflet, quibus terrae illos alligavit, ut
redo caule Stirps enafeatur. Interna vero radicis

pars communior, medulla eft; quas interdum fola Medulia >*■
eft caroj interdum carne praediti nervi ; ut in iis in dm ‘
quibus durior cortice > lignofiorque medulla eva¬
dit. Vocarunt nonnulli medullam, quod medium
occuparet locum, cor, iyKi<pa\ov, cw\dyxvov »
flvxlu), hoc eft, cerebrum, vifcus (quo cor intel-
ligere eos putandum eft) animam; quafi vero ani¬
mae , hoc eft, augendi, nutriendi, gignendique
principium in hac parte crederent confiftere 5 quod
in plerifque verum efle comprehendimus, non ta¬
men in omnibus. Caulis autem & ramus, cortice
etiam & medulla conflat. Haec in caudice matrix Matrix.

& lienum nuncupatur. Folia ex tribus fimilaribus L k num -

£ .. r Foliorum par-

conftant partibus, vena, nervo, carne. His quem- tes .
admodum floribus quoque ac frudibus feu femi¬
nibus, pediculus adnafeitur, qui etiam ftylus di- stylus,&pt»
citur, & a Columella petiolus -, hoc flos, frudus , ikltu '
folium Plantis adneduntur. Multis foliis petioli
funt quoque denegati, ut omnibus Graminibus,
Orchidibus, Narciffis, atque iis, quibus folia funt
Gladioli , ut Canacoro , Iridi, multifque aliis.

,Haud ita in floribus fsudibufque contingit. His
enim non defunt petioli, quamquam in multis
deefie videantur ob brevitatem, ubi aut frudus
aut flos arde adnafeuntur aliis partibus. In pluri¬
mis quoque Plantis longitudo tanta eft pediculo¬
rum , ut magno fatis interftitio frudus &*flos a ra¬
mis diftent pendeantque: quibus ideo aptius no¬
men pend.iculi, quam pediculi. Iniis veroquae
unicum tantum producunt florem, pediculus inci¬
pit ubi caulis definit, cujus finis foliorum privatio¬
ne cognofcitur, ut in Hemerocallide monantho,
Lilionarciflo, quem Tulipanum vocant. Sed quid
de Colchico dicemus atque Narciffis, de Dente
leonis, aliifque id genus, quibus unicus flos, aut
plures in fummo ftatim a radice emergentis caulis
nudi a foliis. Necefle eft floris pediculum in his
efle, quem caulem nominant; aut naturam una uti
caule pro pediculo. Magis fortaffis in dubium vo¬
cari res poteft de Chamaeleone albo. Nam huic chamdeonis
nullum caulem adfcripfit Diofcorides lib. tn,
cap. x, ergo neque pediculus aderit, cum tamen
fine horum altero nutriri flos ejus non poffit. Sane
confpicitur caulis modicum aut pediculi, aut ho¬
rum quippiam dvctAoycv-, utroenim modo appel¬
lare libeat non multum contendam. Idcirco mi¬
hi perfuadeo Diofcoridem non voluifle id caulem
appellare, quod non fupra terram emineret, ut
caulis confuevit. Sic Ariftoteles aves quafdam dva apodis .
apodas vocavit, non quod prorfuspedibus care¬
ant ; fed quod eos tam longos non habeant, ut
poffint more ceterarum avium ingredi altioribus
a terra cruribus, & (ut uno verbo dicam) »aw-
Stg fint, hoc eft, male pedatas. De florum parti- Fkrumpartd
bus, & primum de communioribus nunc dicamus,
quarum inveftigatio difficilis eft. Etenim major in
iis varietas, quam in ulla alia parte praecipua. Sine
frudtu tamen aliquo non eftis hinc dimittendi.

Florum partes alias funt externae, aliae internae.

Externae duas: pediculus, de quo jam egimus; 8 c
calix, e pediculo ftatim emergens, & utplurimum cdixflorum
in foliola fe dividens, florem aut folium , aut flo¬
rum foliorum principia excipens, ut in Rofa, in
Tragopogo , in quo magnus eft, confpicere pote-
ftis. Hic calix multis floribus contingit. Si fuerit
cavus nec in tot foliola d;vifus, theca appellari Theta,

P i congrue

Stamina.

Vmbilictuflo-

ii 6 Adriani Spigelii Ifigoges

congrue poteft, ut in Viola mariana. In iis frusti- dem tefte; capitula Oenanthe. Conftat quamplu-
bus, quipoft flores prodeunt, calix umbilicum rium bulbofarum Plantarum radix ex variis tuni-
conftituit, qui.eft contra regionem pediculi, ut in Cis, ac multis tanquam membranis circundanti-
Malis, Pyris, Rofis. Narciffis vero denegatus ca- bus carnem, quas cortices apparent. Oblonga ra-
lix, aliifque non paucis. Internas vero partes, quas dix & j>a,(put Paftinacae,Raphani,& aliorum
ipfum florem proprie didtum conftituunt , tres fimilium in tres dividuntur partes, caput fcilicet,
funt praecipuae; folia, ftamina, ftylus ; quas etfi non corpus, & caudam. Caput eft, C quo caulis aflur-
ommbus floribus infunt , magnae tamen eorum git; corpus radicis medium, quod & venter ap-
parti. Paucis floribus denegata funt a natura folia, pellari poteft: cauda vero pofterior radicis pars in
ut Cypreflo humili, quam Abrotonou foeminam quam paulatim attenuatur. In caule vero & ra-
vocant (appello autem folia partem latam & pia- mis ea parte, qua folia e caule emergunt; (ala ap-
nam ac renuem inftar communium foliorum) plu- pellatur) nodi quidam emergunt, in Dentarias
ribus ftamina, plurimis ftylus. Sunt autem ftami- quodam genere, & Lilio rubente, quod ideo bul-
aa in floris medio, quod umbilicus appellatur,par- bofum vocant. Fungus quem Agaricum nomi-
tes oblongas, tenues,veluti capillamenta,interdum nant ; Abietis caudici adnafcitur. E ramis, extre-
paulo crafliores, paululum prominentes in fummi- mifque Plantarum , fcandentium praefertim parti-
tate, apicibus frequenter prasditas, quasftylum, bus capreoli oriuntur; qui funt cauliculi intorti,
partem fimiliter oblongam, fed paulo craffiorem quibus Vitis, Pifum, Bryonia, & alia legumina in-
atque & centro umbilici emergentem ambiunt; ut volvunt fele, aliifque Plantis, aut propinquis ftipi-
in Lilio. In Rofas floribus ftaminula, flofculos au- tibus fe implicant. Hos Cicero & Columella cla-
rei coloris appellavit Palladius; Plinius luteos api- viculas vocarunt; Plinius viticulas & crines, Graeci
ces. Frudtus autem atque feaninis partes externas a tortuofitate. In vite Coelius Aurelianus

recenfuimus, pediculum nimirum & corticem, annulos Vitis nuncupavit. Fert Cynorrhodon feu
qui interdum nihil aliud eft, quam membrana. Rofafylveftris, in ramis fpongias quafdam, hye-
Nolim nefciatis, femina ea parte, qua Plantis ad- me ubi folia deciderunt maxime confpicuas, ex-
hasrent, cuntfta fua principia habere, indeque na- terius pilis obdutftas, interius duro ligno carver-
fci primum radicem. Hoc in Faba eft eo loco nulis pleno, in quibus hyeme latitant vermiculi,
quo , id eft, bivalva apparet: ideo Arifto- qui aeftatis tempore in cantharides mutantur.Nec

teleso^wa,id eft, oculum appellavit hanc partem; defunt foliis fuse, quae interdum in quibufdam
quidam quoque umbilicum; quod fane nomen in Stirpibus nafcuntur. Invenitur in quercuum foliis
cundtis feminibus huic parti accommodari redte Galla, quam Iui. Caefar Scaliger in falvia quoque
poteft. In umbilico namque animalium fangui- fe obfervaffe fcribit; quod potius vitio mihi eve-
neorum vitas ac generationis principium quodam- nifle videtur. Producit Ledum Alpinum alterum
modo confiftere videtur. Frudtus partes internas, a Clufio defcriptum, quippiam in foliis, quod prae
praeter femina quae continent, quaeque frudtus fe fert gallarum vicem. In quibufdam arboribus
etiam appellantur, variae quoque funt. Quippe pro flore nucamentum eft, veluti in Picea, Pino,
cortice interdum veftitur ac tegitur caro, mox Corylo. Cachrys pilula eft, quae Latino caret no-
femeu; ut in Nucibus, quarum operimentum li- mine, urendi vim habens in medicina. Hanc Ar-
gnofum pulpam continet, quae propria tunica a bores aliquot, ut Quercus, Abies, Larix, Pinus,
duricie corticis defenditur. Nucem enim non fru- Tilia, Nux, Iuglans, Platanufque praeter proprium
dtum amplius, fed femen voco j quod cum fuo frudtum pariunt hyeme durantem, poftquam folia
cortice feminari debeat. Frudlumquiquatuorte- cecidere. Sed in Pino Iuglandeque faepius, quam
gumentis femen. includat nullum adhuc novimus, in aliis Arboribus confpicitur. Continet haec pilu-
Tribus tegitur Pomum,binis gigarta in acinis uva- la, ut autor eft Plinius lib. xvi, §ap.vi 11, nucleum
rum, item Prunum, Malum Perficum, & alia id Pineis fimilem. Is crefcit hyeme, deciditque vere
generis plurima. .Vnocuntfta quorum feming ve- cum pilula aperitur. Quercus rurfus praeter Gal-
ficulis continentur, ut Colyteas, Cythifi, & alio- Iam, cachrym & glandem, alia quaedam produ-
rum; aut vafculis, ut AquiIegias,Nicocianae. Om- cit; ut nonnulla Mororum frudibus fimilia, ari-
nia quae femen ambiunt, 'sSmcl^7ntx, Graecis dicun- diora tamen & duriora, plerumque tauri caput
tur, live treslint diverfae partes live una; ea in imitantia, quibus frudusineft nucleis Olivae limi-
Leguminibus, liliquae; in Frumentis, fpicas; in Ca- lis. Nafcuntur in eo & pilulae nucibus haud abii-
ftaneis, echini dicuntur. miles, intus habentes floccos molles, lucernarum

luminibus aptos. Fert aliam inutilem pilulam
C A P. VII. Quercus cum capiilo, verno tamen tempore mel-

Depropriis Stirpium partibus. % ini rucci » ut p,inii verbis utar - Gignunt & alae

r ramorum ejus pilulas, corpori non pediculo adhae-

H Abent Stirpes etiam proprias quafdam par- rentes, candicantes umbilicis: caetera nigra varie-
tes in partibus diffimilaribus praecipuis. In tate difperfas: media cocci colorem habent: aper-
radice Pimpinella quadam in Polonia granula ru- tis amara inanitas eft. Aliquando & pumices gi-
bra gerit, quibus lanae purpureo colore inficiun- gnit, nec non t foliis convolutas pilulas: & in folio
tur. Radix Lilii, tefte Plinio, quinquagenos faepe rubente aquofos nucleos candicantes & tranflu-
remittit bulbos, fed hi 7m&t<pva,$ts dicuntur, ad- eidos, quamdiu molles funt, in quibus & culices
Adnafcentia. nafcentia & appendices, has in Aftragalo durae nafcuntur. Maturefcunt in modum gallae. Haec
funt, nigras, cornu foliditate, fibi invicem adhae- omnia Plinius lib. xvi, cap. vi i, Robori adferi-
rentes, ut tradit Diofcorides. Pilos in radice ha- bit Quercus fpeciei, quam perperam Jpvv a Grae-
bet Polygonatum, Chryfocome, Polypodium eo- cis appellatam putavit , cum Graeci hac voce

RadicUollifr.
Z* partes.

c aput.

Corpui.

Cauti*.

AU.

Nodi.

D entari*

dof*.

Agaricttt,

Cynorrhoii

Jpongt*.

Cacbyi,

Siliqua.

Spica.

Echini.

Pimpinella
granula•

in rem Herbariam, Lib.L Yiy

omnia Quercuum genera complexi fint. Sed mul¬
ta eorum, qusin Quercubus nafcuntur, morbum
potius quam naturam harum Arborum generare
puto j quod raro appareant in lingulis Quercus
ipecieruni individuis. Nam partes proprias omni¬
bus fpecierum individuis aut plurimis eorum adef-
fe debent, fi nihil externorum prohibeat; ut terra,
locus, aer, aut quippiam ejufmodi. Sic Ilex coc-
cigera prster glandem granum quoddam leve &
puniceum producit, quod xskxsv Grsci fimplici-
ter vocarunt, noftri hoc tempore granum tindto-
rum; quia ut nonnullis placet in hoc grano vermi¬
culus nafcitur, cujus inlignis copia colligitur, vi¬
no irroratur, mox contunditur ad fericas tingen¬
das veftes preciolillima & incomparabili purpura,
quam chermefinam vocant. Ea tamen arbos in
frigidis regionibus granum haud producit, quam¬
quam in Hifpania femper, ubi paululum adulta
/ efle coepit. Porro Lanis copiolis abundat frudtus
Rofs, Rhododendri, & aliorum quopundam. In
Plantis aliquot villolitas feu lanugo confpicitur
poftquam flores deciderunt, fub qua femina con¬
tinentur; ut in Cicerbita, Chondrilla, Erigero,
wiw®** Carduifque plurimis: hsc communiter

Grscis dicitur a canicie: item yr,pem Arato & Ni¬
candro , yepay Athenso, Theocrito, id eft,
coma. Sunt & quaedam in omnibus partibus prae¬
cipuis , una radice excepta; aut aliqua tantum re¬
liquarum partium praecipuarum, ut pili & fpina,
quae & aculeus dicitur. Csterum pili ubi denfi
lunt & incani, hirfutiem aut lanuginem efficiunt,
ut in iEthiopide. Pilofella rariores in foliis pilos
habet, in caule Papaver erraticum. De fpinis plu¬
ra mox, ubi SpinofaruA Plantarum differentias
prolequeqjur.

C A P. VIII.

Partium differeniu ex Theophraffo.

S Equitur ut partium omnium differentias bre¬
viter perftringamus ; ex iis enim tota in gene¬
ribus ac lpeciebus Plantarum differentia eluce-
fcet. Ad has indagandas quaenam principia pri-
* mum proponat Theophraltus Iib. Hiftor.i, cap.i,
audiamus: Partium vero differentia , inquit, ut formu¬
la rem compleclar , tribue fere in rebus confiftunt. Aut
enim in eo , quod quadam habent, quadam non habent,
ut folia , frufhts: aut quod nerifimilia , neque paria ha¬
bent : aut tertio, quod non finiiliter habent. Egofupra
monftravi partes omnes communes non omnibus
tmiumft. Plantisineffe, excepta radice. Quid vero magnus
***** Philofophus per limiles partes, intelligat, ftatim
declarat; duixi ait, partium difllmilitudinem, figu¬
ra, colore, denfitate, raritate, afperita te, Isvita-
te, reliquifque paffionibus innotefeere; praeterea
f *« pmes differentiis omnibus faporum. Pares autem partes
vocavit, quas nullam habent dilparitatem aut in
exceffu, aut in defedtu multitudinis magnitudi-
nifque. Porro non fimiliter habere dicit, quae po-
fitione ac ferie diffident, datque exempla: ftuttus,
inquit, interprete Theodoro Gaza, quadam fub fo¬
liis , quadam fupra folia gerunt: ipfarumque arborum,
alia in cacumine ferunt, alia a latere, alia in caudice, ut
Morus Aegyptia qua Sycomorus appellatur: quadam flu¬
ctum pariuntfubter terram , ut Arachidna, & quod Vin-
gum Aegyptii vocant: quadam pediculum ha,-

bent, quadam eo carent. Hoc idem de floribus dicendum:
quippe cum aliis circa ipjum nafcantur , aliis fecus. In
fumma pofltionis ratio in his & foliis & germinibus ac¬
cipi debet. Ordine praterea nonnulla differre videntur. Ordopfc.
Jfuihufdam enim ranii inordinati , ut Quercui-, altis cer- Uum '
to ordine ab utroque latere difpoflti , ut Abieti: quibufl
dam grandiores rami pares numero, aliis impares, ut qua
tres a caudice grandiores ramos producunt. Ex his ita¬
que partium differentiis lingularum Stirpium fors*
ma innotefeit.

C A P. IX.

Radicum Differenti#.

XT Erum quia haec fortaffis Tyroni non latis fue-
V rint perfpebta, non erit abs re diffufius de iif-
dem diflerere, 8 c mentem Theophrafti latius aperi¬
re, monftratis praecipuarum partium differentiis
in lingulis. Ordiamur a radice tauquam a princi- Radicum dfi
pio. Figura igitur radicum eft oblonga, rotunda, Afiguta.

& vel omni ex parte inftar pilae, vel aliqua: redta,
curva, obliqua, ut Ficus; intorta, comprefla ali¬
qua parte, ut Cyclaminis. Sunt quasdam radices
externarum rerum formis aflimilatae'; ut frudtui
Pyri, Apii; unde ipli nomen. Diofcorides Afpho-
deli radicem Glandis effigiem imitari fetibit; Cy¬
peri vero & Anemones in incultis nafcentis, Oli¬
vam aemulari: Polypodii, cirrhos feu brachia po- #
lyporum: Orchidum, tefticulos. Colore autem a colore.
diferepant, quod alis unum habent, puta album, *
nigrum, luteum, purpureum, aut alium; alis plu-
res, vel in una,vel in pluribus partibus. Nam qus-
dam cortice aut rubrs funt, aut nigrs, cum earum
medulla alba fit; ut Caryots. Denfs vero radi-
ces appellantur, aut qus multas radices habent; u ‘ ‘
fibi invicem cohsrentes, ut Gramen vulgatius;
ficut contra rars , qus pauciores & valde disjun¬
ctas : aut quarum fubftantia rara eft, autdenfa;
hoc eft facile aut difficulter divifibilis^ Sunt &
qusdam molles, ut Smyrnii: durs & folids, ut
Centaurii majoris: cavs, ut Piftolochis; friabi¬
les, lents; afpers, lsves; squales, insquales, &
tuberofs, ut Tuberum. Geniculats dicuntur,qus Genkuiat
nodis protuberantibus modico intervallo diftin-
guuntur , ut Iridis, Acori. Intervallo conclufara
partem vertebram appellant, quarum altera alte- vertebra.
rius cavitatem fspefubit. Sed differentis qus &
tacftili qualitate defumuntur,magna ex parte exte¬
riori radicum parti accommodantur, nequaquam
totis radicibus. Differunt odore & fapore: omnes Ab oden &
enim horum in iis reperire eft differentias, exce- ^° re ‘
pto falfo ut voluit Theophraftus. Dulcis tamen
& amarus fapor in plerifque dominantur. Ali¬
quando cortex alium habet odorem autfaporem,
alium medulla; quod tam in caule & ramo, quam
in radice animadvertitur. Quin & difpares nume- Animum
ro radices funt. Nam alisplures, alis pauciores
habent: numerofas Afarum, Hemionitis, Vera¬
trum album, Gramen vulgare: unam. Aloe; duas;
Tefticulorum multa genera, Gladiolus; duas aut
tres, Mandragora foemina; tres aut quatuor, Cir-
esa tefte Diolboride: quinque aut fex, Gramen
Parnaffi, Alcea: unam in fuperiori parte, plures
in inferiore, ut Chelidonium majus. Quoad ma- Amagnitudf.
gnitudinem , grandem Capparis, Mandragora. m '
Cucumis fylveftris, Bryonia poffident: exiguam,

P 3 Centau-

A pofitipne.

Afigttra.

Lyfimachia
trifolia pur-

A colori.

A taltili qua¬
litate.

A faport &
odore-

A numero.

118 Adriam Spigelu Ifagoges

Ccntaurium minus: tenuem & gracilem, Afarum,
Gramen, Ariftolochia clematitis. Politiones for-
taffix non omnibus radicibus easdem, fi terram
fpedfces. Etenim quaedam totae terra occultantur;
quaedam ex parte qua caulis emergit extra terram
eminent, ut Raphani quoddam genus. Quae vero
totae terra teguntur;autalte fe in terram defigunt,
aut tantum terrae fuperficiem occupant. Omni¬
bus tamen radicibus proprium eft terrae inhaere¬
re , aut alteri rei, quae proportione telluri refpon-
det. Idcirco dicebat Theophraftus, politionis ra¬
tionem in floribus, frudibus, germinibus, foliif-
que tantum accipi, non in radice,uti nec in caule
ramifque; quod caulis femper radici inhaerere de¬
beat , rami autem cauli.

C A P. X.

Caulium differenti4.

C Aulium quoque a figura defumuntur diffe¬
rentiae. Nam alii redi, obliqui,& per terram
fparfi, aut ad coelum fe attollentes; alii intorti, &
quodammodo in fpirara convoluti: alii rotundi,
quibus maxima pars Plantarum donata eft, omnes
Frutices, Arborefque., multaque Herbarum ge¬
nera: alii plani, hoc eft, angulofi; qui autlunt
duorum angulorum, ut Narcifli; aut trium, ut Cy¬
peri ; aut quatuor, ut Marrubii, cundarumque
Herbarum quse in caule non geniculato bina & re-
, gione promunt folia libi invicem oppofita ; mox
poft modicum intervallum alia duo paulo fupe-
rius, aut inferius ex illis orientia lateribus, quas a
praedidis duobus nuda relinquebantur. Quo fit
ut non fine eleganti fpedaculo, fi quis caulem ra-
mumve foliatum decerpferit, & ab uno fine reda
oculis collimantibus alium refpiciat, in crucis mo¬
dum divifa folia cernat; ut in Cruciata Dodonaei
& aliorum. Sunt & aliis caules pentagoni, aliis
hexagoni; ut Lyfimachias purpureas trifolia;, quae
in agro Patavino nafcitur. A colore, alii unius, ru¬
bri , viridis, albi, nigri, aut alterius j quidam duo¬
bus tribufve coloribus maculati: nonnulli incani,
& molli lanugine obliti, ut Lychnidis coronariae.
Caeterum qui prorfus eflet atro colore, nondum
mihi in Herbarum genere confpedus eft. Caulis
autem color proprie cortici debeturrquoniam quo
corticem aut tegumentum exterius donatum co¬
lore videmus, eum toti cauli fallaci loquendi bre¬
vitate tribuimus. Alium pars caulis interna, alium
externa colorem habet. Sub viridi cortice nigra
aut alba fepe latitat medulla. Sic afperos, laeves,
ftriatofque caules Herbarii dixere, quorum cor¬
tices & tegumenta vifu aut tadu talia apparent
exterius. Dicuntur & alii nodofi, ut Arundinis;
geniculati, ut Caryophylli, Saponariae quam Cru¬
ciatam vocant: molles, teneri, pingues, quorum
fubftantia lenta eft, facile frangitur, digitifque te¬
ritur : folidi, denfi, rari, ut Arborum; cavi ut Sam¬
buci, Arundinis, quorum internas caulis parti ineft
cavitas. Sapor autem & odor alius ineft externas
caulium parti, alius internae. Cinamomi cortex
acri ac fuavi guftu fuaviflimum odorem fpirat;
matrix vero odore faporeque prorfus carere vi¬
detur. Numerofos caules producit Solanum fu-
riofum, quippe quod decem aut duodecim emit¬
tit tefte Diofcoride: fenos, feptenofque ex una

radice. Secale; tres aut quatuor, Alica; lingularem
Arbores. Oreofelinum , & alia infinita. Sunt &
caules aliis grandes, aut parvi; aliis craffi, aut te- ne '
nues; aliis longi aut breves. Qua; omnes differen¬
tia; & ramis adfcribuntur. Triangulos tamen ra¬
mos non memini me obfervaffe. Illud his adden¬
dum,unico qua; fit ramo nullam reperiri Stirpem:
duobus ad minimum prasdita effe debet, in quos
caulis fe dividit. Quocirca miror nonnullos Gras-
cos Artemifiam ramofam povoz.Awov appellafle, at¬
que recentioresquofdam, hos fortaffis imitatos,
idem epitheton quibufdam Herbis appofuiffe.Sed
Graeci illi rami appellationem in caulem tranftu-
liflfe mihi videntur.

C A P. X I.

Foliorum differentU.

Olia teretia funt Sempervivo vermiculari;a!iis Afig W „ t
plana : aliis triangula, ut Scammonio tefte
Diofcoride ? aliis quadrangula: aliis rotunda, ut
Cappari, Cyftho,Cotyledoni; aliis fubrotund.a, ut
Anagallidi: in extremis oris angulofa, ut Hedera;
novella antequam frudum ferat, itermTuffilagini;
mucronata, Gramini, Iridi, Gladiolo: reda, in¬
curva, gibbofa, ut Hyacintho, Auricula muris al¬
teri Diofcoridis; concava, Vmbilico Veneris, Di-
pfaco, qua finu fuo aquam imbrefque fufcipiunt,
ac etiam continent. Inciforum foliorum alia pro-
fundas incifuras habent, ut Papaver erraticum.
Raphanus, Staphifagria, Verbenaca, Coronopus;
alia tantum in fuperficie feu per ambitum; Stilo¬
rum alia ferrata funt, ut Vrtica; alia crenata, quo¬
rum incifurjenequaquarii ferra; modo denticula¬
ta; funt, fed obtufiori mucrone prtedita;. Ineft
etiam divifurismultitudo & paucitas, nonnuilif-
que certus earum numerus, ut Panaci Herculeo,
cujus folia quinque divifiones habent. Color aliis -Auiore.
unus, ruber, albus, niger, luteus, viridis; aut du¬
plex triplexque, ut gfeneri Bliti, quod tricolor ap¬
pellant , a triplici colorum varietate, qua; in foliis
annotatur (nonnulli hoc Plinii Sophoniam volunt) sophon*.
color item aliis unus idemque eft prona fupinaque
parte,aliis diverfus. Voco foliorum planorum pro- *
nam eam partem, qua coelum fpedant, fupinam Parspmi't
vero, qua terram afpiciunt. Rubi folia fupina par-
te incana funt, prona vero viridia. Lamium ve- Umim vi¬
rum Plinii, quod ruftici Bononienfes Milzatellam rumPlim
vocant, prona parte in medio foliorum maculam
habet longam per longitudinem. Candida inca-
naque folia plerunque ob lanuginem denfam, qua
pubent, candida funt, ut Marrubii, Lychnidis,
&Verbafci: csetera; partes qua; lanugini fubfunt,
virides. Appellantur etiam folia rara, folida, den- Amiunto
fa, qua; denfam, raram, folidam aut fpongiofam* den ^ mt '
habent fubftantiam: fiftulofa, quibus ineft cavitas,
ut C«ep£e. Cribri modo multis foraminibus per¬
forata funt Hyperici folia, item Othonna;, ut au-
thor eft Diofcorides. Nec defunt tenera,ut Che¬
lidonio ; pinguia, ut Acantho; dura, ut Oxylapa-
tho , Graminibus nonnullis; afpera, ut Cucumeri
fylveftri, Symphyto majori: inferiori tantum par¬
te feu fupina afpera, ut Afpleno; ltevia & glabra,
ut Acantho,Mandragora;; crifpa, ut Braflicis non¬
nullis, atque Ocyrais. His adde varios fapores a [aperi &
odorefque, quorum nonnulli tantum in fuperficie odort '
habitant.

in rem Herbariam 3 Lib. I. ito

habitant, ut ex iis foliis, quas trita odore fpolian-
tur, conjicere licet ; quidam in parte interna tan¬
tum funt, ut quas non nififridta manibus odorem
. fpirant, aperte fatis commonftrant; quidam per
omnes foliorum partes fparguntur, ut ex iis foliis
conftat, quae trita odorem haud amittunt, & au-
jmumero. tequam terantur eundem exhalant. Numero pro-
fedto plurimum variant. Quibufdam certus con-
. ftitutus eft foliorum numerus,aliis incertus. Vnum
Vnifolio ; duo Ophridi ; tria nonnullis Tulipanis;
& aliis quibufdam Herbarum generibus 5 quatuor
Herbas Paridi, &Tetraphyllo: plura aliis multis.
Incerto foliorum numero prasditarum alia: rara
habent, hoc eft, pauca; alias admodum foliola, ut
An ^itudi- Thymus , Afparagus. Cernuntur & grandia in
w. Brallica, Petaiitide ; parva vero in multis aliis:
crafla in Telephio, Sempervivo, Aloe: tenuia,lon¬
ga , lata, angufta in compluribus. Nec vero fatis
Ab ordine, eft in his differentiis conquiefcere; quin &ordo
diligenter obfervandus venit, ac feries qua lingula
enafcantur. Magna namque Plantarum pars alia
a principio profert folia ; alia dum augetur; alia
dum viget, quae cundfis praefcriptis differentiis va¬
riare folent. Ea^mplum lit in Anifo. Primo, fo¬
lium poft duolpa, quas omnibus e femine primum
oriuntur, rotundum fere profert ex uno peciolo,
quod eft per ambitum in fummo ferratum: ap¬
to»/*- pello autem fummum feu extremum in folio,quod
***** a peciolo aut alia parte cui adhaeret, longiffime
abeft. Secundo, tria ex uno peciolo, quorum fo¬
lium extremum limile primo eft; alia autem duo,
quas a lateribus pecioli dependent libi invicem op-
polita paulo anguftiora, & coni fere figura, aut
triangula, in extremo itidem ferrata. Tertio, tria
alia prasdidtis fimilia ; fed alterutro foliorum libi
e regione in pecioli extremitate oppofitorum,pau-
lulum in extremo ab uno latere depreflo quadran-
gulf fere figura: quarto tria rurliis in extremo fer¬
rata ex uno peciolo dependentia: quorum ulti¬
mum quatuorfdivifiones habet, in fummo duas,
duas rurfus alias fuperioribus altiores ab utroque
latere: reliqua duo fibi invicem oppofita leves in
fummo filfuras habent. Ita paulatim reliqua inci¬
duntur, ut tandem ultima umbellas vicina in to¬
tum forma a prioribus fint diverfa. Quare, ut ve¬
rum dicam, in nulla alia parte major, quam in fo-
dipoftme. ijj s varietas. In iis politiones quoque diligenter
confiderandas. Quasdam tantum e radice,ut Nar-
ciflb j alia ex caule & ramis, alia ex omnibus par¬
tibus oriuntur. In caule quadrato bina femper fo¬
lia fibi invicem ex adverfo oppofita (ideoque ala¬
ta dicuntur) modico intervallo diftantia ab aliis
binis, alia duo latera quam priora occupantibus
videre licet: item quatuor ex quatuor lateribus
orientia,ut in Cruciata Dodonaei,& Erythrodano,
quod Rubiam tindtorum vocant. Tria vero aut
quinque aut plura reperietis nunquam. Quibus
tria femper ex uno peciolo funt folia, iis unum in
extremo hasret, reliqua duo a latere fibi mutuo
adverfafunt, ut in Trifoliis videre licet. Sunt quas
& quinque & feptem ex uno peciolo dependen¬
tia habent, ut Pentaphyllum, & Heptaphyllura.

C A P. XI I.

Florum differentis.

Loris nomine fupra,tam externas quam inter- ibsquA
nas partes intelleximus,quemadmodum & alii
Authores. Quare hic in eodem fignificato acci¬
piemus. Quoniam autem interna pars floris prae-
cipua, folia funt, eorum differentias hic tradendas
veniunt, omiflis aliis aliarum partium. Foliorum figar»,
alia cava funt, expanfa, redta ; alia repanda & in¬
flexa, ut Iridis: quasdam fere rotunda, ut Pericly¬
meni tefte Diofcoride ; in orbem circumatfta, ut
Smilacis lasvis. CavArum figura cum animatis &
inanimatis comparatur. Campanas imitatur fo- Camp»n»,
lium floris Smilacis lasvis, & Convolvuli coerulei,
quem Nil Avicennas efle perhibent: unde ei&
nomen Campans ceruleas impofitum. Digitalis &&&,
inde appellationem habet, quod floris folium di¬
gitalis (hoc eft munimenti digiti, quo mulieres
quae acu vicftum quasrunt, digitum inter fuendum
munire folent , ut fine lasfione impellere acum
queant) fpeciera exhibeat. Faciem muftelae & ri¬
ctum quadantenus exprimunt Galiopfidis florum
folia , unde Herbas nomen. Antirrhini quoddam
genus Os leonis nuncupatum fuit, quod ori leonis oris leonis.
hianti fimile eflet.Legumiuum & aliorum quorun-
dam flores Papilionacei nominantur, quod papi- Papilionum.
lionem volantem quodammodo asmulentur.Nam
duplici horum flores folio conftant; quorum alte¬
rum inferiorem filiquas tegit carinam , alterum fu-
pra ejus dorfum protenditur, ab utroque latere
paululum fe reflectens, alarum modo. Incidun¬
tur pari modo & florum folia, ut ramorum & cau¬
lium in extremo; nonnunquam autem a latere.

Colorum maxima in his differentia; nectotfpe-
cies colorum, quot in his fpeCtantur, pidtoribus
cognitas. Cum enim omnes fpecies colligere ex
floribus vellem, piCtorefque optimos adirem, qui
cunCtas exprimerent, nullum unquam qui idprae-
ftaret, invenire potui. Ita natura in hifce fupera-
vit humanum ingenium. Obfervantur & in foliis f
denfitas, raritas, afpricies, mollicies, lasvitas,ftriae, nate * m ‘
fapores odorefque omnes, par & impar numerus,
certufque & incertus. Vnum folium Smilaci da¬
tum eft; duo, floribuspapilionaceis: tria, qua¬
tuor, quinque, fex, feptem, oCto, & plura casteris
multis. Magna item aliis floribus folia, aliis parva, ^ magnim.
angufta, lata, longa, brevia, tenuia, crafla. In flo- me '
re autem animadvertenda praecipue numerus, &
pofitio, atque ordo. Multis enim tantum unicus;
aliis duo; nonnullis tres, aut quatuor,aut quinque,
aut fex folummodo; quae plures his edunt, nun¬
quam certum tenent numerum. Nafcunturaliiex Apofuiom.
radice, alii & caulis, aut ramorum latere, aut ca¬
cumine ; femperque fere ex alis foliorum fi e late¬
re (fic enim appello partem eam, qua folia cum
caule & ramis articulantur conjungunturque) nifi
in caulis ramive faftigio, plures fimul flores con-
gefti fint fine foliis. Prodeunt multi flores in ca¬
cumine congefti, autlpicaein modum, ut Laven-
dulae, quae a fpicatis floribus Spica dicitur ; aut co¬
ni figura, aut thyrfi, aut verticilli, aut racemi, aut
umbellae, unde Plantae umbelliferae appellantur, ««-
veluti Foeniculum; aut pilae in modum rotundi, ‘
unde Globulariae; aut alterius forma, qua etiam GkbuUrU.

fru&us

no Adrianl Spigelu Ifigoges

frudus fpedantur. Marrubii flores, & aliarum
quarundam fimilium, in rotsfpeciem caules am¬
biunt.

C A P. XIII.

cum prioribus breviter fignificaffemus : reliqua
vero facile a quovis indagari queant, qui ea, quae
jam diximus, attente perlegerit, Plantafque dili¬
genter infpexerit.

Frucluum , ac feminum differenti*.

G Rscorum nonnulli, prsfertim Diofcorides
& Galenus xcvjnrS , id eft, frudus appellatio¬
ne femen etiam complexi funt : alioqui frudus
nomine dicitur id, quod femen continet pericar-
5 tmenquid. pio contedum: Seminis autem appellatione pro¬
prie, quod fatum Stirpem producit; quodinter-
dum natura pericarpio caret, ut in Milio folis. Si
autem quidam frudtts pericarpium habeant, peri¬
carpio fpoliari debent ut feminentur, alioqui nil
producent. Theophraftus ubi carne & femine fru-
Perharpium dum conflare dixit, videtur innuere pericarpium
qud ' ex carne conftitutum, ut in Pomis, Pyris, Nuci¬
bus. Nos autem pericarpii nomine omne feminis
involucrum fignificamus, five membranofumid
fit, ut in veficis Vlmi, Staphylodendri; five car¬
neum, ut in aliis multis. Seminum & fruduum es-
a figura. dem fere quas fuperiorura differentis. A figura

frudus alii plani, depreffi aliqua ex parte, aut un¬
dique : rotundi, redi, incurvati, trianguli, qua-
a colore. dranguli,pentagoni, &c plurium angulorum. A co¬

lore , candidi, pallidi, lutei, virides, nigri, purpu¬
rei , 8 r ejufmodi; fed colores ad exterioris tegu¬
menti partem referri debent, a quo colore fspe
difcrepant intus contentas partes, puta caro, aut
AtatHliqua- pulpa. A tadili qualitate,molles, duri, folidi,rari,
me ’ lasves, afperi, tenacique contadu veftibus inhs-
Ab odore & rentes, ut Lapps; ftriati, cavi, ut Arbuti. Odores
^ ort ' faporefque omnes in frudibus deprehenduntur,
imo etiam falfus. Namquanquam Plantis falfum
faporem denegavit admirandus Theophraftus
lib. v i de cauf. Piant, c. xi v, genus tamen Pyro-
rum Caris memorat, lanugine tam falfa obdu-
dum, ut nifi aqua abluatur, edi nequeat. Poteft
in putamine frudus effe falfedo, ut Ciceris; ne¬
quaquam in feminis pulpa: deftrueret namque
facultatem generandi. Eft & Stirpibus certus in-
a numer». certufque fruduum numerus, ubi pauci funt. Vni-
cus flos unicum producit frudum : interdum
Amugnitudi- unum,interdum plura femina. A magnitudine,alii
prsgrandes dici debent, ut Nux Indica; alii parvi,
longi, ut filiqus in Leguminibus, fpicain Fru-
a pofuiont. mento; breves, crafli, tenues in aliis. Frudus aut
femina, fimiliter ut flores fita funt fub foliis, &
fuper folia, ut in Hypogloflo. Addit prsterea
Theophraftus fub terra nonnulla frudus facere,ut
Arachidnam. Aliud fane hic, quam in definitione
acidis, per frudum intelligit, fcilicet radices,qus
in nonnullis telluri mandantur feminum modo, &
Plantam fuam producunt, ut Pappas Indorum,
Radices ut cujus radix ab Indis in cibo ufurpatur. Radices
fruflusvocen- er g Q i ias f ru £j;us appellavit Philofophus, quod in-
ftar feminis vim habeant generandi, quodque efui
apts fint. Grsci Arbores vocarunt, non

qus prorfus frudum ferrent nullum, fed qus efui
ineptum, quafi id tantum frudus appellatione di¬
gnum fit, quo fruimur in menfis. Reftaret,ut
quam TnXvyav (utar verbo Theophraftij partium
partes formam haberent, declararemus adexa-
diorem dodrinam, nifi multa ad hanc neceffaria

C A P. XIV.

De quatuor fummis Plantarum generibus. GjUjd
Arbor , Frutex , cpfyanov , Herba.

I Gitur ex tot partium innumeris differentiis, in-
numers emanant Plantarum fbrms, qus lin¬
gulas fpecies conftituunt.Quemadmodum autem
polemarchi magnum agmen & confufum exerci¬
tum in certas claffes diftribuunt, fingulifque claf-
fibus fuos dudores prsficiunt: & has rurfus in
centurionatus, quibus centuriones ptsfunt, qui
lingulis impetant militibus: ita etiam in tanta fpe-
cierum multitudine faciendum eft, ut ad qusdam
genera reducantur, ne in iis examinandis confun¬
datur erretqu.e intelledus, plurimumque memo¬
ria labatur. Idcirco prifci illi fapientes Plantarum
omnium quatuor fumma maximaque genera con-
ftituere, Arborem fcilicet, Fruticem, cp$vycwov>
Herbam. Arbor eft id, quod lingulari a radice fti- Arbor
pite affingit, qui caudex vocat^ & in multos
poftea ramos majores ,, quos da^povag & Rami.
Grsci vocant finditur: deinde in ramufculos mul- Ramufuii.
tiplices, quos iidem x.xdhg , Latini furculos ap- smi$.
pellant; quodque non facile diflolvi poteft. Sic
enim mihi interpretanda hsc Theophrafti verba
videntur , povogiteytg , mXvx.Aatlov , o^utov , K obc
vjamAvJov , qus Gaza non fatis bene fic vertit:
caudice fimplici, ramofum, nodofum, furculo-
fum, haut facile diffolubile. Frutex a dodis viris Frutex,
nominatur, quod a radice plures emittit ftipites,
qui poftea finguli in multos ramos fparguntur, ut
Paliurus, Rubus. tyfjyatMon Theodorus Gaza, no-
vo non tamen contemnendo vocabulo, Suffruti- suffiutm.
cem vertit apud Theophraftum,interdum (p^vyc-
mh virgulta. Libro de caufis Plantarum ffya-
va tranftulit ignaria. Vfurpantur enim ad conftru-
endum focum; unde exiftimo latinos Cremia vo- crmim,
calle, a cremando fcilicet, fo tpgvyiv. 4 >fyz-
m nobis videtur defcripfiffe Theophraftus Hift.
lib. i, cap.v, cp^vycuov 'j TO At* ptfyg £ mXvgiXiyig ,

Kaj mXvx.XaSov , olov (idr©* , mtXlxp ©*: qus fic
Theodorus, Frutex qiiod ab radice caudice mul¬
tiplici, ramofumque fe attollit,ut Rubus, Paliurus.
Quare aut locus Philofophi mendofus, aut inter¬
pres fytpvcv legit pro <pfyanov , aut cpfyavov inter¬
pretatus eft Fruticem, cum videret in Theophra-
fto fiapvx definitionem defiderari: quod miror a .
tam dodis & oculatis viris ita ofeitanter fuiffe
omiffum. Effecit vero hsc Gazs verfio, ut ma¬
gis recentioresde <q>^vjdva definitione, qijamde
Fruticis altercarentur , qui putarunt hanc efle
apud Theophraftum Fruticis definitionem. Ruel-
lius haud bene cp^vytvov ait effe Herbam frutican¬
tem,qus ramulis compluribus furculifque lignofis
fcatet,fed minutis conflat foliis,ut fint veluti Fruti¬
cum rudiraenta.Dodiflimus Iulius CsfarScaliger
exerc. cxxxix. Cremium vult efle, quod unicum
ftipitem illico a radice emittit poft bina illa folia,
qus in eundis Plantis illico 6 feminis pulpa prod¬
eunt: ab Arbore differre magnitudine, fi quidem
multo minus Cremiufn Arbore eft; aliquod etiam
annuo

in rem Herbariam , Lib. L ifi

annuo interiru , ut Agrimonia, & multa alia uni¬
caulia quas intereunt. Item differre a Frutice fti-
pitis unitate: ab Herba, quod hasc poft duo illa
folia illico e femine enata, alia infuper producat»
& procedente tempore etiam ftipes in quibufdam
aut lingularis, aut multiplex, in quibufdam vero
nullus. Andreas Caefalpinus Suffruticem ab Her¬
ba vivendi tempore diftinguit. Plures enim annos
Suffruticem vivere putat, aut radice tantum ut
Ferulacea & Acanacea, quorum caules lingulis
annis pereunt: aut etiam caule, ut Ruta, Samplu-
chus. Herbas autem proprie appellari fcribit,quas
poftquam femen perfecerunt moriuntur ex toto,
quas nos Plantas annuas appellare folemus , ut
Fruges & Olera plurima. Nefcio igitur in quod
genus bulbofas multas retulerit, nempe Hyacin¬
thum , Narciffum, & alias, quarum radix peren¬
nat , & tamen fub Herbis a Theophrafto recen-
fentur; ex quo & illud difcimus, Cremium ligno-
fum effe, ut Fruticem atque Arborem, quam id¬
circo asgre diliolubilem effe fcribit. Casterum
Scaligeri definitio ingeniofa fane eft, & diftindta
fatis dignaque tanto viro, quam etiam nos tene¬
bimus. Eam tamen nego effe ex Theophralti len¬
tentia uti ipfe opinatur. Nam Philofophus paulo
poft Herbas definitionem, fubjungithasc verba ;
Tuvji ?8 tpfivpcivaiSuiv Kj A axawudw hia, ptovoifsXtxVi
<£ oiov divdpov (Qv<nv txovm y.vvm \, xa,fctm(> pa,(pa,vo$
(non pcttoans ut legitur invulgatis codicibus) W-
pavov: ofo na} ttaXStn tivzs tAtoiomtu SzvfyoXax&va,.
Quse fic Gazas vertenda erant. Cremiorum {non
virgultorum) atque Oletum quadam unicaulia funt, &
quafi Arboris naturam h&bent: ut Brafitca (non radix)
.Ruta. Quamobrem nonnulli hasc §tvdpoxd,xa,va. ap¬
pellarunt , quali Oleriarbores diceres. Ex quibus
verbis patet non effe perpetuo in Cremio unicum
caulem, fed tantum in quibufdam, ut & Herbis.
Definitioni quoque quam Herbas ftatuit, non pla¬
ne Philofophus affentiri videtur. Hic namque
Herbam definit, quod a radice folia fert ante¬
quam caulem edat; ille vero Herbam & caule ca¬
rere , & caulem habere dixit. Omitto alias ratio¬
nes , quas ex multis locis Philofophi, contra Cre¬
mii Herbaeque ejus definitionem adducere poft-
fem. Quae etiamfi ad contentiofos magis, quam
ad veritatis amatores pertinere videri poflint; il¬
lud tamen adferunt commodi, quod intelligimus
in re ancipiti & valde confufa aliquid certi ftatu-
endum effe ei, qui aliquam fcientiam tradere vult
polleris, ne doctrina patiatur. Approbemus ita¬
que has Scaligeri definitiones; non quod cum Phi-
iofopho 8t aliis antiquis conveniantded quia quam
plurimas fubfe contineant fpecies natura diftin-
dtiffimas, qute non poflunt fub luo genere collo¬
catae inter fe confundi, & quafi in alienas clafles
commigrare. Nam omnes comprehendere fub
quatuor his generibus non pofliimus: quod natura
agat per multa media, de quibus dubitare aliquis
poteft, ad quae genera referri redte queant, ffac
de caufa commodiflime annotavit Theophraftus,
definitiones fuas accipiendas effe non proexqui-
fitis,quemadmodum etiam divifiones. Quid? Sub
quo genere ponam Fungos fateor me ignorare.
Arbos ne, an Cremium? Neutrum effe poteft;
caret enim ramis, facileque diffolvitur. Nec Fru¬
tex , quia unicum edit caulem. Nec Herba, quia

foliis caret. Denique nullum horum, quia radix
ipfi denegata ab ipfo Theophrafto. Et Tubera Tubera,
quid aliud funt,quam radices? Idcirco doga, Grasci
vocarunt, quod nullam umbram faciant aut fo¬
liis, autftipite. Quare videmur redte quintum
genus ftatuere pofle, quod Tubera Fungolque
lub fe comprehendat.

C A P. XV.

De aliis quibufdam generibus , qu<*
fummis fubjunt.

S Vb his continetur magna aliorum generum Generum n» -
turba, quorum multa una aut altera nota fi- um
gnificantur vobis. De his cum non fit fatis exadte
a recentioribus quidquam tradlatum, operas pre¬
tium eft plura verba facere. Quoniam horum no¬
titia multum vos juvabit, ad faciliorem multarum
fpecierum cognitionem , li quando Herbarum
cognofcendarum caufa, hortos aliave loca accef-
feritis. Horum notas defignantur monftrantur-
que primo in odore, faporeque aliquo peculiari odere &]*.
& proprio. Sic Nafturtium, Sinapi, Piper, Eruca, fore '
Mentha, Myrrhis, Libanotis, Ablinthium, Am-
brofia, aliaeque Herbas & Cremia, ex odore a no¬
bis cognofcuntur. Nam cundtas Herbas» quse
exempli gratia vulgaris Nafturtii odorem fapo^-
remque habent, inter Nafturtii genera redte col¬
locari poffunt, etiamfi partium forma a vulgari
Nafturtio multum varient. Quod Herbariinoftri
Nafturtium Indicum appellant, nil cum Naftur¬
tio vulgari fimile habet praster odorem & fapo-
rem. Secundo a virtute lingulari; ut Conlolida, -Ajirmefw*
Saxifragia & ejufmodi. Inter Herbas, quascun- g r> ’
que vulnera glutinant, Confolidas dici poflunt;
quae calculos minuunt, Saxifragiae, etiam fi non pa¬
rum forma inter fe difcrepent fpecies, fufficit ut
in virtute conveniant ad horum generum nomen
acquirendum. Haec ratio eft cur tot fpecies Saxi¬
fragiae & Confolidas a recentioribus fint recenfitas.
Percipiuntur & tertio quasdam genera ex aliis ac¬
cidentibus variis. Sed quas quarto a partis alicujus * panis dk
nempe radicis, foliorum, floris, ac frudtus forma cujH *J orm
fpinifque > ut Acanacea, defumuntur , deinceps
enumeranda examinandaque veniunt; quod hasc
& multa fint & difficiliora, magifque in formis
Plantarum nos inftruant. Ex radice igitur Orchi-
des. Palma Chrifti, etiam alia perquam pauca co¬
gnofcuntur: ex foliis Vnifolium, Bifolium, Tri¬
folium , Quinquefolium, Chondrilla, Linaria, &
alia: ex flore, lacea, Scabiola, Ranunculus, Ane¬
mone, Iris, Narciflus, Hyacinthus, Lilium, &
alia multa : ex frudtu ut Arborum magna pars
prtecipue mitium ac domefticarum , Geranium,

Papaver & castera , quorum deinceps notae exa-
dtius commonftrabuntur.

C A P. XVI.

De Orchide, Satyrio > Palma CbriftL

Vndtas Herbae quas bulbofas binas, aut ternas
habent radices inftar tefticulorum , femen
humanum quodammodo redolentes , Orchides
cenfentur, vulgo Satyria: quamquam proprie Sa-
tyrium fit, quod ternas habet radices Orchidum
radicibus fimiles; unam quas furfum erigitur virilis
Q_ membri

TU Adriani Spigelii Tfigoges

membri forma, duas alias inferius ex eodem initio
more tefticulorum dependentes. Cum his eadem
eflet Palma Chrifti, nili radices latiores eflent ac
depreffie magis, St in tres, quatuor, aut quinque
partes in extremitatibus divifas inftar digitorum
manus. Ideo Palmam Chrifti nominarunt.

C A P. XVII.

De Trifolio.

N Vlla vox pluribus Plantis communior quam
Trifolii; qua non modo Herbarum varia ge¬
nera , fed etiam Arborum ac Fruticum comple-
Trfiha. dimur; quod eunda ea T rifolia lint, quas femper

terna folia tantum proferunt in unius pediculi ex¬
tremitate 5 duo a latere fibi invicem oppofita, at¬
que tertium in extremo, quemadmodum in vul¬
gari Herba, quas Trifolium appellatur, confpi-
cimus. Inter Arbores eft Laburnum & Anagyris,
quse a Laburno foedo odore praecipue differt. In¬
ter Frutices Cytifus, fub quo St Acaciam alteram
Matthioli comprehendo. Geniftae quaedam fpe-
cies flexibilibus ramis a Cytifo differt: hujus enim
rami caulefque lignofi funt. Adeo vero tria haec
folia Cytifo propria funt, ut eundos Frutices,
etiamfi ad Arboris naturam quodammodo acce¬
dant , tribus foliis uno pediculo inhaerentibus prae-
Cytifi qui. ditos, Cytifos appellent Herbarii, a quibus multae
eorum fpecies defcribuntur. Inter Cremia St Her¬
bas multo plura comperieris genera; quae fere
eunda hic recenfebo, non omiflis cujufque magis
propriis partibus. Trifolium vulgare, quodpra-
tenfe vocant, floris edit aut albos, aut purpureos,
aut luteos, aut alterius coloris, in fummo caule in
brevem veluti fpicam coagmentatos: deinde fe¬
men rotundum in parvis Aliquis. Quod autem in
agro Salamantico Clufius obfervavit, petiolos ex
alarum finibus prodeuntes habebat, quibus flores
coagmentati fuftinebantur purpurei, St his fucce-
debant membranei folliculi femen exiguum conti¬
nentes. A didis Trifoliis praecipue odore differt,
quod Bituminofum vocant 8 t Afphaltites, quia
toti. bituminis odorem fpiraret, alii Menianthes. Loti
duo recenfentur genera apud Diofcoridem, hor-
tenfe & fylveftre. Hortenfis nullam nobis notam
fignificavit; imo ne Trifolium quidem effeferi-
bit: unde multi Lotos etiam plurium foliorum
quam trium nobis monftrant. Conftat tamen Lo¬
tum hortenfem inter Trifolia poni debere ex eo,
quod Loto fylveftri folia Trifolii pratenfis appin¬
xit , fed femine Foenugrasci, minore tamen, gu-
ftuque medicato. Melilotus, Sertula Campana
Latinis dicitur, quod antiquitus coronas 8 t ferta
ex hac facerent, optimaque in Campania nafce-
retur. Dicitur autem Melilotus, quia folia funt
mellei coloris, qualia 8 t in Trifolio quodam odo¬
re Foenugrasci obfervavi. Folia autem Meliloti
odoris boni funt, quo praecipue (quantum ex Ve¬
teribus colligere licet) a Loto fylveftri differt.
Addunt huic femina guftus medicati. Pro Lotis
multae Trifoliorum fpecies hodie circumferuntur,
quae cum aliis Trifoliis confunduntur,adeo ut eun¬
da quae praeter tria illa folia vulgaris Trifolii foliis
fimilia ab extremo pediculi dependentia, alia bina
cauli aut ramis fine petiolo annexa St fibi invi¬
cem oppofita ac quafi alata habent, inter quse pe¬

tiolus trium foliorum enafeitur ^ Loti cenfeantun
Medica, ut author eft Diofcorides, Trifolio pra-
tenfi omni in parte fimilis eft, prseterquam in fru-
du, quem lentis magnitudine promit, fed con¬
tortum, ut Siliqua (fceg^-nav.) Ex qua deferiptio-
ne nonnulli, qxxiM&Tiov apud Diofcoridem cor¬
niculum interpretari cupiunt, nobis pro Medica
proponunt varias Trifolii fpecies, quarum fruduS
aut lunas in modum incurvati funt, aut inftar teftae
cochleae corniculorumve intorti. Fcenugrascum 2 fomitf,;
filiquis fuis oblongis fe prodit, corniculis fimili- cum ’
bus, in extremitate acuminatis,fed maxime odore
gravi, quo & tota Herba prasdita eft. Ononis Onom.
quoque inter odorata Trifolia numeranda, fimilis
Foenugrasco, fed lignofior fruticofiorque. Ejus
enim folia odorata funt, tum illius, cujus rami acu¬
leos gerunt, tum alterius quas prorfus fpinis caret.

Flos utrique papilionaceus, femenque in filiquis
Vicias fimilibus.Reperitur St hujus generis in mon- ondOtsm
tibus Senenfibus, quod capreolos, ut Vicia, gerit J,s ’
fine fpinis, odore jucundiffimo, qui diu in Planta
exficcata fervatur. Lagopus Grsecis atque Lati-
nis aliquibus Trifolium humile appellatur. Huic
caulis redus, ac in cacuminibus ramulorum fpica
lanuginofa hirfutave, pedem leporis imitans, unde
Lagopi nomen: in ea femen continetur. Reliqua
vero Trifoliorum genera ad alia quaedam referri
poflunt, quorum notitia aut a flore, autafrudu
petenda eft, ut Anemones fpecies, Fragaria, Tri¬
bulus quidam, ac inter legumina Cicer quoddam
fylveftre, tum Phafeolus, & fi quae funt alia.

C A P. XVIII..

De Pentaphyllo ? fin>e Quinquefolio.

I Nter Arbores Staphylodendron, inter Frutices stqhftfa
pauciffima ab uno pediculo quinque folia fem- ron ‘
per dependentia habent. In Herbarum genere
nonnulla quae Pentaphylla 8 t Quinque folia di¬
cuntur. Horum flores quinque foliis diverfi colo¬
ris , raro pluribus conftituuntur. Tormentillam Tommtik
nonnulli cum Quinquefoliis confundunt. Diftat
tamen numero foliorum florum, St foliorum Her¬
bae. Flos enim ex quatuor foliis conftat luteis: fo¬
lia in uno pediculo utplurimum feptem.

C A P. XIX.

De Herbis Intybaceis , Chondrilla, Hieracio.

I Ntybaceae Herbae omnes inter Olera recenferi
debent, appellatTheophraftus Hift.

lib. vn ,cap. vii, propter fimilitudinem folio¬
rum quam habent cum Intybo. Eorum multa funt
genera : Seris quam nunc Cichorium dicunt,
Chondrilla, Sonchus, Laduca, Hieracium, St
alia quaedam nomine tantum cognita apud Theo-
phraltum, St Plinium. Priora autem non fatis ex-
ade a veteribus deferipta, quod antiquis illis tem¬
poribus plufquam fatis effent nota. In errore ver-
fantur recentiores Herbarii , qui nobis multas
Choadrillas ob oculos proponunt flore luteo; cum chonir&
tamen fimilem Cichorio , hoc eft , coeruleum
Chondrillaeadfcripferit Diofcorides, quemadmo¬
dum etiam 8 t caulem & folia. Vnde nonnulli Syl-
veftris Cichorii fpeciem arbitrabantur. Diftat tan¬
tum ab Intybo, quod folia, flos Ss caulis, femen¬
que

lntMut-

nw>fl 0,ts ’

in rem Herbariam, Lib.I. 123

que graciliora tenuioraque fint; & in ramis gumini qui triangularis ut plurimum eft, diftingueretur.
maftichi fimillimum edat, cujus granum concre- Raro ad nos haec Herba adfertur integra cum
tum xovtyov Graeci dicunt; hincque Chondrillae caule ex Arabia. Vidi caulem ejus rotundum, fo-
vox. Nec minor eorum eft error , qui nobis mul- liis alternarim oblitum , in quorum alis flores con-
tas Cichorii fpecies luteis praeditas floribus enu- tinebantur , folia Gramini fimilia, Cujus potius eft
merant, fi vulgare Cichorium verum fit veterum, fpecies. Et fane adhuc me latet, cur Iuncum pe-
ut hadtenus omnes arbitramur. Harum plerafque regrinam hanc Herbam dixerint, cum neque cau-
ad Hieracia &Ladtucas referendas cenfeo, & lem, neque folia Iunci habeat. Parum a Cypero
ad alia quaedam Intybaceorum genera , quorum differret Typha (folia enim fimilia, enodis caulis
nomina extant apud Theophraftum & Plinium, rotundufque, & in fummo flos, aut frudtus) ni du-
Hieracia duo defcripfit Diofcorides lib. xm, rus caulis & lignofus eflet inftar Arundinis ,& flos
cap. lxx , magnum & parvum. Vtrique folia Son- feu frudtus tornatae clavae fimilis.
chi, flores lutei: magno, flores tales in oblongis
capitulis; parvo, flores in orbem circinati. Con¬
flant Intybaceorum flores ex multis foliis, faepe in
extremitatibus ferratis, luteis aut ladteis, raro ru¬
bris. Vnamenim Hieracii fpeciem purpureo flo¬
re novi.

JtrtfliatMi

mfjemos

CAP. XXII.

De Eqmfeto.

CAP.' x x.

De Bmfiica.

De Lino, Lf IJmria.

L Ini& Linarias genera folia & flores produnt j
cundtis enim oblonga, angufta, acuminata in

Imuitrian-

l«Uris.

I Vnco fubjungatur Equifetum forma parum dif-
fimili: iWsg/K Graeci vocant, Latini Equife¬
tum , & Caudam equinam, quam Herba haec al¬
tius accrefcens dependentibus comis refert. Caule
& folio eft Iunceo, id eft, rotundo, geniculato,
Scinfe infardto. Vt breviter dicam, ni folia aut

B Rafiicae multas fpecies faciunt veteres atque ramos (utroque modo dici poflunt partes in quas
recentiores. Omnes folio funt carnofo, pin- caulis Equiferi fe dividit) proferret, Iuncus geni-
gui, crifpo, aut laevi, aut Iaciniatb & incifo, aut culatus merito appellari poflet.
fine divifionibus, nigro aut albo, aut rubro, aut

viridi, multum fucci in fe continente. Flos iis lu- A P. XXI.

teus aut albus , quatuor foliis conflans: femen in
filiquis. Brafficae marinae fpeciei Penae Monolper-
mos didtae, quod lingulae filiquae unicum tantum
femen contineant , flos e fex foliis conftituitur.

Quae autem vulgo Soldanella dicitur,nequaquam caule. Linaria a foliorum fimilitudine quam cum
ad Brafiicas referenda. Flore & folio herbae at- Lino habet, nomen accepit. Diftinguuntur flore
que floris, Convolvulus virtute vero, Scammo- & fru&u. In Lino live fylveftre fit, live fativum,
niumeft. flos ex quinque foliis conftat coerulei coloris aut

albidi, aut rubefcentis, aut lutei: Linaris vero
CAP. XXI. flores figura varii. Vulgaris, quam Ofirimnun-

De Iunco. cupat Diofcorides, flores edit luteos a fronte Ia-

tiufculos, claufofque , os ranae imitantes: cauda

N Otiffima herba eft Iuncus; prope paludes angufta eft, inflexa, ut Confolidae regalis; foliis
frequens,quanquam arenofa aridaque etiam Lini, qualia etiam in Efula minori confpiciuntur.
loca noncareant Iunco. Proprie Iuncos appella- Herbarii primum nafcentem Efulam a Linaria vul-
mus, quorum folia & caules fcirpi nunc vocantur gari diftinguunt, quod ex Efulae caule aut foliis
a multis, qui a radice oriuntur teretes, glabri Sc lac emaneti & Linaria minime. Hoc ait tritus ver-
fine nodis; interdum etiam angulofi , intus cavi, ficulus:

medulla molli & alba pleni, aut fpongiofi, deni- Ejula laciefdt, fine lacie Linaria crejcit.

que flexiles. Csfalpinus vocat Iuncos caules eno- Csterum qualdam propofuerunt noftri Neoterici
t des flexilefque, negatque folia a caulibus differre. Linarias, quarum folia non funt Lino fimilia, fed
Nos folia cenfemus , ubi frudum aut florem in flores vulgari Linarias tantum, ut Linaria odorata,
caule nondum gerunt; ubi gerunt, caules. Caste- & Linaria Valentina Clufii.
rum angulofos interdum hos caules aut folia dixi.

Nam hujus generis triangularis in foflis Patavinis
mihi comparuit. Sunt inter veteres, qui Cyperum
etiam Iuncum appellarunt , quod caulem edat
Iunco vulgari fimilem, intus cavum, medullofum,
foris fine nodis ac foliis. Teres hic eft in Cypero.

CAP. XXIV.
De Vrtica.

M Enthas fimilia funt Vrticas folia, hoc eft lata,
in acutum delinentia, undique ferrata. Na-
quem Iuncum floridum appellat Matthiolus; an- tura urendi fe prodit, diftinguiturque a Mentha, Mentha»
gulofus in Cyperis, quos Diofcorides & Plinius quod hasc non urat, & odorata fit. Plinius a fo-
defcripfere. Repentur enim frequenter triangu- liorum forma Vrticam Herculaneam nominavit,
lari caule, raro quadrangulo , qui Iuncus quadra- quas odorata eft. Ego hanc inter Calamentha po¬
tus a Celfo nominatur. Folia Cypero angufta, nendam puto, fi non tadu fimul cum odore mor-
plana, glabra, & Porro fimilia, quibus maxime deat. Vrticas valde fimilis Herba eft , quam mor-
a vulgari Iunco diftinguitur. Squinanthum autem tuam Vrticam nominant, quia tadui innoxia eft. rnktmtr*
officinarum, Graeci quoque %aivov 8c %civov alpu/a.a- Ejus duo genera , unum Lamium vocant $ quod finium»
rtKsv nominant: Latini Iuncum odoratum, Celfus hujus flores cucullo larvatam faciem quadantenus
Iuncum rotundum, ut a Iunco vulgari & Cypero reprasfentent: alterum foetidum, quod Vrticam

Qji foetidam

Cdeopfis.

CAP. XXV.

Herba Para-
'¥<•

124 Adriani Spigelii Ifkgoges

foetidam dicunt, & Galeopfim, quia galei, id eft, oriatur, fola forma & foliis imprimis, quas Hede-
muftelas faciem & ridum quodammodo flores re- racea funt, differt a casteris omnibus Graminum
ferant. fpeciebus, quorum multiplex eft in fpica aliifque

fartibus differentia. Aliquando centum Grami¬
num fpecies numeravi, nec pauciores alii, qui an-
De Verbafco. te me fcripfere; quanquam inter has quadam exi-

ftant, quas neutiquam inter Gramina conftitui de-

E X folio & flore maxime inter casteras Herbas bent. Dicitur Gramen a germinando, quod cito
cognofcitur Verbafcum, quod Graeci cpAopcov multumque germinet j aGrascis ma ,, qua voce
vocant. Vulgare Verbafcum, hoc eft, Thapfum etiam quamcunque herbam intelligunt. Frumen- Frumenti &
barbatum (a cujus foliorum aut florum fimilitudi- ti autem tria funt genera; Triticum, Milium, Pa- ”**’
ne multa Herbarum genera Verbafci nomen ad- nicum. Triticum rurfusquatuor complediturge- Tritici^1.
epta funt) folia habet lanuginofa, candida, aut vi- nera; Triticum proprie didum , quod 7wpov & <n- ra '
rentia, aut fubrubra lataque: florem fert patulum, tov Grasci vocant, Hordeum, Secale, quod multi
unico folio conflantem in quinque partes diffe- Siliginem volunt, Avena, quibus &c quintum ad¬
do, qui levi motu decidit, album, aut luteum, aut dere poflumus, nempe Oryzam. Hasc oitu^ &
etianli rubrum. Flores tales producit etiam Blat- vocat Theophraftus, quod femina horum

taria, quas ideo faspe fallit pro Verbafco, id eft. Tritici vulgaris femini fimilia quodammodo fint,

/ Thapfo barbato, accepta; quocirca & hasc inter hoc eft, oblonga & per medium fecundum longi-
Verbafca venit collocanda. Castera vero genera tudinem leviter divifa: Gaza Frumentacea, fed
quas hoc flore carent , a foliorum fimilitudine, haud fcio an rediusTriticea? Nam etfi Frumen-
quam cum Verbafco vulgari gerunt, a recentio- tum faspe pro Tritico fumatur apud Latinos fcri-

ribus Herbariis Verbafci appellationem fortiuu- ptoresj communiter tamen per Frumentum intel-

tur ; ut quod Silveftre vocat Matthiolus, Salvias ligunt una cum Triticeis, alia quasdam Frugum

folio, fed incano, denfa lanugine oblito, veluti genera , ut Milium, Panicum, & fi quas funt cse-

Verbafcum , inter Cremia reponendum potius tera ex quibus panes confici folent dida

quam inter Frutices: Scaliger inter Herbas collo- Diofcoridi, lib. 11, cap. cvi 11. Columella, at-

cavit. Florem fertin verticillis cralfum in caule que etiam Plinius inter Frumenta , Panicum Mi-

per intervalla difpofitis, ut Marrubium. Hic lu- liumque repofuerunt. E gluma facile excutitur Tritidwip

teus eft aut aureus, fiftulas modo concavus, cujus Triticum, cujus granum laevi eft cortice 5 Hor- ^orZl

pars poftrema induo veluti labia dehifcit, ligu- deum vero afperiore, utpote qui ipfa gluma tega-

lamque t ri< 5 bu promit. Phlomides recenfentur tur,in cujus faftigio arifta eminet. Idem cum Hor-

tres a Diofcoride, admodum mutila defcriptione» deo videri pcflet Oryza, ni rotundius illi effet fe-

Verbafcula interpretantur. Scio <£a opuS* non efle men ac ovi veluti figura , afperiorique & ftriata

diminutivum § 4 >Ao^jfed 45 Ao/i(^ov. Credo a fo- gluma praeditum. Secale granum eft oblongum Secalh •'

liorum hirfutie Phlomides appellari. Florum for- prtedidis nigrius atque ftrigofius, nec glumis te¬
rnam non adfcripfit Diofcorides; ideoque plura dtum. Oblongum pari modo quin etiam Avente Avcnl:

proponuutur Phlomidum genera a Neotericis, efti fed glumis opertum, & fuperiori parte exiguis

quam deberent. Sunt qui prima duo Phlomidum pilis hirfutum. Semen rotundum, parvum , tenui

genera haud efle foliis hirfutis tradant, fed tantum tunica lutea veftitum promit Milium. Nec Pani-

tertium,quod Lychnitim cognominant,propterea cum valde diflimile , nifi quod granum hirfutius

quod hoc aptum folummodo efle fcribat ad elly- eft , fplendentibufque luteis folliculis opertum,

chnia. Idcirco primum Phlomidum genera cen- Qui vero quantum fpica aliifque partibus htec ge-

fent eam Herbam, qute Paralytica, & Arthetica nera differant, fcire cupiunt, fcriptores adeant,

vulgo dicitur , cujus raultte funt fpecies. Omnes Mihi nunc fatis eft fummatim ac generatim ge-

fere in caulis nudi vertice flores in umbellas mo- nerum eorundem differentias affignafle, ut fciant

dum ferme congeftos luteos, aut albos, aut rubros eis tantum praecipue a Graminum generibus di-

in quinque folia difledtos, aut ex uno folio quin- ftingui.
que incifuris praedito conflantes, & caliculis den-

C A P. XXVII.

De Tithjmalo.

ticulatis producunt. Verum non vident Diofco-
ridem his folia tribuifle hirfuta, quas in noftra Pa-
ralyfi defiderantur. Sunt enim aut laevia, aut crif-
pa La&ucas modo j hinc Ladfcuca fylveftris in hac
regione vocatur.

CAP. XXV I.

De Gramine, Frumento , Milio , Panico.

I Nter Herbas quse radicem fibratam habent bul¬
bo carentem, longoque &angufto funt folio,
duo praecipua genera memorantur 5 Gramen fcili- firiites, quia folia Myrti habet: Paralius, id eft 3
cet, & Frumentum. Quascunque autem cala- Marinus; Heliofcopius, Cypariflias, Dendroides,
muni, caulemve duriorem lignofioremve produ- Platyphyllos, Efula quam Pythyufam vocant, La-
cunt. Cremia rectius appellari poflent quam Her- thyris,quae Catapu tia minor dicitur,Peplus,Apios.
bae, quod cremari queant. Gramen unum, quod Ad hasc varias Tithymalorum fpecies reducuntur.
Parnaflium vocant, quoniam in Pamaflo monte Cundis diverfse radices, item caules, folia, flores,

fru&ufque.

T lthymalus Lactaria audore Plinio, & Ladu-
ca caprina nominatur, quod caprae ea inno¬
xie vefcantur. Ladaria & Laduca dicitur, quod
ladeo fucco turgeat, qui profluere aut emanare
confpicitur detradis foliis, aut caulis parte. Hu¬
jus multa funt genera, Characias, id eft, Vallaris,
fic didusquia vallis feptifque muniendis aptus fit,
aut quod plerunque his in locis proveniat: Myr-

in rem Herbariam } Lib. I. 115

frudufque. In eo conveniunt, quod caules in fum-
mo fparganturin ramulos junceos ad minus ter¬
nos, quibus alia quam in caule folia adnafcuntur,
rotundiora fcilicet, & ab utroque latere bina, qua:
in nonnullis generibus a fe invicem feparata funt;
in plurimis fibi ufque adeo adnata, ut labrum, aut
pelvim aut calicem oblongum , vel oblongum
acetabulum imitari videautur, per quod juncei ra¬
mi tranfeunt (veluti in Perfoliata) qui flores con¬
tinent fummo frudui infidentes. Hanc ramorum
feriem Diofcorideslib. iv, cap. clxviii, comam
appellavit. Rizotomi hodie umbellam, quod um¬
bella: in modum hi ramuli dividantur.

CAP. XXVIII.

De Violis.

M Vitis Herbis ac Cremiis, iifque nihil inter fe
fimilibus. Violae nomen inditum a veteri¬
bus; qui fortaffis hoc nomine pulchros flores, prius
caeteris vere apparentes fignificarunt. Nam m ffic
Graeci Violam vocant) <8 itvcci didum volunt j
quoniam prius caeteris floribus veris tempore pro¬
veniat. fov f/iXcui & fttAciviov , Latinis Viola nigra
VitUmna. & ^4 art j a s q UO d Martio menfe floreat, vulgo co¬
gnita herba eft, non modo frequens in Pharma-
copOeorum officinis, qui ejus flore quinque foliis
conftante, utuntur ad conficiendos fyrupos vio¬
laceos ; fed etiam in olitorum hortis. Flori huic
peculiaris color, quem Virgilius & Theophraftus
admodum licenter nigrum, Diofcorides purpu¬
reum dixere; a cujus fimilitudine color Ianthinus,
imim. hoc eft, ViolaCeus nomen accepit. Quod vero
Graeci Leucoium appellant, hoc eft, Violam al¬
bam (a foliorum ut quidam putant canitie , non k
florum colore, qui aut albus eft, aut purpureus,
aut luteus (& ut nonnullis placet, etiam coeruleus,
qualis tamen nondum mihi confpedus) Cremium
eft; caule fcilicet lignofo, redo, rotundo, ramolb;
foliis oblongis, utplurimum candidis & incanis
Verbafci modo; floribus odoratis ex quatuor fo¬
liis conflantibus, candidis, purpureis aut luteis;
hinc filiquis oblongis, anguftis, in quibus femen
depreflum continetur. Vulgus Violam vocat, qua:
flore eft luteo; Plinio & Gallis, Viola lutea; Ara-
*yi. bibus & officinis, Keyri. Radicem habet ligno-
imnum fam, fibratam. Aliud ab his Leucoium Teophra-
nafhK 4 u °d bulbofum cognominant, quia huic radix
bulbofafit, 6 qua bina aut terna folia oblonga &
angufta prodeunt; deinde caulis, atque in ejus
fummitate flos unus aut alter, & vaginula fuo pe¬
diculo propendens, albus, fex conftans foliis, tri¬
bus externis & duobus internis, in cujus medio
ftamina cum luteis apicibus, Campanellas vulgus
vocat. Apud Longobardos ultimis Februarii die¬
bus florere incipit. Haec Herba eft, uti & illa quo¬
que quam Violam matronalem, Damafcenam, &
marinam appellant: alii Hefperida, quod nodu
aut circa vefperam flos magis oleat; Fuchfius Leu¬
coium. Nam flos illi fere Leucoii, quod Cre¬
mium eft, nec non & frudus: folia per ambitum
fubnigra, leviter crenata Draba: modo. Huic af¬
fluis eft ea quam Violam latifoliam, alio nomine
Bulbonacam, & Lunariam raphanitim vocant:
item quam Lunariam odoratam & regiam,& Grje-
cam. Vtrique folia lata funt; fed Bulbonacae afpe-

riora Raphani modo & crenata; Graeca: vero mol¬
liora , & per ambitum ferrata. Vtrique flos quo¬
que Leucoii quadrifolius, purpureus, aut fubcoe-
ruleus: fed frudus latus, foliaceus, fereque rotun¬
dus. Adfcribunt & Violae nomen recentiores Me¬
dio Diofcoridis, quam Marianam Violam vocant
aliqui; & CalathianaefeuCampanula:, quam au¬
tumnalem Galli, nec non quibufdam Caryophyl-
lis, quos Violas barbatas Dalechampius.

CAP. XXIX.

De Caryophyllis.

C Aryophyllorum appellatio a florum forma
eft; fiquidem flos apertus una cum calyce,
caryophylli frudum, qui ex India defertur, plane
refert. Calices ejus funt longi, teretes, glabri, fe¬
re femper orbiculo fuperiore denticulati, ex qui¬
bus flores pulcherrimi Caryophyllorum fruduum
faepe odore, quinque aut fex foliolis conflantes
ubi fimplices funt, colore perquam variis, per ex¬
tremas oras fimbriatis. Ab hujus floris quadam fi- T/osJfiie».
militudine Flos Africanus Caryophylli nomen ac- ntti '
cepit. Luteus hic eft, & injucundo odore caput¬
que gravante, foliis communi Caryophyllo difli-
millimis, adTanaceti folia accedentibus potius;
unde Tanacetum Africanum appellavi.

CAP. XXX.

De Lilio.

•

Ilium, quod Graeci k^/vov & A«g/oi/, flos vul¬
garis eft; ideo neque hunc, uti neque herbam
defcripfit Diofcorides. Ejus nomine multa her¬
barum genera defignantur, quibus flores pulchri
atque odore fuaves; ut Lilium convallium, Nar-
ciflus , & ejufmodi. Proprie tamen Lilium eft
Herbariis, cui radix bulbofa, caulis redus & fo¬
liatus, in cujus fummo flores varii nunc hujus nunc
illius coloris, ex fex foliis conflantes, quorum la¬
bia magna ex parte reflexa funt; ftamina iis fex
plerumque in medio, atque in umbilico Hilus. Li¬
liorum genera (pmer rubrum & album, qua: vul¬
garia ,) funt Hemerocalles, Martagon , LiliuiH
Perficum,Corona Imperialis & Tulepanum. Quo-
rum omnium differentias apud Herbarios ftudiofi
perquirant. Lilii quoque florem fert ea Herba,
quam Lobelius, & alii non contemnendo voca¬
bulo novo Liliafphodelum dixerunt. Radice enim
Afphodeli eft & foliis; caule fine foliis, aut fi fint,
exiguis fane, qua in re differt a Lilio.

CAP. XXXI.

De NarciJJb.

N Arciflo nomen eft a vi ftupefaciendi, quam
Graeci vd^xaQv vocant, ut teftatur Plutar-
chus lib. m, Sympof. his verbis: Narciflum no¬
minarunt , quia nervos hebetet, & torpidas gra¬
vitates efficiat. Idcirco Sophocles ipfum vetus
magnorum Deorum, hoc eft fubterraneorum co¬
ronamentum appellavit. Theophraftus, nec non
Diofcorides autores funt Narciflum etiam Lilium Nanijfum
dici. Plinius quoque dum lib. xxi, cap. m de L * llumdic, ‘
Narciflo & Liliis fimul agit, fub Liliis compre-
hendifle vifuseft. Narciflorum unum genus pur-
Q 3 pureum

Plinii bcut
animadver.

fi*

Narcifli veri
qui ttutori .

montarms

Theophr.

Campana pe¬
regrina.

116 Adrlam Spigelii Jfagoges

pureum ftatuit; alterum flore candido, & calice appellavere, adNarciffos quidam retulerunt, cum
purpureo. Virgilius Ecloga v purpureum Narcif- etiam & hanc nollent fui generis Plantam confti-
fum (ut puto) nominat, non quod undique fit pur- tuere. Narciflus certe non eft; quoniam in medio
pureus : fed quia medium floris (quod calicem floris nullum acetabulum aut caliculus; fed ftami-
video Plinium appellafle) purpureum cernatur, nafeu ligulae ut plurimum croceae, unacutnftilo
Idem Plinius paulo poft unum genus purpureo flo- in medio, quae fex alba folia ambiunt. Miror inter
re recenfet, alterum herbaceo; quod tamen fi de Narciflos relatum eum florem, quem vulgus pe-
colore floris intelligat, falfum eft. Non enim flori regrino vocabulo Tulipanum & Dulipanum vo- Tdipaxm
color herbaceus, fed albus; in medio vero aut cro- cat, cum praeter bulbum nil cum Narciffo com- Lllit & em ’
ceus, aut purpureus, aut albus totus. Herbaceum mune habeat. Inter Lilii genera fupra redius vi-
caulem adfcripfit Narciffo Theophraftus lib.Hift. deor coilocafle.
vr, cap. vi, his verbis : r & kcou^ov cl<pv)is.ov

t/ suStiSex, cLk (>2 to : id eft, caulem quidem CAP. XXXII.

fine foliu habet, fed herbaceum, florem in cacumine. Vi¬
detur autem Plinius legifle 'j , & fic ad flo- De Inde. %

rem non ad caulem herbaceum retulifle. Narcif- . , _ _

fum ait Diofcorides folia Porro fimilia habere, fed T ^* d is ^ os ^ ex ^ ,a habet: tria deOrfum refle-
tenuia, multoque minora & anguftiora: caulem 1 xa arcus modo ’ tria ver ° furfu “ contra fe mu-
vacuum, fine foliis, palmo maiorem , in quo flos tuo reflexa »magnitudine, colore, odoreque
albus, intus croceus, inquibuldampurpureus:ra- variant * In vui g ari «^plurimum color coeruleus
dicem intus albam, rotundam, bulbofam: femen f eu ar £ us foelettis, unde Iridis nomen accepit. Ab
velati in tunica nigrum , oblongum. Recentiores hu J QS gimlitudipe vari* Piante Iridis nomen mu-
multos nobis Nafciffos depinxere, veros fcilicet, t , ua ^ 1 ^i nt i 51 u . as latifolias & anguftifolias divi-
& falfos. Veros voco, qui defcriptionem Diofco- dit Clufiuslib 11 Hift. cap.xtv. Omnibus autem
ridis in flore admittunt: falfos vero, qui ab ea dif- a radice funt.folia gladii fimihtudine. Flos Iridis
fident. Verorum foliatifunt floresomnes fex fi0- } npohtanae folia magna yerfuscau em inflexa ha-
liis conflantes, autpluribus; albis omnibus, ex- bet, & alia tria minora alata ligulam flavam te-
cepto quodam genere quod nuper ex Oriente ad gentia, bifida, ut novem foliis flos conflare videa-
nos delatum eft, in medio autem floris calix feu fur. - Chamrandis flores odorati funt, excceru- cm
acetabulum, quod aut luteum aut croceum ; aut leo, aliquando ex purpureo violacei, ex novem
luteum in fundo, croceum aut purpureum in oris; £ olils c ° nflati ' Loh * lus Irlde J ra raram norainat
aut totum aureum, albumve. Id Ovidius elegan- flore tribus tantum foliis repandis conflante pere-
ter,dum mutationem Narcifli adolefcentisin hunc g nna ele g antia ftnatis obfcure violaceis. Xyris,
florem defcribit, expreffit his verfibus: quam Diofcorides Irin fy veftrem vocavit, vulgus

Nufquam corpus erat , croceum pro corpore florem Spatulam foetidam, facile a reliquis Iridis fpecie-
imemunt , foliis medium cingentibus albis. ha l d >gnofcitur ex flore & foliis, quas a radice

Quibufdam in medio protuberantia flava, quas nafcuntur. Floris enim furreda folia, atque in ejus
rotunda eft, & vel integra (calicem plenum vo- umbilico puniceum quid: folia vero herbas reco-
cat Ciufius Iib. 1 r Hift. cap. xi 11, in Narciffo f^am olent, unde & Recodana in quibufdam Ita- ****
pleno flore) vel in plures partes divifa a foliis in *°cis d ^ a e “-
medio ex ea pullulantibus, ut in Narciflo Polyan- XXXIII

tho confpicitur. Infunt& quibufdam, qui calicem ’ * .

in medio habent, ftaminula in medio calicis: qui- £)g Ranunculo.

bufdam folia, & alia quasdam, quas diligens com¬
munis Narcifli infpedor obfervare poterit , & Ognofcuntur Sc ex flore Ranunculi genera,
quantum aliis quoque iu partibus differant, unde Hujus color aut niveus eft, aut aureus tefte
peculiaria fibi cognomina fumunt. Caeterum fal- Diofcoride, qui, uti neque ex aliis Plinius, quid-
forum Narciflorum plurimae funt fpecies, quae in- quam de forma floris praeterea annotavit. Noftri
ter fe variis partibus differunt. Dodonaeus Nar- Herbarii diligentiores in imponendis nominibus,
ciflum montanum appellat, cui radix & folia, cau- omnes Herbas, quibus communium Ranunculo-
lifque Narcifli; atque etiam floris folia vulgaris rum floribus fimiles in caule micant flores, Ra-
Narcifli quae calicem ambiunt, ni flava eflent; ca- nunculos nominarunt. Conftant quinque foliis
lix vero tam grandis,ut ex eo floris dimidium con- aureis utplurimum , interdum ladeis, expanfis
ftitutum efle videatur , atque in nonnullis ejus (quae cultura & mangonio,tum etiam fponte mul-
fpeciebus flos univerfus ex hoc calice conftare. tiplicari affirmant) in medio multis luteis aut albis
Sunt qui levi conjedura Narciflum Montanum ftaminulis, brevibus, iifque faepe cum apicibus.
Theophrafti putent: Ciufius rede Pfeudonarcifi- Reliqua vero genera, quae proponunt alii, nequa-
fum: quamquam dubio'non caret an non Pfeudo- quam Ranunculorum funt, fed aut Anemones,
narciflus ejus vulgaris verus quoque Narciflus di- aut alterius. Ranunculum Graeci fla,T^l^tov ap-
ci debeat. Ajunt enim hujus generis unum efle, pellarunt, quod vulgares illae fpecies prope foflas,
quod floris fex illa folia alba obtineat, calicem & in locis humidis nafcantur, ubi ranae degere fo¬
vero luteum. Nos proprium his Pfeudonarciflis Ient, ac fe fub hac herba occultare. Plinius ait
nomen dedimus Campanae peregrinae; vulgus in lib. xxv, cap. xm,Strumeam a fuis Herbariis vo-
Italia Trombam Sorianam, hoc eft, Tubam Sy- cari , quoniam ftrumis & panis medeatur; vel
riacam, dicit a calicis figura. Quod autem non- etiam, quod ftrumofa radice interdum confpicia-
nulli dodi viri Leucoium bulbofum Theophrafti tur. Ego in monte quodam Bononienfi Ranun¬
culum

1Xmnculus
radice Scro-
'ffodarU.

HjMtincuU

frimumgenta

Piofi.

jUtnimculM

w mre»J ls

dbKi'

/riemone.

TMver

Vicfarides

lorreflM-

9 in rem Herbariam , Lib. I.

Yiy

culum paffim nafcentem vidi radice Scrophula-
rix, & folio floreque communis Ranunculi.

C A P. XXXIV.

De Anemone.

Q Voniam autem Ranunculo tam valde affinis
eft Anemone, ut multi hanc cum eo confun¬
dant , non erit inutile difcrimina utriufque offen¬
dere. Flos Anemones nifi radiis folaribus illuftre-
tur, aut vento perfletur, non aperitur; unde ipfi
nomen. Nam ventus Graecis unp©-. Eft praeterea
& in floris colore differentia, & foliorum numero.
Quoad colorem. Anemonae color aut eft puni-
ceus, aut purpureus, raro albus aut ladeus: Ra¬
nunculo autem luteus fere femper, aliquando al¬
bus. Nam licet Ranunculum primum flore pur¬
pureo interdum efle fcripferit Diofcorides: is ta¬
men hadenus anullis rizotomis confpedus eft.
Plantam quidem Syriacam hobis depidam offen¬
dit Leonardus Rauwolfius, quam ad Anemonem
retulit. Flos ei ex quinque foliis, modo luteis,
modo purpureis, alias rubris. Sakaick appellant
Arabes. Forte hoc primum Ranunculi genus Dio-
fcoridis; quod foliis coriandri conftat, fed latio¬
ribus,, fubaibidis, pinguibus, flore luteo, interdum
purpureo. Verum quia non addit defcriptionem
hic Audor, difficulter quid certi conjedura af-
fequi poffum: icon fatis defcriptioni Diofcoridis
refpondet. Ladeo autem flore quartum genus
Ranunculi donat Diofcorides. Quod ad foliorum
numerum, ut dixi, Ranunculis omnibus in flore
quinque folia, exceptis iis qui multiplici foliorum
ferie conflant: Anemones autem flos raro quin¬
que habet folia; & fi quinque, ea femper vel pu-
nicea, vel purpurea, nunquam alba: qui vero fex,
feptem, odo aut plura, omnibus coloribus etiam
albo variat. Nam quem Ranunculum nemoren-
fem appellarunt nonnulli flore albo, Anemones
eft fpecies, cum ejus flos nunquam a me quinque;
fed faepius fex , interdum pluribus foliis confpe¬
dus fit. Sunt, inquit Diofcorides lib. ii, cap.cxcv,
qui ab Anemone fylvefri Argemonem , & Papaver quod
Rhoejam dicunt, propter colorum cognationem in foribus,
difinguere nonpojfunt. Verum Papaveris & Argemo -
nes color minus puniceus fjeclatur, & utrumque tardius
floret. Jfuin & Argemone croceum fuccum, gujlu ad¬
modum acrem reddit : Rhcejas vero candidiorem , &
acrem. Praterea Argemon* & Rhatjadi capitula fjlve-
ftris Papaveris Jimilia funt: fed Argemom fuperne craf-
Jiufculum ; Rhasjadi angufius. Anemones genera ne¬
quefuccum emittunt, neque capite donata funt, fed veluti
Ksilfparagi cacumine. Haec ille. Plinius lib. xxi,cap.
xxiii , Anemonem Phaenion dici tradit, forte k
fplendore. Sed apud eum potius legerem Phoe¬
nicium : quoniam inter notha Diofcoridis legitur
Anemonem Phoeniceum dici, fcilicet a colore,
Qualem qua lento celant fub cortice grana
Punica ferre folent.

Vt canit Ovidius lib. x Metamorphofeon.

C A P. XXXV.

De Hyacintho.

D iofcorides Hyacinthum fuumfic defcribit.
Radicem & folia habet Bulbi * caulem dodrantalem.

lavem , minimo digito terniorem, viridem ; comam in¬
cumbentem florum colore ad purpuram accedente (fic
mgcpvpo interpretor) plenam, incurvam. Quae
profedo defcriptio non videtur convenire,, cum
Hyacinthis , qui nobis ab Herbariis junioribus pro
Hyacinthis Diofcoridis obtruduntur : fiquidem
color omnibus ineft coeruleus: nifi forte idem fint
m^Qvpaeidtg & coeruleum, quemadmodum multis
vifum fuit, neutiquam, ut credo, Diofcoridi.

Hic enim in primo ftatim libro cap. i , de Iridis
agens coloribus, purpureum a coeruleo diffinxit.

Verum cum variare coloribus hofce juniorum
Hyacinthos videamus, nonnullique tradant pur¬
pureos quoque reperiri; laudanda potius erit eo¬
rum fententia , qui nobis pro vero Diofcoridis
monftrant eam Hyacinthi fpeciem, quae purpu-
rafcentes etiam flores habet praeter coeruleos:
oppugnanda vero eorum, quiquafvis Plantas qui¬
bus bulbofa radix eft * folia oblonga, caulis nudus
floribus coeruleis plurimis onuftus, figura comae,
pro Hyacintho Diofcoridis commonftrant. Curti
aut^m bulbofis Plantis omnibus folia oblonga fint,

& radice ftatim produda, caulis utplurimum nu¬
dus ; fequitur Iuniorum Hyacinthum flore tantum
a exteris bulbaceis differre. Ideoque nomen Hya¬
cinthi quidam etiam indidere peregrinae plantae,
cui pro bulbo tuber & caulis foliatus, Hyacin- nyacmhiu
thum Indicum appellantes. In flore autem refpi- lndtcu *.
ciunt multitudinem florum cauli fupremo inftar
comae adhaerentem, & colorem in iis coeruleum,
etfi florum forma variet. Quibufdara enim unico
folio conflantes concavofque adferibunt, oblon-
gos, rotundos, in latus fe expandentes, per oras
incifos in fex lacinias, quae refleduntur extre¬
mis oris: quibufdam vero ex quinque aut fex fo¬
liolis congeftos , quos ftellatos vocant ubi fefe
explicant. Omnes hi diverfi partibus, figura, co¬
lore. Lobelius quandam fpeciem Hyacinthum niacimhut
comofum album vocavit, cum tamen ejus flos Mam.
nunquam coeruleus aut purpureus vifus fit. Nam
quem comofum coeruleum offendit, alia eft Hya¬
cinthi fpecies, cujus flos in aliis multis, quam co¬
lore a praedida variar. Sed illi forte id nominis
dedit a florum in caule congerie , quae comam
Hyacinthi quodammodo imitari videtur. Quare
cum recentiores tot nobis depinxerint Hyacin¬
thos , Diofcorides tantum unum defcripferit,
Theophraftus nullam de eo mentionem fecerit,
nifi quod inter vernos flores connumerarit, in Sa-
tivumque & Sylveftrem diffinxerit, opus fuit no-
ftram fententiamde Hyacintho haud vobis fup-
primere.

CAP. XXXVI.

De Scabiofa.

S Cabiofae proprium eft in capitulo florem ha¬
bere expanfum, ex multis floribus parvis con¬
flantem , qui finguli caliculis membranaceis con¬
tinentur. Caliculi hi decidentibus floribus optime
confpiciuntur, au dique femine fuftinentur hirfu-
to; quodpoltquam audi funt una cum caliculis
decidit. Capitulum in vulgari Scabiofa, nonnul-
lifque aliis, ex floribus quinque foliolis conflitutiS
congeffum eft. Degenerat a Scabiolis paululum
ea Planta quam Clufms Seabiofam Pannonicam scabiofa p*n-
majorem nontM ctli -f“-

n8 Adriani Spigelii IJagoges

majorem live feptimam nominat. Huic non flo¬
res ('ut fcribit) extremis ramulis infident in caput
compadi; quibus deciduis capitula illa fubrotun-
da fiunt, ac velutifquamofa, continentque lon-
giufcula femina, angulofa, colorem fufcum ma¬
turitate acquirentia. In Scabiofas quoque, quam
aeftivalem vocat, fummis ramis nafcuntur fquam-
mofa capitula , fubcasruleis flofculis plena, ut &
aliis quibufdam generibus, de quibus dubitari po-
teft an Scabiofas cenferi debeant.

C A P. XXXVII.

De lacca.

V ideo recentiores Herbarios Iaceas cum Sca¬
biolis confudiffe: ideo explicandum eft quid
interfit. Ex Iaceae vulgaris flore, atque capite an¬
tequam florem edat, cognofcetis omnia Iacearum
genera. Iaceas vulgari flos in unico capite unicus
eft multorum foliorum e puniceo purpurafceu-
tium, non multi conglobati,ut in Scabiola. Caput
prasterea Iaceae ex multis fquamulis compadum,
.exterius maxime, antequam florem edat; quod
neutiquam in Scabiofa contingit. Quare eunda
ea Herbarum genera, quibus capitulum exiguis
laminulis eftedtapadum Iaceae nigra modo, 8c
unicus flos in vertice capituli, Iaceae funt. Exci¬
pio ea genera quae aliqua in parte fpinofa funt, aut
curium fiei- in ipfo capitulo, veluti Carduus ftellatus, quem
cMtrttpa. Calcitrapam vocant. Centaurium majus, Cya-
Centaunum nus, Serratula , & quam Stoeben Salamanticam
cymrn. Clufius vocavit Iaceae funt: tum etiam quam Da-
sueUsaia- ^ ec ^ am pi us Scabiofam montanam nominavit. Hu-
manticu, &c. jus Authoris Iacea montana, Iacea non eft j ied al¬
terius aut fui generis Planta. Cyani flores quinque
foliis, aut pluribus, per ambitum divifis laciniatif-
que conflant. In nomine eft Cyani color, inquit
Plinius lib. xxi, cap. viii , ut qui honorem no¬
menque dederit coeruleo: & fane colore a caete-
rislaceisdiftare videtur magis, quam alia florum
differentia. Inter Iaceas Serratula ex foliis inno-
tefeit. Nam huic ferrata funt folia, ut & Centau-
rio. Quare aut eam Centaurium minus: aut ma¬
jus Centaurium Serratulam majorem jure appel¬
lare poterimus. Stoebe autem, quam Salamanti¬
cam Clufius nuncupavit, flores t caliculis, aut ca¬
pitibus fquammofis edit villofos,atque purpureos.
Quid fit Stoebe veterum, adhuc me latet: Theo-
phraftus fruticem facit. Omnibus Iaceis femen
oblongum, molli lanugine oblitum.

CAP. X X X V I 1 I.

De Hjperico.

H Yperici quatuor funt genera, vulgare quod
Perforata dicitur, quia folia multisforami-
nulis pertufa habet, quae in fole obverlis foliis fa¬
cile confpiciuntur j Afcyron, Androfasmon, &
Coris. Omnibus flos ex plurimis foliis conflans,
colore aureo, qui ubi digitis conteritur, fuccum
fanguineum reddit, aut rubicundum. Frudus hir-
futus, in acutum defineus, fulvi coloris, prater-
Androfmm. quam in Androfemo , quod Sicilianam nunc vo¬
cant. Nam huic capitula rotunda , crafliora,
quam Hyperici, laevia & rubentia, quae liccata
nigrefeunt. Omnibus infunt frudibus femina mi¬

nuta , nigra , quae trita odorem reddurlt relina-
ceum.

CAP. XXXIX.

De Maba.

M Alvarum tria genera: Malva communiter
proprieque dida, quae Graecis ftcthdxy ; Al¬
thaea, quae St Ibifcus vocatur, 8c quam ex fylveftri ah**.
Malvarum genere ftatuunt Diofcorides 8t Theo-
phraftusj St Alcea,quam Itali Malvam fylveftrem, Alce*.
Hifpani Malvam Hungaricam dixerunt. Malvae
vulgari flos utplurimum purpureus, aut puniceus,
aut pallidus, aut albus, ex quinque conflans foliis
Rofae fylveftris modo frudus cui femina inclu¬
duntur orbicularis, depreflufque cafei in formam,
hinc cafeolos ejus frudus appellant Belgae. Tales
flores frudufque Alcea atque Althaea habent, un¬
de ipfis Malra etiam nomen: caeterum foliis fere
inter fe differunt. In Althaea molliora funt, quam
in Malva St Alcea, nec laciniata, in Alcea ad¬
modum fiffa atque alte incifa Verbenacae fimilia %

Malvae quaedam divifa, quaedam non: fed eunda
fere rotunda.

CAP. X L.

De Papavere.

P Apaver magis ex frudu, quam ex flore co*
gnofeitur. A frudus diferimine duo genera:
unum rotundo , quem caput vocant; alterum lon¬
go St angufto, quem cornu, feu corniculum; quia
inftar cornu nonnihil incurvatur. Inde huic generi
nomen Papaveris cornuti, feu corniculati. Pro¬
prium horum frudibus omnibus afterifcum, feu
flellam in vertice, aut apice habere, quae in Cor¬
niculati Papaveris frudu obfcurior eft, quam in
Capitato. Iu omnibus femen parvum minutum-
que. Capitati autem flos antequam dehifcat ro¬
tundo capite continetur: foliatus eft quatuor, aut
pluribus foliis, modo albis, modo dilute rubenti¬
bus, aliquando purpureis, aut valde rubris. Papa¬
veris capitati unum genus depingunt nobis Pena
8r Lobelius, unico folio conflantem florem ge¬
rens, ut Malva quasdam hortenfis. Corniculati
Papaveris flos quatuor conflat foliis, luteis aut ru¬
bris. Ficus Infernalis, quae nonnullis Papaver fpi-
nofum dicitur, a fpinis quibus caulis, folia, & fru- Tapavirffr
dus horrent, ad neutrum praedi dor um generum n °f um '
exade referri poteft. Eft enim ipfi frudus oblon¬
gus , pentagonus, non tamen anguftus & inflexus,
ut cornu (peciem prae fe ferat, nec ita rotundus ut
caput aemuletur, fed quia in vertice illi afterifcus
more aliorum Papaverum, rede Papaveris fpi-
nofi nomen ei inditum. Flos fenis rubris conflat
foliis.

CAP. X L I.

De Geranio.

G Eranium Graeci, & hos fecuti Latini, dicunt
omnem illam Herbam, cujus frudus capitu-
lus gruum una cum roftellis fimiles funt. Vnde ei
appellatio. Tt&m namque Graeci vocant gruem,
avem nempe longo roftro. Diofcorides duorum
tantum generum meminit. Recentiores Herbarii
plurima

iri rem Herbariam } Lib. I. ii<>

plhriraa defcripfere, qua: variis partibus differunt
inter fe , fed folio praecipue.

C A P. X L I I.

De Lithojpemo.

L Ithofpermum a lapidei feminis duritie nomen
habet j dicitur a Latinis hodie Milium folis.
Semina omnium generum candore rotunditate¬
que Margaritas referunt, funtque duriffima.

C A P. X L I I I.

De Thlafpi

Hlafpios quoque genera frudus forma mon-
ftrat. Hic planus eft, compreflufque ac fo¬
liaceus , latus, per medium quodammodo divifus,
& quafi diffradusj indeque Thlafpi dicitur. S-Aa-
«Szz/ enim coutundere, & infringere fignificat. Va¬
riat hic frudus in diverfis fpeciebus. Quibufdam
namque unicus eft, fed linea quadam & interfti-
tio divifus, ut utroque latere femen contineat: &
hic, vel fuprema parte, qua petiolo adhsret, at¬
que oppofita ejufdem extrema rotundus fere, ut
in multis contingit: vel extrema parte depreflus'
triangulum effingens x aut cordis figuram, ut in
turf »Burfa Paftoria. Nonnullis bini frudus inftarcly-
**’ pei rotundiffimi, in quibus fingulis unicum femen,

tam arde ab utroque latere petiolo adhaerentes,
nkipi cly- ut unus quafi videantur. Ideo Herbarii Thlafpi
fuuumi fecerunt cognomento Clypeatum.

C A P. X L I V.

De Antirrhino.

A Ntirrhinum five Cynocephalis Apuleji fimile
naribus vituli femen , tefte Diofcoride lib.iv,
cap. cxxxiV, profert. Verum quoniam aliquot
Herbae femina obtinent, qus prout filnt caliculis
aut frudui inclufa, faciem vituli quodammodo
exprimunt; idcirco recentiores rei Herbaris fcri-
ptores J aliquot Antirrhini fpeciesnotarunt, fere¬
que omnes folio Lini, quale eis Plinius videtur at-
ttibuiffe.

CAP. X L V.

De Cucumere.

C Vcumerum quatuor genera. Cucurbita, Pe¬
po , Ciicumis fimpliciter didas, & Anguria
ignota antiquis, quam Roms MaUritana voce Ba-
tecam vocant. Qua forma omnes hi frudus dif¬
ferant difficile eft judicare, etiamfi quotidie iis
vefcamur. Imponit nobis naturae eorum tanta va¬
rietas, qua luxuriant. Idcirco & Graecos nobis fa-
pientiores nomina omnium,propter fummam for¬
nis cognationem confufionemque, confudifle vi¬
deo. Euthydemus Vuteftapud Athensum, libi
Deipnbfoph. Cucurbitam Indicum Cucumerem
appellavit. Menodorus duplicem propofuit Cu¬
curbitam j unam Indicam, qus «roctW, id eft, Cucu¬
mis dicitur; alteram qus x@A oxwfyi , id eft Cucur¬
bita. In Hellefponto longas vocarutit mutas , id
eft, Cucumeres■, rotundas,Cucurbitas. Cucumerem
tortum dixit Virgilius lib. iv Georgicorum, & ali¬
bi in ventrem excrefcere, quod competit Cucur-’

bitis Herbariorum recentium. Inftrumentum il¬
lud , quo Chirurgi corpori affixo, cum fcarificatiJ
fanguinem exfugunt, cucurbitulam Latini voce
diminutiva appellanti Grsci tamen <™.ust,qua Cu¬
cumerem indicare folent. Pepones quoque & ge¬
nere Cucumerum effe ex Plinii verbis lib. xix di-
fcere licet, qui ait Cucumeres cum magnitudine
excedere. Pepones vocari. A Grscis id, a quibus
pleraque accepifle videtur. Hi enim non fimpli¬
citer Peponem , fed oiKvommva ,, id eft, Cucumeripe - «rowemW
ponem. Frudus omnium cartilagineo operitur te- ^

gmine, colore, afperitate, lsvore,tuberculis,
aliifque accidentibus multum differens., Poft te¬
gumentum fequitur caro aut mollior, aut durior,
colore flavO fcilicet, albo, pallido, aut rubro, fa-
pore vario: mox femina cartilagine obvolutatus
in pluribus in fungofa quadam mollique fubftan-
tia, aut facile a prsdida carne feparabili conti¬
nentur ; in quibufdam etiam tam arde carni inna¬
ta funt, ut non nifi cultello evelli poffint, ut in
Anguria. Omiiium hefba aut fcandit, ubi vicina
adminicula nada fuerit, aut ferpit humi, capreolis
fuis obvia qusque amplexans, & numerofis pro¬
paginibus. Folia omnium rotunda, fspe afpera,
interdum finuata, Flos in poftremo frudus.

CAP. X L V I.

L Egumen & Legumentum dicitur ii legendo,
tefte Varrone: quoniam id non fecatur, fed
legitur vellendo. Grsci oau-^/oy vocant ■, Theo-
phraftus Leguminum non pauca funt ge-

fiera, Pifum nempe. Faba, Cicer, Lupinus, Oro-
bus, Lathyfus, Phafeolus, Lens, Vicia, & Oro-
banche: quorum omnium diferimina non fufficit
hic in frudti annotare, iit inde cujufque generis
differentia ftatim inrtotefcat: fed & in foliis,ramis,
cauleque , & aliis partibus hsc quoque obfervan-
da leniunt. Frudus omnium, filiqua: longa &
tereS, ut Pifo, Fabsque; comprefla, ut Lupino,
Lathyro, Phafeolo; angufta, ut Vicis; lata, ut
Lenti ; rotunda fere , ut Ciceri. Animadvertere
tamen oportet effe nonnullas Leguminum fpe¬
cies, quarum filiqus a communioribus eorum ge¬
neribus variant. Flos omnium Papilionaceus.

CAP. X L V I I.

Arborum dmjio. De Quercu [eu Glandiferis:

Quid Nux , Malum , Acinus, Bacca.

F Aciunt in Arboribus fruduum differentis fum-
ma qusdam genera, ut Glandifera, Nucifera,
Conifera, Pomifera, Baccifera. De quarum Arbo¬
rum notis breviter jam differemus, fumpto prin¬
cipio a Glandiferis. Has Plinius una voce negat
poffe comprehendi in Latino fermone. Recen- §j*(rau.
tiores Quercus omnes vocant, Grscos imitati,
qui fyvut : quanquain prifei illi Grsci hoc nomine
eundas alias Arbores frudiferas intelligebant, ut
etiam quofeunque frudus edules in ramorum fa-
ftigiis hsrentes. Dicuntur etiam fidkcuitipi , quia’
Glandem ferunt, quam Grsci (ZaLxouov indigitant.

Eorum genera funt. Quercus fimpliciterdida,

Robur , Cerrus, Suber, Ilex: ad qus neque Fa-
gus, neque Gaftanea proprie fpedant. Non enim Ikx -

R eorum £&»

130 Adriam Spigelii Ifagoges

eorum frudus glans appellari proprie poteft,quod multae quae exterius Nuces funt, ut Avellana; aliae
eruftaceo undique vafculo tegatur aut hifpido, ut interius’, ut Oliva, Cerafa; aliae nullo modo. Nam
Fagi; aut echinato , ut Caftanes, quod tria aut offium loco femina dura feu yiyaf(& continent, ut
quatuor femina continet, glans autem cortice Iuniperi, cum caeterae partes fint mollis caro , Sc
couftat cruftolo unicum tantum femen continen- utplurimum edendo. Acinos grana etiam vocant,
te: cujus pars pofterior quae Arbori adhaeret pro- ut in Malo punico; propterea Granatum dicunt,
xime, calice cooperitur, parte fuperiore nuda.

Multae hujiis frudus differentis in magnitudine, ^ ^ ^ X L V I I I.

figura, colore, fapore medulls, calicis afperitate, biferis & Coniferis .

laevitate, craffitie, denfitate, amplitudine, aliifque

accidentibus, quae non fatis eft ad propofita gene- VT Vcum autem proprie di diarum cortex, alius Kmt,
ra diftinguenda agnoviffe; nifi aliarum partium, .EN ex compadili lignofarum fquamarum ftrue
fed praecipue foliorum, nota fint difcrimina. Alia componitur: has Nuces Coni vocantur, &Co- coni.,,
folium monftrant finuatum, ut Robur, Quercus, natria a recentioribus Graecis i alius bivalvis, & ia
fed maxime omnium Cerrus; alia non finuatum, bafi calice donatus; ut Avellanae, qus glans effet
prsfertim fi adults fint Arbores (nam juvenculae ni duro & offeo cortice concluderetur. Casterum •
ilis interdum finuata producunt folia, ut Suber & Conum vocare priores frudus veteres voluere.

Ilex) Ilicis unum genus fpinofum, alterum fine fpi- quod coni figuram smulentur , hoc eft, a lata &
Aquifolium nis. Illud Aquifolium vocant , in cujus peculiari circulari bafi in mucronem delinant. Talem fru-
fpecie granum tindorium nalcitur: hoc fimplici- dum ferentes Arbores Conifers appellantur, ut
ter Ilicem. Negat Plinius glandes inter Poma nu- Pintis, Picea, Abies, Larix. Mirum & Cedrum in- ° r
Pomonm ge- merari poffe , quorum genera funt Nux , Malum, ter eas recenferi , cum nequaquam prsfcriptara
ner(t ' Bacca, Acini. Nonnulli veterum Geoponicorum figurs legem obfervet. Nam Cedri frudui figura
Pomum cum Malo haud idem effe exiftimarunt; ovalis eft. Sed quia & hi frudus fquafnis duris ex-
fed Pomi nomen Nuces atque Mala concludere, “terius compingi cernebantur more csterorum
Nux. Nucem namque dicunt omne Pomum, quodfo- Conorum, merito inter Conos relati funt. Omni-
ris duro tegitur cortice, intus vero continet, quod bus his longa, & anguftiffima funt folia; quorum
eft efui; id nucleus vocatur quafi Nuci inclufum. qusdam in extremitate pungentia funt, ut Pini j;
Malum. Malum ver6 id effe putant Pomi genus, quod fo- qusdam obtufa, ut aliarum i qusdam teretia, ut
ris habet efui aptum, intus vero dyrum : ab his Cypreffi; qusdam plana, ut Abietis. Qus vero
Bme. Acinos, & Baccas parvitate differre; Baccasap- Nuces intra tegumentum continent, aliis tenue id
pellari qui fparfim Arboribus Fruticibufque atque tegumentum eft ,& fine carne; ut Piftachiis: aliis"
etiam Herbis adnafcuntur rotundiores frudus: carnofum, quod aut durum eft, ut Iuglandi 8c
Mini. Acinos vero racematim dependentes baccas. Sed Amygdals; aut molle fuaveque guftui, ut qus
quia hscprscepta non funt perpetua; (Malum Mali nomine apud fcriptores veniunt : quorum
namque Punicum exterius non eft edendo; verum qus rimam , &fifluram per medium fecundum
interiores ejus acini) multaque in noftris agris quo- longitudinem habent exterius. Pruna vocantur,
tidie inveniuntur, qus neutiquam ab antiquis co- Prunorum tria genera : Mala Perfica & Armenia-
gnita & obfervata fuere; multa quoque ex pere- ca, & Pruna fimpliciter dida. ScholiaftesNican-
grinis adveda terris has leges deftruunt: idcirco driin Alexipharmacis, os in Nuce Perfica xdgvov
exadiori opus eft horum fruduum divifione, qus appellari fcribit.
etiam novos compledatur. Non enim tam per¬
tinaciter veterum nominibus addidi effe debe¬
mus , ut ftudiofos ab utiliori rerum materia diftra-
hamus, ad inutiles de nominibus contentiones^

^ Pomum quid Ego facilioris dodrins gratia , Pomi vocabulo
Anaon. omnes fmdus rotundiores comprehendo tum ma-

C A P. X L I X.

De Pomiferis, & Bacciferis .

P Omorum fcilicet ofle carentium funt hsc fe»
r

re genera; Ficus, Mala, Pira, Citria, Cydonia,
jores, tum minores. Horum alii durum quid at- Punica; qus omnia quantum inter fe differant,
que offeum habent, alii eo carent. Qui autem ha- quia unicuique fatis funt cognita, diligentius exa-
bent, aut id habent exterius tanquam pro corti- men hic haud requirunt. Baccarum autem diffe*
ce,& tegumento, quo femina, & nuclei contegun- rentis fere funt esdem qus Pomorum; prster*.
tur & elui apti, & non apti, ut Nuces Pines, quas quam quod parvs Nuces, qus exterius offeo te-»
Poma Cybeles Martialis xm Epigramm. appei- gumento conftant, nequaquam dicuntur Baccs,
lavit; aut habent interius; &: id vel carne molli at- fed Nuces femper : qus vero os intus continent
que eduli exterius veftitum, ut Pruna; vel dura Baccs appellari poffunt, ut Cerafa. Multa funt
circundatum , & efui inepta, ut Nuces Iuglandes. Bacciferarum Arborum Fruticumque genera, ufi
Quicunque offeum id unicum continent, aut offeo ■ Iuuiperus, Sabina, Zizyphus, Myrtus, Oliva, Lau-
aut lignolo cortice teguntur. Nuces a nobis ap- rus, Cerafus, & alia. Singulorum horum generum
pellantur. Quatenus enim ipfis os in medio eft propriores nots ex aliis quoque, quam ex frudu,
nucleumampledens. Nuces funt. Qui vero offe partibus funt petends. Illud non ofcitanter fup-
prorfus carent, Mala & Poma dicimus generis fci- primendum, domefticas mitefque Arbores ex fru-
licet privo nomine. Horum qusdam tegumento du ; agreftes ex frudu & ex aliis partibus co-
funt haud efui apto; ut Malum Punicum: qusdam gnofci.
tota mandi poliunt, ut Mala fimpiiciter dida, Pi¬
ra, Ficus. Baccas inter Poma Plinius numeravit;

qus ab acinis diftant ficuti diximus. Inter has C A P.

in rem Herbariam, LiB.I.

C A P. t. C A P. l L

De Acanaceis , ifl Carduisl De Sempervivo.

*3t

D E fpinofis aculeatifve Herbis Cremiifque fe=
quitur ut agamus. Ajunt Iuniores Acanacea
vocare Theophraftum, quorum conceptus, & id
cui flos infidet, aut etiam fru&us, fpina vel Ipina-
ceum quippiam eft 5 five eorundem folia* & caulis
fpinofa fint, five fpinis careant. Id an verum fit
/mtu. videamus. Theophraftus lib. vx Hiftot. Acanum
inter CpvP&dKeu/fa commemorat, id eft, ea qua: fo¬
lio fiint aculeato, aut fpinofo. Ergo Acanacea fo¬
lium neceflario aculeatum habere debent. Cina¬
ra , & Acanthus vulgaris (quem Brancam urfinam
vocant, quia hujus folia anteriores urforum pedes
referunt) & alia quaedam quae non habent folia
fpinofa, nequaquam inter Acanacea referenda,
fed Acanthode, id eft, fpinofa. Ideo fic apud
rheephrajitu Theophraftum legendum moneo, ut etiam legi fle
«miam, yj^etur do&ilfimus interpres Theodorus Gaza:
r ^ CpvfacMdvQav to 'ufhnqnv cog ei^iy oinoutui s g

(non clzowQakg ut in vulgatis legitur codicibus)

r tvy'X J dv{. Aiya 3 , ort to , Kjiv a ro

dvQ@* tj (c 0 x.ap 7 id$, uttcijQ®* tj ciKctvQa^ig (non cina-
v®* ij"oinavu^ts ) 7mv\uv\A. quae fideliter fic tranl-
tufit Theodorus: illorum vero qua folii confiant acu¬
leato genat , ut fic loquar , magna ex parte K^Acanaceum
ejl: Acanaceum , inquam, quoniam conceptat , & id cui
flos inh aret, aut etiam flutas y fpina vel fpinaceum quid¬
quam fit. Hoc in loco dat Philofophus rationem,
cur ea quae fpinofo font folio Acanacea fint ma¬
gna ex parte; fcilicet, quia aut id in quo frudtus
aut flos confiftit fpinofura eft ■, aut quia etiam fru¬
ctus fpinofus; prasfupponens Acanum praeter fpi¬
nofa folia habere, autfrudlum , aut caput in quo
flos eft.lpinofa. Diftantab Acanaceis Cardui. Ho¬
rum enim folia, & aculeata funt, & non aculeata,
ut Cinarae vulgaris, & Cardui ftellati, & Cardui
folftitialis. Conveniunt ineo, quod aut frudtus,
aut id cui flos infidet fine aculeis nunquam fit. Ci¬
narae vulgaris fpecies, quae nullos aculeos habet.
Carduus dicitur a fimilitudine quam gerit cum
aliis Carduis aculeatis. Aculeo namque tantum¬
modo diftat. Cardui cundta genera caput gerunt
Concavum,quod ex fquamis exterius apparet qua¬
li compofitum, fpinofum , cujus in fummitate flos
ex plurimis foliolis longis, &anguftis congeftus
oritur, qui poftea in pappos evolat. Qui Labrum
Utluwfuir venetis Carduum fullonium nominarunt, Gallo-
^ rum & Hetrufcorum vulgaria nomina fecuti funt.
Non autem eft Carduus, cui caput echinatum &
aculeis veluti refupinatum, e cujus ambitu flos fe¬
menque. Carduorum genera funt, Scolymus feu
Cadtos quem Cinaram aculeatam vocant, etiam-
que Carduum (impliciter, Acanthium, Leuco-
graphis,Leucacantha, Onopyxus, Carduus Araso-
phyllos Dalechampii, Onopordum, Polyacantha,
multaque alia fpinofa, quorum nomina, quoniam
cum obfcuris delineationibus extant apud vete r
res, recentiores Herbarii diverfis Carduis, aliif-
q,ue fpinofis Herbis , haud fecure accommoda¬
verunt.

S Vnt & qu$ a perenni vita nomen acceperunt i
ut Sempervivum quod Graecis Alftfaov. Du¬
plex differentia in folio. Aliud enim plano eft,
aliud oblongo ac inftar vermiculi teretis: unde
Vermiculare Sempervivum hoc appellarunt. Vtrife
que alite infunt differentis tum in foliis, tum in
floribus ac frudtibus, quoe peculiares Ipecies inter
haec duo genera conftitUunt plurima: fragiles,
omnefque lucco plente.

De Heliotropio.

H Eliotropii nomen multis .Plantis adfcriber,e
poffumus, quarum aut folium, autflos cum
fole circumagitur. Sed proprie Heliotropium no¬
minari debet illa Herba, qute aliquando obvia fit
iis in via, qua Patavio ad Montes Euganeos pro-
ficifcuntur. Foliis eft Ocymi, fed hirfutis candi-
difque, ramulis a radice ternis quaternifve cum
multis alis, cacuminibus plenis flore albo incurvo,
veluti fcorpionis cauda.

De Aconito.

A Coniti venenorum omnium celerrimi duo
fumma genera: unum Pardalianches, fic di-
dum, quia pardalos pantherafque illico occidat ;
alterum Lycodtonum & Cynqdonum, quod Lu¬
pos canefque, & alia quadrupedia necet. Hujus
pbftremi tria alia genera: unum, quo utuntur ve¬
natores ; & duo reliqua, quibus utuntur medici.
Pardalianchen tradit Diofcorides lib. iv , cap.
lxx iv, folia tria aut quatuor Cyclamino aut Cu-
cumeri fimilia, fed minora habere, lubalperaque,
caulem dodrantalem, radicem fcorpionis caudas
fimilem. Theophraftus fcorpioni, non fcorpionis
caudte fimilem facit; neuter autem deflore, aut
frudtu quidquam, quali non adeffent. Recenfio-
res multas Lycotftoni fpecies nobis proponunt, ra¬
dice , foliis, floribufque paululum variantes (Do- vmmwtri.
ronica vocant) , quorum radix caudse fcorpionis
faciem, aut id generis cruftatorum animalium,
quod Grasci cammarum, nos fquilkm, 8r gamba¬
rum. Hanc fcio a quodam Tyrolenfi venatore
ufurpatam ad colicos dolores, quibus frequentif-
fime cruciabatur, fed nonnifi inventam in rupica¬
prae ventriculo. Ejus enim, ajebat, magnas partes
deglutire hoc animal, nec radicem in parvas pat-
tes dentibus molere, quod ruminantium hoc fit
genus; itaque facile in ventre reperiri quali femi-
codtam. Quam vero Thoram Valdenles Alpium
incola: dicunt, nequaquam eft Aconitum Parda¬
lianches. Neque enim radix o7co^7no{Sis. Aconiti
Lycodfoni duo prima genera non defcripfit Dio¬
fcorides , fed tertium quod Ponticum vocat, nili
fufpedtus fit locus. Folia Platani dat Pontico,ma¬
gis incifa, longiora, nigriora; caulem Filicis, cubiti
altitudine; pediculum glabrum; femen in liliquis;
radi.ces cirrorum fquillarum fimiles, nigras. In
qUibufdiam codicibus hsec deferiptio invenitur,

R 2 & nulla

Nape Ilia.

1 - 3 *

Adriani Spigelii Ifigoges

& nulla fit mentio trium generum Aconiti com¬
memoratorum ,fed Aconito Lycodono fimplici-
teradferibitur. Htec caufa cur recentiores Her¬
barii in vero inveniendo Lycodono negligentio-
res multas Herbas, quibus folia funt Platani, fed
altius incifa, aut rotundiufcula, plures divifain
partes, pro Aconitis Lycodonis nobis obtrudant,
quarum nulla radicem habet cammaro fimilem.
Sic nomine jnterdum nos deterrent a multarum
Herbarum falutaribus ufibus, imponuntque exi¬
tium, in quibus nulla noxa, imo magnum humano
generi auxilium in adverfa valetudine. Aconiti
JLycodoni fpeciem autumant Napellum, fic ap¬
pellatum a Napi figura , quam radix ejus refert.
Nam folia aliarum Lycodoni Ipecierum habet,
quse fane valde perniciofa funt. A dodiffimo Cse-
fare Scaligero in Commentariis librorum Arifto-
teli attributorum de Plantis , fatis probatum eft
non effe Aconitum.

C A P. L I V.

De Ciftho.

C lfthus Frutex eft. Ejus duo funt fulmma ge¬
nera. Ladaniferum, & quod non fert lada¬
num. Illud CifthusLedum,hoc fimpliciterCifthus
vocatur. Folia utrique oblonga, aut rotunda; flos
Roftefylveftris ex quinque foliolis conflans, varii
coloiis, cum fuis ftaminulisin medio ■, frudus vero
trigonus aut pentagonus, in quo femen minutum
Papaveris aut Hyofcyami. Sed de cteteris generi¬
bus quse pluribus , quam una, autalteranotaco-
gnofeuntur authores confulendi, atque ii qui in
hac Icientia verfati fatis funt. Nam omnia exa¬
minare atque deferibere hic non eft animus, fed
his tantum vobis aditum facere ad magnam Stir¬
pium multitudinem brevi temporis fpacio cogno-
fcendam.

C A P. L V.

mus. A comite & hujus rei perito praeceptore duo x m ; m
poftulo, ut, quantum fieri poteft,mediam fpeciem
fummorum quorundam generum vobis oftendat,
doceatque maxime ex qua parte cognofcatur.
Appello autem fpeciem mediam, ex cujus fimili-
tudine genus quoddam conftituitur, & fub cujuS
nomine multse alise conftituuntur fimiles. Verbi
gratia: vulgare Gramen medium eft inter eunda,
Graminum genera, quae a foliorum praecipuefi-
militudine cum hoc Gramine, Graminis nomen
adepta funt. Haec ratio eft cur magnam Planta¬
rum partem, quse una aut altera nota genus pecu¬
liare conftituunt, ea qua licuit brevitate profecutt
fimus. Vbi autem Plantas infpexeritis, interro¬
gandus prseceptor de nomine; qui quod magis eft
in quotidiano fermone, aut generis ejus cum fpe-
cifica differentia indicabit, tum quse nota in eo
genere fit praecipua. Haud etiam erit abs re alias
ejufdem generis fpecies inquirere fi ad manus
funt, quemadmodum in publicis hortis efle folent;

Sic generis idea firmius menti inhaerebit. Alterum
etiam a prseceptore prseftandum eft,ut eum quem
non magno rem Herbariam addifeendi ftudio
teneri videt, in iis cognofcendis tantum detineat,
quarum communis eft ufus ad vitam cbnfervan-
dammorbofque depellendos: ne quidquid ab eo
fufeeptum erat labbris, fine frudu fit: ei vero qui
ardenter huic ftudio incumbere videtur, & has,

& alias quarum nondum cognitus eft ufus, com-
monftrer. Quoniam autem omnibus Stirpibus fua
funt tempora, in quibus maxima earum pars for¬
mam mutare confueverunt j aliaque ipfis fit dum
primum & terra erumpunt, alia dum augentur, alia
dum vigent, danda eft diligenter opera , ut quas
florentes vigentefque infpexiftis, etiam cum au¬
gentur, primumque d terra erumpunt contemple¬
mini. Cum his ubi perfedarum magnam partem
noveritis per fumma qusedam genera, ad imper-
fedas, quarum pauca funt genera, difeendas vos
accingite.

Plantas imperfeBas poflperfeclas ejfe difeendas ;
&perjeBarumprimum florentes.

H is prseguftatis cum aliquo in re Herbaria me¬
diocriter verlato, montes, valles, pafcua,
horti, aliaque loca ,in quibus Plantarum variarum
copia fuppetit, adeunda. Nec vero protinus Plan¬
ta quaeque obvia eruenda eft aut decerpenda j fed
ea quae flores femenque fert, prius intuenda, dili-
genterque ejus lingulae partium formae contem¬
plandae quoad fieri poteft. Perfedae enim Piante
prius quam imperfedas, quarum minor multo eft
numerus,difeendae funt. Dum autem florent Plan¬
tae perfebtae , funt pulcherrimae , & in fua perfe¬
ctione : ideoque tum innotefeunt, magifque ea¬
rum forma acaeteris diftinguitur: tum fub quo
genere quaeque quam videris recenferi poffit per-
fpicitur. Maxima enim (ut e fupradidis colligere
poteftis) genera frudu , & flore nobis defignan-
tur. Praeterea faepe occurrit, ut quaepiam fpecies
peculiare quid in parte aliqua obtineat, quo vobis
at plurimis aliis diftinguatur, quodque facile in me¬
moria refervetur. Omnium namque partium for¬
mas in memoria habere non poffumus. Memo¬
ria nimis labili & inconftanti a natura donati fu-

C A P. L V I.

memoria tradendam ejfe necejfariam.

C iEterum fcire oportet tot fpecierum formas
facilius fenfibus externis percipi atque ap¬
prehendi , quam memoria confervari. Sedula igi¬
tur frequentique ad hoc (ut ad aliarum rerum fen-
fibilium cognitionem) opus eft infpedione. Saepe
etiam contingit , ut in Plantis partium multipli¬
cium omnes particulae uno intuitu non pollinta
nobis obfervari ad totius fpeciei formam appre¬
hendendam, nifi repetita infpedio eas nobis mon-
ftraverit, quae aliarum, quae priori intuitu perci¬
piuntur, memoriam renovet, confirmetque. In
hunc itaque finem invifenda fiepius adeundaque
loca, in quibus nafcuntur Piante, quas femel aut
bis vidiftis. Quoniam autem contingit ut veris,
aeftatis , autumnique tempore propter multa in¬
commoda ; hyemis vero, quia omnes Stirpes fere
periere, id pteftare non poffitis,ideo Hortos hye-
males, (fic voco libros, in quibus Piante ficcte ag¬
glutinate chartis confervantur) infpicere debetis<i
Adeundi quin etiam eorum libri, qui nobis hafce.
Stirpes breviter, ac diligenter defcripferunt, de-
pinxe-

in rem Herbariam , Lib. I. 133

pinxeruntque, quos poftea recenfebo ubi de rei
Herbariae authoribus egero.

C A P. L V I I.

Plantas depingendi , delineandique ratio.

Q Vod fi vero Authores procul fint, modum
quo Plantarum effigiem chartis imprimatis,
aut in charta depingatis, etiamfi artem pingendi
•foon noveritis, vobis communicabo. Aflerem po¬
litum , & glabrum laevemque atramento Typo-
graphorum leviter, & fuperficietenus illinite, pi¬
lulis manubriatis, quas mazzas vocant Typogra-
phi. Afleri huic Plantam, aut viridem,aut ficcam,
quam vultis integram, fi parva fit; aut ramum
ejufdem, fi tota major fit quam charta cui impri¬
menda eft capere poffit, fuperfternite: mox char¬
tam fuperponite, ac defuper fatis fortiter fricate,
donec atramento Planta imbuta fit. Ablata ab af-
fere, chartas cui effigies imprimenda, imponatur,
aliaque fuperimpofita manibus linteifque fricetur,
donec videatur fatis ad effigiem chartas impri¬
mendam.

C A P. L V I I I.

Hortos Hyemales conficiendi ratio .

V Erum laudandus magis is eft labor, qui ad
Hortos Hyemales conficiendos fufeipitur.
Minor enim atque utilior. Quippe plura, quam
inpidturis monftrantur quas ad formam fpedtant,
nempe color, aliaque nonnulla, quas tam exadte
non poliunt priori modo depingi. Praeterea prior
labor in Plantis grandibus, afperis, & fpinofis ac
valde duris faepe fruftra fit. Modus autem chartis
jlmuqMb Stirpes agglutinandi talis efto. Planta quam vul-
mdoficm- t j s ^ aut e j us ramus viridis cum flore, foliis, atque
femine, fi haberi poteft, perfedtaque fit Planta,
inter chartas candidas duo folia ponantur. Nam
ignobilior charta, & quas perfluit, quanquamab
omnibus hadtenus recipitur ad hunc ufum, ne¬
quaquam apta cenfetur, quod experientia a me
probatum eft, inter hanc politas Stirpes difficul¬
ter ficcari, faspeque litu & fquallore obfitas mar-
cefcere. Ponenda autem ea quas dixi folia in crafi-
fo & plurium paginarum libro , qui refpondeat
magnitudini foliorum imponendorum. Libro huic
fuperponatur pondus , quo tanquam torculari
paulatim Planta comprimatur. Cavendum autem

FINIS P R ]

eft ab ingenti pondere, prius quam Plantas magna
aqiiofioris humoris pars confumpta fit. Ideo pau¬
latim aggravandum pondus; primumque levius
fit, donec flaccefcant Plantas (quod ®ftatis tem¬
pore trium aut quatuor horarum fpatio evenire
folet) & poftea gravius j tandem graviffimum ubi
parum humoris adhuc in fe habuerint, ac jam fe¬
re liceas fuerint. Illud etiam cur® efle debet, ut
lingulis diebus eas infpiciatis ac revolvatis, & pli¬
cas , fi quas videritis explicetis, florefque & folia
ita accommodetis, ut ab utroque latere afpici pof-
fint, chartamque mutetis donec prorlbs ficca eva-
ferit. Sicca erit loco ficco confervanda inter char¬
tam , donec plurima fic exficcata fint, operasque
pretium fuerit agglutinandi laborem lufcipere.

Tum fic agitote. Peuicilla vari® magnitudinis A^lutimn-
(Piant® enim magnis foliis praeditae majora defi- dim ‘°-
derant parvis, minora) imbuetis hoc glutine in¬
fra feripto , quo oblinetis eam Piant® faciem qu®
chart® adh®rere debet. Componitur hoc gluten Gluten
ex taurocoll® pellucidas , quam collam Tede- hw '
fcham,hoc eft gluten Germanicum vulgus Patavii
vocat, uncia una qu® in aceti acerrimi unciis fex
maceratur per nodterfo deinde igni apponitur len¬
to , ut liquefiat. Amoto ab igne ubi paululum re¬
frixit , adduntur aloes hepatic® drachma femis,
pulveris caryophyllorum fcrupulus unus; mifcen-
turque.Plantam igitur agglutinandam chart® igno¬
biliori fuperfternite , ac glutine oblinite, deinde
auferte, chart®que candid® imponite, & alio fu-
perpofito folio, fudario aut linteo fortiter fricate
& ®qualiter, ut undique chart® adh®reat: tuiri
ipfam inter duo folia, alio libro concludite fuper-
incumbente bono pondere, donec ficcetur glutetf
(quod poftunam aut alteram fit horam) mox au¬
ferte. Sciendum autem & illud hic eft, non cuni
omnibus Stirpibus fic agendum effe. Nam qu®-
dam funt^ qu® facile ficcari nequeunt, propter
fucci aquofi ubertatem, ut Sempervivi, Telephii,

& aliorum quorundam genera. Etenim marce-
fcunt, putrefiunt,perduntque folia, aut ea alterius
coloris, quam naturalis erat, valdeque corrugata .
fervant. Has igitur virides agglutinare fatius eft;
prius tamen inter duo folia ftrata in librum pone¬
re , comprimereque leviter levi pondere, donec
flaccefcant 3 plicam , formamque fumpferint, ut
redte agglutinari poffint. Hoc modo & alias quaf-
que virides in montibus agglutinavi, folique, aut
alio loco calido expofui, ut fic exficcarentur, ie-
liciterque fucceffit hic labor.

[MI L I B R L

R 3 A D R I A-

ADR I ANI SPlGELtl

brvxellensis

ISAGOGES

IN REM HERBARIAM

LIBER S E C V N D V S.

De ufu, & facultatibus Plantarum.

c A P. L

Vfm Herbarum multiplex. Facultas in humano
corpore duplex. G}uid alimentum.

Qujd medicamentum.

A cultas Stirpium , cujus
gratia earum forma prasci-
pue inquiritur, varia eft at¬
que multiplex, tum in ani¬
matis, tum in anima caren¬
tibus. Hinc evenit, quod
varias artes, imo fere om¬
nes , earum vires ad fuos
ufus quotidie experiantur.
Prascipue tamen atque maxime in noftri gratiam
a natura comparatas videntur, ut cundta alia, quas
fubluirari hoc globo comprehenduntur, ftellasque
*etiam ipfie, quanquam a nobis fint remotilfimas.
Ipfe namque Philofophorum magifter lib. 11 Phy-
fic. hominem quodammodo omnium quae exi-
ftunt, finem ftatuit, atque omnia propter eum
condita. Humanum autem corpus Plantae nu¬
trire debent, ut vitam fuftineant 3 aut alterare,
ut morbos depellant. Inde alimentum, hinc me-
Mimemum. dicamentum. Alimentum enim dicere convenit,
quod affimilatum 8c appofitum nutriti fubftan-
Mcdicamen- tiam auget & confervat : medicamentum vero,
tum. quidquid corpus noftrum fua qualitate alterat.

Ex quibus patet duas facultates pro humano cor¬
pore in Stirpibus reperiri, fcilicet nutriendi & al¬
terandi. Eas infunt toti Stirpi, vel parti ejus 5 aut
fimplices, autmiftas. Faciunt autem fimplices ut
Planta fimpliciteralimentum dicatur, velmedi-
camentum. Miftas vero alimentum medicamcn-
tofum conftituunt j tale eft Ladtuca, Portulaca,
quae refrigerant & nutriunt3 viuum,quod calefacit
& nutrit. Vtraque fane multum exceffii defedtu-
que differant. Quaedam enim plus nutriunt, quam
alterant, ut Triticum, quas proprie alimenta me-
dicamentofa appellantur 3 quaedam vero plus alte¬
rant,quam nutriunt, 8cideo medicamenta alimen-
tofa dici deberent. Nullum autem alimentum no¬
vimus, quod non aliquam vim alterandi aut per
fe,aut per relationem obtineat. Quascunque tem¬
perata funt, in homine eucrato nihil alterabunt 3
fed in eo, qui intemperie aliqua affedtus eft in to¬
to corpore, aut aliqua ejus parte. Per fe autem
cundtas Plantas alterare debent, quod nulla repe¬
datur , quae omnibus elementorum qualitatibus
asqualiter miftis conftet. Medicamentum autem

omne noti prorfiis alimento contrarium eft: fed
quoddam contrarium prorfus, quod venenum eft,
omnibus qualitatibus totaque ut vocant, fubftan-
tia,8c occulta proprietate nobis infeftum: aliquod
tantum diverfum k medicamento, id fcilicet,quod
manifefta alterat qualitate.

GAP; I I.

Prima Plantarum Facultates quot fcf qua , aede
earum gradibus.

r^\ Vippe medicamenta, vel manifefta alterant
qualitate, vel occulta quam vocant totam
fubftantiam. Qualitas manifefta triplex eft /pri¬
ma, fecunda, & tertia. Prima rurfus duplex 3 fim-
plex una, altera vero compofita. Vnde duplex
refultat prima facultas in medicamento, fcilicet
calefaciendi fimpliciter (nulla alia comitantej aut
refrigerandi, aut ficcandi, aut humedtandi: vel
calefaciendi & ficcandi, vel refrigerandi hume-
dtendique , vel calefaciendi & humedtandi, vel
refrigerandi & ficcandi. Hasc facultas prima ut
etiam fecunda, de qua mox dicemus, intentione
remifiioneque rurfus differunt. Idcirco quatuor Tutulum
claffes feu ordines finxere ptifei, quibus exadte in-
tentionem remiflionemque facultatum diftingue- a.
rent. Quod enim parum, hoc eft non evidenter,
fed aliqua demonftratione per rationem inventa
calefacit, aut refrigerat, aut humedtat, aut ficcat,
id primo gradu calidum, frigidum, humidum, fic-
cumve dicunt: quod vero mediocriter id prasftat,
tale efle dicunt in fecundo gradu: quod autem
valenter his qualitatibus agit, id intemperatum
cenfent tertio gradu: quod denique valentiffime,
id quarti ordinis ftatuuut. Exempli gratia 3 calida cM
in primo gradu funt, Lini femen, Braffica, Amyg¬
dala dulcia, Althasa: in fecundo, Arthemifia,Cap¬
paris. Chamaspytis, Crocus, Meliflophyllum: in
tertio. Abrotonum, Cinamomum,quod eft Caffia
lignea eledta, Didtamnus, Calamentha, Caryo-
phyllum 3 in quarto, quae tam infignicaliditate
funt ut cruftam urendo partibus inducant, efcha- Echurtti^
rotica vocantur 3 qualia funt. Flammula, Euphor-
bium, Coftus, Coepa, Lepidium, quod Piperitim
vocant. Refrigerant primo gradu Hordeum, Atri- Tri^^>
plex. Gramen, Rofa,Viola inartia. Secundo Aca¬
cia, Cucumis, Lens paluftris, Rhus obfoniorum,
Plantago: tertio Portulaca, Alter cum flore albo.
Cicuta, & fuccus Citrii Mali acidus: quarto quae
extinguunt calorem nativum,quorum nulla exem¬
pla fuccurrunt. Cicuta enim, opium , Hyofcya-

mus.

in rem Herbariam , Lib. II. 135

mus, & fi quas funt alia quas ftupefaciendi vi pol¬
lent,nequaquam manifefta qualitate ftupefaciunt,
fed occulta, uy alibi comprobabimus. Hume-
dant in prima clafle Bugloflum, Glycyrrhiza,
Malva , Saccharum, Helxine : in fecunda Atri¬
plex , Cucumis, Viola martia: tertia Laduca 8c
Cucumerum fucci. Humidum autem 8t ficcum
in quarto nullum cenfetur, quod fint paflibiles
qualitates, quas fumma vi operari nequeunt fine
Stuqut, infigni calore aut frigore. Caeterum ficcant primo
ordine Braffica, Chamasmelum, Foeniculum i fe¬
cundo Balauftium, Burfa paftoria,Plantago: Ter¬
tio Afarum, Abfinthium, Calamentha, Ruta hor-
tenfis, Aloe. Singulae autem hae clafles in princi¬
pium , medium , finemque dividuntur : Exempli
gratia, in principio primi gradus calidum dicitur,
quod temperato eft maxime vicinum in adivis
duabus qualitatibus, nempe calore & frigore, fed
calore tamen paululum fuperante: quod vero in
medio primi gradus calidum eft,id fimpliciter tale
dicitur: In fine autem calidum, quod vicinius eft
principio fecundi gradus.

C A P. III.

S Ecundas autem facultates funt quae ex primis
dimanantj unde fecundae nuncupantur. Nam
prout varia eft principum, hoc eft primarum qua¬
litatum inter fe miftio, pro eo & variae qualitates
fecundas fuboriuntur, quae funt mollicies, duri¬
ties i raritas, denfitas i afperitas, laevitas; craffities,
tenuitas i tenfio, laxitas. Ab his denominantur fa¬
cultates fecundas, puta rarefaciendi, denfandi,
aperiendi, attenuandi, attrahendi, difcutiendi, re¬
pellendi, adurendi, extergendi, obfarciendi, & vis
EmUMi emplaftica. A primis autem fic oriuntur. Nam
mmi». moderatus calor in aerea feu mediocri materia
cum humiditate & ficcitate copulatus, fi non ex¬
cedat fecundum ordinem, dura emollit, fundit,
MmfiiH colliquat, hoc eft frigoris vi concreta. Caliditas
* s4 autem vehemens cum ficcitate infigni indurat
mollia, tenfafque ab humore & flatibus partes re¬
laxat. Exhaurit enim omnem humorem, relida
parte terrena, veluti fol.qui lutum indurat. Quod
fi vero ficcitati calor modicus in tenui fubftantia
. conjungatur , craflam materiam attenuabit, inci¬
det atque diflolvet, corporifque cutem rarefa¬
ciet, porofque apertiores reddet ; ut per eos com¬
mode difflari vapores poffint: quemadmodum 6
contrario moderata frigiditas cum crafla terreria-
que fubftantia, tenues humores incraflat, indurat
ac denfat cutem conftipatque poros, nihil evapo¬
rare finit. Vbi vero frigidum quippiam eft, quod
pariter tenuem habet efleutiam, attenuabit qui-
dem, fed minus valide quam calidum. Quodcun-
que autem inaequalem partium fuperficiem St ex-
afperatam , planam lasvemque facit (ut Traga¬
canthae gummi, Glycyrrhizae radix, nuclei Pinei,
femen Malvas , & castera quas exafperatas fau¬
ces , tracheamque arteriam leniunt) humidum
efle debet, ac in calido frigidoque moderatum
^ ntndi cum mediocri materia cohaerere. Exafperant,hoc
eft partes fumma facie inaequales reddunt, quae¬
cunque infigni ficcitate ac modico calore in ma¬
teria mediocri, partium fubftantiam detergendo

nimium corradunt ac divellunt; ut Colocynthis,
Centaurium minus, Ariftolochia , & fi quae funt
alia valde amara falfaque. Siccitas infignis,fi etiam
cum frigore conjungatur, exafperat partem, non
auferendo quippiam de fubftantia, fed conftrin-
gendo, ut in aufteris, St acerbis, quas fauces lin¬
guamque valde exafperant. Sic etiam levigans,

Grasci vocant, laevem reddit partium fu-
perficiem, tum quod corrafam fubftantiam aequa¬
biliter reftaurat ac implet: tum etiam quod frigo¬
ris ac ficcitatis vi contradam eam & exalperatam
laxat, lubricat, 8c quafi diftendit.

C A P. I V.

De Tertiis Facultatibus.

T Ertias vero medicamentorum facultates ori¬
untur exprimis atque fecundis vario modo
jundis. Talesfiintpus movendi; urinam ciendi;
menfes provocandi; lac 5 t femen generandi, vel
minuendi, vel augendi, velextinguendi; dolorem
fedandi; carnem gsnerandi; glutinandi; cicatri¬
cem inducendi, quibus adde quas ad ornatum fpe-
dare videntur. Dicuntur autem tertias,quod non TertUewM-
modo ex primis fecundifque oriantur, fed pecu- Mntur ’
liares partes morbofque relpiciant. Quippe quae
pus movent, adabfceflus pertinent, aut ad fan¬
guinem corruptum putridumque in aliquam par¬
tem decumbentem, qui in pus verti debet. HanC Pteo movendi
facultatem oK7mr[U}dw Grasci dixerunt, ajuntque ' acH M s ’
vel a moderato blandoque calore, & ei qui nobis
infitus eft, fimili oriri, qui hunc corruptum humo¬
rem, in fubftantiam minus naturas moleftam com¬
mutat; vel a vi emplaftica, quas humiditate mode-
ratoque calore poros cutis obftipando, fpiritum
atque calorem parti infitum prohibet ne diflipe-
tur diffleturque: unde calor magis audus, hujuf-
modi humorem blandiorem reddit, atque con¬
coquit ; vel etiam a vi emolliendi cum moderato
calore, ut in Ladano, Bdellio &fimilibus. Quae
urinam cient, diuretica vocant, attenuando craf- vrinam
fos humores atque incidendo, ferofos ac tenuio- dtmde -
resfeparant & ad renes deducunt. Ea fiunainfi-
gniter incidant, fimulque abftergeant, arenulas
deturbabunt fecumque ducent, calculofque dif-
folvent; fin vero neque calefaciant, ficcent tamen
valde, calculos in Iapidis ac filicis duritiem con¬
cretos comminuent; ut Limonumfuccus acidus,
radis Oxalidis, Bardanas, Graminis. Non eft hic
inutillis illa confideratio, utrum tam frigida diure- vmim txm
tica, quam calida ? Videntur non elfe seque diure-
tica. Nam caloris eft fundere, liquare, partefque Uda.
heterogeneas fegregare, homogeneas congrega¬
re : unde Galenus negat fanguinem abfque calido
fundi Sr fegregari. Nihilo fecius multa contra re-
cenfentur urinam moventia frigida; ut quatuor
femina frigida majora, frudus Halicacabi, & alia.

Quare puto, ut refponderi polfit, vel recurren¬
dum hic efle ad eas fubftantias diverfas partes,
quas faspe inculcavit Galenus, piuriumque medi¬
camentorum exemplo declaravit: vel dicendum
frigida non quidem fundere fanguinem & ferofos
humores feparare a craflls, fed tantum attenuan¬
do praeparare, ut facilius per venas ad renes deve¬
niant , qui poftea fua proprietate tenues humores
allicere folerit. Menfes autem movent eunda, Menfes m».

i$d Adriani Spigelii Ifegoges

quae ia fecundo ac tertio receffu calefaciunt, in¬
cidunt, attenuant. Ea nili ora venarum aperirent,
atque parum ficcarent, haud differrent a diureti¬
cis. Magnam enim habent cum iis affinitatem,quae
calida funt, & urinam cient. Horum valentiora
conceptus fecundafque pellunt atque evocant.
Lac gignere ajunt quae fanguinem procreant co-
piofum & probum, eumque moderata incidendi
facultate ad mammas deducunt* Idcirco calida
effe ftatuunt ac tenuium partium: differre tamen
ab iis, quae menftrua ducunt, ac urinam cient,
quod haec multum calefaciant, illa vero modera¬
te rutrifque multum ficcantiafint adverfa. Pro-
fe&o fi ex fanguine lac fiat, dubio procul fangui¬
nem quae producunt lac generabunt, & quae bo¬
num fanguinem, bonum etiam lac, quae vero pra¬
vum hoc eft biliofum, pituitofum aut melancho¬
licum fanguinem, tale quoque lac gignent, nifi
tanta infit pravitas (quae multiplex effe poteft) ut
praepediat ladis generationem. Ergo non eft ne-
ceffe , ut femper probum fanguinem producant,
quae lac generant, neque eunda effe calida opor¬
tet , cum plurima fint frigida, quae fanguinem fa¬
ciunt. Sunt & nonnullae Herbae tum calidae, tum
frigidae, quae parum fanguinis ac nutrimenti fup-
peditant, & tamen ladis copiam fubminiftrant,
ut Laduca, Braffica, 8c Vincapervinca, quae in
aqua aut jure carnis coda lac in mammis extin-
dum revocat, etfi uil aut parum nutriat. Quaeri¬
mus ergo, qua vi haec medicamenta operentur ?
An partium tenuitate ac virtute incidendi ? Nullo
modo. Quae enim incidendi vis Laducas & Braf-
ficae? Quare aliam in veniamus viam, quae nos in
hanc ducat cognitionem , necefle eft: nulla vero
occurrit melior quam ea , per quam fanguisad
mammas pervadit. Quod duplici modo contin¬
gere poteft: impulfu fcilicet, & attradione. Im-
pulfu, ut in menfibus fuppreflis contingit. Dice¬
bat enim Hippocrates Sed.v, aph. xxxix, Simu¬
lter , qua gravida non eft , neque peperit, lac habet , huic
menftrua defecerunt. Propellitur enim a natura faa-
guis, qui per loca uteri expurgari confueverat, ad
mammas. Attradione, ut cum peculiari vi mam¬
mae attrahunt fanguinem. Haec vero attradrix
mammarum vis interdum fola operatur, ut quan¬
do in juvene muliere non admodum fanguine ple¬
na lac fit copiofum; interdum cum impulfu , vel
validiore, vel debili - } ut quando in muliere fangui¬
ne abundante, cui menles fluunt * aut non fluunt,
lac tamen gignitur. Simili certe modo & Herba¬
rum vis operatur. QuaedamMenfesfupprimunt,
ac proinde aliorfum protrudunt,ad mammas nem¬
pe fi mulier peperit, & attradrix mammarum fa¬
cultas non prorfus langueat: quaedam vero exci¬
tant & augent attradricem atque concodricem
mammarum facultatem, quam ob cauffam copio-
fus fanguis ad mammas perfertur, & in lac con¬
vertitur j ut Laduca, Braffica, & Vincapervinca,
quae proprietate fubftantiae haec praeftare potius
dixerim, quam manifeftaqualitate. Neque enim
omnes tertiae facultates, ut hadenus multi opina¬
ti funt, ducere poflimus ad primas atque fecundas,
tanquam ad caufas. Quaedam enim Herbae attra¬
dricem renum teftiumque facultatem augent,per
quam urina copiofa proficitur e venis, femenque
copiofum generatur, quae peculiari quadam, ut

fic dixerim id faciunt proprietate; unde eam ad
quartas potius, quam ad tertias facultates redu¬
cendam cenfeo. Quare*ut conclpdamus; quae laC
gignunt, alia fuppeditant materiam, hoc eft, fan-
guinenij alia excitant attradricem concodricem-
que facultatem mammarum, ut quae recenfuimusj
& haec proprie lac gignentia dicuntur. Eadem la-
dis extinguendi, aut imminuendi eft ratio. Eve¬
nit enim ut lac extinguatur (praeter alias manife-
ftas caufas) etiam propter Plautarum virtutem ali¬
quam , quae attradricem mammarum facultatem
confopit. Imminuitur lac a pauco fanguine: huc
faciunt, quae valide ficcant, aut pauci funt nutri¬
menti , item quae menfes provocant largius quam
deberent. Net aiio etiam rhodb femen augetur, semm^
aut extinguitur. Copiofum enim femen exeo-
piofo fanguine gignitur, adjuvante attradrice 8t &W>m '
concodrice teftium facultate. Semeri enim au¬
gent , tum quas boni fucci furit, mulfcunbtque nu¬
triunt (five calida fint mediocriter, five parum
frigida) & magis pingui fubftantia, quam quas lac
generant j tum quae excitant aut augent teftium
facultates peculiari natura. Noneftneceffe»quod[ An j.
hadenus magna pars Literatorum putarunt, fla-
tulenta effe quae femen augent, propterea quod tuZt
feminis fubftantia fit fpiritibus plena. Etenim gi¬
gnuntur fpiritus, qui infunt femini, non a flatibus,;
fed a fanguine repleto vitalibus naturalibufque
fpiritibus, quipervafa, venas fcilicet Se arterias
praeparantes (mfxg Qm&kxs appellat Ariftoteles;
hoc eft, duRus venales) ad teftes deducitur, & a te¬
ftium innato calore atque fpiritu elaboratur. For J
taffis flatus conferent ad penis eredionem, prae-
fertim fi calorem fecum habeant infignem. Ex¬
pultricem teftium & vaforum afliftentium penif-
que facultatem proritant acria & falfa, femenque
reddunt foecundius, quod fuperfluas hujus humi-
ditates exficcent. Ideo falera pecoribus objiciunt
paftores. Ad coitum namque proniora & magis
etiam foecunda redduntur tefte Plutarcho Quasft.
nat. iii, fymp. i v, quaeft. x, qui Sc canes falfa-
mento efo celerius concipere ait : & naves, qui¬
bus fal vehitur, plures alere mures, quod frequen¬
tius coeant. Dolor cum variis de caulis oriatur
varia habet praefidia. Proprie tamen dolorem fe- Amdjm.
dare dicuntur, quas permanente caula dolorem
levant, quas idcirco paregorica & anodyna Gras-
cis dicuntur. Talia funt quas in tenui eflentia con-
fiftente blando fcalore noftrum fovent, eique qua¬
dam familiaritate adblandiuntur, caufamque do¬
loris mitigant vel molliendo, laxandoque ac dige¬
rendo ; ut Althasa, Malva, oleumque maturum s
vel difeutiendo mediocri calore, utFoenugrae-
cum. Sedant etiam dolorem, quas fua frigiditate Nmti»
ftuporem inducunt, vaq»lulutd Graeci haec vocant,'
quibus inefle proprietatem peculiarem praeter fri¬
giditatem exiltimo. 'Zcvpv.uUv.luj , hoc eft, carnem' cmmfl’
generandi facultatem habent, quae mediocriter fi - r * m '
neque mordacitate detergent ulcerum fordes,fic-
cantque ichores atque ferofos humores, qui car¬
nis generationem praepedire folent. Hoc enim
modo adjuvatur natura , ad quam vere fpedat
carnem producere. Carnem generantes Plantae
fubftantiam obtinent mediocrem, nec fecundum
ficcitatis caliditatifque ordinem attingunt, alioqui
carnem confumerent, funtque admodum paucae,

quas

in rem Herbariam, Lib. II. 13 7

quas hac virtute donantur. Multas vero recentia
Glutinantia vulnera glutinare poffunt: imo aufim credere ex
vulntra ’ tribus plantis unam femper hac vi pollere. Quip¬
pe cum montes Pifauos atque Bononienfes pera¬
grarem habitu ruftico, ne agricolas me cognofce-
. rent, ac latrones depraedarentur, multa de Plan-
_ tarum viribus colonos fedulo percundfatus (quo¬
rum quae nova erant incognitaque hadtenus Her¬
bariis , & a pluribus confirmata, in librum obfer-
vationum redegeram, quem in pofteritatis com¬
modum publicare decreveram , nifi quidam mihi
eum nodtu in itinere abftuliflet) deprehendi ter¬
tiam & amplius Plantarum partem, quarum vires
adhuc incognitas fcripferam ex rufticorum relatu
(erant autem plures quadringentis) ad recentia
vulnera valere. Nec deeft ratio: fiquidem eas
Plantas, quas in montibus-nafcuntur, magna ex
parte ficcant & adftringunt. Ea autem quas glu¬
tinant craffarum partium efle debent fimulque
ficcare, & adftringere in fecundo gradu , five ca¬
lida fint > five frigida. Glutinantia eadem effent
cum cicatricem inducentibus, ni major in his fic-
citas & adftridtio requireretur. Voco autem ci¬
catricem inducentia , quas carnis genitas fuperfi-
ciem indurant,ac in callum vertunt,cutique quam
fimillimam reddunt. Has fere funt tertias faculta¬
tes medicamentorum, inter quae & alias recenferi
poffunt, quemadmodum quas ad ornatum fpedta-
re videntur , quarum plerasque a fecundis depen¬
dent, ut quas detergendo, pilos, faciem , cicatri¬
cem , dentefque dealbant, & quas erodendo pilos
extirpant. Alite vero quas occulta proprietate ope¬
rantur ad quartas reducendas funt.

C A P. V.

De occulta Plantarum qualitate, feuproprietate.

D E occultis nunc dicamus qualitatibus, quas
a totafubftantia dimanant. Occulte dicun¬
tur , quod earum effedtuum ratio a manifeftis ele¬
mentorum qualitatibus deduci non poteft. Has
admiramur, ac pro fecretis occultifque proprie¬
tatibus habemus, cum neutiquam harum caufae
nobis fummo etiam ftudio & diligentia perquifite
innotefcant. Quas per has agunt Plantas, earum
ivmmtu alias evacuant, aliae alterant. Evacuant rurfus aliae
trojmmeoc p er p er accidens d toto corpore aut aliqua

ejus parte peculiare quiddam, five id humor fit
biliofus, melancholicus, pituitofus, ferofufve: five
res quasdam praeter naturam, veluti fpiculum, aut
telum corpori infixum , ut radix Arundinis & Ari-
ftolochias rotundae. Quae t toto fere corpore eva-
fttrzanti*. cuant humores, purgare dicuntur. Purgant aliae
per vomitum, ut Helleborus albus & Afarum:
aliae per alvi deje&ionem, ut Helleborus niger.
Scammonium , Rhabarbarum. Evacuant per fe
ex peculiari aliqua parte, veluti ex cerebro, per
os, ut quae ad apophlegmatifmos ; aut per nares
ut quae ad errhina medicamenta prasfcribuntur.
Epithymum Atticum atrabilarem humorem d
ventriculo purgare Galenus lib. de Theriaca ad
Pifonem tradidit. Ariftolochias atque Cyclami¬
nis radix ex utero per cervicem fupervacuum hu¬
morem educit. Quae vero per accidens evacuant,
id prasftant quia attradtricem partium quarundam
facultatem augent, ut nonnulla diuretica, renum 3

& quaedam quas lac generant, mammarum 3 & fe¬
men augentia, teftium.. Alterant occulta proprie- Minantia.
tate, quae nos repente interimunt, aut parti alicui
tota fiibftantia noxam aliquam gravem cito adfe-
runt: qua vi pollent venena cundfa proprie didta :
quibus contrariantur alexipharmnca & antidota.
Venenorum nullum toti nocet corpori, fed tan- vmn*.
tum partibus, aut uni, aut pluribus 3 quippe huma¬
num corpus ex contrariis diverfifque tum tempe¬
ramento , tum totafubftantia conftat partibus.

Quod autem prasfentaneam adfert mortem, prin¬
cipem aliquam partem illico invadit, ac opprimit,
autlasdit, veluti ex figiiis mox affumpto veneno
apparentibus diligens obfervator animadvertet.
Cerebrum & nervos petunt Opium , Mandrago¬
ra , Stramonium, Solanum manicum , Papaver
corniculatum, & pleraque alia, quas convulfione
ftrangulant. Thapfia partibus fpiritualibus, ac na- Thapfia.
turaiibus, tam fi extra applicetur, quam fi intus
fumatur vim infert. Nam Thapfia fi Plinio credi¬
mus fodientibus nocet. Si minima afpirat aura, in-
tumefcunt corpora , faciemque invadunt ignes fa-
cri,ob id cerato prius illinunt. Fungorum genera ngl
ftrangulatuinteritum inducunt, quodfpiritusvi¬
tales cordis opprimant. Argumento eft cordis pal¬
pitatio , atque etiam animi deliquium quod fequi-
tur, quando quis diu putridos, & venenatos quof-
dam Fungos odoratus fuerit. Contraria venenis ^
funt antidota , eadem latente proprietate venenis
refiftentia, .quamob caufam alexipharmaca di- Mcxiphar-
cuntur. Pharmaci namque nOmen faspe a Latinis maca '
Gtecifque fcriptoribus pro veneno accipitur. Ex
his quasdam intus fumpta venena (quas non modo
Piante fed metalla, animaliaque efle poffunt) to¬
tius fubftantias diflidio,obtundunt, 8>c immutant;
ut lemen Citrii mali, Melifla, Rufa capraria, quas
etiam peftilentes morbos depellunt, & alta qua-
dam putredine oppreflos fpiritus vitales recreant;
quasdam vero externis venenis refiftunt, aut gla¬
dio inflidfis, aut ab aliquo venenato animali illatis;
ut Malva crabronum vefparumque, nec non Pha-
langii idtus fanat 3 Alyffon & Pimpinella rabidi ca¬
nis morfus. Inter Alexipharmaca & venena me¬
dia quodammodo funt, quas eadem fubftantias
proprietate,aut occulta virtute certis tantum par¬
tibus humani corporis, nocumentum aut dam¬
num afferunt; aut commodum & utilitatem; verbi
gratia, Salvia & Betonica cerebro funt magis di¬
catas, quam aliis partibus; Bugloflum & Melliffo-
pbyllum cordi; Agrimonia jecori; Afplenum lieni;
Abfynthium ftomacho. Vnde 8c Piante, ficuti &c
alia quasvis medicamenta, quas aut ab animalibus,
aut a foffilibus fumuntur, a jecore quod juvant he¬
paticae dicuntur; a cerebro, aut capite, cephalicas;
ii fplene, fpleneticas; a corde, cardiacas; ab oculis;
ophthalmicas 3 a dentibus, odunticas 3 ab articulis,
arthriticas, 8r fic deinceps a caeteris partibus. Ca:-
terum de hac vi Plantarum certis membris defti-
nata, aliqua ratio a partium quas petit conftitu-
tionib.us & temperamento dari poteft: ideoque
nonnulli ad tertias manifeftas facultates has refer¬
re voluerunt. Verum obfcura prorfus & imbecil¬
lis eft hasc ratio, qua non omnino poteft curiofus
animus quiefcerej

S G A &

i 3 8

Adriani Spigdli IJagoges

C A P. v I.

De modo facultates Plantarum indagandi.

D Vo funt qua; rios in harum virtutum digno-
tionem deducunt ; fcilicet ufus feu experien¬
tia, 5t ratio. Sed ratio difficilis eft; experientia pe-
riculofa. Saepe multa perfuadet ratio, quaeulus
redarguit ; multaque ufus adinvenit, quae neuti-
quam ratio inveftigare potuit. Ad exadtam tamen
facultatum indagationem utroque opus eft. Oc¬
cultarum autem Facultatum, & quas tota fubftan-
tia agere dicuntur, experientia inventrix eft ac ju¬
dicatrix : reliquarum autem, quas a tribus mani-
feftis qualitatibus dependent,ratio ipfa; quae defu-
mitur a faporibus & odoribus, qui cuique Stirpi
infunt. His juniores addidere figuras, ex quibus
cujufque Plantas facultatem, non modo manife-
ftam,fed etiam occultam cognofci afleverantjqua
• de caufa libros Phytognomonicos fcripfit infi-
gnes pras aliis Ioh. Bapt. Porta Neapolitanus, qui¬
bus docentur facultates Stirpium, a formas exter¬
nas contemplatione $ verbi gratia, Scrophulariam
mederi fcrophulis, quia radices producat quibus
adhasrent radiculae rotundas quali pilulae , quae
fcrophulas in collo nafcentes imitari videntur; fic
Heliotropium minus ad morfus fcorpionis valere,
quia infummo Herbae flos nafcitur, in modum
fcorpionis fe incurvante* Verum quam frivola at¬
que futilis fit horum dodtrina, facile iis patet, qui
rationes confiderare ac inveftigare cupiunt. Qua¬
litatum autem manifeftarum nullus certior index
eft, quam fapor ; quod per contadtum linguae fiat.
Tatftu autem Galenus in lib. de temperamentis
certiflime temperamenta indicati demonftravit.

C A P. VII.

De Saporum Differentiis.

C Vm totfint faporum differentias, quot ele¬
mentorum miftiones ; lingulis Plantis pro¬
prios fuos inefle fapores dicendum eft. Hos pro¬
pter infinitum Stirpium numerum recenfere non
poffumus ppopriis nominibus, nec aliter explicare,
quam fi fummatim faporum differentias eundis
sapomfim- Plantis communes declaremus. Sapores alii fim-
phus. phees funt,alii compofiti feu mifti. Simplices funt
feptem j aufterus, qui adftringensab effedu dici¬
tur, quemadmodum & acerbus, acidus, acer, lal-
fus, amarus, dulcis: qui quidem omnes intenfione
atque remiffione adhuc differunt, veluti exemplis
Auftcnti. declarabitur. Eft autem aufterus fapor, qui lin¬
guam &os mediocriter conftringit, inde levem
iuducens afperitatem. Hic in immaturis frudibus
facile percipitur, nempe Piris, Prunis, Mefpilis, &
reliquis, quas quo magis ad maturitatem vergunt,
eo minus aufteritatis obtinent, fed plus dulcedi-
AceriM. nis. Huic affinis eft acerbus j verum magis priori
linguam & palatum coardans, atque exafperans.
Talis eft in Malicorio, Sumacho, Galla & Cypref-
fi nucibus, atque aliis, quas magis minufque acer¬
ato**. ba confpiciuntur. Acidus autem fapor guftum pe¬
netrat,& fua tenuitate ferit fine caloris lenfu. Tali
acetum eft praeditum atque etiam fuccus Mali Ci-
Acrii. trii, item Oxalidis 6t Oxylapathi. Acris vero, qui
Grascis dicitur, palatum & linguam acri¬

monia &c mordacitate compungit ac ferit cum ca¬
lore , qui interdum tam eft infignis, ut partes oris
adurat. Hic in Pipere, Pyrethro, Allio atque Na-
fturtio , item Clematide altera Diofcoridis, aliif-
que obfervatur. Salfus vero linguam cum modi- sdfw.
co calore valenter ficcando contrahit atque cor- .
radit. Hic notatur in fale «St nitro; fed moderate
in Crithmi illo genere, quod Foeniculum mari¬
num vulgo appellant; Porro amarus fapor infua- Amm.
vis eft ac triftis, linguam corradens divellenfque,
qualis eft in Aloe, Abfynthio, Centaurio minori.
Colocynthide, & aliis. Dulcis vero fapor duplex odds.
eft: unus enim proprie dulcis dicitur amaro op-
pofitus, qui guftum voluptate afficit, in meile, fac-
charo, Polypodio, Glycyrrhiza confpicuus; alter
vero qui nulla qualitate ex prasdidis omnibus qua¬
litatibus faporum, linguam afficit, ideoque Grae-
cis dicitur* infipidus noftris, hoc eft prae- infyidm.
didis faporibus privatus. Nonnulli ex celeberri¬
mis viris, duos hos fapores tantum intenfione &
remiffione differre arbitrantur: intendi enim dul¬
cedinem in meile & aliis dulcibus proprie didis;
remitti vero in infipidis. Caeterum infipidus fapor
alius lentore linguam oblinit, qui unduofus, oleo-
fus & pinguis a Theophrafto lib.vt de caufis piant;
appellatur. Hunc confidet abitis in Plyllii mucOi
Althaea,oleo fimplici, & Amygdalarum dulcium:
alius nullo lentore palatum imbuit, quali praedita
funt Cucumis, Blitum, & Olerum pleraque, fed
aqua imprimis; unde nonnulli hunc aquofum fa-
porem nuncuparunt. Cteterum ex prtedidis fim-
plicibus fapores mifti componuntur, qui omnibus
fere Plantis infunt. Raro fimplex fapor folus per¬
cipitur fine alio fapore comite ■, & fi praedominanS
nomen fibi adfeifeit verbi gratia : mei quidem
dulce dicitur quanquam etiam acre fit, quod plus
dulcedinis quam acredinis obtineat. Quia autem
variis fapores fimplices mifcentur modis, peculia- MxtifyDH,
res cujufque Stirpis fapores fiunt. Aufterus cum
acerbo nunquam mifcetur, quod tantum inten¬
fione remiffioneque differant. . Notandum pro-
pterea hos fapores apud feriptores faepe confundi,
modoque aufterum pro acerbo, modo acerbum
proauftero capi: nonnullofqueetiam utrumque
fub una faporis differentia conftituifle, quem ad-
ftringentem ab effedu appellarunt. Aufterus cum
dulci conjungitur in Chryfocomes & Polypodii
radice: dulcis cum acerbo in Glycyrrhizae radice
& Dryopteri tefte Diofcoride • acerbus cum ama¬
ro in Rufci radice , & Scordii foliis. Autor eft
Diofcorides radicem Centauri majoris acri effe
fapore cum quadam adftridtione atque dulcedi¬
ne : acri dulcique Myrrhis eft, Foeniculum & fe¬
men Anifi; acri & amaro Braffica, & radix Pan¬
cratii : acri & glutinolo feu pingui Cyclaminis al¬
terius Diofcoridis frudtus; amaro & vifeofo Side-
ritidis tertiae Diofcoridis folium. His vinofum fa-
porem adjiciendum puto, qui inter dulcem & aeF
dum medius eft , & ex ambobus conftahs.

C A P. VIII.

Odorum differenti<e.

S imiliter a varietate miftionis dependent odo¬
rum differentiae, hoc eft tum fimplices, tum
compofiti,qui cuique Stirpi peculiares funt. Nam

fine

tn rem

Herbariam, Lib. II.

T 3?

fine miftione non poteft fieri, aut fapor, aut odor, rum , aut acre, aut alterius faporis, pro eo etiam
His namque privantur, qus nullam miftionem re- erit aut calidius, aut frigidius. Verum fcire ad hoc
cipiunt, ut aer, ignis, aqua. Simplices tot ftatuif- inprimis confert, non omnes fapores calidos eun-
fe videtur Ariftoteles lib. x i de Anima, quot fa- dem gradum denotare, fi aut intenfius aut remif-
pores. Ejl autem , inquit, utfapor hic quidem elukis , fius lingua ab iis afficiatur, nec etiam frigidos eo-
ille vero amarus; ftc & odoresfunt. Sed alia quidem ha- dem pado. Nam fapor dulcis proprie dictus nun-
hent proportionahter odorem & faporem. Dico autem quam indicat exceffiim caloris primi gradus, id-
dulcemodorem , & dulcem faporem: alta vero contra. Si- circo nonnulli itaruunt hunc temperatum. Quid-
militer autem & acer , fr aufterus , & acutrn , & pinguis quid vero acre e 11 fi linguam vehementer mordi- »
efl odor. Sedficut diximus propterea , quod non multum cet, ut etiam urat veficuiafque excitet, quartum
mantfejli (unt odores , ficutfapores , ah his fumptafirnt caliditatis ordinem attingit, ut Piper, Euphor-
nomina fecundum fmilitudinem rerum. Dulcis enim a bium , Sinapi, Lepidium; item quae colliquant, 3c
Croco , er meile ; acer autem a Thymo , ftr ejufmodi. Eo- putrefaciunt, ut Thapfica , Chamslsa, quas ne
dem autem modo in aliis. Idipfum quoque credi- guftare quidem propter fummam acrimoniam
dit Theophraftus, qui feptem odores, colores, fa- poflumus. Qiiod autem linguam modico fervore
porefque ftatuit: verum non omnes odores ap- imbuit, id fecundo gradu calidum effe dicimus,
pellationibus; quibus fapores reddi, quamquam quod vero vehementius id prsftat tertio; quem-
tion prohibeat quo minus hsc invicem conjun- admodum etiam quod parum linguam urit, pau-
gantur; ut utrunque alterum quodammodo con- caque acrimonia ftimulat, primo ordine calidum
fequatur. Csterum communiora odorum gene- efle cenfendumeft. Amaritudo autem atque fal-
(a, quorum apud autores frequens fit mentio,hsc fedo fecundum caliditatis gradum ad fummum ar-
fere funt: fuavis feu jucundus odor, gravis vel gra- guit, amaraque & falfa omnia qus nulli alteri fa-
veolens, acer , acutus, afper, dilutus, virofus, te- pori conjunguntur, fine vehementi calore operan-
ter, putridus, & inodorus: quas ad tria fumma ge- tur. Nam fal quem Chymid noflri ex quacunque
nera reduci polfunt, adfuavem & gravem odo- re eliciunt, prsterquam quod arte paretur etiam
tem, Sc ad inodorum ab odoris privatione fic di- acrimonias particeps eft, ut cinis: unde fit, ut hic
dum. Etenim odoratus percipit privationem , ut impenfe calefaciat , & pro cauteriis ufurpetur,
vifus tenebras. Eft autem fuavis odor, qui odora- Acida autem eunda fecundum frigiditatis gra¬
tum noftrum obledat ac juvat, ut dulcis fapor dum haud fuperant, quanquam fint fumme acida,
guftum. Cunda hoc odore prsdita Grsci evoSpo, Nam aciditas fine modico calore, aut mutante ex Acidum nm
& tvdStj nuncuparunt, hoc eft bene olentia, ut calido in frigidum, aut mutato ex frigido in cali-
Myrrhin, Acorum, Cinnamomum, Nucem myri- dum fieri non poteft. Vinum enim fi calore fuo
ftieam, & mali citrii corticem atque folium. Qus depauperetur acetum fit, frudufque maturi plu-
gravem fpirant xdsofyoi, hvcrdSt], hoc eft .male rimi aufteri aut acerbi prius , mqx a cajore femi-
olentia, quibus odoratus nofter lasditur ac trifta- codi acidi redduntur, deinde dulces fiunt ubi plus
tur, ut guttus amaro. Tali donatur afla foetida, 8c caloris acquifiverint. Probatur idem ex acidis ru-
Spatula foetida, quam nonnulli Recodariam np- dibus, qui non fiunt a ventriculo bene cibos con-
minarunt, quod folia ejus contrita recodam ole- coquente, aut nihil prorfus alterante, fed tantum
re videantur, cum tamen gravius fpirent.

C A P. IX.

€}upmodo fapores manifeflas qualitates indicent.

ab imbecilliori concodione alimentorum. A ca¬
lore ergo fit acida qualitas; fed fuperatur a frigor
re, hineque eft quod acida fummos frigiditatis
gradus attingere non poffint. Acerba & auftera
fimiliter frigida funt ad fummum infecundo gra-
T 7T rede Plantarum vires cognofcantur ex fa- du: nec ad tertium quarturpvepervenire poflunc
V poribus, non modo faporum qualitates, quae nili focium fibi habeant aliquem alium faporem
guftui fe offerunt confiderands veniunt: fed etiam frigidum; ut in Sempervivo majori. Infipidaau- irfpida p»f
materiae quibus inhaerent lingulae. Quia ut qua- tem tertium gradum attingunt in Portulaca, & ^bdfm tertio
litates guftabiles, id eft, fapores, qualitatum pri- quibufdam aliis valde paucis, plerumque vero in- gradu.
marum;ita materis indices funt fecundarum.Siin- fra fubfiftunt. Quartum vero frigiditatis ordinem
calidi pliees fapores fimplices etiam facultates primas qui indicet, faporem nullum novi, atque(ji verum
manifeftant: tum paffivas tumadivas: quatuor fateri licet) quod quarto fit ordine frigidum non-
caliditatem, acris nimirum, amarus, falfus, dulcis dum obfervavi, quanquam dari non negem. Nam
proprie didus; quatuor frigiditatem, acidus, acer- quae foporem inducunt, atque ftuporem, Grscis
bus, aufterus, ihfipidus* pinguis temperiem tem- vaqncamcd dida, frigida quidem ftatui debent; ner Narcotica fu
peratam. At veromifti, miftas etiam facultates quaquam tamen in quarto ordine. Opium autem,
denotant, qus aut funt contrariarum qualitatum Mandragora, Solanum fomniferum, & alia qus ‘graOu.
cuneis, ut in Glycyrrhizs & Polypodii radicibus, fomnum conciliant, non folum frigiditate hoc ef-
dulcis denotat caliditatem,aufterus autem & acer- fidunt, fed peculiari quadam virtute cerebro de-
bus fapor frigiditatem (idem in aceto eft quod ftinata,qus a tota fubftantia dependent,uti aptio-
acre fit, atque acidum:) aut ejufdem fere naturs, ri loco probabimus. Soporifera enim cunda fua-
uf dulcis & amarus; vel acer & amarus; vel falfus vi quadam evaporatione ad cerebrum afeendente
cum aliquo prsdidorum calidorum, indicam ca- five per nares, five per os, five per carptidas ve-
liditatem; fic aufterus cum acido aut acerbo fi nas & arterias, five per gulam, quam ftomachum
tem. mifceatur, frigiditatem. Gradus ex iifdem fapori- vocant, fomnum movent. De opio tanta eft inter opiivk,
Kmmll t>us cognofcetis, prout intenfiores hi aut remiffio- recentiores diflenfio, ut inter peritiffimos medicos
Hcamur. resfeerint. Prout enirn quid intenfius eft, aut ama- non defint, qui id calidum affeverent. Sauequar;-

S 2 tusa

140 Adriani Spigelii IfigbgeS

tum nulla ratione attingere Frigiditatis gradum hume&andi. Calor & ficcitas in mediocri mate- sdfiuf^
poteft, cum mediocriter amarum fit quantum ria confidentes falfum faporem proferunt. Voco tmdt '
namque hi.b it amaroris, tantum caliditatis. Cae- autem mediocrem materiam , quae ex terrena
terum (ut ad rem redeamusjpinguia cundta calore cum aquea permifta conflatur. Nam cum calor
ac frigore temperata fuut: raroque pinguis fapor externus partes aqueas cum terrenis permittas ex-
fimplex fubfiftit, fed plerunque miftus cum aliis, ficcat, falfuS fapor inducitur. Ita fit ut vi polleat
qui poftea & qualitates adtivas, atque eorundem mediocriter penetrandi,incidendi, atque fua abra-
sapores pa/ji- gradus denotant. Paffivae autem qualitates, ut hu- fione expurgandi, ficcandique valde tenues hu-
mumm£.“ miditas, ficcitas, faporum ope etiam coguofcim- mores, & a putredine confervandi. Frigiditas in Ju/iem^
cts - tur. Exficcant enim acris, amarus, falfus, aufte- mediocri materia, aufterum faporem efficit; ideo p ° runde '

rus, acerbus, atque acidus fapor: humedtant dul- adftringit quoque, & fluxiones moderate repellit,
cis,infipidus,ac pinguis. Ad fummum ficcitatis or- cohibet, ac contrahit, quae non tam refrigerando,
dinem perveniunt acria, fi valde acria exiftant: ut quam materiae mediocritate praeftat. Dulcia vero
Ruta fylveftris Diofcoridis, quae copiofe in Mon- cundta t mediocri materia emanant, in qua calor md> '
tibus Pifanis nafcitur, Allium, Sinapi, Nafturtium, obfcurus confiftit. Idcirco differunt a pingui fa- a pi»^
& alia, quae nonnulli quarto ordine ficcare tra- pore praeditis, quod in pingui fapore non exupe-
dunt, quod ficcandi vis adaugeatur ab infigni ca- rat calor, aut frigus; fed utriufque temperies exi-
lore. Nam adftringentia, hoc eftauftera, & acer- ftit, materiaque magis tenuis, quam in dulcibus;
ba; ut Sumach , galla, balauftium, quae potenter Quamobrem dulcia minus, quam pinguia rela-
ficcant, tertium ficcitatis gradum nunquam fupe- xant, fed magis exafperata leniunt: anodyna prae-
rant. Refringitur enim eorum ficcandi visafri- terea funt fua mediocritate materiae temperamen-
gore: frigidum autem nullum quod quarto gradu tique, maturanf,concoquunt, & pus movent; Ca- Amm^
lit ficcum novimus: nihilque exiftimamus fumme lor praeaflans, atque exficcans materiam terream un ‘ k
ficcare pofle, quod non habeat fibifociam ali- amarum faporem gignit i cui idcirco facultas de-
qtiam ex adivis qualitatem.Amara omnia ad fum- tergendi, meatus expurgandi non fine calore me*
mum fecundo gradu ficcant, item falfa, nifi fibi diocri. Nam calor ubi pervadit, ac penetrat,craf-
admiftum habeant aliquem adftringentem fapo- fam materiam terrenamque fecum abducit j qua
rem. Acida vero minus omnium ficcant, viden- eunda fibi obvia abradit, deterget, atque expur-
turque temperata in paflGvis. Humedant dulcia gat: & quo amarius medicamentum eft , eo va-
tantum primo ordine propter calorem. Infipida lentius haec efficit ac praeftat: Abfinthium mode-
vero & aquea, fecundo atque etiam tertio; rate; vehementius A16e, Ariftolochia Centau-

riumque: vehementiflime Colocynthis, Utpote
’ * quae intus fumpta inteftina exulcerat, multaque

Secundarum , tertiarumque facultatum ceu ramenta deducit ac dyfenteriam efficit. Ora-

inf>e(lwatio ilibus vero intus fumptis vis infardusexolvendir

J . at ulceribus admoti fordes eorum expurgandi ma-

D ixi qualitatum guftabilium materias indices gna visineft. Quia etiam ficcitate infigni fuper-
efle fecundarum qualitatum, non quidem fluos humores auferunt ac veluti abforbent & mi-
per fe, fed quatenus cum primis elementorum rabiliter putredini refiftunt. Terrena autem ma- Acdtufa
qualitatibus conjunguntur. Ex utrifque enim fa- teria, cui frigidum & ficcum inhaerent, acerbi fa- mdi
pores emanant. Materia quibus guftabilesquali- poris parens eft : quadeGaufa fluentium humo-
tates inhaerent triplex eft, tenuis, mediocris, craf- rum impetum cohibet. Frigiditate enim & ficci-
fa. E tenui prodeunt fapores, acer .acidus, pin- tate adftringit, denfat, St coardat. Hinc vulnera
gttis j t mediocri . falfus, aufterus, dulcis ■, b crafla, etiam cicatrice obducit,St humores incraflat pro-
amarus,acerbus,infipidus. Si igitur cum tenui ma- pter terream fubftantiam. Humiditas autem exu-
teria calor ac ficcitas conjungantur, acer fapor perante modico frigore in crafla materia , infipi-
excitatur. Calor hic aut vehemens eft, aut me- dum facit : inde ei vis ineft emplaftica, meatus
diocris 1 , hoc eft, infra tertium ordinem. Quod fi omnes intus & foris infarciendi, obftruendi, ex-
vehemens fuerit ac tertium caliditatis gradum ex- afperata leniendiac foluta glutinandi. Diftat in-
cedat, aut uret, papulafque faciet, ut in Sinapi; fipidum a dulci, materia & temperamento. Craf- p6t
Pyrethro; aut veficulas, ut in Flammula Iovis.Le- fior & crudior materia infipido eft, quam dulci,Sc
pidioj aut colliquabit & putrefaciet.ut in Thapfia. obfcura frigiditas: calor vero obfcurus, dulci.

Vbi vero calor eft moderatus, craflos humores
attenuat, meatus aperit ac penetrat fi per os fu¬
matur : fin vero exterius corpori applicetur, rare¬
facit cutem, humorefque ex alto evocat & refol-

vit. Tenui autem materiae, fi ficcitas frigiditafque TV yf Inus certo ab odoribus nobis virtutes Plan-
copuletur, acidus fiet fapor. Idcirco acida fimili- i.V_l tarum monftrantur. Sunt enim odores non
ter atque acria craflos humores attenuant, inci- ita manifefti ficut fapores tefte Arift. lib. 11 de
dunt, penetrantque in altum, fi intus fumantur; at Anima, magifque nos fallere fenfus odoratus po-
foris impofita non diflolvunt, fed cohibent flu- teft.quamguftus. Namguftus fit per linguae con-
xiones; vehementiufque multo, quam quae ad- tadfum fine ullo medio; odoratus vero mediante
ftringunt. Temperies caloris atque frigoris cum aere, quifaepe facile nobishaud animadvertenti-
modica humiditate in tenui auf aerea materia con- bus alteratur ab aliis rebus, quam ab iis quae odo-
fiftens pinguem faporem producit. Idcirco cun- rari cupimus. Praeterea inodora nullam nobis mani-
dta pinguia vim habent laxandi, molliendi, atque feftam indicant qualitatem calidam vel frigidam,

quemad- 01

Materia, qui¬
bus fapores
inh&rent, tri¬
plex.

Calor & fic-
citas cum te¬
nui materia.
Acer fapor

c a p; xi.

Tngidittts &
ficcitas in te¬
nui materia.
Acidus fapor.

Pinguis fapor

iri rem Herbariam , Lib. II. 141

quemadmodum infipida frigidam , fed tantum
craflam eflentiam. Plantas magna ex parte fapore
fuo peculiari praeditae funt, quo guftum nOftrum
afficiunt : at pauciores multo funt quas odorem
aliquem habent. Carent odore quascunque infi-
pidas funt. Aufteraeitem, acerba , atque etiam
falfas, & amaras. Crafla enim atque terrea eorum
eflentia eft, ac propterea exhalare non poteft. Id-
eoque non eft a ratione alienum quod fcripfit Ga-
/tnarum [*» lenus lib. iv de Simpl. med. facult. amarum nun-
quam odoratum efle. Nam quod dixit Theo-
phraftuslib. vi de Cauf. piant, amarum grati odo¬
ris primordium quodammodo exiftere, de exqui-
hte amaro intelligi non poteft ob didam caufam j
ideo non omifit adverbium prope; fed de mifto
cum alio fapore, qui in tenuiori eflentia confiftat.
Acris enim fapor plerUnque cum amaro conjun¬
gitur. Exemplo nobis funt cortex Mali Gitrir,
Myrrha, & alia innumera: fed in aliis magis in aliis
mirius acrimonia ab amaritudine vincitur. Mul¬
ta prasterea lunt odorata quae non funt amara, ut
omnia fere aromata: quasdam autem fumme ama¬
ra, quas aut nullum, aut admodum exiguum odo¬
rem eduntjut Colocynthis,Centaurium,Aloe. Eft
& alia caufa eaque maxima cur non tam certo de
temperamentis, atque facultatibus Plantarum ex
odoribus uti ex faporibus, judicare queamus 3 in¬
aequalitas fcilicet fubftantiae, quas ex pluribus-par-
tibus diverfis conftat: exemplum Galenus, lib. iv
de Simpl.ad eam declarandam in Rofa propofuit:
dfua , inquit, non ea modo ratione dijiimilatis eft, qua
■pars quidem ejus continet , pars vero continetur: conti -
nens quidem durum & terreum . quod continetur fuccus
eft bumidus: imo & fucci ipftus tria funt excrementa,
quemadmodum ftipra necejfarium ejfe demonftratum eft j
unum terreum, quale eft in urinis fex; alterum aereum,
quodipfum quoque vini floriproportione re fpondet: ter¬
tium aqueum , quod in omnibus bullitionem efficere coir-
ruptionemque diximus, ubi nimirum neque devictum
neque plane alteratum ebullitionis tempore fuerit. Sane
hujus excrementi gratia quidam fitccds non nifi coii os Re¬
ponunt, alii in fole ferventi praftccatos: nam terrei aefei-
que gratia non admodum corrumpendos metuunt, cum ea
& feparari videant,agreque corruptibilem fortitafubftan-
tiam: quandoquidem temperamentum natta funt ficcum .
Caterum in Rofte natura aliud guftantibus acerbum eft,
quod terreum ut fit, & crajfum ,jrigidumque neceffe eft:
aliud vero amarum, quod tenue eft & calidum, & ter¬
tium in bis aqueum , necejfario quidem frigidum, fed in
tenuitatis crafitudinifque oppofitione quadamtenusfum-
morum medium-, cujus miftura neque ipfkm illud adftrin-
gens, neque ipfttm amarum fumme eft tale, quale dicitur,
qualitates enim omnes exolvit aquei admifiio. Ipjkm ita¬
que hoc aqueum elaboratum exfenuatumque, atque ex-
calefattum quodammodo videtur, ac proinde facile in va¬
porem folvi, & hac ratione rofam tum odoratam ejfe, tum
celerrime reftccari. Ksitque hac omnia de ea exguftu
ednficiasat per odorem haud aque. Quippe cum non
aque omnes ejus partes evaporent, nec perinde fenfum
moveant. IngUftu autem omnes fimiliter guftabitium
corporum particula in linguam incidunt ,fenfumque mo¬
vent pro fua natura ftngula. Jfiuare certum tutumque non
eft de tota medicamentorum facultate ex odore conjicere.
Hasc Galenus, qui citatis verbis partium diverfi-
fates per artificium, nempe codionem, deftilla-
tionem, & fimilia demonftravit: nos vero etiam

per naturae opus, fcilicet per partes diverfas com¬
munes & proprias, & communium particulas tum
fimilares, tum diflimilares, quas lingulae peculia¬
res , ut plurimum, vires fbrtiuntur. Si enim alicu-
jus totius Plantae facultates confideremus, inter¬
dum per omnes Plantae partes communes eadem
eft, fed minoris majorifve ratione differens in fin-
gulis j ut in Foeniculo, Petrolelino, & aliis quibuf-
dam vis calefaciendi , incidendi, attenuandi in
omnibus partibus communibus quidem ineft, fed
magis in femine: interdum uni parti alia facultas,
alia alteri, eaque aut contraria, aut diverfa , ut
flori lefmini cor fuo odore recreandi; Rofae vis
purgandi, cum nulla harum facultatum in folio
aut alia parte appareat, imo potius contraria cer¬
natur, fcilicet alvum fiftendi. Hederas flos trium
digitorum carptu aquam inter cutem emendat,
tefte Diofcoride , cum tamen frondibus iniit vis
adftridoria. Illud prascipue notandum eft,Planta-
rum partes quas temperamentis conveniunt fimi-
libus, nempe calidis, ant frigidis, humidis aut fic»
cis, norrtamen in gradibus, lingulas peculiaribus
praeditas efle dotibus. Exempla nobis funt pluri»
main Pharmacopoeorum officinis, in quibus pro»
pterea non omnes Plantas, quae ufrirpantur quo¬
tidie , totae fervantur, fed ut plurimum partes ali»
quas,nempe radix, femen, folia, flos, quod iis ineft
privata & occulta quaedam qualitas, aut irifignis
facultas manifefta, quae a temperamentis depen¬
det. Iam vero partium communium partes live
fimilares finf, live diflimilares, virtutibus variant,
ut exempli gratia in frudibus, mali Citrii cortex
calefacit, pulpa refrigerat, femen mediam quan-
dam temperiem fortitur. Verum quaerat aliquis:
quo eunda quae odorem habent temperamento
praedita fint ? Refpondeo odorem a nobis diftin-
gui in bonum, hoc eft jucundum, & injucundum
leu malum: ille odor \%rxftjj > hoc eft per ex¬
cellentiam, hic foetor dicitur; cundaque illo odo¬
re fragrantia odorata; hoc vero foetida & graveo¬
lentia. Cunda odorata calida efle &ficca , five odorat* qu»
fuaviter oleant , five acrem gravemque fpirent
odorem, antiquifapientes, atque neoterici proba¬
vere. Theophraftus lib. vi de caulis piant, cap.
xxiV , ait odorem per codionem acquiri , quod
odorata evaporent, evaporatio autem omnis ri ca¬
lore fiat. Cum ergo codio fine calore fieri non
poflit, accidit ut in fervidis locisplures odoratas
Plantas nafcantur quam in frigidis : aromata in
Arabia, Syria, Indiaqufc plurima: in feptentrionali
plaga praster Iridem, & Aqorum, nullum: Aco¬
rum in Lithuanias paludibus copioliflimum : Iris
ubique fete in locis montofis , fed in Illyrio opti¬
ma , quas temperata eft regio. Confiftit & codio
in ficcitate. Siccitas, inquit idem Philofophus lib.
vi de cauf. piant, cap. xxn , odori convenientior
eft, 8 c omnia odorata eo potius vergunt. Argu¬
mento eft,quod odoratiora locis ficcis magis pro¬
veniant, exhaufto fcilicet humore aqueo excodo-
que reliquo melius: item quod quaedam tantum
ficcara olent, quae viridia nil aut valde parum: ut
calamus Aromaticus, Cinamonum; quaedam plus
olent ficcata, ut Iris. Quod fi aliqua viridia plus
olent, quam ficcata, id fit propter fummam eflen-
tiae tenuitatem, in qua odor confiftit, quae cito &
facile exhalat.Praetereo quod dixit Theophraftus,

S 3 amaram

141

Adnam Spigelii Ifegoges

amarum grati odoris efle quodammodo primor¬
dium omniaque fere odorata amara efle: at ama¬
rum calidum liccumque efle probatum eft.Quam-
obrem cundta odorata calida ficcaque efle opor¬
tet. Sed quid de Rofis, violis ac canteris dicemus,
quorum flores fuavem jucundumque cum exha¬
lent odorem nihilominus frigida cenfentur ? Re-
fpondeo partes efle io florum etiam foliis diver-
fas, calidas fcilicet ac frigidas* plures vero frigi¬
das , atque hac ratione flores hos frigidos cenferi r
calidas vero partes exhalare propter earum tenui¬
tatem , quae funt in fuperficie foliorum, hoc eft
Siofh cw trita proximas aeri. Hujus rei argumentum efl, quod
n f u g odo ' >fti flores triti nullum odorem fpirant. Permifcen-
nm\ iret. tur en j m pi ur f m2e p artes craflas ac frigida: cum
calidis ac tenuibus in contritione* & has partes ca¬
lidas ac tenues paucas efle docet nos fuavis atque
exilis florum odor. Verum pleraque odorata in
Stirpium genere partes calidas St ficcas aut intus
tantum obtinent, ut ea quas non nili trita odora¬
tum feriunt: nam exterius terrena crafla ac frigi¬
da veftiuntur eflentia, quas exhalationem odoris
partium internarum prohibet, aut per totam Plan¬
tam , aut aliquam ejus partem, hoc eft tam intus
quam foris, ut omnia quae trita, & non trita odo¬
rem reddunt. Atque haec de odoratorum tempe¬
ri»^,* quo ramentis didfa fint. Quam autem qualitatem foe-
t*7o»ata? a ' tidse monftrent ftirpes, non fatis ab antiquis ac re-
centioribus declaratum eft. Videtur autem foetor
non a calore & ficcitate generari, ut odor proprie
didtus. Nam multa foetida frigida funt, ut Cicu¬
ta, Hyofcyamus, quanquam plura calida: invenio
prasterea apud Ariftotelem in problematis Sedt.
xi ii, multa odore malo prodita veluti excremen¬
ta animalium a cruditate provenire, quas fk a ca¬
loris naturalis inopia: exiftimo tamenfoetorem
cum fit odoris fpecies, a calido fimiliter & ficco
dependere. Foetida namque nobis funt, quas cas-
teris animalibus multis odorata, & contra odorata
quas multis foetida. Etenim Scarabaeos pilularios,
quos Grasci kdu>%^ vocant, odore Rofas exani¬
mari apud veterum plurimos fcriptores fatis con¬
flat. Foetor vere in Plantis frigidis, in alia parte
praeterquam frigida confiftit. Foetida autem in-
concodaefle falfum eft. Nam Spatula foetida.
Cicuta, Hyofcyamus non minus codta funt a fuo
naturali calore,quam Cinnamomum &Nux myri-
ftica. Verum quia ex illis non fpirat odor noftrae
naturas familiaris & amica, ex his verojucunda,
idcirco illa nobis foetere, hasevero olere viden¬
tur. Sed cujufnam erunt temperamenti , quae pu¬
tridum odorem edunt , qui fpecies efle foetidi vi¬
detur ? Hunc a nimio humore & caloris fui extin-
dtione generari, indicio funt frudrus & Herbae pu-
trefadtae, quae multum humoris in fe continent,
quare frigida humidaque putrida cenferi debent.
Refpondeo nos hic de naturali cujufque Plantae
odore 8t temperamento agere, non de eo, qui eft
praeter naturam. Nunc ex odoribus vires profe-
quamur.

C A P. XI I.

Odorum uirtutes.

A Limenti ac fanitatis gratia nobis jucundos ac
bonos odores naturafuppeditavit. Quascun¬

que enim nobis bene olere videntur, ea aut
in nutrimentum, aut medicamentum * male vero
olentia tantum in medicamentum, nullum nam¬
que foetidum guftare audemus. Conjunxit rerum
opifex bonos fapores cum bonis odoribus in iis
Plantis, quae in cibum cedunt, quaeque aliquem
odorem fpirant, non tamen cum bonis odoribus
bonos fapores. Multa enim odorata amara funt.

Quae in medicamentum cedunt, tantum fpiritus
cordis ac cerebri recreant atque reficiunt: quae
vero in alimentum , & folidas partes & fpiritus.

Redte Sophocles in fabula Cretenfes didta, Vene¬
rem Deam, qua voluptas fignificatur, unguento
perfiifam fingit, & in fpeculo fe afpicientem: Pal¬
ladem vero , quae mens eft, prudentia, virtufque,
oleo perungi & exerceri: innuens fenfuS in capite odoreiju.
politos odoribus demulceri. Quod etiam Alexis
dixit apud AthenasUm lib.xv Deipnofoph, r

uiytqvv oSft,ociS eyiceQxpyi&is mttiv ^maxi¬
ma, inquit, fanitatispars eft, odores cerebro bonos facere.

Apud veteres quoque in ufu fuit pedtus fuaviter Peshuun.
olente ungento inungi, quod in pedtore cor late-
ret, ejufque fpiritus fuavitate odoris refocillaren- veteres.
tur. Sane in odore res plane divina, fi prifeorum
credamus ceremoniis. Deos enim odoribus pla¬
care ftudebant, atque eofdem & caelo evocare, &
noftris temporibus prifea confuetudine in facris
domibus fuffitus fiunt. Conlopitam enim & lan¬
guidam mentem excitant. Foetor vero omnis ut
cerebro nocet mentemque perturbat, ita cordis
fpiritus laedit, animiumque profternit. Peculiaris
vis foetidis ad uteri fuffocationes fi naribus adhi¬
beantur i odoratis, fi infernis partibus applicentur,

C A P. XIII.

Occultarum facultatum dignotiowm fieri per ex¬
perientiam j & quomodo hacfiat.

VT Vllus fapor aut odor nobis mamfeftat occnl-
1 M tas proprietates, fed folus ufus & experien¬
tia quae fada eft in pluribus ob unum aut alterum
effectum fortuito femel aut bis obfervatum. Nu¬
per cum rufticus acetarium fuae pararet familiae,
flores Thlafpios umbelliferi, quod Creticum vo- nusfiiwi-
eant, plures mifcuit cum Ladtuca &aliis Herbis
ex quibus acetarium parabat. Nodu omnes qui
comederant,morfu circa ventriculi orificium cor¬
repti funt, plures vomebant * omnes nodtem in-
fomnem traduxerunt, putabantque fe venenum
haufifle. Hinc fufpicor, aut vomitum hoc Thla-
fpios genus excitare, aut deleteriam aliquam ha¬
bere facultatem, quae fadto femel atque iterum in
aliis experimento innotefeet. Multae enimejuf-
dem rei memoria, unius experientiae vim efficiunt
dicebat Ariftoteles lib. i Metaph. Ita inveftigatur
proprietas occulta: manifefta autem qualitas tum Mamfiftr*-
ratione, tum etiam experientia, quae tamen aliqua
indiget methodo, ut re&e fiat, alioqui maxime mefiit.
fallit rationem. Obfervandus morbus, caufa mor¬
bi , & fymptoma, tum agri natura tam commu¬
nis, qux temperamenta refpicit, quam propria,
quae idiopathias latentes. Etiam anni conftitutio
animadvertenda, regio, & aliae indicationes quas.
Galenus recenfuit. Per morbum intelligo non
fiaiv feu eflentiam, fed morbi tempora * hoc eft;
principium, augmentum,ftatum, & declinationem.

in rem Herbdr

Nuper quidam quartanarius cum veris tempore,
una aut altera hora antequam quartana corripi fo-
litus erat, Laducam comediflet ac Brafficam, nec
febris unquam poftea rediret,putavit fe a Laduca
qww* & Braffica fanatum. Verum hsc febris concoda
^tempore p au Jatim materia veris tempore tanquam critico
jSX fponte folvitur. Itaque imprudenter aliis duobus
quartana laborantibus confuluit, ut eandem coe-
nam fumerent, quibus multo gravior ab hoc af-
fumpto cibo fada eft acceffio, alterique duplex
quartana fupervenit. Sic alius inflammatione cir¬
ca talum laboraus , quas jam erat in declinatione.
Sempervivum adhibuit, folvebatur morbus. Ideo-
que putavit eundis inflammationibus rede ad¬
hiberi poflfe. Quare cum alteri in brachio inflam¬
matione laboranti cataplafma ex Sempervivo ap-
plicuiflet, gangrastiam induxit. Ineft etiam lingu¬
lis hominibus peculiaris natura; cujus manifefts
caufs latent, quae diligenter etiam venit obfer-
vanda. Rofas odorem, quo plerique mortalium
recreari folent, non potuit fufferre Oliverius Ca-
raffa Cardinalis. Patri meo Fabis laxabatur al¬
vus, quae tamen caeteris eam duram reddunt. Vidi
quendam Aloes magna frufta devorafle fiiie noxa,
line purgatione ulla , aut minima alvi Iubricatio-
ne. Debet igitur unius ejufdemque rei obfervatio
fieri in pluribus quae experta cenfetur. Haec non
poteft ab idiotis atque plebei s hominibus (qui
multa fe interdum expertes fuifle jaditant j rede
cognofci, utpote qui fimile atque diverfum fsjie
idem ftatuunt; fed tantum a Medicae artis peritil-
fimis, qui haec quae propofui, eunda animadver¬
tunt acri judicio ac fumma diligentia, ut idem a
diverfo diftinguant;

CAP. X 1 Vi

De alimentis. Nullam Plantam non ejje
medicamentum.

T Ranfeamus ad aiinientorum potentiam: de
qua nobis primum dicendum fuiflet, quod
magis alimenta nobis , quam medicamenta fint
neceffaria (nam alimentis, neque in fecunda, ne¬
que in adverfa valetudine carere pofliimus, medi¬
camentis vero dum valemus ;) nifi medicamen¬
torum multa effent;qus nil nutriunt; alimentorum
vero nulla, qus non alterent. Quod multis ratio¬
nibus monftrari poteft, fed ea potiflimum, quod
nulla reperiatur Planta, nulliufque Plants pars,
quae ex omnibus qualitatibus elementorum aequa¬
biliter miftiS conftituatur. Nullum enim miftum
in rerum natura tam exade medio temperamento
quod confletur reperiri ajunt Philofophi, fed id
tantum efle mente contemplabile, quemadmo¬
dum etiam quod proprie alimentum vocamus.
Etenim quae medii funt temperamenti, ut a Gale¬
no lib. i de Alim. cap. t, docemur, nullaque vin¬
cendi qualitate funt praedita, eafolum funt ali¬
menta, non etiam medicamenta. Haec ratio eft,
quod qui bene valentes,uno eodeiftque cibo fefti-
per utuntur, tandem in morbos incidant, citius
alii, alii tardius, prout minor aut major eft cibo in¬
temperies; Itaque inventi funt varii, diverfique
cibos condiendi ac praeparandi mcrdi, ut fcilicet
intemperies corrigi poffit. Nec deeft caufacur
nullum alimentum fine aliqua exuperante elemen-

iam, Lib. II. 143

torum qualitate natura nobis comparaverit. Hu¬
manum enim corpus nullum eft, quod plane me¬
dii fit temperamenti; fed femper aut calidius eft,
aiit frigidius, aut humidius, aUt ficcius ; idque vel
ab ortu, vel ab aetatum , locorum aerifve commu¬
tatione. Quare necefle erat tot temperamento¬
rum commutationibus obnoxium genus huma¬
num , intemperatis nutriri alimentis, fi quam fieri
] Poteft diutiffime permanere in hac vita deberet.
1 ntemperatae enim naturae modico contrariorum
gaudent ufu.

CAP. XV.

I Nfunt igitur duae Plautis nos alentibus faculta¬
tes; una nutriens proprie & fimpliciter dida ;
alia alterans, de qua jam egimus fatis copibfe.

Quibus ineft facultas nutriens, alimenta appellan¬
tur , quorum differentis facile patebunt, ubi prius
qua ratione ac ferie eunda, quae a nobis affumun- Alimenta af-
tur pro nutrimento, alterentur commutenturque, ^o^nar-
ut tandem aflimilentur,breviter declaravero. Aii- poredteren•
menta aut liquida funt cum aflufflunmr per os, aut m '
folida: illa levi in ore egent prsparatione aut nul¬
la , ideoque ftatim nulla fada in ore mora per fto-
machum labuntur : hsc vero prsparari mafti-
catione debent. Ea fit praecipue per proprium oris
calorem & falivam quae ex ftomacho, aliifque ori
vicinis partibus fuppeditatur, fefeque cum cibo
permifcet, ut liquidior evadat, facilius deglutia-
<tur, temperiem quandam cum ventriculo ineat
familiarem atque amicam, fubftantiamque chylo
ventriculi fimilem fere efficiat, quae a ventriculo
facillime in chylum convertatur. Ventriculi fiqui-
dem officium eft, cibum per os ingeftum in chy¬
lum commutare. Hic poftea chylus, hoc eft te¬
nuior alimentorum fuccus, cremori hordei fimilis
fadus, per venas meferaicas, reliditis craffis ex¬
crementis ininteftinis quae per alvum deturban¬
tur , in jecur delatus, in fanguinem convertitur,
deinde per venam cavam in univerfum corpus dif-
tribuitur, lingulis particulis idoneum fuppeditans
alimentUm proprie didtum, ubi ab his affimilatur
atqUe agglutinatur. Caeterum qui de alimento- Alimenti no¬
vum fcripfere facultatibus, aliter fumentes nomen Z7etT ld d ‘‘
alimenti,non id tantum alimentum vocarunt,quod
jam nutrit; fed quod nutrire nos poteft, hoc eft
quod eundas quas diximus mutationes fubire de¬
bet, antequam fubftantiam naturae noftrae familia¬
rem , deperditaeqUe fimilem praebeat. Hac ratio¬
ne , & Plantae aut totae, aut aliquae earum partes
alimenta cenfentut. Horum mults funt differen¬
tis, fumpts partim a nutriendi, partim ab ea, quae
ctim hac conjungitur, alterandi facultate. Nu- Alimentorum
triunt alia cito, alia tarde, alia multum, alia pa- dt ff’ erent,i ‘
rum, alia bene , alia male. Sunt & qus mediocri¬
ter hsc eunda prsftent, quorum natura ac vis
media eft inter hsc duo extrema. Qus vero ori
ingrata aut grata ; facile aut difficulter corrum¬
puntur, & excernuntur, aut aliud quid fimile prs-
ftant, propter alterantem & medicamentofam,
quam continent facultatem, hsc operantur: fi-
quidem ori grata funt propter faporem, quem nos
fuavem, Grsci j i$tw nuncupare conlueverunt,five
is fit dulcis, ut in Amygdalis, five cum eo permifta l

additas/

144 Adriani Spigelii Jfigoges

additas, ut in malis quibufdam atque aliis frudi- dependent ab intemperie, & prasfertim eas quarum
bus. Similiter ori ingrata funt, quas haud fuavein mentionem fecimus, quas eundis alirifentis inefle
habent faporem , five fit falfus, five amarus, five folent. Eorum quas ori grata funt, quasdam faci-
aufterus , qui prasdominatur exteris faporibus. le, nonnulla difficulter concoquuntur, autcor-
Omnes autem alterare ex multis rationibus colli- rumpuntur aut defeendunt, & cito aut tarde, pa¬
gere quifque poteft , quas cum de medicamento- rum aut multum alunt. Quas cito 8r facile con-
rum per rationem inveftigandi facultate agere- coquuntur, cito &c facile etiam alunt, & contra
mus, faspe recenfuimus. Ventriculo quas jucunda qux tarde ac difficulter. Sic & quas cito in ven-
funt aut noxia, privato quoque id prasftant tem- triculo concoquuntur ,cito etiam defeendunt, &
peramento , quod aut amicitiam conciliat, aut per inteftina dilabuntur. Id quod etiam videtur
odium. Alimenta autem facile, aut difficulter in affirmafle Hippocrates dum inquit lib. ii , Aph.
putredinem verti, ac per alvum excerni, ab intem- xvi 11. Eorum qm confejlim , & velociter nutriunt ce¬
dent provenit. Quas enim facile putrefeunt ac leres funt excretiones. Nam loquitur non tantum
corrumpuntur, humida funt eunda , utCucurbi- de fecunda & tertia concodione, fed etiam de „
tx, Perfica,& bona pars fugacium fruduum; ficca prima,
vero difficulter. Sic quoque facile aut difficulter

per alvum tranfeuntob nimiam humiditatem, aut C A P. XVI.

ficcitatem. Quas enim adftringunt, tarde: quas Alimentorum inventrices , ratio & experientia.
laxant aut abftergent, cito permeant, ut Ficus.

Porro illud curiofius, tion tamen fine frudu inda- Q Vnt ficuti medicamentorum, ita & alimento-
Aiimenta gandum: an quas male nos nutriunt, hoc eft, pra- C/ rum inventrices, ratio & experientia. Fallax
vum fuppeditant fuccum , Karsxvpu, Grasci vo- tamen & multo minus certa in his eft ratio, quas a
mnutr u eant: alimenta dici debeant ? Si enim quod bo- fapore, & odore defumitur, quam in medicamen-
num eft nobis, noftrxque naturas familiarem & tis, fi folam fpedetis nutrientem facultatem. Ex-
gratum fuccum fuppeditat, alimentum appellan- tant apud Galenum lib. i de alim. Dioclis verba,
dum eft, ut videtur; erit quod pravum & malum fola experientia alimentorum facultates nobis co-
fuggerit humorem , neutiquam appellandum ali- gnitas efle arbitrantis, non'ex indicationibus, quas
mentum, fed potius medicamentum, quod pravi- a temperamento & a faporibus fumuntur. Caste-
Aiimmii du- tas ^ 1£ec dependet ab intemperie. Refpondeo ali- rum fi Diocles nutrientem potentiam in alimen-
pkxacceptio, mentum dupliciter a feriptoribus accipi: fimplici- tis tantum confideraflet, haud prorfus a veritate
ter pro eo quod nobis bonum fuccum prasbere aberraflet. Nam a multis Sapientibus probatum
poteft: vel cum additione vocis pravum, non pra eft,animantium generi cibum efle familiarem fub-
eo quod nil nos nutrire poteftjfed quod praster exi- ftantias proprietate, quas fola experientia indica-
guum bonum fuccum multum pravi in fe continet tur. Ajunt tamen dulcia eunda nos nutrire. Id fi dm ■■
humoris, «qui una cum bono per venas in univer- ita eft, indicabit etiam fapor vim nutriendi, non mnr '
fum corpus diftribuitur ; prasfertim quando partes tantum alterandi. Per dulcia autem nonnulli in-
corporis ex aliqua inedia exinanitas nutrimentum telligunt eunda, quas guftui placent, indeque pu¬
tam valida vi & tam celeriter attrahunt, ut ne- tant dudum proverbium, Jduodbenefapit, bene nu-
queat natura partes nutrimenti noxias fecernere trit: ego praster illa etiam dulcia proprie dida.
ab innoxiis, ac per loca confueta e corpore de- Sine his enim nil palato arridet. Salia, acria, aci-
Pravi ac cru- turbare. Pravi lucci appellari folent melancholi- da, amara, & fi quas funt alio fapore prasdita, qui
di fuca qm. ci ^ putridi: crudi vero & frigidi , pituitofi. alimentis ineflTe poteft , fi modum excedant , ori

Sequitur, ut qui praedidfas alimentorum differen- infuavia redduntur ,& quod in ipfis dulce eft, de-
tixin Plantis atque aliis nos nutrientibus conjun- ftruunt, aut prxpediunt ne nutriat. Quare cen-
gantur commifceanturque,nunc indicemus. Quas fendurn eft, non modo dulcia efle omnia, quas nos euna ‘ >ux
cito nutriunt, ea parum prasbent alimenti: non nutriunt, fed& alimenta eunda dulcia. Exifti-
tamen quas tarde ea multum, fed quas multum ea maverit autem aliquis falfam hanc elfe univerfa-
tarde. Haud enim verum eft, eunda ea quas tar- Iem propofitionem , propterea quod inter medi-
de nutriunt, multum nos nutrire* nec quas parum, camenta nonnulla funt, quas nil nutriunt, dulcia,
cito j fed quasdam. Triticum multum nutrit, & Hicfane condocefaciendus eft, id non ob aliam
tarde: nam tarde a ventriculo concoquitur. Qux caufam contingere, quam ob partium diverfita-
autem boni pravique funt fucci, quasdam cito, tes. Infunt enim ,& illis partes, quas nos nutriunt,
quasdam tarde alunt. Sed boni fucci eunda & & alias quas medicamentorum continent poten-
multum & parum alere poliunt j pravi vero neuti- tiara j quas quia in his infignis eft, impedit in illis
quam, fed parum tantum ea alere necefle eft j at- nutrientem facultatem, ut nil operetur in nobis,
que aut cito, ut Perfica; aut tarde, ut Lentes. Eo- Hujus rei manifefta fumatur demonftratio ab ex-
rum autem quas mediocriter , hasc eunda pras- emplis. Ari radix cruda, neque mandi poteft, ne- Antd»»
ftant, quasdam mediocriter & nutriunt ,& in cor- que nutrire, propter ejus fummam acrimoniam, mt '
pore antequam nutriant, mediocri temporis fpa- coda vero prasbet alimentum. Huic neceffe eft
cio commorantur, five mediocriter pravi fucci adjungam memorabilem naturam ejus Plantas,
fint participes, five prorfus eo careant. Sunt quas quam Hiuccam vocant Indi occidentales, quam- mu> «*■
mediocriter alunt, & aut tarde, aut cito: quas ve- que fide digni ac multi feriptores, qui eas terras
ro mediocrem in corpore moram trahunt, ante- peragrarunt ,& viderunt & fcripferunt. Folium
quam affimilentur partibus, alia cito , alia tarde huic Herbas (fanabis, vel ut aliis placet Sambuci,
nutriunt, venafque corporis pervadunt. Vario radix humani femoris craffitudine. Hanc tradunt
etiam modo conjunguntur cum his facultates,quas redigi in pultem cotium attritu, deinde ex ea per

colum

in rem Herbariam , Lib. II. 145

Ium extrahi fuccum valde lethalem, nulloque in¬
vento ad eum adhuc remedio: reliquum vero ra¬
dicis exponi foli, ur exficcetur j mox ficcatum in
farinam moli, qua; aqua fubada in panes forme¬
tur, Caflavi ab ipfis appellatos: fervari hos per
duos anno? ad ufum familiarem fine noxa. Ex qui¬
bus patet non mirum efle quod refert Theophra-
ftus, nonnullas radices dulces venenofas efle; tum
etiam quod narrant alii fcriptores, nonnullos ve-
vaumqu*- neno educatos ac nutritos. Nutriebantur enim
mododiqui non veneno ,*l'ed venenato, cujus partes nutritivse
mtrm ' alimentum corpori fubminiftrant, ubi proprietate
naturae venena nil operantur in quibufdam, aut
ubi antequam aflumantur ab omni venenofa qua¬
litate purgantur. Nec defunt in rerum naturaHer-
bae, quibus totis innoxie vefcimur , cum tamen
earum fuccus cum vitae periculo aflumatur. Al¬
lii fuccus potus hominem non modo turbat, fed
etiam interficit, & Caepae fi largius potetur, ob in-
fignem calidi tatem, & acrimoniam mentem tur¬
bat , & ftomacho mirum in modum nocet. Igitur
nutriendi vis in Stirpibus innotefeit ex fapore dul¬
ci , quem fiipra ponebamus modici caloris efle in¬
dicem. At quantum quodque alimentum nutriat,
& an cundanter, an velociter, ex fubftantiae con-
fiftentia clarum evadet. Tenuis namque haud tam
multum quam crafla & vifeida nutrit, neque tam
tarde , quoniam permeat facilius ac velocius per
htva & venas ad ultimas corporis partes. Quod vero per-
Z‘fmmdo tinet alterandi facultatem, quse alimentis in-
defrelmdan- eff, eam ex iis indiciis explorabimus, qusefupra
w ' recenfuimus. Prava & difficilis concoctionis ali¬
menta ab effedu deprehenduntur. Qui enim pra¬
va capiunt alimenta, his nidorulentus aut alius
gravis rudus accidit, aliis mordicatio: nonnullis
utrumque: quibufdam flatibus diftenditur venter,
& flatus per os excluditur, aut inftar plumbi aut
lapidis, aut luti ipforum ventri incumbere videtur,
qui & durus etiam eft, ac tenfus, & quali inflatus.
Cseterum hieffedus multas ob caufas accidere
poflunt: ob intemperiem alimenti, & partis in
qua fit concodio, nempe ventriculi: & ob lento¬
rem atque craffitiem fubftantiae , ob naturalem
quandam proprietatem lho<nwx.yimcui Grsecis ap¬
pellatam. Quippe quse valde frigida fiunt, lenta
& crafla, calorem ftomachi imminuunt, extin-
guuntque j hinc asgre defeendunt, difficillimeque
concoquuntur. Nimis calida nimium etiam calo¬
rem augent, quo fit, ut prave concoquantur. Pro¬
prietas cujufque ventriculi fpedanda: quin etiam,
an a communi defeifeat. Inventi enim funt, qui
facilius ac celerius Fabam Lentefque, quam ova
concoquerent. Quidam propter pravos humo¬
res, quos in ventriculo coacervarunt, aut alium
ob affedum praeter naturam, quae facilis funt co-
dionis aut digeftionis, prave & difficulter con¬
coxerunt. Idcirco qui notitiam facultatum om¬
nium , quse alimentis infunt adipifei velit, eum di¬
ligenti experientia niti oportet in tali corpore fa-
da, quale eft id quod maxime fanum exiftit, prae¬
cognitis prius faporum odorumque naturis, qui
Plantis maxime infunt, tum confiftentia, quse aut
lenta , aut friabilis, aut crafla, aut tenuis, laxa, ut
levis, gravifve efle folet. Hsec enim omnia, aut
docet Galenus lib. i de alim. ad ipfarum inven¬
tionem adeo conferunt, ut cum in peregrinam re¬

gionem perveneritis, fi quid efculenti nunquam
vobis confpedi occurrerit, permultas fitis occa-
fiones atque adjumenta ad ejus facultatem cogno-
fcendam habituri. •

C A P. XVII.

ExaEla hujus Philofophu notitia qui acquirenda .

Autores ^veteres , recentiores ,
qui de ea fcripfere.

H is prsecognitis, qui totum fehuicPhilofo-
phise tradere cupit,& ad exadam ejus,quan¬
tum fieri poteft, cognitionem devenire, eum ve¬
terum &recentiorum ledibni, qui ex profeflo
quippiam ad rem Herbariam fpedans edidere,
aut ea de re obiter quippiam in fuos commenta¬
rios retulere, diligenter incumbere oportet. Ad¬
eat inprimis veteres Grsecos atque Latinos,Theo- Auctores ve-
phraftum, Diofcoridem, Plinium, Galenum,Apu- ZrLrL^
leium, iEginetam, Oribafium, iEmilium Macrum,
atque etiam Arabes, Avicennam , Serapionem, .
Mefuem,Rhafem. Libri Theophrafti (qui difeipu- Theophrajiw.
Ius fuit Ariftotelis) de Hiftoria Plantarum novem,
cum decimi principio j & fex alii de caulis earun-
dem, Grsece admodum leguntur mutili ac depra¬
vati injuria temporum. Idcirco ledore indefeflo
indigent , & in Grseca lingua non mediocriter
exercitato. Hos Latio donavit Theodorus Gaza Thco/>hr*/n
Theflalonicenfis, eo tempore, quojam Grseci au- 2'^
tores negligebantur. Is homo multis prseditus li¬
teris, reique Medicas, atque utriufque linguse per-
tiffimus fuit. Quia autem in multa depravata in¬
cidit loca, dum hos libros Latinos faceret, quse-
dam omittere in verfione, nonnulla ea, quse libi
videbantur optima, conjedura reftituere coadus
fuit. Et quoniam non de verbo ad verbum trans¬
ferre, fed mentem Philofophi exprimere fumma
eloquentia ftuduit, fsepe aliud quam autor, tradi¬
dit : aliquoties ufque adeo Latinse linguse ftudic-
fus & amator fuit, ut maternam linguam ei poft-
pofuerit. Etenim Latinam novis voculis, & ut
plurimum non neceflariis, ad Grsecarum vocum
imitationem augere femper ftuduit: verbi gratia,
ehctnjg/ov Agitatorium vertit, cum Plinius & alii
Grseco utantur nomine. Interdum quoque variat
in vocum verfione: Aivfyg/xa* Albucum reddit at¬
que etiam A’<r(p£hAev , cum diverfse fint Herbse.

Sic iXeL-tlw plerunque Abietem, aliquando Pinum
interpretatur: & -Amv Abietem, Laricem,fsepe Pi¬
ceam. Solani quodcunque fit genus appellat Ve-
ficarias, cum maxime inter fe differant, j tvvrtye»
perperam cum Plinio interpretatur Gladiolum.

Et plura alia diligens Iedor notare poterit, qui
propterea parum huic interpreti fidat fine Grsecd
codice. Senfus ejus quoque interdum cum Theo-
phrafto non convenit, quod hanc fidentiam haud
fatis intelligeret, quse ante eum per multa fecula,
ejufque tempore jacuit. In Hiftoriam Theophrafti
aliquid in pofteritatis commoda molimur. In li¬
bros de caufis Iulius Csefar Scaiiger inter dodiffi- n,i. cif se*-
mos dodiffimus noftro feculo commentatus eft liier ’
iis,qui Grsecse lingua atqueLatinseperitiores funt.
MentemPhilofophi optime explanavit,!oca quam-
plurima mutila feliciter reftituit , nec pauciora
melius quam Gaza interpretatur, quem fsepe at-
T que

14 6

Adriani Spigelii Ifagoges

iOiefeorides.

Hermelaus

Marcellus

Vergilius,

Arifi.ub.dM que optima ratione caftigavit. Ariftoteli adfcripti infigniorum Stirpium facultates fecundum Gale-
Atvimtu. Jibri duo de. Plantis ab eodem Iui. Caflare Scali- num ordine Alphabetico profequitur. Inter recen-
gero explicati funt.In iis multa non contemnenda, tlores fummo ftudio ac diligentia de natura ftir-
quatdam quoque improbanda, quae ut diligenti pium tres libros ampliffimos publicavit loannes
itudio femper,ita faspe nimis curiole atque fubtili- Ruellius, in quibus accurate eunda ex variis feri- ?**».&*
ter k Scaligero animadvertuntur. Pedacii Diofco- ptoribus, Latinis praefertim ac Graecis, qui antp
ridis Anazarbei, qui miles atque Medicus fub An- ipfum fuere , collegit. Nam praemiffis jcommu-
tonio & Cleopatra vixit, de Medica materia no- nibus quibufdam praeceptis 6 c animadverfionibus
vem extant libri, quorum quinque prioribus Stir- ad formam, vitam, generationem, culturam , &
pium, quae fuo tempore magis in ufu erant, facul- alia accidentia pertinentibus, mox ad parti cula-
tates praecipue abfolvit breviter ac fummo ftu- rem cujufque fpeciei tradationem devenit. Hac
dio, non omifits earum deferiptionibus, quae non tempeftate etiam floruit Hieronymus Tragus, at-
ita ubique occurrebant. Quae autem erant vulga- que ejus aemulus Leonardus Fuchfius, excelien- 2> ^ S5,
tis notitiae non defcripfit j unde fadum eft, ut eas tes ambo viri, qui libros polleris de eadem mate-
quarum vires nobis Commonftravit, adhuc igno- ria reliquere adjedis iconibus. Sed Fuchfius ma-
remus. Diofcoridem primum Latine reddidit do- gna ex parte deferiptiones virefque fuarumStir-
diliimus Hermolaus Barbarus addito etiam co- pium ex veteribus mutuatus eft in tomo primo*
rollario, quo autorem hunc multum illuftravit, nam alterum figuris depidis, ac nomenclaturis
Poft eum Marcellus Virgilius pari induftria & eru- tantum illuftrat: Tragus autem magnum Planta-
ditione, adjedis etiam commentariis elegantifli- rum numerum in Germania fere nalcentium pau-
loannesnuel- mis: tandem loannes Ruellius, cujus verfio nunc lo ante Fuchfium edidit,quarum formam.ac loca,

Um ' omnium fere manibus teritur. Scripfere in eofdem generationem, vires cum veteribus cognitas, tum
libros commentaria plures alii, fed copiofiffima propria, & aliorum nempe rufticorum», & mulier¬
is»-. Petrus Andreas Matthiolus Senenfis , appofitis cularum experientia inventas, examinavit atque
MatthmlM. q uam pl ur i m arum Stirpium iconibus, tamvete- indicavit. Hoc mortalibus utiliffimum ftudium
ribus defcriptarum.quam a recentioribus & feipfo in hoc dodiffimo viro nunquam fatis laudare pof-
ufurpatarum ad varios affedus humani corporis, fum. Vtinam hoc omnes qui poft & ante ipfum,

Hic caftigandis aliorum erroribus ita fe totum tra- amplexi fuilTent. Etenim finoftro tempore tan-
didit, ut proprios, quos plures commifit, quorum tum ftudii collocarent Herbarii in examinandis
Mehhicr magna pars a Melchiore Guilandinoviro eruditif- Plantarum novarum, quarum piduras nobis ofle*-
f imo 3 n ec parum in hac Philofophia verlato, qua- runt, viribus, quantum in deferibendis-earum tbr-
tuor epiftolis animadvertuntur, propemodum ne- mis ac generationibus ponunt , profedo melius
c. viinius. glexerit. Cajus Plinius fecundus in Hiftoriamun- valetudini humanae confuleretur. Ideo montes
di fedecim libris, a duodecimo fcilicet ufque ad aliaque loca vifenda funt habitu ruftico, quo fa-
vigefimum feptimum, deferiptiones, locos, ufus, cilius cum colonis ineatur gratia ac focietas, obvii
virtutes „ & reliqua accidentia Plantarum, qua- quique confulendi, montium incolae adeundi, ut
rum apud autores, qui ante eum floruere, ac fuo ufus & facultates aliquae earum Herbarum, qua-
quoque tempore extitere, fada eft mentio, tam rum deferiptiones nnper a dodis viris tradite funt,
breviter perftrinxit, ut faepe propter fententiae ac cognofcantur, etfi quae ab uno prius indicata funt
phrafis brevitatem non intelligeretur, nifi autores atque ^ pluribus poftea confirmata, in obfervatio-
prasfertim Theophraftus & Diofcorides, ex qui- num libro funt annotanda. Sed ad rem redeamus,
bus pleraque tranfcripfit, confulerentur. Corre- Fuchfium atque Tragum fecutus eft Matthiolus,
xerunt hunc atque elucidarunt Hermolaus Bar- qui Diofcoridem commentariis illuftravit; icones
barus in Caftigationibus, Stephanus Aquaeus in etiam non modo elegantiores, fed & plures,quam
Commentariis, & alii celeberrimi viri: fed in pri- priores tfovarum Plantarum appofuit, quarum non
lacebmDa- mis noftro tempore Iacobus Dalechampius auxi- preeteriit antea incognitas qualdam vires. Scripfit
hshamptus. jj Q veterum CO( ii cum manuferiptorum, atque coi- Rembertus Dodonaeus poft hunc Hiftoriam Plan- Defam
latione sutorum antiquorum, quibus Plinius ufus tarum elegantiflimam triginta libris conclufam
Gakmu. eft. Galenus undecim compofuit libros de fim- una cum imaginibus, in quibus novas nonnullas
plicibus medicamentis,in quibus pleraque de Stir- quoque videre licet. His alias adjecit Matthias
pium facultatibus primis, fecundis, & tertiis ge- Lobelius in fuo Herbario, quod etiam cum ima-
neraliter agit, ex fecundis primas inveftigando. In ginibus edidit: item Petrus Pena, qui una cum p. Tene.
hisnil fere quod non apud Diofcoridem invenia- Lobelio adverfaria cum iconibus divulgavit. Ca- c*nkt&
tis, imo quaedam omittuntur neceflaria. Hos Ga- rolus Clufius Atrebas hoc tempore plufquam ul-
Paulus -M&1- leni libros Paulus iEgineta in compendium red- lus alius huic ftudio deditus novas Stirpes pluri-
mm ' egit. Secundum ordinem Alphabeti Plantarum fa- mas, quas in Pannonia , Auftria, Hifpania fumma
cultates atque deferiptiones £Diofcoride infua diligentia & cura obfervavit, pitftas aliquot libris
oribafmt. Colledla tranftulitOribafius.Lucius Apulejus Ma- divulgavit,quos annis ab hinc pauculis in magnum
l. Apulejus, daurenfis librum edidit de virtutibus Herbarum volumen congeflit, quod pluribus novarum Plan-
xm. Macer, item iEmilius Macer Veronenfis verfibus hexame- tarum deferiptionibus & pidhuris locupletavit. In
Arabes. tris. Plurimum quoque Arabes hanc fcientiam eodem volumine de Fungis curiofilfimum tradla-
locupletarunt, Rhafes, Serapion, Mefues, Avi- tum videre licet* itemque Plantarum omnium in
cennas, & alii ignobiliores, qui prteterquam.quod monte Veronenfi celeberrimo, quem Baldum vo-
Grsecis cognitas Herbas in fuos libros retulere, eant, nafcendum catalogum, quem loannes Pona
novas etiam quam plurimas defcripfere, ac earun- Pharmacopteus Veronenfis in Stirpium cognitio-
Avtnm. dem vires tradidere. Averroes in quinto colliget ne verfatiffimus compofuit. Idem Clufius hoc

Stephanus

Aqtfeus.

in rem Herbariam 3 Lib. II.

C hriflophom
i Ccfla.
SstaUm Mo-

/ndr. C/eJal-
piirn .

anno libros decem exoticorum in lucem protulit,
in quibus de Plantis peregrinis, atque Indicis plu¬
rima. Hic etiam aliquot autores aliena lingua prae-
terquam Latina confcriptos ad hocftudium uti-
liflimos in Latinam linguam vertit j Chriftopho-
rum Acoftam,Nicolaum Monardum,& Garciae ab
Horto, qui Proregis Indiae Medicus fuit, duos li¬
bros de fimplicibus apud Indos nafcentibus , quos
in Epitomen contraxit, ex Hifpanico idiomate.
Petri etiam Bellonii, qui de Arboribus Coniferis
librum confcdpfit, pulcherrimas obfervationes 6
Gallicis Latinas fecit. Libros fedecim de Plantis
Andreas Caefalpinus Aretinus, Medicus & Philo-
fophus in Italia fuo tempore celeberrimus, nuper
luci dedit. Nomina Plantis,quas defcripfit, ut
plurimum indidit Hetrufca , iifque libenter pro
Latinis ufus eft. Idcirco difficilis paululum iis eft,
qui Stirpium veftigandarum caufa non videre He-
trufcos agros; nec alios, qui Herbarios cum iconi¬
bus multifque nomenclaturis ediderunt, prius in-
fpexerunt. Defcripfit hic propriis verbis lingulas
Ipecies diligentiflime: mox an eae veteribus co-
guitae fintoftendit: demum fiquippiam iis fit vi¬
rium, haud ita prioribus fcriptoribus cognitum,
Daiahmpn fubnedtit. Vniverfalis Plantarum Hiftoria, quam
w°m, tlm ' certo fcio Iacobum Dalechampium inchoafle, ac
imperfedfcam nobis reliquilfe, caeteris, qui ante
hanc editi funt, Herbariis anteferenda fane eft,
etiamfi imperfedta fit. Nam duo magna ejus vo¬
lumina, plurimis fcatent erroribus, quos Typo-
graphi, atque ii, qui hanc tranfcribendam & im¬
primendam dederunt, commiferunt. Notantur hi
lingulari libello, quem de erroribus Hittoriae Plan-
ctyar. Bnu- tarum generalis infcripfit Cafparus Bauhinus. Ima-
him. gi n es magna ex parte huic Hiftoriae inferuntur ea¬
rum Stirpium, quae defcribuntur, in quibus multae
antea incognitae, tum noftrates, tum peregrinae ex
ludia utraque delatae. Confert hic dodtiflimus au-
tor diligentiflime antiquos fcriptores inter fe, ac
multa eorum loca depravata majori quam alii ju¬
te. T*hr- dicio,ac multo felicius reftituit. Tandem Iaco-
bus Tabernaemontanus, qui Tragi difcipulus fuit,
in hac fcientia pari qua j^riores induftria confe-
nuit. Ejus nuper liber eft typis traditus, in quo
praeter nomenclaturas Latinas ac Germanicas, &
pidturas, nil aliud continetur. Oftenduntur hoc
libro plures Plantae depidtae, quam in ullo alio
praediatorum autorum: defiderantur defcriptio-
nes, & vires quas audio eum lingua Germanica
confcripfiffe. Hi funt praecipui fcriptores tam ve¬
teres quam recentiores, qui de re Herbaria volu¬
mina reliquere, quos prae caeteris legendos judica¬
vi. Tradtavitde univerfali Stripium natura Ioan-
nes Coftaeus Laudqnfis. Aloyfius Anguillara, qui
ante Guilandinum horti Patavini praefedtus fuit,
placita fua compendiofe, & magno cum judicio
confcripta, in lucem protulit, fed Italis tantum.
Extant de hac Philofophia aliorum quorundam
eruditiflimorumfcripta, utloannis Thalii, Ioachi-
mi Camerarii, Eabii Colu mnae, Pro fperi Alpini,
qui de iEgyptiacis Plantis librum edidit, fed om¬
nes nominare fupervacaneum arbitror, cum qui
omnes fcire defiderent, Philofophos ac Medicos,
qui Bibliothecam Medicam ac Philofophicam ty¬
pis mandarunt, cohfulere queant. His adjungan¬
tur fcriptores varii, Poetae, Hiftorici, Oratores,

Imtits Co.
JUtU.

■dltyfiut An-

147

tam veteres, quam juniores,qui obiter mentionem
Plantarum faepe facientes, quippiam de viribus
aut natura earundem addere folent; fed maxime,
qui de compofitione medicamentorum fcripfere,
infpiciendi funt, item qui curationes affedtuum
corporis humani; qui de re culinaria, & cibaria,
inter quos Apicium & Athenaeum inprimis com¬
mendo r item qui de Agricultura, quam tracta¬
runt Varro, Cato , Lucius Moderatus, Columella,
Palladius, & alii j qui de Hippiatria, & fimilibus j
denique qui mifcellanea, adeundi. Quare fi quis
hos omnes autores diligenter attenteque legerit,
ac fingula annotanda in fuo Florilegio propriis lo¬
cis feu capitibus pofuerit, quo facilius memoriae
inhaereant, aut promptius, fi quando lubet, cun¬
ctae autorum fententiae reperiantur, is vere excel¬
lens in hoc ftudio evadet. Ad exquifite perfeCtam
Plantarum cognitionem nullum perveniet, quan¬
tumvis laboriofum, humanum ingenium. Infinita
nimis earum varietas, in forma, ufu, & caeteris ac¬
cidentibus: femper novi aliquid afferre videmus
fluvios, paludes, mare , montes, campos, valles,
arenam, parietes, faxa, prata,vineas, fylvas, incul-
ta,& ut breviter,Europam, Afiam,Africam,Indiafi-
que. Itaque fi ulla medicinae in parte magis Hip¬
pocratis fententiae veritaselucefcit,Vita brevis,
ars longa; fane in hac maxime, quae ad Medici¬
nam inprimis pertinet. Nolim tamen in fcientia
Herbaria, quemquam deterreat rerum difcenda-
rum multitudo. Quifquis in ea tantum proficiat,
quantum ad fuam fcientiam excolendam & exor¬
nandam neceflarium eft, nifi quis fe totum huic
ftudio tradere velit. Medicis haec Galenus: Medi¬
cus ut omnium Stirpium, (i feri potefl , peritiam habeat
conflo-, fin minus, plurium fit em, quibus frequenter uti¬
mur funt autem ipfarum genera , vel fi fic ea nominare
velisfdijferentia ha, Arbores, Frutices,Herba, Spina, &c,

C A P. X-VIII.

Florilegiurn quid ejus confidendi modus , ordo .

Q Voniam autem Elorilegii faCta eft mentio (fic
enim foleo libros appellare, quos alii colle-
(ftanea , nonnulli locos communes, quibus infcri-
buntur cundta notatu digna, quae ad rem hanc fpe-
(ftant, five ab autoribus, five ex aliorum obferva-
tione, ea didiceritis -, ut facilius tantarum rerum
multitudo & varietas obfervata in memoria ha¬
beantur , fi quando de re quapiam difputandum
eft) operaeprecium exiftimavi modum atque or¬
dinem locos communes componendi vobis prae-
fcribere , qui jam paululum hanc fcientiam degu-
ftaftis, atque eadem inefcati eftis. Nam prorfus
rudibus haec erunt inutilia, quae nunc dicam de
Florilegio. Libros chartaceos fex,aut feptem, aut
o<fto plurefve capite (prout vultis titulos exten¬
dere, ac diffufius obfervanda adnotare) ex viginti
quinque foliis conftantes ; quinterniones vulgus
chartariorum vocat. Ex iis fiat volumen , cujus
foliorum paginae facies, tam dextra, quam finiftra,
duabus per longitudinem interfecetur lineis, qui¬
bus medium faciei intercludatur, & tria loca di-
verfaejufdem magnitudinis conftituantur in utra¬
que paginae facie. Infcribcntur fupra in fronte fin-
gulis locis fui tituli, qui tres erunt, reiidto tergo
paginae omnis infcriptionis vacuo , donec frons
T 2 fcriptis

148 aAdriam Sbigelii, Ifagoges

fcriptis obfervatiOnibus repleta fit. Tunc enim, &
tergo eaedem infcriptiones infcribendae fuis locis,
& nova charta, fi opus, addenda. Volumen hoc in
tres partes dividatur: prima contineat, quas de
Plantis in genere dicuntur; altera fingulas Planta¬
rum fpecies compleCtatur : tertia quaeiliones, quas
tamen etiam poterimus, fi lubet, praediCtarum
duarum partium locis inferere, ad quos pertinere
magis videbuntur. In his tribus prius agendum hi-
ftorice , mox Philofophice , ut caufe omnium
quas inhiftoria enarrantur, doceantur: ficdifer-
tiffimus Theophraftus hiftoriama caufis lepara-
vit. Hunc autem ordinem in primis laudare de¬
beo , eo quod fi aliquis Commentarios de hac ma¬
teria exadtiffimos icribendi defiderio teneatur ,
ftatim paucis mutatis, eadem ferie cundta, quae
annotavit ,defcribere ac in libros congerere facil¬
lime poffit. Hinc quoque perdifficiles quaeftio-
nes, quae multorum autorum indigent teftimoniis,
quasque diligens examen requirunt, eodem ordi¬
ne liint tra&andae: ne dicendorum ferie in priori¬
bus libris (in quibus breviter opinio defimilibus
controverfiis animadvertenda) interrupta ,ledto-
ris mentem a propofita re avertant, ac in morofif-
fimatn Iedtionem deducant. A forma Plantarum
in tribus partibus femper incipiendum eft ■, deinde
ad accidentia deveniendum, quo nomine genera¬
tiones , affeCtiones, loca, vitae, ufufque compre¬
henduntur. Forma enim accidente nobis notior,
& notioribus nobis in hac Philofophia procedere
oportet.

C A P. XIX.

Tituli quales; quo ordine in locis Florilegiifcribendi.

T ituli vero primae partis Florilegii tales fere
fint, eoque, quo hic leguntur, ordine difpo-
nantur. Quid fit res, aut Philofophia Plantaria:
ejus antiquitas,dignifas, praeftantia,utilitas. Inven¬
tores , & in quot partes haec Philofophia divida¬
tur. Scriptores rei Plantariae, Graeci, Latini, Ara¬
bes-, & alterius idiomatis. SubjeCtum ejus, 8c quid
fit Planta. Ejus differentiae unde fumantur: quan¬
tum ab animali differat. De partibus Plantae pro¬
priis , communibus, earum definitione. Partium
fimilarium differentiae formales, & accidentales.
Partium diffimilarium communium differentiae ,&
earum partes aliae. Partium propriarum commu¬
nium diffimilarium differentiae. Plantarum divifio
in fumma quaedam genera. Quid Arbos, Frutex ,
Herba, Olus, Frumentum, Legumen, & ejufmo-
di. De Plantae aCtione, 8t ejus facultatibus. Plan¬
tarum generatio quot fiat modis; quae fponte, quae
& femine. Terra, locus, tempus anni, fydera quid
conferant ad generationem. Terrarfim locorum¬
que differentiae. Semen quomodo terrae mandan¬
dum , & quando. Quamdiu femen duret ut terrae
mandari poffit. Quo die 6 femine quaeque Planta
erumpat. Quae partes primum & femine prodeant,
&qua ferie omnes nafcantur. De Plantarum au¬
gmento, & perfeCtione. Defrudtuum maturita¬
te. De alimento, & excfemento. De fucco,Ia-
chryma, gummi, eorumque differentiis. Plantae,
quae aliis innafcuntur Plantis. De Vita, & q.uae lon¬
gioris, ac brevioris. Terra, locus, tempus, anni
fydera ad vitam quid conducant, De annuis Plan¬

tis , & perpetuis. Partes quae diutius in vita per¬
durent. De radice perpetuis. De caule, & ramis
perpetuis. Quae nunquam perdunt folia, flores,
fruCtus. Abortus; Monftra. Plantarum mutatio
in alias fpecies. Partium mutatio, foliorum , flo¬
rum, & aliarum partium. ContraCtio, apertio 8c
fimilia. Odores Plantarum quot: &quae odora¬
tae, quae, inodoras. De faporibus, & eorum diffe¬
rentiis. Quae faporem habeant, quae non, & qua¬
lem : Item paucis Plantis eundem faporem per
omnes partes diffundi, ut & odorem. Sympathia,

& antipathia. Morbi intrinfeci , & extrinfeci,
communes, proprii. Animalia quae in Plantis ge¬
nerentur. Quae aliunde genita noxam Flantis af¬
ferant. De interitu totius Plantae, & partis alicu-
jus. De cultura. Quae fine cultura vivere neque¬
ant : Item quid fint agreftes, & mites Plantae.
Arandi tempora. De foffione. De Rigatione. De
Stercoratione. De Tranflatione, & reliquis fimi-
libus culturae operibus. Infitio, inoculatio. Inftru-
menta ad culturam. Remedia ad morbos. Vfus
Plantarum in homine, & primum de alimentis, de
medicamentis. Facultates earumque diguotio.
Plantae quae totae, quo tempore ad ufum colligen¬
dae , & quomodo fervandae: tempus, & modus
colligendi ac fervandi earum partes: ad quae, &
alia pharmacopoeorum & unguentariorum oper^
pertinent , quae quifque in plura capita dividere
poterit, uti etiam ufum in brutis, atque inanima¬
tis. Materies quae fabris, quaeque igni conficien¬
do idonea: ubi etiam de caedenda materie. Tam,
enim varius eft Stirpium ufus, atque multiplex,
tam varia ufus confideratio, ut paucis verbis, ac
fummatim percurri nequeat. Quod fi vero quifi-
piam in reipub. literariae commodum libros de re
'Herbaria exadtiffime confcribere velit,atque ideo
quoque de caufis agere eorum , quae in hiftoriis di-
<fta funt, eum oportet fub iifdem titulis caufas an¬
notare , eafque poftea eodem fere ordine lingulari
libro recenfere,quod parvo cum labore facere po¬
terit. Secunda autem pars particulares cujufque
ftirpis traCtabit hiftorias, ac caufas: hoc eft for¬
mam ; tempus, quo feminetur, nafcatur, augeatur,
floreat; locum, quo gignatur; culturam, ufum, &
fi quas funt alia, quae non cunCtis plantis commu¬
nia funt, ea animadvertet, & eorumdem rationes,
fi perveftigari poliunt, fubneCtet. Ideo finguli lo¬
corum tituli fingulas Plantarum fpecies contine¬
ant , quarum multa extat apud veteres & recen-
tiores memoria. Tres ,quatuor aut quinque fpe¬
cies, quarum natura non admodum adhuc cele¬
brata eft, fub uno titulo comprehendat: aut uno
generico nemine, omnes fpecies quae fub eo con¬
tinentur. Verbi gratia,non opus eft lingulares,
ac proprios facere titulos de Fago, de Robore, de
Subere, de Ilice, fed uno nomine, nimirum Quer¬
cus , omnes intelligere, ac fignificare. alioqui cum
fit immenfa, & incredibilis ftirpium multitudo,
fecunda haec pars Florilegii in magnam nimis mo¬
lem excrefceret. Paucae admodum funt Plantae,
quae non ad aliquod genus reducuntur, feu nomen
habeant, live eodem careant.. Caeterum cum or- 0 ,i pg .
do,& ad do&rinam exaCtius tradendam ,& ad
memoriam plurimum conducat ; qualis ille in hac hayi *‘
fecunda parte, quae tam innumerabilem Stirpium
copiam amplectitur conftituendus fit » ut facile

tituli

in rem Herbariam > Lib. II. 14 9

tituli reperiantur, docendum eft. Video multos putant Hippocrates & Plato, Flantas omnes natu-
qui libros de Plantis particularibus in publiium ra agreftes cultu i<pqfittpu< 8 £, id eft, manfuefcere,ut
protulere (talis namque tenendus eft ordo, qualis ex Piraftro, Olea fylveftri, & reliquis difcere licet,
in libris componendis obfervatur) elementorum. In animalibus idem accidere autor eft Ariftote-
hoc eft literarum ordinem, quem alphabeticum les,qui in hiftoriaanimalium , & libroProblema-
appellant, dilexifle, Plantis, quarum nominum tum ficribit, efle nonnullas feras, quae nulla ratione
elementum primum A eft, prius politis. Alii a manfuefieri poflimt; ut leonem, pantheram. Porro
totius ftirpis formae differentiis ordinem fumentes cum Ariftoteles divifionem animalium in manfue-
in quatuor fumma genera eas dividunt, Arborem, ta & fera improbarit, quoniam ityitipa&g fbrma-
Fruticem, Subfruticem, Herbam; progrediuntur- lem differentiam non defignat, fimilis Plantarum
que a perfe&ioribus, & notioribus ad imperfedta, divilio haud mujtum laudanda. Magis autem per-
& minus nota. Sunt autem perfedtiores, notiores placet Andreae Caefalpini partitio, qui a fructuum
nobiliorefque Arbores Fruticibus, Frutices Cre- varietate horum generum divifionem fecundam
miis. Cremia Herbis. Nam has omnium imperfe- fumplit. Eft enim fru<ftuspars omnium reliqua-
<ftiflimae,utpote, quarum magna pars, aut flori- rum nobililfima,notiffima,ipfa denique Plantae
bus, aut fructibus, aut foliis, aut caule dettituatur. perfedtio, & ob quam magna ex parte quali a na-
Verum quam fit confufus, qui*a literarum ferie fu- tura conditae Stirpes videntur. Pulcherrimus fane
mitur ordo, norunt ii, qui multa faepe privatis qui- hic ordo, multumque cum Philofophiae legibus
bufdam fpeciebus indita nomina non ignorant: qui confentiens. Sed & a radicum differentiis non mi-
Plantas admodum natura dilfimiles conjungi hac nus utilis ordo colligi poteft, quam a frudtuum.
ratione vident: qui nil fere penitus, praster nomi- Etenim docebit Plantae partem, cujus contempla-
num communium elementa fic memoriae tradi tio faepe ab hujus ftudii amatoribus praetermitti-
non nefciunt: qui denique a Philofophiae praece- tur, quam quia non ita ut reliquae partes fub con-
ptis abhorrere hunc ordinem omnino confpiciunt. fpecftum cadat, fed terra occultetur, ea ratione
Laudandi fane funt, qui a fummis generibus ordi- frudtu ignobiliorem cenfent, minufque notam no-
nem fumunt quod nullus ordo pulchrior, ac pro bis. Prius tamen nota nobis radix efle debet,quam
memoria frudtuofior fit, quam qui a forma defu- caeteras partes, quod fit omnium Stirpium princi-
mitur. Summa haec genera in plures fpecies com-, pium, nec ulla pars communior omnibus. Verum
muniores diftinguuntur, donec ad infimas, atque quia de frudtuum & radicum differentiis fatis fu-
individua perveniatur.Theophraftus quoque hunc perque didtum eft, non erit opus ea repetere,ut ti-
ordinem fervavit: fi quidem prius de Arboribus, tulos hujus fecundae partis Florilegii recenfeamus,
mox de Fruticibus, deinde de Cremiis, tandem cum ex iis quivis in hoc ftudio paululum verfatus
de Herbis in Hiftoria tradtat: fingulaque haec ge- hos accipere poterit. Quod fi vero cuipiam novos
nera in , i. mitia, & clyp/a ,, i. agreftia par- titulos condere, difficultatem pariat, is libros Cae-
titus eft: femperque de mitibus, vel fi mavis, hor- falpini, quorum nunc Facilis eft occafio, perlegat,
tenfibus primum veluti magis notis, mox de agre- atque ex ejus ordine titulos tot quot velit de-
ftibus, tanquam minus notis. Vocat mitia, quas a ducat. Peregrinae autem plantae quarum pars ali-
nobis coluntur, ac noftra opera manfuefiunt cicu- qua, qua magis utimur, tantum cognita eft, fingu-
ranturque: agreftia vero, quae fponte fine ulla cui- lari funt titulo comple<ftendae,ne, qui praedidtum
tura proveniunt, nec facile aut unquam cicurari ordinem rumpere nolit, has negligenter omittat,
poflunt. Falfum enim eft in aliquot Stirpibus,quod

FINIS SE,CVNDI LIBRI.

T 3

ADRIA-

1JO

ADRIANI SPIGELII

BRVXELLENSIS

E P I S T O L &

Q V & D A M.

priam cordis, quam aliquando in publica anatome
auditoribus propofui, tecum repetes. Vale, Pata¬
vii, xvii Iunii cid idc xxii.

E P I S

T O L A II,

An cor Germanici Calaris cremari non
potuerit,& cur Morbo cardiaco
& veneno interempti figna.

AD EVMDEM.

Voties Vitas Csefarum perle¬
gis , quas Cajus Suetonius edi¬
dit , toties fcribis te admirari
ea , quse fcripfit de Casfaris
Germanici morte, fcilicet ejus
cor (cum corpus de more Ve¬
terum poft obitum cremare-

EPISTOLA I,

An Animal fine corde vivere poflit ?

Ad Perilluftrem Virum,

D. GVILELMVM SOHIERVM,

Amicum fuum.

; N coena nudiufquartus no-
bifcum ita locutus es mi
[ Sohiere : Quas ifta eft tam
i diligens eruditorum viro-
1 rum commemoratio ? quas
) digna vel Ciceronis com-
1 mentariis hiftoria,ut bo¬
vem fine corde vixifle nar¬
rent ? Subjunxi ego quod
inferre volebas, poteftne bos excors vivere ? Proh
hominum fidem! Poteftne, inquam, bos excors
vivere? Adferat quifque quod velit, immolante tur) comburi non potuiile. Ego profe&o, ut ve-
Cajo Casfare in tauri opimi extis cor non fuifle; rum farear, faspius de ventate hujus hiftorias du«
adjungat etiam in iis animalibus, quas exanguia bitavi, cum viderem cor non ex aliis conflare
funt, cor non inveniri: nunquam tamen mihi per- partibus, quam iis, quse cremari pofluntj carnibus
fuadebit cor ulli animalium quod fanguinemha- nempe, venis, arteriis,membranis, & pinguedine,
bet, unquam defuifle. Magna, inquies, Caji Cae- Sed cum ego quoque in alios graviffimos audlo-
faris au&oritas, magnumque teftimonium. Dic res incidiflem, Cajum Plinium, qui lib. xi, cap.
igitur fodes, inquis, quo avolavit ? quis id , dum xxxvi i Naturalishiftorias,cor Germanici Casfa-
bosma&aretur, abftulit? quis, dum immolaretur, ris cremari non potuifle teftatus eft: Scin Iaco-
eripuit aut arte, furatus eft ? an larium aut deorum bum Thuanum noftri temporis nobilem hiftori-
aliquis, quos ipfe Imperator tunc temporis coluit, cum referentem in bello, quod Helvetii inter fefe
idipfum eripuit? aut cor aliquo morbo confum- gefleruut pro religionum mutatione, Tigurinis vi-
ptum ante madationem opinari licebit ? Nullo dis, Zuinglium quendam fortiter pugnantem in
modo, inquam; fed copiofa pinguedine fua in primis ordinibus occubuifle: religioni, ut ipfe ait,
tauri vilceribus ita fuifle occultatum , ut omnino tributum a Tigurinis & qui cum illis ftabant, quod
exta immolanti Caelari , non autem diligenter cadavere flammis ab hoftibus tradito cor exuri
velut Anatomico perfcrutanti,noncomparuerit: non potuerit: ad ‘caufam aliquam, quam petis,
prasfertim cum animalia fanguineaquo pinguiora potius confugere fuicoadus, praefertim cum ve-
funt,eo quoque minus hocvifcus habeant. Ne- terum nonnulli & recentiorum expoftulaffe eam,
que id tibi mirum videri debet, cor in pinguibus & invenifle viderentur. Etenim Plinius ad duas
animalibus latere pofle: Annis enim fuperioribus, caufas videtur retulifle, quod cor Germanici C^-
plurimis in Theatro Anatomico monftravi, cor faris cremari non potuerit. Nempe vel ad mor-
ftruthiocameli tanta pinguedine obfitum, ut fa- bum, vel ad venenum. Negatur, inquit, cremari
cile Anatomse minus perito Imperatori fidem fa- pofle iis qui cardiaco morbo obierint. Negatur
cerepotuiflet etiam huic avi cor defuifle. Tanta &, veneno interemptis. Certe extat Oratio Vi-
enim eft ad vitam animalium fanguineorum cor- tellii,qua reum Pifonem ejus Iceleris coarguit, hoc
dis neceflitas, ut Peripateticorum Princeps etiam ufus argumento: palamque teftatus non potuifle
iis quas fanguine carent, cordi proportione re- ob venenum cor Germanici Casfaris cremari,
fpondentem partem aflignarit. Cor efle in omni- Contra genere morbi defenfus eft Pifo. Recen-
bus,qu£eid habent, quod ultimo moriatur, ex- tiores nonnulli id cordium proprietati adfcripfe-
perientia quotidiana monftrat, & in omni animali runt, cum conftet, in quibufdum corporibus hu-
corde vulnerato profunde vel ablato mortem illi- manis partem efle quamdam, in quam nil ignis
co confequi. Quapropter ut mundum fine fole poflit: ficuti de majori dextri pedis articulo Pyr-
conftituere naturas non licet: fic animal, quod rhi Epirotarum regis memorias eft proditum, qui
fanguineum eft, fine corde formari non poteft. corpore rogo de more abfumpto una cremari non
Quod clarius cognofces, fi mecumadio nem pro- potuit. Ego vero hic operaspretium duco iftas

Plinii

. EpiftoL e. x y i

Plinii caufas curiofius explicare, & indagare an
morbus cardiacus aut venenum ignis vim in. corde
tollere poffit, aut ejus fubftantiam mutare. Sane
prius eft explicanda oratio, ut ea debeat intelligi.
Equidem exiftimo temporis tradu horum- viro¬
rum corda cremari potuifle , fed longe diutius
quam alias folet igni reftitifle, ac fic fuperftitiofe
id fuifle animadverfum, aut hyperbolice a noftris
majoribus enarratum. Ita quoque de Salaman-
dra creditum fuit, canente Q^Sereno Sammo-
nico.

Seu Salamandra. potens nuSifcjttt obnoxia flammis .

• At Ariftoteles Salamandram per ignem ingredi
non exvifu, fed ex auditu prodidit; ut & Diofco-
rides : proculdubio quod caeteris animalibus ma¬
gis igni refifteret. Imo fi tantum ignis apponas,
aut carbonum acoenforum , quantum latis eft ad
comburendam & enecandam lacertam commu-
pem , vel grandiorem ferpentem , videbimus ei
vix quidquam noxae accidere, fed ignem potius
extingui: fed fi plures carbones accenfi addan¬
tur , fiatque magna flamma etiam Salamandram
comburi. Hoc quotidie obfervare unicuique eft
commodum. Idcirco Galenus lib. iv de compof.
medicam, fecundum loca, cinerem Salamandrae
praefcribit in medicamentis: & lib. de fimp. me¬
dicam. facult. Salamandram combuftam. Sunt
itaque de corde incombuftibili, ut de Salaman¬
dra hyperbolice fcripta. Quapropter inquiren¬
dum , quomodo cardiaco morbo & veneno po¬
tuerit cor Caefaris Germanici diutius quam alia
corda igni refiftere. Ego exiftimo copiam fan¬
guinis, praecipue vifcidi, lenti, mucofique & crudi
id pofle efftere quotiefcunque nimio opplentur
finus cordis tam dexter quam finifter, Nam fi in¬
ficias modum quo cadavera cremantur, id plane
reddetur probabilius. Etenim quando primum
omnes partes uruntur, externae prius cremantur,
inde internae. Itaque fi plenum id fanguine fit prae-
fertim vifcido, mirum efle non debet quod diu
igni refiftat. Inde patet caufa, cur a morbo car¬
diaco mortuorum cor non-tam cito , quam alio¬
rum comburatur; in eo enim morbo fanguis ex¬
ternas partes relinquens ad interiora repit, & ma¬
xime ad cor, Quod facile eo probatur, quia ex¬
teriores partes in eo frigeant, interiores caleant;
pullus quoque iis fint parvi & vermiculantes, &
priufquam adveniat paffio etiam intercepti. Prae
copia enim fanguinis in finibus cordis contenti
cum non poflit cor commode fyftoles & diaftoles
motu cieri, contingit fuffocari aegros, repenteque
mori; nili ipfis fanguinis miffione fuccurratur. No¬
tas funt hiftoriae ab hoc affedu mortuorum, quem
cardiacam fyncopen nonnulli appellaverunt, in
quibus venas cavas & arterias magnae truncus fan¬
guine concreto plenus fuit, qui alias in mortuis
concrefcere non folet. Ex iis enim incilis oblon¬
ga fanguinis coagulati pars unita extrahebatur.
Porro fluit hic fanguis ad cor & cordi vicinas par¬
tes, vel quia impellitur aut a frigidis aflfumptis,
aquas videlicet frigidae potu (a quo non pauci poft
valida exercitia vel aliunde calefado corpore de¬
repente funt extindi) aut ab exterius admotis,
ut quando menftruata mulier balneum aquse fri¬
gi dae asftatis tempore ingreditur. Congelatur ve¬
ro in vafis, vel quia crafluseft, vifcidus, lentus,

melancholicus; vel quia fitfupra modum refri¬
geratus ab internis & externis. Venena quoque id
faciunt; ut ob hanc caufam non fuerit a ratione
alienum, quod de Pilbne fufpicabantur, eum Cas-
farem Germanicum veneno fuftuliffe, contingit
enim id quoties fpiritus & fanguis in arteriis & ve¬
nis refrigerantur, & ingens ejus copia vas utrun-
que implet. His igitur de caulis fieri potuit, quod
cor nonnullorum difficulter potuerit cremari. Iftis
etiam adjungam ligna, per quas medicuscogno-
fcere poterit an qui mortuus eft a fanguine con¬
creto in venis, propter venenum fit mortuus, an
propter morbum. Venenum quod cito hominem
de medio tollit, profundum foifinum inducit; hoc
ingravelcentc excitatur quidem aeger, non rele
vatur: 11 'd tarde ad mortem properat. Quod fi
venenum ad tempus fuerit datum, paulatim con¬
globabitur & coalefcet fanguis, & cum omnia va-
la non obftruat, quasdam propter acquilitam acri¬
moniam apertet, ut propterea concretus fanguis.
t naribus prodeat, aliquando etiam ab ano extra-
hatur. Hi tamen , ut bene animadvertit Petr, Sa-
lius Diverfuslib.de Affed. partic. cap. iv, liqua¬
to hoc fanguine & proprio calore refoluto mo¬
riuntur. At quas a cardiaca fyncope communitor
mors fupervenit, longe alio modo accidit. Vale.

EPISTOLA III,

Incerto tempore Partus

Ad Inclytos Germanos in Gymnafio Pa¬
tavino LL. Studiofos.

H Nter eos fermones, qui in con¬
viviis Nobilium, & luris Medi¬
cinaeque peritorum hominum
adferri folent, animadverti fae-
pius quaefitum dubitatumque,
an Mulier praster feptimum,
odavum, nonum, ac decimum
menfes, alios habeat, quibus legitime foetus hu¬
manus in lucem prodire poffit? Vtilifqite omni¬
bus , ac gravis, imo & perdifficilis vifa haec quae-
ftio femper fuit. Nam fi praeter nominatos men¬
fes non fint alii, rede erit legibus imperatoriis fan-
citum , feptimo menfe natos poft patris obitum,
vel odavo, nono, atque decimo, legitimos tan¬
tum cenferi ddbere bonorum paternorum haere¬
des ; caeteros vero fpurios & exheredes: fin etiam
fpatio duodecim, tredecim, quatuordecim, quin¬
decim menfium uterum ferre mulierem pofle di¬
camus , reprehendendus tum Vlpianus, qui poft
decimum menfem editum nullum ad haeredita-
tem admifit; tum alii qui, fi forte contingat a pri¬
mo nuptiarum die, fexto menfe nafci infantem,
oppugnant pudicitiam honeftarum virginum &
viduarum; renunciant iis repudium, quas firmiter
credunt ante primum mariti congreflum ex alio
concepifle. Sed & perobfcura eundis apparet
haec quaeftio, tum propter fumtuam philofopho-
rum & medicorum contradicentium fibi autori-
tatem, tum propter mulierum & obftetricum Hi-
ftorias haud fatis ajiprobatae fidei, caufarnmque

Parttu tem¬
pus duplex:
Naturale:

Locus Hipf.

iji Adriani Sfigelii

varii temporis partus incomprehenfibilem natu¬
ram. Ego autem cum longe aliter de pariendi
tempore fentiam, atqui illi, qui hadenus quip-
piam de eo publicis fcriptis fenfifle videntur, fta-
tui, unica hac Epiftola meam opinionem, veftrum
quorundam jufliii parens, perfcribere.

Imprimis autem fcire convenit partus tempus»
aliud efle naturale, aliud praeter naturam, ante¬
quam utriufque temporis caufa proponatur. Par¬
tus tempus naturale illud appello, quod folet a
mulieribus utplurimum obfervari, quale eft, quod
terminum habet a feptimo menfe ulque ad deci¬
mum , forte etiam undecimum. Nam Arift. Hift.
de animal, lib. vii.cap. iv, ait, nonnullas muKeres
undecimum menfem attingere. Per menfes in-
telligendi funt ii, quibus lunae curfus complentur.
Sed non eft necefle, ut exadi hi omnes curfus
compleantur, veluti Paulus vefter lib. iv fenr.
tir. ix putabat, quando dicit natum feptimo menfe
. pleno ad jets trium liberorum acquirendufh prode (fe matri.
Sufficit enim interdum, ut hofce menfiura partus
attingant, vel ingrediantur. Ita Hippocrates in
lib. de feptimeftri partu inquit: Septimeftres autem
naftuntur diebus centum , & octoginta duobus & dimi¬
dio & infuper accedente diei particula. Si enim primi
menfis dies quindecim fupputaveris, deinde quinque men-
ftum dies centum quadraginta feptemac dimidium. In
undefexaginta enim diebus quam proxime duo menfes
per fii iuntur. His igitur fic habent ibus,adfeptimum, men¬
fem fiperfunt dies plufquam viginti, & eft tota fumma
dimidii anni una cum aliquantula diei parte ad partem
accedente. Neque computare oportet primum men¬
fem conceptionis integrum,fed mutilum,aut dimi¬
dium pro integro quandoque. Statuatur enim mu¬
lier, quas (exempli gratia) uno die, vel altero, ante
plenilunium conceperit , hujus quindecim , vel
lexdecim dies menfis lunaris, qui fequuntur ufque
ad novilunium, pro integro menfefunt reputan¬
di ; ita ut primus menfis fit quindecim, vel fexde-
-cim dierum; reliqui vero quinque, qui fequuntur
in feptimeftri partu , pleni effe debent viginti no¬
vem dierum cum dimidio. Septimus rurfus ut fit
integer atque plenus non eft neceffe: dummodo
excedat quindecim vel fexdecim dies; aut, ut lo¬
quar fecundum Hippocratem , viginti dies ha¬
beat , qui computati cum diebus quindecim, vel
fexdecim primi menfis, quo fada eft conceptio,
efficiunt integrum menfem qui fextus eft paucu¬
lis diebus fuperabundantibus, feptimi menfis ini¬
tium conftituentibus, quibus feptimeftris fit par¬
tus. Quod erat nobis clarius explicandum , ne in¬
cideremus in eorum opinionem, qui putabant fuf-
ficere pro feptimeftri partu; ut primus menfis con¬
ceptionis eflet trium ve! quatuor dierum; & fepti-
mus rurfus unius, alterius aut plurium dierum,qui¬
bus fit partus. Exempli gratia: Conceptus fit ali¬
quis penultimo Martii, qui in lucem edatur primis
diebus Septembris, hunc illi feptimo menfe na¬
tum arbitrabantur , & fic quinquemeftrem na¬
tum , prout loquuntur noftrae foeminae exadis
quinque menfibus fecundum ufum noftri Calen¬
darii cum pauculis diebus reliquis; vel, ut clarius
adhuc loquar, ctx die natum feptimeftrem efi-
le concludebant: quoniam ab eo attinguntur pri¬
mus menfis pauculis diebus ultimis, & poftremus,
qufipfis appellatur feptimus fuo initio , quinque

menfibus intermediis folaribus, aut lunaribus in¬
tegris.

Tempus autem praeter naturam illud ftatuo, Vnttrmt
quod ante feptimum, vel poft undecimum men- rm -
fem folet nonnunquam, etfi raro, contingere. In
hoc praecoces partus, qui ante feptimum fiunt, ab Pu at<!f> ,.
abortu diftinguendi funt; quoniam & hi iifdem
temporibus evenire putantur. Abortus eft imma- %«$*&(
turi foetus exclufio, partus vero maturi. Maturi- ummm
tatem foetus non illam intelligo , quae anguftis cir-
cumfcripta terminis, foetus humani fummam il¬
lam perfedionem continet,quam in foetu maxime
fano, & naturali tempore exclufo videmus; fed
quae latioribus terminis contenta id habet perfe-
dionis, quod fufficit, ut foetus in lucem editus fu-
pervivere per plures dies, vel menfes, vel annos
queat; etiamfi prodierit in lucem non integre con¬
formatus , fine unguibus, fine pilis, fine palpebris,
aut labris, aut auribus nondum disjundis; five fir¬
matis , vel in quibufdam partibus vix inchoatis of-
fibus; quali imperfedione folent laborare illi, qui
ante feptimum menfem, & in feptimo pariuntur.

Sic rurfus abortus non modo fecundo , tertio,
quarto, quinto & fexto menfibus accidunt; fed
etiam feptimo, odavo, nono, atque decimo con¬
tingere'queunt; ita tamen, ut illi abortus fint fe- Abortum*
eundum naturam, hi vero praeter naturam. Nam tu ff u ,b
qui foetus naturali tempore erat excludendus, hic rm™ 1 *
quoque naturali tempore poterat efle abortus an¬
te feptimum menfem: qui vero non naturali tem¬
pore partum expedabat ultra undecimum men¬
fem , hunc etiam exiftimo abortum polle appellari
in feptimo, vel odavo, vel nono, vel decimo
menfe fi excludatur. Porro quod quinto, vel fex¬
to menfe a conceptu partus eveniant vitales, do¬
cent hiftoriae non ignobiles clarorum virorum, qui
paulo antenoftra tempora floruerunt. Hierony
mus Montuus Henrici i ii , Galliarum RegisTin-
cernam novit, qui cum quinto menfe natus eflet,
nihilominus ad floridam aetatem pervenit. Car-
danus uxorem Petri Sormani, qui Mediolani vi¬
num Creticum vendebat, oftendifle libi feribit fi¬
liam Claram nomine, quae centum & fexaginta
odo diebus poft abortum mafculi quadrimeftris
Venetiis prodierat in lucem. Ferdinandus Mena
feribit haud abfurdum videri debere, fi quinque-
meftris partus vitalis editus fit apud Valentinos.

Apud Madriti incolas nonnullos obfervatum len¬
iit ex pudica matre, honeftiflimamque vivendi ra¬
tionem obfervante natum efle quinquemeftrem.
Francifcus Vallefius quinquemeftrem puellam re¬
fert fuo tempore duodecimum aetatis annum iu-
greflam fuifle. Sed exiftimo hofce quinqueme-
ftres natos fuifle omnibus menfibus quinque ple¬
nis , ita ut in fextum menfem ex perada noftra
fupputatione incidere potuerint. Sic Avicennas sextm.
refert libro nono de Nat. Animal, capite ultimo,
fexto menfe natum bene vixifle. Verum praeter
fimiles hiftorias, quas ex aliis autoribus, & viris
atque mulieribus approbatae fidei adforre poflum,
fuccurrit mihi, cum eflem adolefcens, me novifle
tabellarium quendam, qui erat dimidius pumilio,
quadraginta annorum , magno capite, literafque
ferebat ex Zelandia in Bataviam. Hic urbis Me-
dioburgenfis teftimonio publico omnibus com-
monftrabat fe fexti menfis initio editum, corpore
exiguum.

EpifioU.

'5 3

exiguum, & viribus ita debilem, atque offibus in¬
firmum , ut mater coada fuerit goflypio circum-
dudum ad frigora fovere, donec roburacquifi-
ff#iquomodo verit, quo poftet fafciis circumligari. Neque ha
^t 7 ri/ dl ' omDes hiftoria contradicunt autoritati Ariftote-
lis, qui lib, vi i Hiftor. de Animal, cap. iv, fcri-
ptum reliquit, foetum qui maturius quam fepti-
mo menfe prodit, nullo pado vitalem efte. Cum
enim id rariftime contingat in tanta homiuum mul¬
titudine, nafci nempe hominem fexto menfe,nun-
quam contingere Philofophus dixit, aut fane non
ydccimt- naturaliter, led ex accidenti. Similiter poft un-
jirmm &ui- decimum menfem natos vitales fu i fle multorum
quoque & veterum, & recentiorum narrationi¬
bus comprobatur. Autor ejus libri, quiHiftoria
philofophica infcribitur , & inter Galeni libros
fpurios circumfertur : Timaus , inquit^ duodecim
menfibus partum gejlari credidit: novem tamen eos in¬
terdum exifttmari, interdum (fi feptem, quia non fem-
per Jlatim a conceptione menfirua fupprimantur. Nec
videtur ab hac fententia Homerus abhorruifte in
Odyflea undecimi hifce carminibus, quibus Ne¬
ptunus Nympham alloquitur a fe compreflam.
Xdtpt yuvtq tyiAo-nflt, Tny.-znXoffiviS d\f ivicwrS
T ciyActoo TtKva,

L at are mulier concubitu, circumacto enim amo
Paries pulchros filios.

Vbi Euitathius yrc^^houiva J]j hiccurS interpre¬
tatur cvftTrz^tipofjUvz , id eft, anno exaflo, aut com¬
pleto. Sed Phavorinus Philofophus apud Agel-
lium vult fignificari afferto anno , r$n conferto: vel
/mu vet* annum Homeri temporibus non foifle duoclecim
mmqmntM. menfium, ut nunc; fed decem, ut olim apud Ro¬
manos Romuli tempore! & apud iEolas quoque
eonftat prifcis temporibus annum fuifle decem
menfium, Homerumque Poetam in iEolide na¬
tum. Verum duodecimo menfe naturaliter ho¬
minem nafci, quemadmodum opinatur Timaeus*
id folus partus frequcntiftimus, quiobfervatur in
multis regionibus a primis nuptiarum diebus , fa¬
tis redarguit. Nam femperfere cadit in nonum
ac decimum menlem , & pracipue in Belgio, ubi
mulieres videntur multis aliis plurimarum regio¬
num foecunditate antecellere. Sed quod praeter
naturam accidere quoque poflit, ut foetus prodeat
maturus in lucem menfe duodecimo, etfi nullum
adhuc habeam exemplum, non negabo. Quia ul¬
tra duodecimum menfem decimotertio, decimo-
quaVto, decimcquinto, prorogari aliquando par¬
tum , tum veteres, tum recentiores nobis narra¬
runt. Lex apud Britannos adhuc viget (qua eo¬
rum monftrat cautam bonitatem non incautam,
veluti nuper quidam fpedata eruditionis exifti-
mavit) ut maritus jubeatur prolem agnofcere,
haredemque habere anno poft aut amplius na¬
tam , quam ipfe ultimo ab uxore difcefterit. Pli¬
nius lib. vii, cap. v, Maffurms, inquit, autor eft
L. Papirium PrAt orem fecundo harede lege agente bono¬
rum poffcjsionem contra eum dediffe , cum mater partum
fe xm menfibus diceret tuli ffe, quoniam nullum cer¬
tum temptes pariendi (iatulum videretur. Cardanus
quoque patrem fuum decimotertio menfe natum
fcripfit. Avicenna,ut videre eft lib. ix de Animal.
narr 3 t,fide dignam mulierem decimoquarto men¬
fe peperifte foetum cum dentibus, & bene fuper-
vixifle. Ego quoque inmanuferipto codice, qui

apud me extat, legi Bellocatum hic Patavii ex-
cellentiilimum medicum aliquoties in publicis le-
dionibus narrafle difcipulis fuis, fororem erudi-
tiflimiViri Buccella: Patavini per fexdecim meri-
fes uterum tulifle, & cum omnes eam molam con-
Ctpifte exiftimarent, peperifte filium optime for-
matum.Omitto monftrofiores partus viginti trium
menfium, & duorum, imo etiam quatuor anno¬
rum, quorum mentionem fecit Hieronymus Mer¬
curialis in confiliis. Neque etiam hac reclamant Qumed»
Ariftoteli, quando dicit , qui diuturniore tempore c jff h ff t non
quam undecimo menfe nafci videntur, latere putantur: X/f.
latet enim mulieres horum conceptus initium , fi cum
ante inflatus fuerit uterus , ut fiepe accidit ,poft coierint ,
atque conceperint. Hoc enim principium e ffe fui conceptus
exi/limant , quod ftmile indicium attulit. Qua qui¬
dem Philofophum non ex fua fententia, fed ex
aliorum potius experimentis dixifle in verbis cita¬
tis manifelte apparet. Defumptus enim eft hic lo¬
cus Arift. ex libro de feptimeftri partu, quem alii
ad Hippocratem , alii ad Polybum autorem refe¬
runt. In eo enim hac leguntur: Caterum qua lon¬
gius , quam decem menfium tempus uterum geftare fibi
vifie funt (nam hoc fiepe jam audivi) ilU ipfe hoc modo,
quem dirturus fum , decepta funt. Mfitum uteri ftiritum
acceperint in feipfos, a ventre flatum exhibente elevan¬
tur ac intumefeunt, contingit enim hoc, videntur fane
mulieres tunc conccpiffe : praterea fi menfes non proce¬
dentes congregati fuerint in utero , (fi diutius manferint,

Jemper profluunt in'uteros, aliquando una cum flatu d
ventre, aliquando etiam calefcentes, (fi fane tunc quoque
in utero- habere mulieres fibi videntur, nimirum menfi-
bus non prodeuntibus, & uteris elevatis. Deinde aliquan¬
do menfes fua ftonte erumpunt, aut aliis fupervenienti-
bus d corpore ad uteros, & priores protrudentibus, (fi fla¬
tus egreditur: (fi multis jam Jlatim poft menfium pur¬
gationem uteri hiant, (fi ad pudendum vertuntur, (fi
tunc viris permixta ad fe genituram concipiunt eadem
die, aut omnino in paucis. Exiftimant autem inexperta
harum rerum ac rationum etiam illo tempore fe in utero
habuiffe, quando menfes non prodibant tffis,(fi uteri erant
elevati ac tumentes. Verum profedo decipere ute¬
rus inflatus potuit mulieres ignaras fignorum ve¬
rorum conceptionis; at gnarasiion facile. Nam
prater menfium fuppreffionem & ventris tumo¬
rem , adfunt adhuc alia figna conceptionis in ute¬
ro, rigor a coitu, pudendorumque ficcita^, & co-
ardatio, naufea , ciborumque foftidium. Quod
fi contingat, ut conceptionem aliquando prace- 1
dat tumor uteri a flatibus, 8t menftruis purgatio¬
nibus fuppreftis, hic tamen tumor folet evanefee-
re rurfus, antequam concipiat mulier. Cautiores
enim foemina animadvertunt ventrem detume-
fcere, & menfes corruptos, qui in utero conclufi
detinebantur, expurgari, & flatus prodire: Dein¬
de vel quinquagefimo, vel fexagefimo,vel feptua-
gefimo, vel oduagefimo die faltum foetus, qui
primus eft ejus motus, quando vitam accipit. Et
differt hic motus a motu uteri flatu aliove humb- Mowfotm ^
re corrupto diftenti; quod ille motus eft inftar
cancri incipientis moveri , ut referunt foemina
fuis pedibus veluti fe diftendentis,.non tamen mo¬
ventis fe de loco ad locum j at hic uteri motus eft
veluti fublatio atque depreflio , fi in loco perma¬
neat, vel de finiftro in dextrum, vel in contrarium
tranfitus. Quaraobrem prudenter Parifienfes ,'ut
V teftatur

naturalis de-
feftut qmn-

Incerti parttu
temporis cau-
Jk exfent en¬
tia aliorum.

154 Adriani Sflgelii

teftatur Gotofiedus, viduas approbarunt partam confueverint. Motus enim primus nonnullis tri-
decimiquarti menfis, propterea quod hasc apud gefimoquinto die evenitaliis utplurimum qua- .
mariti qui obierat propinquos, & haeredes vixif- dragefimo, quinquagefimo ,& longe tardius. Et
fet, diligenter ab horum uxoribus cuftodita, quae quid elt, quod vetat aliquem primum motum non
idcirco deinta&a ejus pudicitia poft partum te- citius, quam quarto, vel quinto menfe edere,,
ftimonium praebere erant coadtas.Nec debet ejuf- quando ea vis erat in femine,& propterea quoque
modi res nobis admodum nova 8c incredibilis vi- nafci fecundum communem circuitum duodeci-
deri, cum in aliis quibufdam rebus fimile quid mo, vel decimoquinto menfe. Nam Hippocrates
contingere videamus. Delinunt enim plurimis lib. 11 Epidem. dicebat : quidquid in feptuaginta
fceminis menftrua circa quadragelimum annum ■, movetur, in triplicitate perficitur. Hanc periodum
nonnullis, li hoc tempus exceflerint, circa qua- annuens lib.de alimento hunc in modum loqui-
dragefimum quintum ufque ad quinquagefirnum. tur. Adfigurationem files trigintaquinque -, ad motum,

Vitra hoc tempus nullam foeminam polle protra- feptuaginta ■, ad perfefiionem, ducenti fi decem. Alii "
here menftruas purgationes, prseter omnes me- tradunt ; ad formam, quadraginta quinque admotum
dicos teftatur quoque Ariftoteles. Nihilominus feptuagintafex 3 ad exitum, ducenti fi decem. Aliific ;
tamen Nicolaus MalTa animadvertit mulierem ad formam, quinquaginta ■, adprimum faltum, centum ■,
Venetam circiter fexaginta annos natam ex fe- ad perfettippem, trecenti, aliific ad difcnminam-
ptuagenario fene concepiffe puellam manibus & nem, quadraginta-, adtranfttum, ocluaginta-, adelapfum,
pedibus deftitutam. Tacebo Saram, &Elifabe- centum & quadraginta. Sed redte fubjungit: Non
tbam, quae anno aetatis feptuagelimoquinto con- eft, fi eft. quali vellet dicere hafce periodos faepe
ceperunt, ut facrae literae atteftantur. Sic juven- variare pro feminis natura 8c aliorum acciden-
cula quasdam in Belgio ex odtuagenario conce- tium viribus. Quadragelimo die conceptum maf-
pit, cum tamen mares poft fexagelimum, vel ad culi foetus multarummulierum experimentis difci*
fummum feptuagelimum annum non extendere mus primum fe movere, foeminei vero feptuage-
generandi vim credantur. Iam & in feminis gene- fimo; nihilo tamen fecius & foemineum aliquando
ratione, & annis pubertatis quanta varietas ?Fue- quadragelimo die moveri coepiflein mulieribus
runt virgines, quse decimo, atque adeo nono con- animadverti. Casterum penuria alimenti , quas
cipere potuerint. Nonnullis (quod in Germanias corporis foetus debilitat facultates, contingit vel
quibufdam regionibus freqilens eft ob otiofam Sc matris vitio, nempe morbo aliave caufa externa;
fedentariam vitam,praefertim apud Nobiles)anno vel foetus aegritudine, quam fibi ex pravo matris
decimofeptimo, decimoodtayo , decimonono , alimejnto, vel«copiofo nimium acquilivit. Nam
aliquando vigelimo fluere prius menfes' coepe- plurimis quoque morbis foetus in utero matris vxm
runt. Nafcitur homo fine dentibus,cum eos fexto, corripi polle, & veterum autoritate didicimus, & ZJmL-
vel feptimo menfe edere foleat ab. ortu j tamen foetuum diflectione fcimus. Memini me ante tri- »
cum dentibus natos fuifle,& apud Romanos Den- ennium Olmutii (quod Moraviae provinciae eft
tatorum cognomen adeptos, in veterum monu- Metropolis)accerfitum ad mulierem hydropicam,
mentis legimus. Sexcenta funt ejufmodi in rerum & quotidianis vertiginibus oppreflam, gravidam
natura, fi quis omnia enumerare vellet, in quibus tamen j qu$, cum prius ex certis lignis, & obfte-
reperiemus tempora amplis terminis circumfcri- tricum cenfurafe gravidam efle crederet, nono
pta. Sed jam ad incerti temporis partus caufam menfe praeterito, necalioquin fubfequente par-
veniamus, feu naturale illud fit, feu praeter na- tu, imo nullo faltu foetus, aut motu in utero per-
turam. cepto, & aqua ex matrice quotidie effluente, du-

Nonnulli inter eruditos exiftimarunt, quod ho- bitare coepit non modo de vita foetus, fed etiam
'mo ad coitum non haberet certum tempus, mul- de conceptione. Ego poft quaedam conceptionis
tiplici vi6tus ratione Uteretur, phantafiae, & variis ligna, quae fupra recenfui, eam mihi narrantem
animi perturbationibus obnoxius eflet omni hora fe exa&is circiter fex feptimanis aftaci fluvialis
atque tempore, propterea incerto tempore pare- (quem gambarum vulgus hic vocat) motum iu
re. Verum hae caufae nimis mihi videntur remotaej dextro latere in utero animadvertifle, parituram
quaero ego aliquam propiorem. Haec nulla alia dixi mafculum, uti cdnjiciebam, fed debilem: ac
meo judicio efle poteft, quam maturatio & per- nunc propter debilitatem aut non moveri foetum
fe<ftio foetus, qua; fit in incerto tempore, & variis in utero, aut debiliter moveri: motum ejus debi-
menfibus ob facultates corpus foetus gubernan- lem jam non commode ab ea pofle fentiri,propter
tes, vel debiliores, vel robuftiores. Facultas au- aquam in abdomine circa matricem circumfluen¬
tem debilis, vel robufta fit, aut ex femine, cui in- tem, qute motum foetus, uteri ad partes fenfibir
hteret tanquam in fuo principio j aut ex accidenti, les circumflantes non lineret pertingere ■, fufpi-
apti fcilicet alimenti penuria , ob quam nequeunt carique me tardiorem hunc fore partum, quod
ofla firmari, corroborarique adeo fpiritales, natu- foetus & debilis eflet, & pravo alimento nutrire-
ralefque partes, ut debito tempore, cum in lucem tur, atque idcirco ferius maturefceret. Nec fuit
prodire debet foetus, neque flectere movereque inanis hasc mea conjecftura. Nam quadragefima
fe in utero , neque lac fugere, ore ac naribus fpi- tertia feptimana, poftquam per quadraginta dies
ritum ducere queat, & fic nutriri atque augeri, continuos magna aquas copia per uterum exiiflet.

Quod autem in femine infit facultas citius, aut mafculus foetus in lucem prodiit. Qnodfiinno-
tardius maturandi foetum, li uterus bene fe habue- bis jam natis confpicimus asgrum corpufculum pa-
rit, ex eo manifeftum eft, quod illi foetus,feu maf- rum, interdum vero nil nutriri, nili vire^recolli-
•culi fint feu foemineis, qui maturius folent fe mo- gat: nonne fimiliter idem quoque nobis licebit
vere in utero, maturius quoque in lucem proferri opinari, foetuiob morbum pofle differri matura¬
tionis

EpiftoU. 15 ^

tionisfuae tempus , & exitus ex utero, ufquequo
debitam, confirmatis facultatibus particulas quaf-
que corporis gubernantibus, perfedfionem acqui-
fierit ? Videmus eos, quibus corporis potentias ro-
buftiores funt,citius quoque perfici ac nafci.Septi-
mo menfe natos foetus plerumque mares efle, fce-
minas raro minufque vitales. In pomiferis aut al¬
terius generis arboribus cernimus non omnes eos
frudtus, quorum uno eodemque tempore flores
veris initio arbor proferebat, fimul maturefcere
ac decidere: fed aliquos vel folis calore privatos,
vel ventis aquilonaribus expolitos, vel grandine,
aut nebula laefos, vel facultate attrahendi, & con¬
coquendi fibi alimentum languidos , diu adhuc
arboribus, poftquara alii deciderunt, inhaerere,
donec maturentur» Quocirca exiftimandum eft,
maturitatis foetus celeritatem vel tarditatem par¬
tum accelerare, vel tardare: caufamque, quod
foetus in lucem prodeat, non efle ejus magnitudi¬
nem aut inopiam alimenti, ut veteres nonnulli
fomniarunt, fed ipfam foetus maturitatem, feu ta¬
lem perfedtionem, qualis requiritur, ut editus in
lucem ore alimentum, naribus fpiritum capere
queat. Nam videmus multas matres minimos foe¬
tus parere, & tamen hofce magnum incremen-
. tum corporis crefcente astate acquirere: aliquan¬
do rurfus maximos foetus in lucem proferre, atque
etiam gemellos: deinde poft partum §t gemellos,
parvos magnofque foetus folo ladte, quod in ube¬
ribus generatur, nutrire, non dicam per menfem
unum vel alterum, fed per annum plufquam dimi¬
dium, quod alioquin fieri neutiquam poflet,fi mu¬
lier pareret, vel foetus ex utero exiret ob magni¬
tudinem fuam, vel alimenti inopiam. Etenim qui
fanguis fluit poft partum tanta copia ad ubera,
nonne ad uterum quoque fluere poterat pro nu¬
triendo diutius foetu? Porro qui fuperius caufam
incerti temporis partus retulerunt in coitus incer¬
ta tempora, varias vidtus rationes, phantafias, &
diverfos animi aftedtus, hac fua opinione decepti
funt, quod exiftimarint caetera animalia ftatuto
tempore parere, equam uno anno, elephantem
fecundo, & fic unum omnibus efle praefinitum pa-
kmbndi- riendi tempus ; quod falfum efle & ratio & autori-
tates °ft en ^ UQt - Etenim alia animalia pleraque
obfervatum eft hadtenus habere eandem caufam

F I

incerti temporis pariendi, cum homine commu¬
nem. Ideoque Abfyrtus Veterinarius praeftantif-
fimus, etfi equam undecim menfium curriculo,
decemque dierum uterum gerere fcribat ; Varro
tamen libris de Re Ruftica inquit: poft id tem¬

pus nafcuntur,fere inutilia & vitiofa exijlere. Sic Ari-
ftoteles elephantem biennio uterum gerere tradi¬
dit } at Strabo, Diodorus Siculus, Arrianus in In¬
dicis , menfes ut minimum fedecim , utplurimum
odfodecim. Eadem varietas & in canibus pbfer-
vatur. Nam conflat ex Ariftotele, canum alias
quarta, alias quinta, alias fexta anni parte uterum
geftare, eofque qui maturius in lucem prodie¬
rant , catellos pluribus diebus cascos permanfifle
qui-vero diutius in utero commorabantur, oculos
poft partum aperuifle: id etiam nunc ii venatori¬
bus, qui diverfas canum fpecies gubernant, in
ejufdem fpeciei canibus notatum eft. Sed & no- Dvd in ^ r
ftrae foeminae, quae cuftodiunt gallinas, quando- natibus ex -
que ova animadverterunt, poft omnes alios pullos dtl ^'
exclufos, qu« pullum ab incubatu continebant ita
immaturum, ut adhuc quinque, fex & plurium
dierum incubatu indigerent. Nec eft, quodquif-
piam hoc evenire ex inaequali ovorum incubitu
fufpicetur. Nam Iacobitas, quae prope Cairum &
Alexandriam habitant,hypocaufta habent,in quo¬
rum fornacibus multa ovorum millia uno eodem¬
que tempore tepido calore, & aequali fufcita-
to, cum boum ftercoribus ficcis accenfis, & li¬
ni ftipitibus menfibus Martii, Aprilis, & Maji ex¬
cluduntur; hique notant priores pullos prodire vi-
efimo primo die; fed deinceps alios fecundo poft
os dies nafci; alios rurfus tertio, quarto, nonnul¬
los etiam quinto, & tardius pofle, fi curiofius in¬
dagarent. Hic quoque in Italia, & ubique loco¬
rum obfervare licet ea femina, quae erucas pro¬
ducunt , filum fericum nentes, etiamfi omnia duo¬
rum vel trium dierum fpatio fuerint ex alvo papi¬
lionum exclufa, proferre nonnunquam fuos ver¬
miculos quam tardiflime, fcilicet poft menfem a
primis natis. Quamobrem fi castera animalia bo¬
norum pofleflionem, imo etiam regnorum haere-
ditatem hadtenus, ut homines adiiflent, incerti
quoque partus eorum tempora in hunc ufque
diem haud nos latuiflent. Haec habui, quae de mu¬
liebris partus tempore fcriberem.

I S;

TOMI

N D E X

S E C V N D I,

In reliqua S pigeeii opera.

- Bies,ii8.ejus cau-
dici fungus ad-
nafcitur, ibid,

|) Abortus duplex \
naturalis & prae¬
ter natura, iyj
[ Abfinthicw depelli
mufcas & taba¬
nos equis noxios, 108

,Abfinthites vinum, ibid.

Acacia alfera Matthioli Cythifi fpecies,
122

de Acanaceis, 131

Acanthium eti carduus, 131

Acanus, 131

Acerba inodora, « 141

Acerbus fapor, 138. unde, 140. cum
amaro milcetur, 138. frigiditatem in¬
dicat, 140

Acer fapor, 138. unde, 140. plerumque
cum amaro j ungitur, 141. caliditatem
arguit, 140.

Acetarium ad occidendum lumbricum
latum, 107

Acetum contrarias habet facultates, 139
Acidulas in Germania ufurpandi modus,
S 6

Acidus fapor quis, 138. unde fiat, 139.

frigiditatem indicat, 140

Acinus quid, 130. Pomi genus, . ibid.
Aconiti genera, 13 x

Aconitum lycodonutn, ibid.

Acorus ubi nafcatur, 141, ejus radix ge¬
niculata. IT7

Acria & ialfa excitant expultricem te-
ftium & vaforum aflxftentium faculta¬
tem, 13 6

Acris fapor, 138

Acris & dulcis fapor in Myrrhide, 138
Aduarius unicum lumbricum latum na-
fci ait, 99

Adamantis vires contra infomnia turbu¬
lenta, 41

Adeps leoninus^ 41

Aegyptii habent lumbricum latum, 104
Afianus notatus, 88

ffLmilius Macer, 146

JEtas quae requiratur in generatione
lumbrici lati, 98

Anates quatuorejufdemlumbrici, 104
Aetii opinio de materia lumbricilati,94.

de loco generationis ejufdem, 97
Aetio quid dovvu[/,la, 7 ©^,

101

Agaricum non effe in fubftantia vene¬
num, 37

flyejtot, quae TheophraRo, 149
Agitatorium,sA0mg/oi/ Gazas, 14 y

A’jcg»ijUwv quid, 120

Ala in plantis quid, 116

Albucum,Gazae,

Alcea, 128

Alexipharmaca, 137

Alimenta omnia dulcia, 144.
an nutriant, 144. medicamentofa om¬
nia,!^. quomodo in corpore noftro
mutentur, J43

Alimenti nomen quid denotet, 143. du¬
plex acceptio, 144

Alimento pauco nutriuntur infeda, 102
Alimentorum 'differentias,!^. inventri¬
ces ratio & experientia, 144

Alimentum cur & quomodo h lumbrico
lato devoretur & abfumatur,io2.103
Alimentum materia lumbrici lati qui-
bufdarn ftatuitur, 94

Alimentum plantarum ubi coquatur, 114
Alimentum quid, 134. de eo multa, 143
Allii efus per triduum contra lumbricum
latum, 107. fiiffumigio aer alteran¬
dus, io8.fuccus, venenum, 145"
Aloe inodora fere, 141

Aloifius Anguillara, 147

Alterantia occulta proprietate, 137
Althaea, 228

Alvi profluvio ejedus lumbricus latus,
101

Amara calida & ficca, 140. inodora,
140,141

Amarus fapor quis, 138. quomodo gi¬
gnatur, 140. caliditatem indicat,i4i.
odoris grati primordium, ejus
poteftas, ' 140

Amygdala* 130

Amygdali quando floreant, 114

Anagyris differt a-Laburno, 122

Andreas Caefalpinus, 121, ejus ordo in
libris de flirpibus, 147

Androfaemon Hyperici fpecies, 128
Anemone a ranunculo qui differat, 127.

ejus radix, 117

Anguria, 129

Animal fine corde an poflit vivere, 1 y o
Animalia exfanguia brevioris vitae , 99.
magna ex parva mole nafcuntur, 96.
magna pauca numero proferunt, par¬
va plura, 97. magnis an lumbricus la¬
tus annumerandus, 93. quaenam lum¬
bricum latum habeant, 89

Animalibus plantae comparandae, 1x4.
eorum ventri radix plantarum fimi-
lis, n y. in iis tempus pariendi mini¬
me certum, iyy

Anifi folia, 119

Anni conflitutionis vis, 6 3

Annorutp trium vel quatuor aetatem ex¬
cedere lumbricum latura non poffe
qui probetur, 99

Annus veterum quantus* 143

Anodynaquae, 13(8. in fanguinea arthri¬
tide, 77

Anthirrinum, 129

Antidota Tralliani ad arthritidem, 181
Antidotus Audoris ad podagram, 76.
Audoris ad femitertianam, 42. lum-
bricaria, 107

Antimoniutn praeparatum, 104. calcinati
vires, 38

Apes robuftiores ad duodecimum an¬
num perveniunt,99. extCrme^ffove-
niunt, 87. vita earum inter exanguia
longiffima, 99

Apicius de re cibaria fcripfit, 147
Apii radix, 117

Apios fpecies Tithymali, 124

Apoplexiae non valde accidunt lato lum¬
brico laboranti, 100

Appendices flirpium, u<S

Apulejus, 146

Aqua ad aperiendos meatus cutis & abf-
tergendas fordes, 41. ad peftem, &
hemitritaeam peftilentem, 43. pluri¬
ma in inteflinis reperta una cum tae¬
nia, IC2

Aquae Carolinae, 106. Eggeranae, ibid .
Graffignanas, ibtd. Sualbacenles, ibid.
Tetutiauae, y<S,ro6

Aquae potui indulgent qui lumbricum la¬
tum habent, 101

Aquarum thermalium vis in lumbrico la¬
to expellendo & occidendo,io< 5 , fal-
farum item ad eumdem ufum, ibid.
Aquifolium, f 130

Aquofus fapor, 138

Arabes lumbricum latum habent, 104.

qui de re herbaria fcripferint, 148
Aranea .freJov ALliano, 88

Arbores <*xwp7roj, 120. cachrin produ¬
centes,116 frondes cur habeant,ii4.
fruticibus perfediores, 149. magnae
ex parvo femine. 96. magnos frudus
ferentes, 97. mites ex frudu cogno-
fcuntur, 130

Arborum divifio, 129. earum brachia,

Argemone, 127

Argentum vivum, 107. additur unguen¬
tis ad lumbricos occidendos, ibid.
Ari radix coda alimentum eftj 144
Ariftolochiae radix uterum purgat,
Ariftoteles apodas quas aves vocaverit^
11 y. infeda, quas pariunt, vermem at •
coitu facere afferit, 87. latum lumbri¬
cum animal dixit, 93

Ariftoteli «Tptxpov quid, 102. contraria
lententia in lib- iv de Morbis^, ex¬
crementum duplex, 94

Ariflotelis libri duo de Plantis, 148. lo¬
cus explicatus,9 6. opinio de faporum
differentiis, 139. fententise de fepti-
meftribus & quinquemeftribus & un-
decimcftribus exempla oppofita,if2,

Armenii populi lumbricum latum ha¬
bent, 104

AiteraifiacurjwovoxAwv^-dida, 118
Artes pulcherrimas unionibus fimiles,

112. omnium ftudia difficilima, ibid.
Arthriticis quae noxia, 83. ab Arthriti¬
de qui fintimmunes, 72

in Arthritide qui morbi terminentur,72
Arthritis quid, 67. ejus fynonymia, &
definitio, ibid. improprie dida, ibid.
h ficcitate quomodo fiat, 71. a fimpli-
ci humore raro oritur, 70

Articulis innumeris confiat lumbricus
latus, 100

Articulus quid, 87. an ab internis caufis
exficcari poffit,7i- imbecillitas h qui¬
bus caufis proveniat, 67

Afcarides cito generantur,9y.nafcuntur
ininteftinicrafli parte inferiore, 97,
in inteftino casco equorum geniti, 88.
plures gignuntur, 97. tertiu^genus
lumbricoru,88.h Celfo omiffum .ibid.
Afcyron hyperici genus, 128

Afinus foetus finguios parit, 91

Afphodeli

INDEX.

Afphodeli radix,’ 117

Aftringens fapor quis, x 3 8

Athenaeus, 146

Athenienfes lumbrico lato Carent, 104
Xrpocpov quid Ariftoteli, 102

Avenae femen quale, 124

Averrhoes, J46

Aves apodes quae, 114

Avicennae prognofticum de lumbricis,
I0 3

Aurium tinnitus mulieri lumbrico lato
laboranti, 102

Auftera inodora, 141

Aufterus fapor quis, ±38. qui genere¬
tur, 140. cum acerbo numquam mi-
fcetur, 138

Autores veteres de re herbaria, 14y
Autumno ad juftam magnitudinem per¬
venit lumbricus latus in leucifcis, 195)

B Acca, 130

Bacciferas planta, ibid.

Bayeri cataplafma ad arthritidem, 78
fciseA ouiyi^, 129

Balnea artificialia , & naturalia pro ar¬
thritide, 80 quomodo adminiftra-.i
debeant, 81

Balneum alvi profluvium quomodo
cauflare poflit, 81. aquae dulcis pro
calida arthritide, 81. Au&oris pro
arthriticis, 79. in ufu ejus Germano¬
rum error, 80

Bateca, 129

Bilis ubi generetur, 63. ex ea teretes
lumbrici, 95-

Bitumen breviflimo tempore lumbricos
interficit, 107

Blattaria, verbafcum eft, 124

Blitum tricolor, 118

Boeotis innafci lumbricum, 104

Bombycum erucas, 87. papiliones, ibid.
Bos Cingulos parit foetus, 97. interdum
latum lumbricum habet, ibid.

Braflica acris & amara ,138. lac gi¬
gnit, 136. ejus filia, 119.

Pense, ibid.

Bulbi cur fibras fubtus habeant, ny
Bulbonaca, 12 y

Burfa paftoria, 129

Xi6

J Cados, 131

Caepae fuccus potus venenum eft,
Caefalpinilibri dePlantis,i47. opinio de
herbae & cremii fignificatione, 121
Calamus aromaticus ficcatus tantum
olet, 141

Calida in primo gradu, 134. in fecun-
do .'ibid. tertiori.quarto, ibid. urinam
an magis cieant, quam frigida, 135*
Caliditatem indicantes fapores, 139
Calidos fapores non omnes denotare
eundem caliditatis gradum, ibid.

Calidum indiget alimento, 102

Calyx florum, uy

Calor cum tenui materia, 140

Calore fit coricodio, 141

Calor innatus & fpiritus format ex pi¬
tuita animal, 9£

Campana peregrina, 126. caeruleae flos,
119

Canes paucis annis lumbrico lato labo¬
rant, 100

Cannabis femen, 108. herba ad mufeas

i'"'' Achrys pilula,
V-> Cados,

& tabanos aquis infeftos, ibid.

Cantharides ex cynorrhodi fpOngia, 11 6
Capparis radix grandis, 117

Capreoli in plantis quid, n<S

Caput & jecur fontes arthritidis, 69
Caput lumbrici lati ultimo mori, 100.

caudam primo confumi, ibid.

Caput papaveris, 128. radicis, 116
Cardamomum ad taeniam occidendam,
106

Cardiaci morbi efficacia in alterandis
cordibus ad refiftendum igni, iyi
Carduorum genera, 131

Carduus araeophyllos, 131

Carduus fullonius, 131. ftellatus, il8
Carnem generantia, 136

Carnes & oblbnia abfque pane mulier
lato lumbrico laborans comedebat &
quando, 110

Carnis abftinentia quando imperanda,
107. jus longum, 144

Carolus Clufius, 146

Caro pars plantae fimilaris, 114

Cartilago, 117

Caryocoftini eleduarii deferiptio, 74
Caryophyllorum genera, iay

Cafeus.veteratus mollis, 207

Caflavi, panes indici, 145-

Caflanea non eft quercus, 129

Cataplafma anodynum Pafchafii, 77.
contra lumbricum latum, 107. Galeni
ex cafeo, 82. pro tophis articulo¬
rum, ibid.

Cataputia minor, 124

Cato, 147

Cauda radicis, 116

Caudex arborum caulis, 114

Cauli quadrato qualis ordo folioru, 119
Caulis quid, 114. interdum florispedi-
culus, iry

Caulium differentiae, it8

Caufa conjunda arthritidis, 67

Caulae antecedentes ejufdem, 69. exter¬
nae, ibid.

Cauteria in arthritide, 73

Cedria occidit lumbricum latum, 106
Celli prognofticum de lumbricis latis,
103

Celfus duo tantum lumbricorum genera
enumerat, 88

Centaurii majoris radix dura, 117. mi¬
noris exigua; . ir8

Centaurium jacea eft, ia8

Ceratum exeellentiflimum ad tophos, 82
Cerebrum dicitur plantarum medulla
nonnullis, 11 y. juvatur odoribus*
Cerevifia quaenam vitanda, 4y

Cerrhus, 129

Chalcanthum, ejufque oleum, 104. pe-
riculofom fi propellendo lumbrico la¬
to exhibeatur, ibid.

Charaaeiris, ii<S

Chamaeleon albus an babeat pediculum
caulemve, 11 y. ejus radix, 106
Chamaemeli florum praeparatio, 40
Chelidonii majoris fuccus, 113. radix,
117
129

Chermefina purpura, 117

Chinae decodum in arthridide, 7<S. in
femitertiana, 40

Chondrillae etymon, 122. & Cichorei
p diferimen, 122,

%ov2?@r, 123

Chriftophorus ^ Cofta, 147

in Chryfalida mutari bombycum erucas,
87

ad Chyli quandam formatfl feducituf
pituita & capite deftillans in foetu, 97
ex Chylo conflare lumbricum latum, 97
Cibi quando in excrementa celeriter
mutentur, 103

Cicer legumen, 129

Cichorei & chondrillae diferimen, 122

Cicuta non eft quarto gradu frigida, 134
Cilices habent lumbricum latum, 104

Cingulum pro taenia accipitur, 9 3

Cinamomum ficcatum tantum olet, 141*
ejus cortex & matrix, 118

Cinara eft carduus, 13 i

Claviculae, x r £5

Clyfteres quales in lumbrici lati curatio*
ne damnentur, 10?

Colici doloris in femitertianis febribus
cauflae,yi. figna, ya. curatio, y3
Colicos dolores facit lumbricus latus,
103. teres etiam, 100. curatio eorum,

■ io?

Colicus dolor unde fpurii nomen ha¬
bear, y 6. ejus caufa, ibid. materia 8s
quomodo illa tranfeat in veficam, y7*
ejus curatio, ibid. fpecies hierae cur ia
iis vitandae, yy. itemque caetera pur-*
gantia, ibid.

Colo inteftino innafci lumbricum la*
tum qui medici fenferint, 9/

Colocynthis, 140,141. pellit lumbricum
latum, io4

Color radicum, 117,118 .foliorum, 118.
foliorum florum,119.feminum & fru¬
ctuum, 126. violaceus, izf

Coloftrati infantes qui, 9 8

Coloftrum purgat infantes nuper natos,
98

Columella, 146

Concodio omnis a calore,

Concodu difficilia quomodo deprehen¬
dantur, i4y

Coni & conaria quid, i 36

Conifer» arbores, ibid.

Confolidae quae herbae, i2t

ConftanjtinusCaefarnotatuSi 87

Convolvuli feu finilacis flos, 119

Convulfioni quomodo providendu, 10/
Corallina juniorum, to6. unde fic dida,
106

Cor dicitur plantarum medulla, ny
Cor Germanici Caef. an cremari non po¬
tuerit, 1 yo. minus femper eft in pin¬
guibus, ibid.

Coris hyperici genus, 128

Cornu cervinum cum meile lindum tae¬
nias pellit, to6

Cornu papaveris, 128

Corona imperialis Lilii genus, 127
Corporis pigrities fignum lumbrici lati,
ioi

Corpus gracile fit lumbrico lato labo¬
rantibus, IOI

Corpus radicis, 11 6

Corroborantia articulos, 7y,7p

Cortice, quaenam partes veftiantur, 11 y
Cofta plantaginis, 113

Coftus ex aqua calida ad occidendum
lumbricum latum, 106

Cremium quid, 120- herba perfedius,
149. fignificatio ex mente Caefalpini,
121

Crines, ii<S

Crudi fecci qui, 144

Cucumeri-pepo, 129

Cucumeris femini fimilia parit lumbri¬
cus latus, 99

j Cucumerum genera, 129

X Cucur-

✓

Cucurbita? 129 \

Cucurbitinus vermis Arabum, 89,91.di¬
citur lati articulus efle, 90, pro lato
quibus fumtus, 88

Cucurbitulae in arthritide, 73

Culis principium vermis, 87

Curatio arthritidis,73. lumbrici lati dif¬
ficilis, 103. neceflaria, 103. ejusduo
genera, 104

Cutis five membrana plantarum, 113
Cyanus jace® fpecies eft, 128

Cyclaminis radix, 117. uterum purgat,

*37

Cyperi genera, 123. radix, 117

Cyfthi genera, 132

Cy thifus inter frutices, 122

A EiufyoAss^avov quid, 121

Deliria quibus non valde accidant,

100

Dentaria nodofa, 116

Diafcordium Francaftorii, 42

Differentia arthritidis,dy^inter figna la¬
ti lumbrici deteretis, 100

Digitalis flos, 119

Dioclis verba citata, 144

Diofcorides cur chamaeleonem album
«jmwAov vocarit, ny. ejus libri, 146.
ejus Malabathrum line radice effe fal-
fum putat au&or, 11 y

Difcutientia in arthritide, 79

Diuretica, 13 y

Dolores fedandi poteftatem qui tollant,
102 . fedantia,

Dononicum, 131

Dracunculus /Eginetae eft animal, 93. in
carduelis coxa inventus, 96

Dryopteris dulcaberba, 138

Apu?, 116,129

Dulces quafdam radices venenolas efle,

Dulcia nutriunt nos, 144. caliditatem in¬
dicant, 139

Dulcis fapor,i38. unde, 140, ctfm acer¬
bo miicetur, 138. non indicat excef-
fiim caloris primi gradus, 139. ejus
cum pingui diferimen, 140

■p Lephas Angulos parit foetus, 97
X-^E“Aixsy, 1x6

iTApiv^ws- m folis inteftinis nafei, 87
E‘Apv5s6oTOvov quid, 106

i'Ky.iy'% quid, 87

Emolliendi vis unde, I3y

Emplaftrum Fallopii anodynum, 78
E w »-nijw« quid Graecis, 87

Epilepfi® non valde accidunt lato lum¬
brico laboranti, 100

Epithymi Attici vis, 137

E^jWtpaAn* medicamenta, 107

Eq-ia Angulos foetus parit, 97

Equi laborant lumbrico lato, 89. eorum
vermes cucurbitini, 93. quomodo il¬
los defendant Pannonesa mufeis &
tabanis, 108

Equifetutn, 126

Error in topicis arthritidi applicadis, 71
Eruca vermis eft, 87. ejus foetus in femi¬
ne poAtio qualis, 96

Efchoratica, 134

EfulafpeciesTithymali, 124. 4 Linaxia
quomodo diftinguatu r, 123.radix ejus
ad lumbricum latum valet, 104

INDEX,

Evacuantia occulta proprietate, 137
Evacuatio aliqua fupprefla podagram
caufat, 68

Eu A x) Sc vxwA^xifls non funt fynonyma, 88
Evocas & 139

Euphorbium ad lumbricum latum, 104
Exanguia brevis vitae, 99

Exafperantia quae, 13 y

Excrementum Ariftoteli duplex, 94.1x111-
ter i a lumbr i ci lati, ibid.

Exercitia moderata, 108

Experientia facienda in fano corpore,
monftrat alterantes facultates, 142.&
nutrientes, 144. & occultas qualita¬
tes, 143. quomodo fiat,142. Au&oris
in radice filicis, 106

Ex fpeciebus femitertianae pr®didio,z7
Externa remedia pro lumbrico lato oc-
' cidendo, 107

P Aba legumen, 129, laxavit patris al-
E vum, 143. facilius aliqui quam ova
concoquunt, I4y

Fabius Columna, 147

Facultas expultrix cur ad inteftina po¬
tius,quam alio humores propellat, y 1
Facultas plantis duplex eft, 13 4,13 y. pri¬
ma qu®, 134.fecunda,i 3 y. tenia,ibid.
Facultatis alterantis primas fecundaeque
gradus, 134

Facultatis plantarum indagandae ratio,
137

Fagus, 129

Fames canina Agnum vermis lati, 10x-
cur hoc laborantibus illa fuperveniat,
102

Febre femitertiana laborantibus cur &
quibus conveniat vinum, 44. tertiana
laborantes quando cibandi, & quo¬
ties in die, 4y. & quibus horis, 46
opiata vitare debent, 4 6. & fpecies
hierae, yy

Febrem nullam. Ave Atbenigna.Ave ma¬
ligna , requirere venaefe&ionem, 31.
omnem non efle cum pulfu inaequa¬
li, 61. quartanam nonnumquam Aeri
ex bile,64. femitertianam omnem re¬
quirere venaefe&ionem, 31

Febres inAgnes non valde accidunt ae¬
grotanti ex lumbrico lato, 100, inter¬
mittentes quando periculoi®, 103
Febres femitertianae exquiAtae & non
exquiAtae, 4. intermittentes quoque
efle, 3. propriae & impropriae,2. fpu-
riae, 2. ubi putredinem luam omnes
habeant, 8

Febresfemitertianas anno cioidcxxi
in Italia fuifle frequentes, 1 y

Febres <p9ivM^eif, 23

Febribus femitertianis aer qualis conve¬
niat, 44. deftillatum longum cur non
conveniat, 44

Febricitantibur & lato lumbrico labo¬
rantibus qualia medicamenta conve¬
niant, xoy

Febrilis materiae motus unde flat, 63
Febri femitertiang quinam populi magis
minufque obnoxii , & quo tempo¬
re, 22. & quaenam aetates & fexus, 23
Febris continua periodica exquiflta an
dari poflit, 4

Febris longae Agna, 27

Febris qualis mulieri lumbrico lato labo- |
ranti, 101 |

Febris quotidiana quomodo ^ duplici j i

tertiana diftlngtiatur^ 21

Febris femitertiana an bonum corporis
habitum invadere poflit, 14. an At
fymptomatica vel primaria, 12. cur 4
paucis medicis animadvertatur, 22.
cur detur Ane jecoris affe&ione, 63,
vera primi ordinis, 2. fecundi ordi¬
nis, 2. unde habeat nomen, 1. unde
horrida dicatur, x

Febris femitertiana quomodo diftingua-
tur, 4 tertiana continua, 17. a tertiana
flmpiici, i 8.4 tertiana duplici, 18
Febris femitertiana clyfteres quales po-
ftulet, 39. Purgationes quando pe¬
tat, 36. quaenam requirat Venaefe&io¬
nem, 32. &feqq. quantum la 11 guinis
extrahendum, 34. fanguifiigas an, 8:
quando concedat, 34. fcariticationes
an ubi, & quando adhiberi permittat,
34

Febris femitertianae quatuor fpecies, 2
Febris femitertianae caufla antecedens
pofterior, 14. caufla externa qu® &
quot, iy. crifes & judicationis modi,
2 y. curatio cur nec a Galeno nec alio
quopiam e veteribus fuerit tradita,31.
materia ubi generetur, 14. ejus motus
unde flat, 63. minoris typus, 19. pa-
roxyfmus quamdiu duret, x. pradi-
dio ex regionibus, atatibus & anni
temporibus, 2 7- fecundi ordinis Gal.
& magni hemitritai barbarorum ty¬
pus, & qua in eo notanda, 18. Agna
ex quibus fontibus fumenda, 22
Febrium quartanarum locus, 10. femi-
tertianarum longe durantium Agna,
27

Fernelius notatus, 68,69

Fibra quid Theophrafto, 113, illi vena
affimilata in plantis, 113

Ficui frudus Ane flore, 1x4

Ficus infernalis, 128

Ficus fru&us cito per alvum tranflt,i44.'

radix, 1x7

Figura caulium, 118. foliorum,i 18. fo¬
liorum florum, 119. radicum, iiz.fe-
minum & fru&uum, 120

e Figura vires plantarum noncognofci,

x 3 8

Filicis laus & virtus, 10 y. an At fufpeda
mulieribus, 106. radicem dulcem ha¬
bet cum adftri&ione, 106. in ejus af-
fumtione quae diaeta At fervanda, 107
Filixflore& femine caret, ixy

Flatulenta non augent femen, 136
Florentes plantae infpiciend®prius,i32.

ex Flore quae herbg cognofcantur,i2i
Flores non ob frudum dari ftirpibus,ii4
Florilegium quid, ejufqueconficiendi
modus, 147. tituli, 148

Floris ftamina, ftilus, folia, umbilicus,
116. ejus nomine quid denotetur, 119
Florum differenti®, 119. papilionacei,
119. partes, iry. partes diverfs in
foliis, 142. pediculi interdum caules,

11 y. ufus in plantis, 132

Flos Aphricanus, izf

Fluxio a capite & jecore quomodo fiat,
68

Fluxionis imminentis figna, 69

Foeniculum totum calefacit, i4r

Fcenumgrascum trifolium eft, 122

Foetus motus quomodo differat 4 flatu,
I 1^3. multis in utero morbis obnoxius,

Foreftis unguentum pro arthritide, 79
Foetida ad uteri fuffocationem, 142
Foetida

foetida cujus temperamenti, 142

Foetus maturitas quae, 1 j2. in utero Jac
fugit & quomodojpq.an ei innafcatur
lumbricus latus, 98

Folia ad quid plantis data, 114. ex qui¬
bus partibus conflent, iift eorum
differentiae, 118. partes propriae, 116
Folia florum quae, 11 6. eorum differen¬
tiae, 119

cx Foliis quae plantarum geneta cogno-
fcantur, « 121

Forma plantae quid Audorijirj. cuique
plantarum fpeciei proprianto, ea pri¬
mum difcenda, ibid. laepius infpicien-
da, 132. ejus diverfitas ^partium va¬
rietatibus, 113

Frigida in primo , fecundo, tertio gra¬
du, 134. valde inimica lumbricis,104
Frigiditas& ficcitas in tenui materia,140
Frigiditatem indicantes fapores, 139
Frigidu aquofum facile congelatur, 99.
nullum in quarto gradu cognitum au-
tori, 134

Frigus a calida materia quomodo oria¬
tur, 68

Frudum quae ferant fine flore, i 14
Frudus nomen quid fignificet, 120, dif¬
ferenti^, 120* partes, 116. umbilicus*

• ’ 116

. cxFrudu quae ftirpes cognofcaritur,i2i
Frumentacea, 124

Frumenti genera, ibid.

Frutex quid, 120

Frutices trifolii, 122

de Fungis Clufii liber.

Fungorum venenum, 137

Fungus abietis, 116, quintum plantarum
genus, 121

G Aleni liber introdudorius citatus,
89. explicatus } 87.de fimplicibus,

Galenus cum Theophrafto conciliatus,
latum lumbricum pro animali agno¬
vit, 93

Galeopfidis flores, 124. floru folia, 119
Galla in foliis quercus & falviae, 116. in
Ledo alpino Clufii, 11 6

Garrias ab Horto, 147

Gafpar Bauhinus, ibid.

Generatio lumbrici lati qualis* 94
Geranii genera, 128

Germanorum 88

Tfc h-n^e, 87

TiypSquid, k^O

Tinfy quid, 98

Glandiferae arbores, 129

Glans qualis frudus, 130

Gluten ad glutinandas plantas in florile¬
gi 0 » i 33

Glutinantia, 137

Glycyrrhizae contrariae facultates, 139
Gradus temperamentorum in plantis ut
cognofcantur, ibid.

Gramen unde dicatur, 124. ejusfpecfes,
ibid.

Graminis vulgaris radix, 117

Grammaticis quid cxwA»;xej & rxwAtfxi*,
87

Granum tindorum, 117

Gratiolae herbae vis, ioy

Gravidae falfafigna, 101,102

Gravidis an noceat filix, 106

• H.

H Ederae floris vires, 141

Heliotropium, * 131

Helleborus pro lumbrico lato, 104
Hemitritaeus, vide Febris femitertiana.
Hemerocallis, , 129

ad Hepar afcendit lumbricus latus, ibi
Herba p^alyfis, 124

Herba, quid, 120,121

Herbariim ufus multiplex, 134

Hefmodadylatae defcriptio, 74

Hermodadyli quando ufurpandi in ar¬
thriticis, ibid.

Hermolaus Barbarus, 146

Hefperis, 125-

Hieracii genera, 123

Hieracium flore purpureo, ibid.

Hieronymus Tragus, 146

Hippocrates citatus, 87, ij2. explica¬
tus, 98. duo lumbricorum genera no¬
vit, 88. quid intelligat per ramentum
inteftini,89. latum lumbricum animal
dixit, 93

Hipocratis opinio falfa, 149

Hiftoriae memorabiles, 80,91,101
Hirudo aculeatum os habet, 90. vermis
eft, 87

Hiuccse indicas plantae vis memorabilis,
144

nr Homine nafci lumbricum latum 6c
quando, 98. diutiflime is vivit, 100
ad Hominis aetatem an perveniat lum¬
bricus latus, 99

Homo omnium finis, 134

Hordei femen, 124

Horti hyemales quomodo parandi, 133
Humedantes fapores.

Humedantia in quibus febribus & quo¬
modo fint ulurpanda, 39

Humida,quae,i3y.facile piitrefcunt,i44
Humidum aquofum facile corrumpitur,
99

Humor plantarum, 113

Humore dulci & pingui ali lumbricum
latum, 100

Humorum mixtionis duae fpecies, 6.pu-
trefcentium in febribus loci plures an
unus, 6,7

Hyacinthi genera, 127

Hyacinthus cOmofus albus, 127. indi-
cus^ ibid.

Hydropica fada mulieri lumbrico Ia-
ro, 103

Hydropici ventres cur fiant & lumbrico
lato, . ibid.

Hyeme confumitur lumbricus latus in
leucifco, 99

Hyofcyamus non eft frigidus quarto gra-
du, 134

Hyperici genefa* 128

Hyffopites vinum, 108

i. i

TAceae genera, 128

J-Iacea montana Dalechampii non eft
jacea, ibid.

Iacobus Dalechampius, * 146

lacobus^bernaemontanus, 147

Ibifcus, 128

Ithoovyxgtjima, 14 ?

Iefminiflos, 114

Ileum inteftinum eft locus generationis
lumbrici lati, 101. in eo etiam ple¬
rumque degit, 9 8

I Ilex coccigera, i i?

Jlex quercus genus^ _

Inappetentia lumbricis teretibus labo¬
ranti accidit, ioi

Indicationes curativas & praefervativae
arthritidis* . 73

Indurantia medicamenta; 135-

Inodora nullam qualitatem manifeftam
indicant, 140

Infeda brevem vitam habent, 99. pauco"
alimento indigent,102. ex animalibus
fixi generis procreata vermem faciunt*
87. fanguine carent, ibid. vermes di¬
cuntur, &C cur, ibid. quaedam pariunt
fui fimile animal* 95)

Infedorum obfcura nomina veteres ver¬
mem expofuerunr, 87

Infipida polliint effe frigida in tertio
gradu, 139

Infipidus fapor, 138. unde, 140

Intemperies caufa proxima arthritidis,
6 f

Intcftina divelluntur ^ lumbrico lato*

i 100

in Inteftiriis tenuibus generari lumbri¬
cum latum, 97

Inteftinorum genera duo, 97. interior
tunica an in lumbricum converti
queat, 94. lupinorum praeparatio ad
femitertianam, £3. ramentum quid
Hippocrati, 89

Iutybacea; herbae, 122

loachimus Gamerarius* 147

Iohannes Coftaeus, 147. Ruellius, 146.

Thalius, 14/

Iridis gen.era,i26. radix geniculata, 117.
radix ficcata plus olet quam viridis,
141. tripolitanae flos* 12 6

Iridi frudus fine flore* 114

Iris ubi nafcatur, i 10

Iuglans cachrin fert, 11 6

Iulius Caefar Scaliger, * 149

Iuncus, 123. floridus Matthioli eft cy-
perus rotundus audori, 123. odora¬
tus, ibid. triangularis, ibid.

Ius carnis longum, 44

K «)C0<?p*,

KUHSpsVfACt,

Kctvjnpoi, quid,
Kotfvov,

K «&c Arabum,
& Kesr?*
KAeW©-- quid,

K ox,x@* t
KoAohuvJtj,

139

114

142

130

I2J

120

117

229

L Acertae in inteftinis genitae, 88
Lac gignentes herbae, Polybo quid,
94. ex mammillis fubtrahit lumbricus
latus, & cur, 102. filicis ufu redditui
mammillis quod erat fubtradum,106.
in utero matris fugituri foetu, 94.pu-
tum quibus praeberi debet, 107. pur¬
gans infantes nuper natos, 98

Ladariae herbae, 124

ex Lade clyfter, 107

Ladis boni indicia, 98, ejus efu affici la¬
borantes lumbrico lato, 16 r

Laduca cum oleo & aceto utilis, ibid.

lac in mammis profert, fylveftris,ia4
Laevigandi vis unde, 1

Lagopus trifolium dicitur, 122

Lamium, 123. verum Plinii* 118

X 2 Lanionum

Lanionum obfervatio de lumbrico lato,
97

Lapidi Lazuli vires contra febres femi-
41

ri 3
102
129
116
129

tertianas.,

Lafer,

Laflitudo corporis continua cui,
Lathyrus,

Ledum alpinum Clufii gallam fert.
Leguminum genera.

Lenientia in arthritide biliofa,74.in me¬
lancholica, 75

Lens legumen, 129

Lentis paluftris radices, 1 iy

Leonardus Tucchius, 146

Leucacantha, eft carduus, 131

Leucilci quamdiu lato lubrico laborent,
100. quando hic in illis generetur,99
Leucographis, eft carduus, 131

Leucoji defcriptio, i2y

Leucojum bulbofum Theophrafti, 125",
126. Fuchfii, 125"

Lien unde accipiat colliquationem , 64
Lignum eft medulla caudicis, 11 y

Liliafphodelus, i2y

Liliigenera, i2y. radixbulbifera, n<S
Lilium Perikum j ibid. rubens bulbo¬
fum, 116

Lini & linariae genera, 123

Lithofpermon, 129

Lixivium cum oleo datur contra lumbri¬
cos, 106

Locus intra venas quis, 7

Locus putredinis extra vafa quotuplex,8
Loti genera, 122

Lucretii fatva vermina, 88

Lumborum dolores in febribus unde
fiant, 28

Lumbrici lati articuli, 90. caput, ibid.
corpus, ibid. defcriptio, 89. longi¬
tudo, ibidt

Lumbrici teretis figura cum ex pituita
in animal tranfit, 9y. generatio, 9y
Lumbrici teretes quatuor in trunco veng
portae inventi, 90. una cum primo
ftercore excernuntur & pueris, 98.
terreni, 87. aculeatum os habent, 90.
vox late fumta, 87

Lumbricorum tria genera, 87

Lumbricos occidentia medicamenta,ioy
Lumbricum latum una cum primo fter¬
core excernunt pueri, 9 8

Lumbricus animalium exaguium maxi¬
me dearticulatum, ioo. inanimalium
inteftinis nafcitur,87.vermes terrenos
fignificat, 87. vermis eft, ibid.

Lumbricus latus an fit animal, 93. cur
difficulter congeletur, 100. aut mo¬
veatur, iox. cur non facile curetur,
ioy. pilulis ex diaturbith cumrha-
barbaro, itemque ex hiera Ruffi eje-
6tus, ioy. rotundus vel planus, &8.
fponte provenit, 93. unicus nafcitur,
97

Lumbricus teres dicitur aliquando eA-
pvg, 87. in tenuibus inteftinis gene¬
ratur, 97. inteftina perforat, 90
Lunaria laphanites, i2y. regia, ibid.
Lupinus, 129

Luta naturalia pro arthriticis, 80

Lyco&onum aconitum, 131

-Lyfimachia purpurea trifolia, 118

M Acies lumbrico lato laboranti un¬
de, 102

Malabathrum non eft fine radice, 11 y

INDEX.

128

Mali punici deco&um, 10 6. radiculagf
ibid.

Malvarum genera, 128

Malum granatum, 130.pomi genus. ibid.

ibid.
II7

punicum.

Mandragora,

Marcellus Virgilius, 1415

Marrubii flores, 120

Martagon lilii genus, • i2y

Materia lumbricorum duplex, 94. pro¬
pria lumbrici lati, 9y.faporum> 139.
140.

Matrix ligni, 11 y

MatrhiasrObelius, 14 6

Maturitas foetus qus, 1 y2

Meconium, 98.113

Medica, 122

Medicamenta fufpe&a in lumbrici lati
curatione, 104

Medicamentum quid, 134

Medici qui requirunt pituitae copiam in
generatione lumbrici lati, 9 6

Medicorum communis error in cibatio¬
ne aegrorum, 4y

Medium Diofcoridis viola di&a, i2y
Medulla in caudice lignum & matrix di¬
citur, 11 y. radicis pars interna, ibid.
Mei acre eft ac dulce, 138

ex Melancholia afcarides gigni fecun¬
dum Oribafium, 9y

Melchior Guilandinus, 14 6

Melilotus, 122

Melimela, 108

Melones, * ibid.

Melopepones cruciatus excitant, 102
Memoria noftra labilis, 132. in eafer-
vandas Plantarum form se, 133

Menfes quomodo moveantur,i3 y. quan¬
do naturaliter fubfiftant, iy4 fubtra-
hit lumbricus latus, * 102

Mentha, 5 123

Mercatus notatus, 80

Mercurius praecipitatus, 104

Metatides populi ignoti, ibid.

Milii femen quale, 126

Milium folis, 129

Milzatilla, 118

Monftrofi vermes, 91

Mora viae lacus Coblicenfis, 104

Morbi mites & fecuri quando periculofi
evadunt, 103, qui in arthritidem ter¬
minentur, 72

Mori arboris radix, 106. cortex radicis
ejus purgat, ibid.

Moftarda Gallorum & Belgarum, 107
Motus lumbrici lati emaciat corpus,io3
Muci in ore pulli equini jamjam nati uti¬
litas ad febres femitertianas, 49
Mulcas principium, vermis, 87

ad Mulcas equorum abigendas quae va¬
leant, 108

Mulci marini Ipecies corallina eft, io <5
Myrrhis acri & dulci fapore, 138

Na rcifli generat 12 y

Narciffus lilium vocatu s } ibid. montanus
Theophrafti, 126

Narcilfis nonnullisflos fine fru&u, 114
Narcotica, 127.13 6 . non funt frigida in
quarto gradu, 139. quae in doloribus
articulorum adminiftrari poffint, 77
Nafturtium, 106,121. indicum, ibid.
Nervus plantarum, 113

Nicolaus Monardes? 147

Nitri vires in febribus,’ 38

Nodi in dentariae quodam genere, 11 <J
Nomina plantarum quae & quando di-
lcenda, 132

Nuces juglandes, 107

Nuciferas arbores, 130

Nux pomi genus, ibid .

•

O Ccultae proprietates, 137. earum
dignotio, 142

Oculi lucentes in lumbricum latum ha¬
bentibus, ior

Oculus fabae, 116

Odorata cujus temperamenti, 141. mul¬
ta non funt amara, ibid.

ex Odore quae ftirpium genera cogno-
fcantur, 121

Odores foliorum, 118. radicum, 117.
incertius facultates plantarum indica¬
re quam fapores, 140. juvant cere¬
brum, 142

ex Odoribus quae plantarum genera co-
gnolcantur, 12jc

Odorum differentiae, virtutes, 142
Oleum Autoris ad lumbricos occiden-
dos,io7. Cannabinum, io8.Chamae-
melinum Autoris,41. ex cyclamine
quomodo praeparetur, y4. Guajaci,
79. Nucum juglandium* 108. omni
infedo inimicum, 107. Petroleu,«£/d.
Scorpionis, 43. Viperinum in arthri-
19
10 7
ii<S
122
131
ibid .
43

VT Apellus,
f ' Narcifli g

tide.

Olivae albae,

OVi“<* fabae quid Ariftoteli,

Ononis,

Onopordus eft carduus,

Onopyxus itidem,

Opiata Cornelii Gemmae?

Opium, 113. ejus vis, 139, non eft fri¬
gidum quarto gradu.

oVoj, II3

Orchides, 117.12X

Ordo librorum fcribendorum de re her¬
baria, 148

Ore multum lpuunt lumbrico lato labo¬
rantes, ior

Ori animaliu radicem affimilavit Theo-
phr. ny

Oribafius citatus, 14.6. explicatus, py
Orobanche legumen, 129

Orobus, ibid.

Oryzae femen, 124

Ofiridis flores, 123

Os pars fimilaris, '113,114

o” itw&qv, 129

Ova in fornacibus exclufa, ryy. tari-
cha, 107

Oxyfaccarum vel Oxymeli, ia8

P Alladius, 14 7

Palma Chrifti ab orchide differt,i2Z
Palmae caudex intus continet nervum.

Pancratii radix,

Panici femen, 124

Panis autopyros, 10< 5 . confedio, 9 < 5 . ex
filicis radice, 108

Papaverculum, 98

Papaver corniculatum, rhaeas, i27.fpino-
fum, 128

Papaveris efu qui afficiantur, joi
Papaverum genera, 128

Papi-

Papilioni* genus parit femini cnici quid
fimile, 87

Pappas indornm, 120

Tldm&, 117

Paralyfis caufe in febri femitertiana, 5-2
11 6

Pardalianches, 131

Partes diffimilares communes, 114,11 y.

fimilares, 113

Partibus humani corporis certis deftina-
tae plantae.

Partium differentiae, 117. diflimilarium
enumeratio, 114. enumeratio, ibid.
propriarum enumeratio, 11 6. varietas
diverfas plantarum formas conftituit,
”3

Partus tempus duplex, 1 y2.incertu,iy 1,
ejus cauffae, 15-4

Partus praecoces ab abortu quomodo
diftinguendi, iy2

Partus vermis lati, 99

Paulus iEgineta,

Pe&us unguento veteres cur perunge¬
rent, 142

Pediculus floris & fru&us principium,
114

Pentaphyllum, 122

Peplus, 124.

Pepo, 129

Perfe&ae plantae quae, 114. quando di-
fcendae, 134

Perfoliata, 128

Tlie/xdfmx, 116.120

Pericula ex negleda curatione lumbrici
lati, 103

Petiolus foliorum, ny

Petrofelinum, I41

Petrus Andreas Matthiolus, 14 6

Petrus Bellonius, 147

Petrus Pena, 146

Phafeolus, 129

Pheretima Cyrenes regina^ 88

Philofophia herbaria difficilis* 112
Phlomides, 124

Phocarum lolertia, J12

Qfvyxvev quid, 120

Phryges carent lumbrico^ 164

Phyllitis, ny

Piis figura exit lumbricus latus, 99
Pilofas radicesquae habeant, 116

Pilofiellae pili in foliis, 117

Pilulis diaturbith cum rhabarbaro ex-
pulffis lumbricus latus, toy. ex hiera
Ruffi idem eiedtus, ibid.

Pimpinellae Polonicae granula, i 16

Pinguis fapor unde, 140

Pinus,130. cachrin producit, 116
Pilcatores ineptos qui imitentur, 112
Pifcatorum obiervatio circa leucilcos,99
Pifces encraficholi, 107. plani ishoflSs
Graecis cur non potius lati didi, 88.
taeniofi ubi, 104

Pileis aquam cauda quatientis lonitum
excitat in ventre lumbricus latus, 102
Piftachia, I30

Piftolochiae radix cava j 117

Pifum, 129

Pituitae magna copia non requiritur ad
generationem lumbrici lati,97- qualis
declinatio ad lumbricos producen¬
dos, 9J

Pituita h capite deftillans ad quamdam
chyli formam in fcetu reducitur, 97.
quomodo tranfeat in lumbricum la¬
tum, 9y

Pituitofae arthritidis externa & interna
medicamenta, 78

INDEX.

ex Pituitofa materia omnes lumbricos
nafci,9f. latos prascipue, 94.99
Plantaginis nervus cofta dicitur, 1 1 3
Planta: aliis plantis innalcentes, 114
Perfedae quae au&ori, ibid. perfed® an¬
te imperfedas difeendae, quomodo
ficcand», 133. umbelliferae, 119
Planta res varia eft ac multiplex, ny
Plantam nullam non effe medicamen¬
tum, 143

Plantarum agglutinandarum ratio, 133
depingendarum ratio, 13 3.differentig
tot, quot forms diverfitates, 1 r 3. ex-
a&ae cognitioni quae conferant, ibid.
naturae cognitu difficiles, . i 12
in Plantis quae primum dilcenda, 113
Platonis opinio quae falla, 149

nA&Tuquid, 83

Plinii Valeriani emplaftrum pro arthri¬
tide, 77« potio ad arthritidem, 40
Plinii libri de Stirpibus, 146

Plinius animadverfus, 126. corredus,
i27.1apfus, 116

Uia, quid proprie, 124

Podagra cur Bacchi & Veneris filia fin¬
gatur, 69. periculo non vacat, 68.
Podagrici cur generent podagricos, 69.

multi fanati, 72

Polyacantha eft carduus, 131

Polypodio ineffe contrarias facultates,
I 3 9

Pomacium vinum, 108

Poma Cybeles,*130. SJohannis, 108
Pomiferae arbores, 130

Pomo cum meile haufto purgatur infans.

Pomorum genera, 130

Pomum quid Autori,

Pofitio florum, 119. foliorum, ibid. fru-
duum, 120. radicum, 118

Potio Plinii Valeriani ad arthritidem, 40
Praeparantia in biliola arthritide, 74. in
melancholica, '75”

Praeparatio ante curationem lumbrici la¬
ti neceffaria eft,io4.objediones con¬
tra eam, ioy. qualis effe debeat, 104
Prava & concodu difficilia quomodo
deprehendantur, 149

Pravi fiicci qui, 144

Primae facultates, 134

Profper Alpinus, 147

U^off7Tidpvx,i Ariftoteli quid, 96

Prunorum genera tria, 130

in Pueris raro lumbricus latus, 98
Pulfus in lato lumbrico laborantibus
qualis, 100

Pulvis Comitis de Harwick & ejus do-
fis, 37. quando maxime fit ulurpan-
dus, 38. peculiaris Autoris ad arthri¬
tidem, J3

Pumices gignit quercus, 11 6

a Purgante medicamento non exit totus
lumbricus latus, ioy

Purgantia in biliola arthritide, 74* in
forma folida an conveniant biliolae ar¬
thritidi, 74. in melancholica arthriti-
de,7y. in fanguinea^y. quae fint,i37
Purgatio in acceffione arthritidis peri-
culofa, 74

Purgat mori radicis cortex, 106
Purifimilis materia in inteftinis foetus,
54

Pus movendi facultas, 13 y

Putredinis locus extra vafa quotuplex, 8
Putrefcentia facile, humida funt, 144
ex Putri nata animalia non generant fibi
fimile, 99

Q Vsearthriticis noxia,’ §J

Qualis aer ad femitertiana genera- 5
tionem requiratur, *t 6

Qualitates manifeftas indicantes fapo-
res, 139. ratio & experientia notifi* 5
eant, 142. occultce, quae, 137. earum
inveftigatio quomodo fiat, 142
Quartana a laduca & bralfica lanari vi-
fa, 143. quo tempore plerumque fol-
vatur, ibid. in lumbricum latum ha¬
bentibus periculofa, 103

Quercus cachrin producit, 116. folia
gallam ferunt, ibid. genera, 129. mul¬
ta generat ob morbum, 117

Qui morbi in arthritidem terminentur,
72

Qui fint ab arthritide immunes, 72
Quinquemeftrium puerorum exempla,

R Adices bulbofe, 116. dulces quae¬
dam venenofae, geniculatae, 117*
pilofae, 116

Radices omnibus plantis ineffe, 114
ex Radicibus quae herbae cognolcan-
tur, _ 121

Radicibus quibufdam frudus nbmen da¬
ri, 120

Radicum differentiae, 117. fibfae, ny*
partes externae attrahunt, internae
concoquunt, ny

Radix quid, 114. corticem exterius ha¬
bet, 11 y. prius nota efle debet quam
aliae partes, 149. ventri & ori anima¬
lium fimilis, uy

Ramorum differentiae, 118

Ramus quid, 114

Ranarum viridium vites, 41

Ranunculi primum genus tJioicoridis,
127. ab Anemone differunt, 127
Ranunculorum genera, 126

Ranunculus nemorenfis albus, 127* ra¬
dice ffirofulariae, ibidi.

Raphani radix, 118

radices, 116

Raphanus marinus,107.hilpanicus,?foW.
Ratio inventrix alimentorum, & medi->
camentorum.

Recidivae unde fiant, y7. quomodo cu¬
rentur, ibid.

Recodaria, 126.13^

Refrigerantia & hum edant ia quomodo
& in quibus febribus fint ufurpanda,
3 ?

RembertusDodonxus, 146

Repellentia in arthritide quomodo ap¬
plicanda, 77

Ricini grana pto lumbrico lato, 104
Robur,

Rondeletii pulvis pro arthriticis, 78
Rofae floris temperamentum , flofculi
aurei, 116. odorem quis non fufti-
iieat,i43. odore moriuntur fcarabasi,
142. fylveftris fpongia,n6. tritae cur
odorem non fpirent, 142

Ruellii opinio Cremio, i2£>

in Rupicaprae ventre inveniri radicem
Doronici, 131

Rufci radicis lapor, 138

Ruftici raro laborant podagra^ 72
Ruta capraria, 137, fylveftris Diofco-
ridis, 140

Sal

C AI Chymicorum, 139. omni infe&o
inimicum, 107

Salem cur pecoribus objiciant paftores.
SaHa inodora, _ 141

Salfusfapor, 140. caliditatem indicar,
ibid. quibus plantis infit, 120. unde
fiat, 140

ex Sanguine & la&e quomodo fieri pofi
fit lumbricus latus, 94

Sanguis Ariftoteli pars animalis, 113
in Sano corpore lacienda experientia,

n . .

cx Sapore & odore quae ftirpiutn genera
cognofcantur, 121

Sapores boni cum bonis odoribus, 142.
calidi frigidique, r 39.mixti, 138 .qua¬
litatum a&ivarum certiflimi indices,
139. etiam paffivarum, 140. fuaves

fi UI > . *43

Saporum differentiae, 140. materiae,qui¬
bus finguli inhaerent, ibid.

Sarfx pariilae decodtum in femitertia-
nis, 40,41

Satyria, 121

Saxifragiae, ibid.

Scabiofie genera, 127

Scabiola montana Dalecbampii jacea
non eft, 128. Pannonica Clufii, 127
Scaligeri opinio de Cremio, 120. de ufu
florum ac foliorum, 114

Scammonii vires, 38

Scammonium pellit lumbricum latum,
104

Scarabaei in inteftinis geniti, 88. odore
rofae moriuntur, 142

S^oAiisjSo&vov corallina eft, 106

Scientiae, & artes quomodo tironibus
tradendae, 112

Scientia plantarum qui exa&e cogno-
fcenda, 113

Scientiarum omnium ftudia difficilima,
112

Scirpi juncorum, 12.3

Scolymus, 131

Scordium, 138.ex aceto, 10 6

Scorpionfi oleum ex defcriptione Mat-
thioli, x 07.Morfibus quae conducant,
138

Scrophularia, ibid.

Secale, 124

Secundae facultates medicamentorum,
& earum inveftigatio, 140

Sedes humoris in arthritide, 68

Semen augentia, & extinguentia, 136.
augentia an flatulenta, ibid. plantarum
quid, 114

in Semine principium ex quo radix ubi,
116

Seminis generatio, ' 69

Seminum differentix, 120. umbilicus,
*n6

Semitertiana, vide. Febris femitertiana.
Sempervivi genera, 31. majorisfapor,
139. ufus ad inflammationes, 143
Senecionis facultas, 107

Sene&us lumbrici lati, r00. quomodo ea
cognofcatur, 104

Senae foliis in aceto maceratis expulius
* lumbricus latus, 109

Serpentis foetus in ovo pofitio, 96
Serratula j acea eft, 128

Sextimeftrium puerorum exempla, 192
Sexu non diftinguitur lumbricus latus.,99
Siccx plantx quae magis oleant viridi¬
bus, 141

IN D E X.

Sicca in primo,fecundo & tertio gradu,

Siccitas cum tenui materia, 140

Siccitatem indicantes fapores, ibid.
Siciliana, 128

ideritis tertia Diofcoridis, 138

Signa acceffionem in arthritide ventu¬
ram indicantia, 72. arthritidis atrabi-
laris,biliofx,pituitofx,fanguinex,7o.
arthritidis quomodo fallant, 70. ar¬
thritidis Gallicx,7i. caufae conjun&x
arthritidis, 70. diagnoftica arthriti-
dis,70 lumbrici lati communia, 100.
prognoftica arthritidis, propria
lumbrici lati, 100. recidivae in alium
morbum, 27

SlHU«4, I29

2 ocwars 7 rwi', ibid.

Similares & diffimilares partes, 113
Sitis qualis in muliere habente lumbri¬
cum latum, 102

Smaragdi vires contra febres feraiter-
tianas, 41

Smyrnii radix mollis, 117

Solanum mimicum cerebrum petit,
Soldanella non eft braffica, 123

Sophonia Plinii, 118

Soranas dracunculum animal effe nega¬
vit, 93

Spatula foetida, 139

Spirae lumbrici lati, 90

Spoel-worm Germanorum, 89

Spongia rolx fylveftris,. 116

Spontaneus lati lumbrici exitus si cor¬
pore, 104

Stamina floris, 116

Stephanus Aqueus, 146

Stcebe Salamantica Clufii non eft jacea,
128

Stcechas citrina herbariorum, 106
Stramonium,. 137

Xr^ofyjhov quid, 88

Strumea Plinii, 126

Stylus floris, 11 6. foliorum, nj

Suber quercus genus, 129

Succi pravi qui, 144

Suffrutex quid, 120

Suffumigium contra tenefmumj 90
Sulphuris fiiffuraigio aer alterandus pro
lumbrico lato laborantibus, 108
Suppofitoria ad educendum lumbricum
latum, 107

Surculus ramorum, 114

Syncopas facit lumbricus teres, 100
Syri habent lumbricum latum, 104
Syrupus e floribus perficorum, 108. ro-
farum laxativus purgat infantes, ibid.

adT^Abanos equis infeftos quxcon-
ducant, 108

Tanacetum Aphricanum autoris, 129
& Ta&ili qualitate differentix radicum,
117. caulium, 118

Ta&us temperamenti certiflimus index,
138

Txnia lumbrici lati nomen proprium,88
degener au&oris. 91

Tcuylol, 88

Tarma Italis veterinariis, ibid.

Temperamentorum gradus ut cogno¬
fcantur, 139

TepsdoW Abfyrti, 88

Terrx inteftina valent ad omne genus
lumbricorum, 10 6

T erra Cimolia & Melitenfis, ibid.

Tertix plantarum facultates alterante**

x 3y

Tertiarum facultatum inveftigatio, 140
Tertiana in lumbrico lato laborante non
valde tuta, 103

Thapfixvis, 137

1 hebanis non eft lumbricus, 104

Theca florum, 119

©ijAuVlee^f, ioy

Theodorus Gaza Theophrafti interpres,

Theophrafti hiftoria plantarum, 149. de
faponbus opinio , locus emendatus,
121,128, 131. obfcurus animadver-
lixs, 113. locus de populis lumbricum
habentibus, 104

Theophraftus animadverfus, 106. cum
Galeno conciliatus, 141. filicem gra-
vidx mulieri negavit,ic6. quas diffe¬
rentias attribuat partibus plantarum,
11 7

©yteJx cur dicantur ventris lumbrici, 88
®*ieJov, ibid,

Theriacx laus ad occidendos lumbricos,
107

Thlafpi clypeatum, 129. Cretici flores
quid efficiant, 142. genera* 129
Thora non eft Aconitum j 131

Thraces carent lumbrico, 104

Thymum minutum femen ferre, 114
TignamicaHetrufcorum, 10S

Tinearia Marcelli & Scribonii Largi, ibi»
Tineis fimilis Afcaris, 88

Tithymalorum genera, 113,124

Topica quae in arthritide fint admini-
ftranda, 76

Tormenin ventriculo lumbricum latum
habentis, 101. quomodo huic provi¬
deatur, 107

Tormentilla, 122

Tralliani antidota ad arthritidem, 8r.
cataplafma, 78. externa medicamen¬
ta, 8r

Trifolii folia, 119, pratenfis flores &
fru&us, 122

Trifoliorum genera, ibid,

Trifolium bituminofum, ibid, Salaman-
ticum Clufii, ibid.

Tritici genera, 124. vulgaris femen qua¬
le, 124

Triticum multum nutrit, 144

Trochifci chamxmelini, 41. Plinii Va¬
leriani, 47

Tubera terrx nil aliud quam radices,ny
Tulipan lilii genus, 129 126

Typha, 123

V Aleriolx de generatione lati lum¬
brici lententia, 96

Varro, 147

Vaforum differenti® fecundum magni¬
tudinem^. fecundum loca & conne¬
xionem, 8

Vena plantarum pars fimilaris,i 13.fibris
aflimilata 113

Vena in arthritide fecanda , 1 73

Venarum mefaraicarum orificia obftruic
lumbricus latus, 102

Venenis aliquos educatos effe, 149
Venenorum vis, 137. in alterandis cor¬
dibus, ut i fel ii refiftant, 191. nullum
toti corpori, omnia partibus tantum,
uni aut pluribus nocent, ibid.

Venenofa nonnulla dulcia, 149

in Ventre quid perpefla mulier £ lumbri¬
co lato, iqi *

Ventri

INDEX.

. Ventri animalium fimilis radix planta¬
rum, ny

Ventriculi officium, 143

Verbafci genera, 124

Verbenae vis, ioy

Veris initio leucifcorum venter non tu¬
met, 99

Vermes brevioris funt vitas, & cur 99. in
animalium ventre nafcentes lumbrici
dicuntur, 87

Vermina facva Lucretii, 8 8

Vermiculus grani tindorii, 117

Vermis cucurbitinus Arabum quis, 91
Vermis Autori quid, 87. Grammaticis
quid, ibid. omne inle&um quodam¬
modo compledfcitur, ibid.

Veficantia an adminiftranda in arthriti¬
de, 73

Vicia legumen, 129

Vi&us ratio extra acceflionem in arthri¬
tide fervanda, 83. in arthritidebilio-
fa, 76. in arthritide pituitofa, 84. in
curatione lumbrici lati, 107

Vigilias non valde accidunt aegrotanti ex
lumbrico lato, 100

Vineae pervincae vis, 136

Vini faftidium a lumbrico lato, 1 o r
Vinofus fapor, 138

Vinum quale praeferibendum qui lum¬
brico lato laborant, 108

Viola autumnalis Gallorum, i2y. barba¬
ra Dalechampii, 12$. latifolia,
lutea, ibid. mariana, ibid. martiae flo¬
res frigidi, matronalis, ibid.

Violae, ibid.

Vires an ad venae fe&ionem fufficientes
fint quomodo cognofcendum, 3 3
Virgilius cur NarcifTum purpureum
dixerit, 12 6

Viridia quaedam cur magis oleant quam
ficcata, 141

Vlmariae vires in ledandis doloribus ar¬
ticulorum, . t 77

Vitae brevioris funt animalia minus dear-
ticulata, 100

Vitam longam habet lumbricus latus,99.

&cur, 100

Viticulae, 116

Vitis annuli, ibid.

Vmbilici regioni quae medicamenta im¬
ponenda contra lumbr.latum, 107
Vmbilici veneris folia concava, 118
Vmbilicus floris, 116. fru&us, ibid. fe¬
minis, ibid.

Vndecimeftrium exempla, 1^3

Vnguenta quas conveniant, in curatione

lumbrici lati, 107. iis argentum vivum
non admifeendum, ibid*

Vnguento cur pe&us perfunderent anti¬
qui, 142;

Vnionibus fimiles fcientiae, 112

Vocis interceptio ^ lumbrico lato, 101
Vomitoria in pituitofa arthritide, 7f.
quibus fumenda, 39. quibus vitanda,
ibid m

Vomitu aliquando rejicitur lumbricus
latus, 104

Vomitus in quibus febribus utiliter infti-
tuatur, 39

Vrinaro ciendi facultas unde, 13 f

Vrtica mortua, 123

Vfus herbarum multiplex, 134

Vterus lumbrico lato deeft, 99

Waflerkaib Germanis quid, 89

Svyxx&Wfyttmv quid Hippocrati, 100
Xyridis flos, 126

Sv<rf*otS> Hippocrati quid, ' 89

y^Vinglii cujufdam cor cremari non
potuit, 1 yo

FINIS.

ADRIANI SPIGELII
BRVXELLENSIS

D E

FORMAT

F OE T V

Liber Singularis.

Cap.-i. De dmfime partium fatm , Pfg; 1

ii. De partibus externis propriis (eufecmdinis , ibid.

in. De Placenta, & cotyledonibus , ibid.

i v. Ete membranis fatum hmhembusy & primo de chorio ,

v. Deattmmdoy

vi. De amnio membrana y

vii. De fidere in amnio contento ,
vin. De cutis/ordibus t ibid.

ix. De umbilkoyfeunvajis umbilicalibus t 7

x. De pradfane umbilici y 9

xi. Ds partibus internis propriis, ac primum de n/afis umbilicalibus, 11

xii. Deftru&urawajbrum thoracis in fatu, 14

xiii. De excrementis fatus internis , 15

, xiv. De partibus communibus, earumque 4 ‘mfiom, 18

xv. De cute y ibid.

xvi. DemammiEisy 19

xvii. De oculis y ibid.

xviii. De uteris partibus cotrpofitis internis, ibid.

xix. Deofiibusy 11

xx. De partus tempore, modo & caufa , 17

Cx^ 4^ v/j

ADRIANI SPIGELII
AD LIBROS DE

formato foetv

Prasfatio.

Vi humani foetus Anatomen hadtenus Vtilittti
adminiftrarunt,aut de eodem commen-
jtarios pofteris in lucem protulerunt,

I tantum eas fere partes, quarum bene-
j ficio foetus in utero augetur atque nu-
j tritur, quasque a partu majore iam red¬
dito homine obliterantur aut vix am¬
plius comparent , examinandas fibi propofuerunt ; cum
tamen alias fint in foetu partes, ex quibus ejus corpus
componitur, plurimae, quas li quo tempore ex utero
egreditur foetus, cum illis partibus, quas in perfe&is ho¬
minibus , natuque grandioribus vifuntur, comparentur,
multum difcriminis habere cernuntur, quasque in tanta
varietate morborum, quibus infantes & pueri obnoxii
funt,in tanto variarum corporis adtionum difcrimine,
quod in primis aetatibus annifque teneris obfervare li¬
cet , non minus deberent infpici, quam quae illico poft
nativitatem ob ufus vel a&ionis interitum auferuntur &
obliterantur. Bonus Agricola bonufque colonus non fo-
lum quomodo tritici granum prima germina radicefque
tenellas ad fui nutritionem, poftquam Lcrrse injedtum
eft, edat, fcire cupit, aut quomodo & quando ad fpicas
proveniat; verum etiam ut a primo germine in terra mu¬
tetur, ut producat calamos, antequam fpicas proferat,ad
irrigandos commodo tempore agros , ficcitates compa¬
randas , nebulas arcendas, quo frumentum habitius &
copiofius futuras meffi alat ac nutriat: fic egregii & pru¬
dentis medici eft, ac naturalis fcientias cupidi, praster
illas partes, quibus foetui alimentum a matre fuppedita-
tur, etiam alias diligentius intueri, quas aliter fe habent
ac in perfedto homine natuque grandiore videntur, &

nos

Quid t
gendum •
hoc libro.

Ordo.

nos ad neceflariam Cognitionem infantis naturae per¬
quam admirabilis deducere poliunt, ut homines in hac
tenella aetate conftitutos n confuetis morbis quam maxi¬
me fieri poteft tueamur, fanumque corpus atque deco¬
rum alamus juventuti. Quocirca omnes foetus partes
confiderabimus. Primo autem eas, per quas foetus in
utero augetur atque nutritur. Secundo illas, per quas
jam ex utero in lucem mature egrefli ,-infantis & pueri
naturam induit,ut plurimarum mutationum caufam,qui-
bus in primis aetatibus homo variat pene omnes corporis
aCtiones, pernofcere queamus. Quoad ordinem fcien-
dum eft, me potius elegifle eum, quem nonnulli Anato¬
mici obfervarunt, licet minus philofophiae legibus con-
fentaneum, quam eum qui a Clariflimo Viro Fabricio ab
Aquapendente fuit obfervatus. Hic enim & foetus &
alterius cujuslibet organi humani corporis particulas lin¬
gulas fimpliciores per difledtionem examinans , figuram
prius, connexionem, litum, numerum, & alia in parti¬
bus indaganda inconfpedtum profert, deinde artificiofa
ratione ac methodo adtiones totius organi declarans,
mox ufum lingularum organi partium, deinde conne¬
xionis , figurae, litus, ac numeri caufas fubjungit. Sic
Arift. in Hift. de Animalibus , naturam, quomodo fe in
animalibus habeat, enarravit^ deinde in caeteris libris de
Partibus,motu ac generatione animalium, caufas eorum,
quae feorfim in hiftoriis enarrata funt, diligenter & arti-
ficiofe recenfuit. At nos praefupponentes adtionem foe¬
tus in utero efife nutritionem & augmentum, ex utero
vero egrefli perfectionem hominis, enarratis partium
lingularum hiftoriis, ftatim de adtione, earum & ufu
verba faciemus : fperantes lic brevitati & legenium
utilitati & memorias confulturos nos melius.

A D R I A-

ADRIANI SPIGELII

BRVXELLENSIS,

D E

FORMATO FOETV

LIBER 'SINGVLARIS.

C A P V T I.

De partium in fcetu dhifwne.

Artes igitur in fcetu inficiendae, aliae propriae funt, aliae com-
munes. Voco partesfcetuiproprias, quarum beneficio fe- ** war ’
tus a&io in utero exercetur, quaeque poft partum vel evane-
fcunt, vel auferuntur, vel nullius funt ufus amplius. Commu¬
nes vero dico, quas poft partum infans habet, & quae neuti-
quam abolentur; fed grandiores fiunt crefcente corpore, vel
mutantur in fubftantia & qualitate. Rurfiis propriae foetus
partes, aliae externae funt, hoc eft, extra foetus corpus con- qua intra*
fpicuae j aliae, internae, feu intra corpus pofitae. Inter externas
numerantur, carnea quaedam moles ( quam recentiores pla¬
centam vocant) vafa, membranae, & excrementa: inter internas, vafa & excremen¬
ta tantum. Communes autem partes, tum internas, tum externas, in tertia parte con-
fiderabimus.

C A P V T II.

De partibus externis propriis , feufecundinis.

Taque ab externis partibus propriis exorfi , dicimus illis quatuor enu¬
meratis commune nomen d Graecis Latinifque datum fuifle: etenim
Graeci eas appellant m <& > Latini ad eorum imitationem fe-

eundas &fecundinas; quod in partu primo quidem foetus, deinde ******.
vero hae omnes partes excludantur, tanquam fecunda vice. Dicuntur
quoque d veteribus x«>tt ov 8 c x^tw a > quod fint inftar fpatii & alvei, quo
foetus in utero concluditur: verum de hac voce plura, ubi de chorio membrana egero.

C A P V T III.

De placenta , & cotjledonibus.

Arnea a haec moles ab Hippocrate lib. de Nat. pueri caro fimpliciter
nominatur, d recentioribus anatomicis placenta ,• quod, poftquam in
lucem foetus prodiit, umbilico annexa id edulii genus referat, quod
vulgus placentam vocat. Obftetricibus nonnullis hodie quoque dicitur
fecundina, quod haec caro umbilico annexa & chorio, fecundarum ma¬
ximam partem conftituat. Conftat etiam apud Gal. lib. 11 de fem. ve¬
teres quofdam cotyledonas feu acetabula appellafle, vifumque nonnullis pofterioribus
fuit, apud Arift. lib. ii de Gen. animal, nil aliud per cotyledonas intelligi: ubi inquit
animalia utrinque dentata, quae loco unius magnae venae per uterum difperfae multas
venulas habent ao frequentes, etiam habere in utero vocatas cotyledonas , parte con¬
vexa ad uterum, cava vero foetum verfiis pofitas ; has ubi foetus accrefcit atque perfi¬
citur , minores reddi; obliterari vero, ubi jam perfecftus eft fetus, atque in ea, veluti
mamma, reponi alimentum d natura fanguineum pro fetu, & hoc alimentum paula-
tim ex multis colle&um quafi tuberculum, vel <J>Aeyp*<n'«i,v evadere, & fic fieri corpus

A A acetabu-

ofCillit tribu¬
tum eft licen-

l Adriani Sptgelu

acetabulorum. Sed ex hoc Arift. loco non intelligo cotyledonas eum appellalfo hanc
carnem \^pl eas carunculas, quas in ovillo fetu & vaccino obforvare fomper licet,
quafque Galenus agnovit indignas cotyledonis nomine, dum eas lib. xv de Vlu par¬
tium cap. iv, nominat carnes vifcolas, veluti pinguedinem quandam j fod capita ex¬
trema venarum uteri, per quae foetus in utero alimentum fanguineum capere folet,
mulieribulque lingulis inenlibus languis expurgari conluevit: haec enim vaforum ofou-
laintumefcunt ubi foetus in utero alimentum capere incipit, augefoente fetu augen¬
tur , maturelcente vero paulatim abolentur; quod huic carneae moli non ita accidit,
neque enim evanefcit, cum infigni hac mole carhea lubftantia trahatur ex utero poli
partum una cum focundinis. Et quamquam in ovillo fetu haec eadem caro cavita¬
tem aliquam habere videatur, qua fetum refpicit, convexam vero qua utero con-
nedtitur,- attamen in aliis animalibus gravidis haec carnis hujus figura non ita appa¬
ret ,• vaccinus enim fetus adhaeret utero carunculis multis, quae fungos figurant (quos
Iponzolos vulgus hic Patavii vocat) quae non habent partem concavam quemadmo¬
dum ea, quae cotyledonis nomine digna limt. Nam Graeci nuncuparunt cui¬

dam menlurae generis infigni cavitate praedito fimiles, quod & cotylam & %uQ*<pcv no¬
minabant , Romani acetabulum, ut herbam in calidarum regionum muris nafoentem,
quam Romae umbilicum Veneris vocant fimiliter coxendici.s cavitatem in humanis
olfibus, cui caput femoris inforiturj praeterea cavitates qualdam in polyporum cir-
rhis fou brachiis, quibus validiffime corpus quodcumque obvium amplexantur ac
lugunt. His igitur cum vaforum uteri ofcilla maxime fimilia fint, in quibufdam dome-
ffcicis quadrupedibus, ut ove, vacca, capra, quas antiquos & priores Anatomicos prius
quam mulierem infpexilfe credibile eft, quod ad cibum quotidie ma&arentur, idcir¬
co cotyledones & acetabula vaforum uteri ofcilla appellata limt licenter etiam in mu¬
liebri utero, etfi in hoc ora valorum nullam cavitatem habeant ,* etenim interna uteri
fuperficies in non gravidis mulieribus laevis & lubrica eft , praeterquam quo tempore
lsr " menfos fluunt, vel fetum continet & alere incipit, fiquidem tunc alperior & inaequa¬
lior ea fit parte, qua utero carnea haec lubftantia adhaerefoit, & hanc inaequalitatem
tunc conftituunt ora vaforum uteri, cum languine turgeant. Quocirca de capitibus
vaforum uteri, non de carnea lubftantia, & Arift. loc. cit. &Hippoc. Aphor.xLv,lib.v,
font intelligendi, fi aliquando cotyledonum uteri mentionem faciunt. Etenim Hipp.
de mulieribus gravidis inquit: Gpufcunque mediocri corporis habitu prcediu fecundo aut tertio
menfefine caufa manifefila abortiunt , iis acetabula uteri plena mucorisfiunt , neque pr<e pondere foetum
continerepojfunt ,fied abrumpuntur. Docens enim Hipp. caufam, ob quam mulieres medio¬
cris habitus lecundo vel tertio menfo ablque febre, erylipelate, calii, perculfione, lal-
tu , vel alia evidenti caula abortiunt, ait id contingere propter fines venarum in uteri
interna luperficie infardtas vel obftrudtas pituitofa materia, quibus finibus cum vali¬
de annedti nequeant extremitates venarum per placentam difperlarum, evenit ut pon¬
dere foo fetus facile fines vaforum umbilicalium a luis cotyledonibus abrumpat, atque
una prohibetur, ne copia & qualitate conveniens alimentum fetui liippeditetur, prae-
fcrtim grandiori, unde necelfe eft fieri abortum. Porro caro hujus placefkae lienis pa¬
renchymati prorlus limilis eflfe videtur , mollis, rubra, ac nonnihil ad nigredinem ver¬
gens , innumeys a referta venis & arteriolis, quae poftea per chorii lubftantiam dilfomi-
natae b ramos grandiores conftituunt, & in c umbilicalem venam & arteriam migrant;
harum venularum d finibus fundo uteri firmilfima & e inaequali bafi annedtitur placen¬
ta, fetuique a matre libi fomit alimentum fanguineum j fod an arteriolarum ofoula cum
uteri arteriolarum ofculis conjungantur, uti fcriplit Gal. lib. de formato fotu & alii
poft eum celebres Anatomici, ab Arantio infigni olim Bononiae Anatomico negatum
eft. Cenfet enim hic, findi tantum per placentam in minutiflima filamenta: cui viro
ego quoque alfentior, fed de hoc plura cum de vafis umbilicalibus agam. Probabo
enim languinem vitalem & Ipiritum nequaquam fetui a matre largiri; monftraboque
poftea ufium harum arteriolarum. Annedtitur autem haec caro, fou adnafoitur internae
uteri luperficiei & primae membranae fou primo ipvolucro, quod dronum appellant
nonnulli; neque ubique, fod modo in dextro, modo in finiftro latere, & in utroque
magis pofterius, quam anterius: unde animadvertendum, an fetui mafoulo haereat in

dextro,

*;x».■

I.B.VII.0;

*,T.m

N.O.

c, T.«il.

d. T.vJj'
4.C.

AuBoris opi¬
nio de conjun-
Bione vafo¬
rum foetus

de Formato Fcetu. 3

dextro, feminae in finiftro latere, juxta Hippoc. fententiam Aphor. xlvii 1, lib. V, ubi
ai t, foetus, mares quidem in dextris, fasminds infiniftris magisgeflari. Caeterum in ufo hujus pia-
centae non convenio cum Arantio : affignat enim huic infignem adionem depurandi
fanguinem, qui ad fetum fertur * quae fane adio tam longe ab hac carne abefte mihi
videtur, quam hic egregius vir d veritate. Duae enim funt rationes, quae maxime con¬
tra hanc opinionem pugnant: & prima eft, quod fi adionem depurandi fanguinem
haec caro obtinuiffet, cum tria d fanguine foleant plerumque fegregari, bilis fcilieet >
pituita, atque ferofus humor; quaerendum eft ab ipfo, quemnam humorem putet ex
tribus placentam evacuare an, quia maxime videatur continere melancholicos hu¬
mores , & fubftantia hujus parenchymati lienis fimilis fit, ut fuperius dixi, melancho¬
liam ? at haec in liene fetus fegregatur. An bilem, aut ferofum humorem ? at ille in fol¬
liculo fellis in fetu depuratur ; hic vero, in renibus. Secunda ratio eft, fi fanguis craflus
& faeculentus proprietate fubftantiae fegregaretur, eflet utique neceffe , ut in omnibus
animalibus, quorum fetus hanc carnem habent, haec caro ejufdem eftet coloris & fub¬
ftantiae , cujus eft ipjfe lien; fed in ovillo fetu haec fubftantia multo eft liene candidior,
vifoofior & pinguior. Idcirco alium coadus fum invenire ufum , adhibita prius diftin- Jjj*
dione nominis carnis, qua intelligimus totam maffam carneam, prout eft ex venis, «»*•
arteriolis, & carneo parenchymate conftituta, vel parenchyma tantum, hoc eft, car¬
nem illam, quae interjacet venulas & arteriolas ,• dicimus itaque late fumpto carnis no¬
mine, naturam eam in humano fetu & aliorum quorundam animalium fabricaffe ad
firmiorem fetus annexum cum utero parenchyma vero fou carnem, quae interjacet
vafa,ad commodiorem annexum,tutelam,& divifionem vaforum jitaque verus ufus eft,
ut fit radix fatus, per quam fumat d matre alimentum, fitque tutum conceptaculum
& veluti mefonterium alterum fatus, quod d matrice tanquam terra trahit alimentum.

Dicere tamen poffet aliquis, equinus fetus caret hac carne, & tamen firmiter annedi-
tur utero 5 refpondeo alium effe uterum humanum, quam equinum, caprinum, vel
ovillum. Nam interna hujus fuperficies non multis vaforum finibus in unum locum
congregatis, ut muliebris, caprilius, ovillus,& equinus proditus eft ,* fed grandiores per
uterum difperfas & rariores habet venas ,• prout igitur vafa in diverfis animalium uteris
interius funt conftituta, ita etiam extremitates vaforum umbilicalium fetus erant con-
ftituendae, vel fimpliciores & majores & fine carnis auxilio annedendae,vel in multipli¬
ces ramulos findendas & carnis ope cum utero copulandae. Quoniam igitur uterus mu¬
liebris multis vaforum finibus praeditus eft interius,anneditur foetus humanus utero me¬
diante hac placenta, cujus quidem tantum venarum extremitates internae uteri fuper-
ficiei alligantur parenchyma vero multifidas extremitates venarum & arteriarum ful-
cet, fovet atque tuetur: quin etiam praeftat, ut venulae reda fuis omnibus finibus va¬
forum uteri jungaintur, ut reda ferri fanguis ad fetum ab utero fomper queat: alio-
quin fi vaforum extremitates hac fubftantia carnea caruiffent, in fo ipfas concidiftent,
augefoenteque & utero & fetu periculum fuiffet, ne tam exigui fines vaforum dilace¬
rarentur.

C A P V T I V.

De membranis foetum involventibus, & primo de Chorio.

Equuntur membranae fetum involventes: quarum duae,fetum totum
involvunt, ut chorion & amnion; una vero , partem fetus tantum te¬
gere videtur, ut allantoides. Poft carnem a chorion membrana confpi-
citur, quam Latini recentiores fecundinam paffim interpretantur. Sa¬
ne apud Hipp. lib. de morbis mulierum, & aliis in locis per chorion nil
aliud quam A v&pov feu focundina intelligitur: poftquam enim Hippoc.
docuiffet, quomodo mulier & d focundina deinceps liberari poftrt, & quid patiatur ubi
non ftatim d partu exierit, fubjungit ; Si mulieri chorion in utero reliBumfuerit, hocfic contingit.

Siper vim ruptus fuerit umbilicus , aut per imperitiam ejus qus umbilicum fecat, prius quam chorion
ex utero exierit , feBus fuerit uterus furfum retrahit v&pov, id eft, fecundam, utpote lubricam &
madentem, eamque arBifime compleBitur. Idem Hippoc. jubet Aph. xlix, lib. v. Adfecundus

A A i deturbandas y

4 Adriani Spigelii

deturbandas, fiemutatorio appofito , nares & os comprimere j a&pov vocabulo ulus. Et in epidemi¬
cis lib. ii, fed. v, xuyx»»Q,^<nv, five purgationem fieri fternutatorio naribus appofito di-
2 ST c ^‘ ft uibus P atet »as*c/* & unum idemque efle, ac duplici fignificatione accipi

c>pitZ. er M apud Icriptores: una, pro fecundis proprie didis, hoc eft, omnibus partibus externis
Foetus j altera vero, & propria, pro una ex tribus membranis,quam nunc examinandam
fulcepimus. Apud Arift. lib.n de Gen.cap.vi i , a membranis & fecundis videtur diftin-
da vox chorii,dum chorion & tdicit inter foetum & uterum pofitam elfejquafi per
chorion intelligere velit malfam carneam annexam cum fua membrana chorion pro¬
prie dida, multifque venis & arteriis praedita: per membranas vero allantoidem &
yLTktc am nion tunicas exangues, & ideo membranarum nomine dignas. Dicitur autem cho-
S?" v °' f i° n P r * ma membrana, quoniam tefte Hippoc. per ipfam nutrimentum & languis
, id eft, permeat ad foetum vel uti putat Stephanus Athenienfis in commento lu-
per lib. Gal. ad Glauconem, quia ad modum chori venae & arteriae in hac membrana
congregentur ; vel etiam, ut exteris placuit Anatomicis, quod fit chorion, hoc eft, exi-
%jfontL e ! H g uus l° cus » 4 U0 fetus concluditur. Eft autem chorion membrana crafta, alba, multis
venarum & arteriarum ramis in placentam delinentibus in minimos lurculos infignita ;
parte qua foetum relpicit a interna,lubrica ac laevis i qua vero uterum lpedat,& placen- t.».%
tx carneae anneditur, b inxqualior. Vfus hujus membranx eft,ut non modo foetum un-
dequaque tegat ac velet; fed etiam ut radices venarum & arteriarum,(eu fines valorum ' '
umbilicalium tuto excipiat ac liget ,• & propterea cralfam & duplicem eam fecit Ium-
mus rerum Opifex. Eft etiam externa parte inxqualis, ut placentx firmius connalce-
retur & adhxreret ; interna, lxvis & lubrica, ne a fubjedis membranis tenuiflimis
leparata, lua alperitate quidpiam damni iis adferret. Tribuunt nonnulli alium chorio
ulum, qui allantoidem in foetu humano reperiri negant,nempe urinam pueri liipra am¬
nion continendi, hoc eft, inter id Ipatium, quod eft inter chorion & amnion: Scribit
enim Rufus Ephelius per urachum meatum urinx fimilem humorem transfundi.

C A P V T V.

allantoide.

Llantois, chorio lubjeda membrana, nomen luum apud Grxcos ac¬
cepit, quod afkd^ imitetur fua figura : nam hac voce Veteres tum
farciminis quoddam genus, quod lucanicas vocat Apitius $ tum intefti-
num nominabant. De hac autem membrana primo quxritur, an in hu¬
mano foetu reperiatur ? etenim negant contra Gal. & alios veteres do-
diftimi atque in anatomicis difledionibus exercitatiflimi viri, qui eam
tantum in ovillo, vel vaccino, vel caprino foetu oblervalfe fe dicunt ; putant idcirco ve¬
teres anatomicos horum animalium foetum pro humano nobis depinxilfe. Et merito
quilpiam poterit conjicere, veteres caprinum vel ovillum, vel vaccinum, vel hujus ge¬
neris alterius animalis delcripfilfe, cum Theophilus in lib. de humani corporis fabrica,
capite xix, docere unumquemque volens partes, qux ad foetum fpedant, & tres ejus
tunicas, jubet dilfecandam artificiole capram gravidam, & eaminlpiciendam. Sic
Aetius tetrabib. iv, ferm.iv, inquit ; Si quis diligentius Ipeculari ea,qux ad foetum per¬
tinent voluerit, capram aut vaccam , aut cervam dilfecare poterit. Horum igitur opi¬
nio uti nova eft, digna certe, qux ad examen revocetur, prxlertim cum ad eam com¬
at/; Epbcfi probandam nuper invenerim infignem Rufi Ephefii authoritatem. Hic enim Gal. anti-
°Cide. "* quior & ab eodem aliquoties cum laude citatus, lib. i de partium appellationibus,capi¬
te ultimo Icribens de foetus humani partibus, & maxime de membranis, chorii & am¬
nii tantum meminit,& autopfia lua declarat,urinx fimilem humorem in chorion trans¬
fundi, nulla fada allantoidis mentione. Reliqui porro omnes, qui hadenus floruerunt,
allantoidem humano foetui aflignant, aut veterum opiniones aut celebrium audorita-
tesfecuti. Hac in tanta virorum clarorum dilfenfione difplicet me arbitrum fadum
efle, qui minime ut illi in anatomicis dilfedionibus confenuerim: tamen his dudus
rat i° n ihus cenfeo, allantoidem in humano foetu reperiri. Prima, in humano foetu tanta
mde. eft hujus membranx neceflitas, quanta in fcetibus aliorum quadrupedum: non enim

decebat

de Formato Festa. %

decebat tantum naturam urinam a fudoribus fegregare, ac in proprio loco, quodeft
inter chorion & amnion collocare ,• fed & propria tunica tanquam conceptaculo con¬
tinere , ne inter Ipatium quod eft inter chorion & amnion fatis amplum, per ambitum
foetus, quemadmodum ludor , fluduaret huc & illuc in omnem partem , prxfertim
cum exiguae urinae tam amplum & Ipatiolum locum dare, non videatur conveniens na¬
turae. Altera ratio eft , quod Andreas Vefalius concivis meus in commentariis anato¬
micis velicam quandam nobis depinxerit in humano foetu inteftino limilem , ex quO
farcimina fiunt, inter chorion & amnion politam , qua urina foetus in utero coaflerva-
tur. Quod Ipedat igitur ad lolutiones contrariarum rationum, & ad eanVprimo, qua m<>am &&
dicunt allantoidem in dilfedionibus non reperiri - } admonendi funt, le eam reperturos,

Ii a placenta prius in gravida muliere dilfedionem aulpicentur eo modo, quo ipfe Ve- mano f° etn '
faliusjaliter certe propter membranae liimmam tenuitatem abrumpi ftatim hanc mem¬
branam leviflimo negotio contingit. Rufi autem Ephefii audoritas quamquam apud
rqp magni fit momenti ; tamen tanti non eft, ut Gal. audoritati in hac re fit antepo¬
nenda, etli enim Gal. nunquam gravidam fecuerit, quod elfet ejus temporibus lege ve¬
titum humana corpora diflecare; tamen multos inlignes anatomicos, qui homines le-
cuerant, ut Herophilum lecutus, quae ipfe ex anatome limiarum 8c aliorilm quadru¬
pedum non eft aflecutus, ex aliis fide dignis in fuos retulit commentarios: faepe etiam
optimis rationibus ac demonftrationibus dudus, quxiplein dilfedionibus humani
corporis infpicere non potuit, credidit, atque aliorum diligentiae fidem praeluppoluit,
quemadmodum & in eo quod allantois in humano foetu reperiretur. Veteres ovillum
vel caprinum foetum plerumque defcriplerunt, non quod mulierem gravidam num-
quam inlpexerint fed quod eam fecandi non facilis erat occalio, quodque prilci Ana¬
tomici antequam foetum humanum lecuilfent, in ovillo fele prius exercuerint, ejufque
membranis ea indiderint nomina, quae iplis convenire videbantur; unde fadum eft, ut
allantois membrana nomen fuum acceperit a farciminis vel inteftini, ex quo farcimina
fiebant, figura. Si enim allantois ovilla infletur, plane lucanica farcimina imitatur; at
humani foetus allantois, veficam potius oblongam, quam farcimen vel oblongum in-
teftinum refert: ut hac de caufa lapfus Velalius crediderit non huic.velicx, led chorio
cum carnea placenta inverlo > fic ut eam undique compledatur, allantoidis nomen afli-
gnandum. Eft autem allantois, membrana tenuiflima, alba & mollis, in homine veluti
in ovillo foetu exiguis admodum venis & arteriolis ad nutrimentum praedita, inter eho-
rion & amnion media, ea tantum parte tota conclula, qua placenta cooperitur. Con- fa»
tteditur cum meatu uracho dido, per quem & velica urinam lulcipit: hujulque mu- mot
nus eft, urinam foetus d fudore feparatam confervare.

C A P V T VI.

T>e amnio membrana *

| Ltima a tunica dicitur ab Empedocle & exteris pofterioribus Graecis
\ & apvi &, quali *p«©- vplw , id eft, optima membrana , per meta-

| fthafim tranlpofita una littera. Interpretes apud Gal. amiculum inter-
• pretantur, cum Grammaticis plerifque «p»©* ab «p®- nomen traxilfe
> videatur, quod agnum lonat, quali diceres agninam membranam; vel
1 quod ut hadenus multis vilum eft, mollis & candida fit inftar agni j vel
uti ego interpretor, quod primi Anatomici, agninum foetum Ipedantes priulquam hu-

Cuv membrti¬
na hu am ■
nios vocetuir.

manum, agno proximam hanc membranam viderint, ac ipliim agnum per eam tranf-
lucentem, lic ut nulla membrana circumdatus elfe videatur. Dicitur & a nonnullis
conceptus armatura, & foetus vellis; ab Arabibus, abigo*. Eft autem lubftantia hujus <
f T,iii.d. lxvis, alba, mollis, tenuis, b tranflucens, pauculis iifque exiguis venis & arteriolis nu¬
trita , totum foetum undiquaque veftiens, chorioque tantum connata: fada non tan- jj
tum ad tutelam foetus, more aliarum membranarum j fed ut aquam clariorem urina
atque ab ea leparatam recipiat, qux aqua nil aliud eft, quam fudor, quem dum in ute¬
ro hxret foetus, continuo per cutis fpiracula admodum patula cutimque tenellam ob
fanguinem, quo alitur, copiolo fero abundantem large luppeditat. Hxc illa mem-

A A 3 brana

6 Adriani Spigetii

branaeft, cum qua fi forte contingat ut foetus humanus prodeat in lucem, maxime
circa caput vel aliam partem velatus, fi mas fit,galea vocatur & helm a Germanis obfte-
tricibus ; fin foemina, vitta, indufium, feu camifia, ut Itali loquuntur. Putant vero fe¬
tum cum capite hoc involucro veftito genitum , mira fa&urum, fortuna profpera in
vita ufurum., fi eam comederit vel fecum portarit, ab armorum injuriis tutum ubique
fore: addita non ignobili fuperftitione vel potius infigni mendacio, ut fi forte ab obfte-
tricibus clanculum auferatur, magnis infortuniis obnoxium futurum & miferrimam vi-
v drikmd tam du&urum i quod, quam fit ridiculum credere, ipfa anatome declarat. Sed quem-
Jupeflio de admodum nulla fabula, nulla fuperftitio, nullumque mendacium adeft, quod non prius
* ex alicujus rei veritate originem traxit; fic etiam puto nonnullos olim exiftimafle vela¬

tos aliqua in parte pueros hac membrana longe magis miferam vitam tradu&uros,
nam qui more caeterorum fine hoc velamine pariuntur: & re&e quidem: nam infan-
es cum amnio circa caput natos, puto fic nafci, vel propter robur membrana?, quam
Jcirco infans, dum praeparat egreffum ex utero, perrumpere commode & undiqige
ion poteft; vel propter fotus imbecillitatem, qui ie ab hoc involucro expedire probe
ion valeat. Novi aliquando' Matronam in Belgio & novercae mea? propinquam , qua?
3 mnes filios & filias cum galea & vitta pepererat, fingularique cura ac diligentia mem¬
branas affervarat,ne ab obftetricibus auferrentur, fua omni prole numquan pubertatis
annum attingente, quod admodum debiles nafcerentur, orbatam.

C A P V T VII.

. De fadore in amnio contento .

Sudoris ujui.

Vrinii cur a
fudorefepa-

Orro aqua illa clara atque limpida, qua? copiofa undique fetus cor¬
pus circumfluit, ac fecundum, poft urinam in allantoidem contentam,
excrementum eft, inter externas fetus partes proprias, non {pernen¬
dos habet ufus. Huic enim fetus in utero innatans, non levior fit ma¬
tri , utpote qua? & fetum & aquam geftare debet, fed minus ponderis
pra?bet acetabulis, quibus fetus placenta anne&itur, dum is fufpenfus
eft. Deinde, in movendo fe & facilius movetur, & vertitur facilius ad os uteri , in tem¬
pore partus cum capite, quod alioquin ad fundum uteri verfiim habet fetus. Tertio
facilior fetui ex membranis exitus praebetur amplo fpatio d corpore femotis, & humo¬
re, quem continent, lubricis. Quarto, ante partum, jam ruptis membranis, d fluente
hoc humore per os & cervicem uteri cundta loca irrigantur ac lubrica fiunt, ad facili-
tandum exitum fetus ex utero. Ca?terum fudorem ab urina fegregatum voluit natura,
non permixtum, ne cuti tenellae aliquod damnum urinae acrimonia inferret.

C A P V T VIII.

De cutis firdibus.

Oft urinam & fudorem, fordes apparent cuti corporis inhaerentes:
funtque tertium & ultimum excrementum, glutinofum craffumque,
quod percutis porosunacum fudoribus edu<ftum , tamquam magis
terreftre cuti adhaerefcit: ita quoque cernimus, nobis fudantibus crafc
fiore excremento cuticulam obliniri, deinde ab indufiis lineis abftergi.
Putant recentiores ufum hujus excrementi effe, ut hujus obcruftatio-
nonia, quam fudor circumfluens longo tempore fibi nonnihil acquifi-
Amhrujjd- vit, vindicetur. Sed mihi adhuc fuccurrit alius longe excellentiori utfcilicet vitales
fpiritus poris cutis nonnihil occlufis ab hoc glutine conferventur, ne diffluant d magno
• calore, quem cogitur fetus in utero fuftinerei neve fanguis qui in partibus exterioribus
tenuior eft, dimanet ichorofus, propter poros fetus multo patentiores iis, qui jam
nati funt.

C A-

de Formato Fcetu *

C A P V T IX,

De umbilico feu vafis umbilicalibus.

Vncinter partes externas agendum reftat de iis vafis, duas Vmbilica- w*

,, 1 r _ ° ....... i 1 , anibilicunt

lia appellantur. Horum autem nomine mtelligo id totum , quod ex
a media abdominis parte egreffium , b inteftini formam adipifcitur ,• ne¬
que aliud eft, quam quatuor vaforum, c duarum fcilicet arteriarum,
d unius venas & e urachi/connexus, per e membranam a h chorio dela-
J nl L tam atque in formam funiculi ex multis funibus, vel cereae candelae ex

multis parvis candelis contortus. Qui quia inteftini effigiem refert, a multis obftetri-
cibus inteftinum apud varios populos nominatur. Hippocrates, eoque pofteriores Ari-
ftoteles & Galenus proprio nomine hanc partem fetus, umbilicum appellant. Arift.
lib. ii de generatione animalium, cumdixiffet, nonnulla animalia redta in uterum
umbilicum tamquam radicem dimittere, addit W < 5 e 'cpQax©* cv xeAu<p<j cpxiQt?, eft autem
umbilicus in putamine contenta vena , ut Gaza interpretatur. Per venas intelligit, & venas
communes didtas, & arterias ; per putamen feu xtAv<p&, tegumentum mcmbranofum, quod
alibi mxv(p& eS^pcslwv nominavit. Hasc obiter dicere volui, utfciatur, umbilici vocem
asquivocam effe, & capi modo pro hoc inteftino ex vafis quatuor conftante ; modo
vero , & communiter pro medii abdominis ea cavitate, quas^ioft partum d recifo vel
lponte prolapfb umbilico relinquitur in nobis per totum vitae fpatium. Apparent au-
tem in umbilico ex intervallis maculas quasdam nigras, veluti murium ftercora conti- mde -
nentes, quas fiunt d vena una cum arteriis & uracho contorta ac circumvoluta; modo¬
que exterius fanguine atro, quem continet; tranfparente per membranam> modo a re¬
liquis duobus vafis occultata. Longus eft tres circiter Ipithamas plus minufve, & crafi
/us digitum fere, quando maturus eft foetus. Et quoad fitum, £ placenta incipiens per
mediam frontem paulatim pergit, circumfledtendo fe ad occiput ,• inde rurfus oblique
redu&us ad finiftram cervicis & juguli partem, deorfum fuper pedtus progreditur, do¬
nec in mediam abdominis partem inferatur. Nam ex furculis venarum & 'arteriarum ,
per placentam difperfis in chorio membrana fiunt majores rami, qui tandem in trun¬
cum coeuntes, in duas arterias exiguas, fed unam magnam venam & amplam, per to¬
tum umbilicum capreolorum in morem convoluti progrediuntur, una cum uracho ab
allantoide orto, donec abdomen pertingant. Porro fubftantia venarum, & arteriarum &m\u ^
prorfus fimilis eft venis & arteriis per totum corpus foetus difperfis. Vrachi vero fub-
flantia non eft fimilis poris ureteribus, fed membranofa eft parte ea qua ex vefica in- *****
trat in umbilicum , ubi paulo poft trium circiter digitorum tranfverforum longitudine
fiipra abdomen egreffus finitur, &obliteratur in medio umbilici. Ex quo patet non
effe verum, umbilicum ex uracho conftare, & umbilici humani tria tantum effie vafa,
duas arterias & unam venam; urachum vero poris ureteribus, per quos urina e renibus
in veficam colatur, fimilem effie. Herodotus, vel Audtor illius libri, qui Introdudto-
riusinferibitur in operibus Gal. cap.xi, nervum ad compofitionem umbilici concurre¬
re putat, his verbis, interprete Andernaco: Ex '-venis uteri , qua fecundas implicant , bina
alia prodeuntes vena , ab arteriis ibidem fitis bina arteria , & d nervis unus nervus , mutuo in unum
congrejfa meatum , x&xov appellatum , alfohunt , qui infantis umbilico inferitur , ex quo enafei-
■tur&juftenfus eft; ab umbilico autem vena ad jecoris portam fanguinem ita factibus tranfmittunt.

Arteria vero juxta veficam craftiori arteria , nervus hic ftina inferitur. Hasc ille. Ex quibus col¬
ligere licet, non modo ex nervo umbilicum componi externum, fed etiam ah eo¬
dem umbilicum hunc appellari. Ceterum quod un\bilicus nervum habeat, probari gJJkj
etiam ratione poteft , ex Veterum & Recentiorum monumentis defumpta: videntur
enim omnes Anatomici fenfiffe umbilicum fenfii praeditum effie. Aetius enim ad am¬
putandum umbilicum recens nati magis laudat fcalpellum acutum , quam aliam mate¬
riam arundineam vel vitream, ne atteratur umbilici pars puero annexa: deinde vetat
cuminum prascifo umbilico infpergere propter acrimoniam , contra veterum nonnul¬
lorum confuetudinem, quafi umbilicum fentire putaret. Inter recentiores Pareus &
alii, qui curam infantis recens nati praefcripfemnt, praefedto umbilico imponunt oleum

vel rofa-

8 Adriani Spigelii

vel rofaceum, vel amygdalinum cum panno lineo, ad fedationem doloris. Contra Gal.
aliter fentit lib. vi de Decr. Hipp. & Piat. cap. vi. Scribit idem nullum apparere ner¬
vum ex utero in fecundas provenire, neque in ipfis fecundis, neque in umbilico, aut de¬
foris intro fubire, aut de interiori fede extra prominere, quod nulla omnino neceflitas
fuerit, ut origo nervorum concepti foetus, veluti venarum & arteriarum, matri con¬
jungeretur. Et revera nullus nervus in umbilico aut fecundinis apparet j fed in urachi
medio nervulus candidiftimus ab interna veficae membrana ortus (de quo forte in lib.
Introdu&orio fa<5ta eft mentio) invenitur: veruntamen etfi nervi aliquam formam in¬
duat interna urachi pars, nervus non eft; cum neque ullam communionem connexio¬
nemque-cum nervo habeat, neque ullo modo in fpinalem medullam,fed in fundum ve¬
ficae inferatur.: fed haec nervo fimilis urachi pars , nil aliud eft, quam pars urachi inter¬
na , quae ubi foetus jam ex utero egreffus eft, contrahitur veluti in nerveum funiculum,
mbiiimi nullo per medium foramine praeditum. Sed quod haec pars non fentiat, patet j quo-
”mrvum! niam & umbilicus non fentit. At neque erat conveniens, ut fentiret. Primo, quia dum
properat ad exitum foetus, & poft partum ab umbilico dependens huc & illuc move¬
tur , varie in hac circumagitatione diftrahitur, contorquetur ac diftenditur umbilicus.
Itaque fi fentiret,doleret ob folutionem continui: fi doleret,neutiquam ex matris utero
exire tentaret; fed quiefceret potius propter dolorem,quem fibi alias parit ex diftorfio-
ne umbilici. Quocirca erat neceffe, ut matri quidem in partu magnus dolor effet ,• foe-
tui vero, nullus aut falt«mquam fieri poterat minimus. Exemplum habemus in iis,quae
ex ovo generantur. Omnia enim , putamine rupto, exeunt ex ovo abfque dolore: at
mater, quae ovum enititur, percipit dolores. Secundo probatur umbilictfm non fen-
tire, quod ab amputato umbilico obfervatum fit infantes non vagiiffe ,• imo ego ali¬
quoties vidi puellas poft partum optime fe habentes dum praefeinderetur umbilicus,
neque poft etiam per quadrantem horae, non folum non ploraffe, fed nec os quidem
vimento- aperuiffe. Vanaigitur & inepta hadtenus medicorum eft cautio, qua ad praecidendum
1Z> Tprl umbilicum eligunt ferrum potius, quam vel arundinem, vel lignum praeacutum, vel
fettummetU- aliud quidpiam ad fecandum aptum,&apraecifo umbilicofelecfta quaedam medicamen-
tmuT m ' ta imponi ad fedandos cruciatus jubent; cum certe fi haec pars urachi nervofa ncn fen¬
tiat , caeteras profedo ex quibus umbilicus conftat, nullo modo fenfum habere putan¬
dum fit, non venam, non arteriam, non etiam membranam, quae illas involvit, cum
haec d chorio deducatur , quod quam fit fenfiis expers, notant mulieres, quibus cum
I ZZtZL ^ P arcu & cun dae extrahantur, nullus cruciatus excitatur. Quaerit in problematibus
&**• Arift. cur homini magnus fit umbilicus (loquens de ea cavitate , quae eft veftigium in
media abdominis parte refedi hujus umbilici) caeteris vero animalibus exiguus & non
valde manifeftus: putatque hoc contingere, quoniam umbilicus in exteris animalibus
indire&um tendat, & cum diu in utero maneant, umbilicus interpretp Gaza arefeat
dmcpcuvov ; homo vero imperfedtus prodeat cum humido & (fanguinolento male

Gaza) exangui umbilico: fed vera ratio ex umbilici anatome capitur. Eft enim multo
major, proportione confiderata corporis humani foetus, quam exterorum animan¬
tium , propter amplitudinem vaforum.

vfm mMhi . Vfes hujus umbilici eft multiplex: etenim per umbilicum foetus nutritur , atque fufi
penditur, ut in omnem partem movere fe queat ; & urinam in allantoidem rejicit ex
curiongmfit vefica. Convenit huic tanta longitudo ad commodiorem motum in utero, egreffum-^
ambhcw. q U e ex utero: etenim fi breviorem umbilicum homini natura creaffet una cum foetu
placenta & membranae exire debuiffent,quod partus facilitati obftetiffet;nunc vero tam
longum umbilicum natura fecit, ut prius foetus totus exire polfit abfque fecundis, quae
etiam alia de caufa debebant poft egrefiiim foetus utero anne&i, ne repentina dilacera¬
tione vel abftra&ione ofeula venarum placentae magnam copiam fanguinis funderent,
cum vitae infantis diferimine: & propterea tam longus eft umbilicus, ut puer ex utero
egreffus nihilominus adhuc ipfi adhaerere queat. Confert etiam haec longitudo ad
commodam edudtionem fecundarum, in qua profe&o infignis prudentia requiritur in
Hertioum. ebftetricibus. Inferitur autem umbilicus in inferiorem partem totius corporis, hoc eft
biUd. - n a mec lj um abdominis: non enim decebat puerum ex aequilibrio ab umbilico depen-
dere, fed fuperiores partes,ubi caput eft & thorax,ponderofiores habere ab una parte ;

pedes

de Formato Fatu. p

pedes vero & mediam partem reliquam ventris ab altera, ut ex umbilico fafpenfus par¬
tibus fuperioribus tempore partus in caput verfus uteri orificium facillime volveretur :
n-C. nam partus naturalis tam homini, quam caeteris animantibus fit in caput. a Contor-
quentur autem in*umbilico vafa in modum aciae vel chordae ex funibus binis vel pluri- p m -
bus conflantis: non quia tanto longiora, & longiori mora fanguis praeparatior ad foe¬
tum prodiret, ut fomniant Anatomici ) fed quia umbilicus erat circumducendus a par- a* **/* a
te dextra ad finiftram per frontem circa collum, donec ad abdomen perveniret, in qua
circumvolutione fi redta procederent umbilici vafa, profedto compreffia nimium fuifi
fent, nec pertranfire commode per arterias vitalis (piritus & calor, per venas fanguis,
per urachum urina potuiffet, quod per hanc vaforum tortuofitatem mirabiliter evita¬
vit natura. Adfert naec tortuofitas aliud quoque commodum in fecando umbilico, ne
illico fanguis fluere poffit a praefe&ione umbilici cum vitae difcrimine. Circumducitur
umbilicus a fituftro tempore in dextrum per mediam frontem, ut caput totumque foe¬
tum commode fuftineat. Quod fi forte fortuna in partu ab hoc umbilico per fuperio-
rem capitis partem , fecundum naturae leges non bene expediat fe foetus, fed umbilicus
defcendat, non folum periculofus & perdifficilis matri partus fficcedit,ut notavit etiam
Hippocrates lib. de Septim. partu; fed etiam laqueatus prodit in lucem infans, & fic
exiftimatur puerum miferam vitam tradudlurum, imo quorundam etiam experientia
edodtorum judicio, laqueo periturum. Nodos praeterea feu rugas putant nonnulli an-
notandas in umbilico, dicunt enim mulieres multos deinceps parituras fi umbilicus in- umbiUci '
fantis , quem primo enixa eft multos nodos offenderit, eofque longo intervallo fejun-
dtos per longa intervalla partus praedicere ,■ addentes mendacio mendacium, ruffios no¬
dos mafculos, albos vero foemellas promittere > fterilemque futuram in pofterum mu¬
lierem , fi foetum peperit umbilico connexum fine nodis. Quorum vanitas fatis decla¬
ratur iis foetibus, qui jam provedtis aetate mulieribus ultimo pariuntur: nam & horum
umbilici quandoque magis, quam priores funt nodofi.

C A P V T X,

De ptacifione umbilici.

| Vic de umbilico tradlationi neceffe eft fubjungam , quanta prudentia
> peritiaque in fecando a partu umbilico requiratur , quoniam in hoc
^ obftetricum ars fere praecipua verfatur, & nil utilius aut curiofius hoc
} loco dici queat. Obftetrixut prudenter fecet umbilicum obfervare de-

L I 1 f 1 1 r\ r • i r da infectione

f bet, tempus, locum,modum,tum qux polt lectionem peragenda funt. «««.

* Tempus eft, cugi infans ex utero egrefliis eft, vel cum fecundinis, vel
abfque iifdem. Hodie folum ex utero egreffio relidis adhuc fecundis ftatim praefecari
(olet umbilicus ,* at fi foetus bene valeat ac robuftus fit, quo facilior & felicior partus
alter fequatur, melius erit ante illius praecifionem tentare , num fecundae paulatim fe~
quantur. Nam notatum eft aliquoties , nafutis vetulis poftquam umbilicum fecuerant*
cafii reliquam ejus partem,quae fecundis adhuc in utero adhaerentibus annexa eft,e ma¬
nu excidiffie, moxque in uterum retradlam in mortis periculum maximum puerperas
copjeciffe. Danda igitur eft diligenter opera, ut ante umbilici fe&ionem fecundae quo- s
que ex utero eximantur hoc padto ; fternutatorio medicamento naribus prius indito, ■*
nares & os conftringenda, tum obftetrix manu finiftra abdomen fuperne deorfum
comprimendo, dextraque umbilicum trahendo fecundas ex utero eximat. Sed in utro¬
que fervandus modus, ne violenter fiat: ex violantia enim periculum inftat, ne ab¬
rumpatur in utero umbilicus cum periculo puerperae: nam abrumpitur facile, cum ex
partibus admodum tenellis conflet. Docet hunc trahendi modum, quem paucae obfte-
trices vel norunt, vel obfervant, optime Hippocrates lib. de fuperfoetatione, dum in-
quit: Si fecunda non facile exciderintf nenda funt maxime ad fcetum appendere , ut paulatim abfque
ulla rviolentia trahantur. Mulierem in Jella perforata collocabis , & fatumfuper utrem humore tepido
plenum impones , ut mucrone tenuifimo compmBm uterfenfim concidat , itf una fatum itf qua ab eo
dependent involucra deorfum trahat. Haec Hippocrates. Quod fi foetui mature ex utero ex¬
eunti propter imbecillitatem vel aegritudinem vitae periculum immineat,ftatim egreffio

B B umbilicus

io Adriani Spigelii

umbilicus procidendus eft: fecundis vero, ut-excidant, deinceps proFpieiendum veluti
putant™' £ peritis praecipitur , ad coxam nimirum alligato umbilico cum filo. Locus autem ubi
amputandus eft umbilicus, fine ullo fexus difcrimine is ftatuitur ab Aetio lib. iv,
cap. in, aiiifque Veteribus, ubiquatuor circiter digitos ab abdorfVine infantis eme*>
voltam» ^ lt ’ ne S u ^P* ani a mulierculis & barbaris abfque fuperftitione perageretur, fexus
l°Jdo umbi- difcrimen inventum eft. Putant enim vulgo obftetrices longiorem partem umbilici
profedi mafculis relinquendam efte, ut longam ipfis pubertatis annis mentulam alant$
Foeminis vero breviorem, ut anguftum pudendum forment, & verecundiores fint ac
minus audaces: quafi vero ejufmodi pars umbilici, quo quarto, quinto vel feptimo
die fponte fua decidit infra vinculum, aliquid poflfet ad immutandos animi mores, vel
membri alicujus conformationem & augmentum ,• fed neceffe eft hanc rideam opinio¬
nem. Nam fi in mulierum poteftate eflet, prima umbilici cura pudenda majora vel
minora effingere, profe&o parturientes de obftetricibus jure merito cenqueri debe¬
rent , quod in prima nativitate iis magnam umbilici partem non reliquerint, ut foetus
citius ex utero exire poffit.

Mopamgu- Ad modum perite fecandi umbilicum requiruntur, deligatio , inftrumentum , & ali-
am. um 11 qua ante deligationem peragenda. Prius enim quam proffiindatur, fi puer debilis fit,
aut pene mortuus edatur, finiftra manu tenendus eft umbilicus, & fanguis qui e cor¬
pore foetus per venam umbilicalem refluere folet, & fpiritus vitales qui per arterias um¬
bilici e corpore foetus effluere nituntur, reprimendi funt paulatim rurfus in corpus: fie
enim ftatim infans, qui modo exanguis deficiebat, recreatur vitseque reftituitur. Sin
vero robuftus fit infans qui prodit, ftatim finiftra manu apprehendendus eft umbilicus»
tum protinus deligandus, ne fanguis e corpore infantis in umbilicum repat. Pro deli-
gatione locus tutior, eft fpatium quod diftat duorum vel trium digitorum tranfverfb-
rum latitudine ab abdomine> feu principio exitus umbilici a corpore infantis. Nam fi
proxime umbilico ligetur, periculum eft, ne trahantur in eonfenfum partes abdomi¬
nis fentientes, & fic dolor excitetur, qui infcia matre vel nutrice caufam prsebere fo-
iet affidui ploratus. Vitra vero terminum, quem pradcripfimus ligare nil vetat, cum
umbilicus non fentiat, & tota ha?c pars, quas a pra?cifione relinquitur, paucis ab ortu
diebus fponte decidat. Deligatio facienda eft quam fortiffima, duplicato & triplicato
ame Mia filo ferico, vel e lino aut cannabe confedo, reiteratis etiam nodis, ne vinculum fblva-
‘ Mem ' tur vel relaxetur 5 tum demum fiipra vinculum unius vel alterius digiti tranfverfi fpatio
erit amputandus 5 alioquin fi prope ligamentum amputetur, metuendum eft, ne fol-
vatur vinculum antequam fua fponte umbilicus emoriatur & £ corpore decidat, Sc fic
fanguine vitalique fpiritu effiifo ex arteriis, infans ftatim commoriatur. jG^terum quo
inftrumento amputes, an fcilicet cultro, an forfice, an grandine, vitro, vel alia materia,
mtereft, cum non fentiat. A fe&o umbilico denique imponendum eft goffipium,
tenendum. q ua p ar te vulnus eft, pannifque lineis involvendus, ne fua frigiditate ventri obfit, do-
curfdihomi- nec fponte deciderit. Querere quifpiam poffet, cur homini ante fe&ionem umbilicus
Hg etur i cteteris vero animalibus, qua? omnia umbilicum cum fuis fecundinis poft par-
curumbiiicust t U m ftatim devorare folent, minime ; neque his fere ullum videatur fequi incommo¬
dum effufionis vel fanguinis vel fpirituum vitalium. Hujus quaffiti duplex eft apud me
ratio ; & prima, quoniam in umbilico hominis vafa funt majora & ampliora, praecipue
vena, quae unica eft, perque ea vafa & fanguis & fpiritus facilius fluere poffunt. Deinde
animalia dum dentibus abfcindunt,a fcetu proxime abdomini eum auferunt,fic ut nulla
pars de umbilico extet j poftea lambendo reducunt cutem umbilici exortui circumfu-
fam fupra extremitates vaforum umbilicalium, poftea haec cutis his vaforum finibus
connata & fiipernata nodulum tantum in quibufdam quadrupedibus efficit, pro vefti-
gio umbilici, in aliis parvum fignum, in nonnullis etiam haud confpicuum. Hinc pa¬
tet vera ratio, cur homini umbilicus magnus fit, caeteris vero animalibus exiguus vel
nullus ,• alia prorfusab ea, quam attulit nobis Ariftoteles in problematibus. Et fic qui¬
dem ars circa fedionem umbilici ab obftetricibus exerceri debet.

C A-

De Formato Fcetu>

C A P V T XI.

De partibus internis propriis , ac primum de Vafis umbilicalibus.

Adenus partes foetus externas proprias examinavimus, nunc autem
iaternarum propriarumque explicationem aggredi fu pereft. Ha? duae
tantum fimt, vafa fcilicet, & excrementa. Vaforum alia, in abdomine
& ventre inferiore continentur, ut umbilicalia; alia vero , in thorace,
ut ramus exiguus, quo vena cava cum arteria venofa conjungitur, &
arteria magna cum vena arteriola. Vmbilicalia vafa ea dicuntur,
qua? per umbilicum ex chorio tranfgreffa in ventris.partes internas inferuntur. Sunt- ** u *‘
que tot numero, quot in umbilico inveniri diximus: etenim vafa ifta quatuor, qua? per
umbilicum unita progrediuntur, ubi abdomen intrarunt, finduntur lingula, ac a fe in¬
vicem diffociantur, & diverfa loca luis finibus adeunt, quibus terminantur. Vena enim
peritoneo fubtus per ejus membranam annexa, paulatim lurfum in jecoris partem,
qua? leviter in duas yeluti alias divila eft atque homini propria, quamque nonnulli Ana- v*»
4,t.vud. tomici a rimam jecoris vocant, afcendit,- inde in cavam jecoris ulterius penetrando, W2/em< ’*
«nifc. ubi caudex feu truncus porta? a jecore lurgit, bipartitur , ac in quemdam vena? portae
ramum inferitur. Sic in canibus & aliis quadlupedibus cernimus venam hanc umbilica¬
lem , cum venae portae praecipuo trunco per mefenterium difperfo, cumque cava? quo¬
dam ramo ad melenterii centrum conjungi. Similiter arteriae umbilicales abdomen
ingrelTae, & peritonaeo annexae una cum uracho deorlum pergunt: poftea vero a fe in- f‘ nio -
i, t.vii.f. vicem disjunda? ad uteri ac velica? latera feruntur, & in b ramos arteriae magnae iliacos
ad crura defcendentes inleruntur ea parte, qua per pubis ollium foramina tranlire inci-
i, t.vii.g* piunt. Vrachus autem intermedius, peritonaeo annexus, in c fundum velica? termina- ^ chi *'*/«•-
tur. Omnia haec vafa umbilicalia interna, ftatim ac in lucem venit foetus, in funiculos
abeunt, ob ulus eorum maximi abolitionem. Etenim vena umbilicalis, deftinata fufci-
piendo a matre fanguineo alimento, legregata carnea placenta, per cujus fubftantiam
illud in venam umbilicalem per chorion & umbilicum ducitur, inutilis eft. Similiter
ablatis venis arteria? umbilicales inutiles funt. Vrachus quoque, qui a natura fadus
eft, ut per eum ex velica urina in allantoidem transfluat, non amplius ex velica lulcipit
urinam ,• cum allantoide privatus feorfim excrementum velica? per aliam viam, nempe
per pudendum excernatur. Neque enim eft, quod refutem dodorum quorundam
nuper inventum, qui putant foetum, dum eft in utero , per pudendum mingere, pro-
pterea quod urachum lolidum nec ullo foramine pra?ditum conlpici dicant,- cum mon- l it nonnim '
ftrare debuiffent viam , per quam foetus, ubi minxerit urinam a liidoribus feparatarrt,
in allantoidem, vel Ipatium quod eft inter chorion & amnion, tranfmittit,- & rationem
reddere, ob quam in ca?teris quadrupedibus urina fegregetur, cum & eadem mingere
per pudendum poterant. Porro umbilicalis vet\a pertingit ad jecoris portam in cavam #
vel ramum cava?, quod fanguis, qui foetui a matre pro nutritione dabatur, alia egebat
elaboratione, quam ea, quam a matre acceperat ; & ut tenella? partes commodius 8c
citius nutrirentur, erant fegregandi feroli humores £ renibus, bilioli a fellis folliculo,
melancholici aliene. Vnde clarum eft, non bene hadenus Anatomicos cenfuifle ma¬
tris fanguine dulciflimo puriflimoque foetum uti pro alimento. Melius autem Galenum
lib. i de Sympt. cauff. cap. vi i, opinatum, fanguine a?que puro & impuro nutriri fe¬
tum j led tenellum , fanguine puriore ali; grandiorem jam , puro atque impuro. Dixi
fuperius arterias umbilicales ablatis venis umbilicalibus inutiles effe; nunc autem necet
fe eft, ut quibus rationibus £ Veterum & recentiorum omnium fententia, qua puta- ramm &
runt per umbilicales arterias vitalem fpiritum a matre fetui fubminiftrari, difcedere IpimidlHfu
movear, exadius ac dilucidius declarem; fi prius hujus antiqua? opinionis rationes pro- ««S»
tulerim. Nam Hippocrates, five audor de natura pueri, dum inquit, fetum per umbi-
licum fpirare, & alimentum augmentumque capere; nil aliud intelligere videtur, quam *£%£££
quod per venas fanguis ad nutritionem, per arterias vero umbilicales (quas etiam fub wnbilicdiHm -
communi venarum nomine complexus eft) fpiritus 3 matre ad cordis refrigerium &
alimentum vitalis caloris traducatur. Et paulo poft in eodem libro, cum duplicem in

B B z femine

Gal. auctori¬
tates de ufu
arteriarum
umbilicalium.

Prima ratio
pro Gal. de
ufu arteria¬
rum umbili¬
calium.

Quarta ratio.

Auctoris opi-

teriarum um¬
bilicalium
argumentis
probatur.
Primum ar¬
gumentum.

Secundum ar¬
gumentum.

ii Adriani Spigelii

femine ex quo formatur foetus, ftatuat fpiritum, internum feu connatum & ingenitum,
externumque, quo ingenitus nutritur; ac externum dicat effe aerem, qui per umbili¬
cum attrahitur, frigidiorem paulo quam is, qui eft internus; per aerem non intelligit.
eum, quem nos infpirando attrahimus, quippe qui ad foetum tam crudus veluti d no¬
bis pulmonibus hauritur, pervenire non poteft ; fed a corde matris elaboratum , & per
arterias matris ad uterum comportatum, & hinc per umbilicum in omnes partes foe¬
tus fufum. Gal. vero paulo clarius pluribus in locis ufum arteriarum umbilicalium fi~
gnificayit, cum dicat fpiritum ad vitam per has foetui dari, & quemadmodum per ve¬
nas umbilicales fanguinem, fic per arterias non fpiritum modo, fed etiam una cum eo
fubtiliorem & calidiorem quam is, qui in venis eft, fanguinem accipere a matre, atque
ex hoc omnium calidiftimum vifcus fabricari, nempe cor.

P.raeter has audoritates non defunt quoque validiflimae rationes ad hoc probandum.
Prima autem eft: Si fpiritus vitalis non procederet a matre ad cor foetus, fruftrafadae
effient arteria: umbilicales, & earum conjunctio per anaftomofim cum arteriis uteri:
fed fruftra non funt fata arteriae umbilicales, & earum anaftomofis cum arteriis uteri;
ergo vitalis fpiritus procedit a matre ad foetum. Major probatur, quoniam ad nutrien¬
dum foetum vena eft fufficiens, & ideo cum non haberent ufum ferendi fpiritum vita¬
lem , eftent fuperfluae: minor patet e naturae legibus, quae ficuti in neceftariis non defi¬
cit , ita in fiipervacaneis non abundat. Secunda ratio. Cuicumque parti non fitppe-
ditatur materia ad conficiendos fpiritus vitales, in ea vitalis fpiritus generari non po¬
teft : fed cordi foetus non fuppeditatur materia pro generando fpiritu vitali; ergo fpiri¬
tus vitalis in corde foetus generari non poteft, & per confequens, £matre procedit*
Major probatur: in corpore animato aut in animali, in quo non fit refpiratio externi
aeris, in eorum corde vitalis fpiritus generari non poteft; fed in foetu in utero exiftente
non fit refpiratio externi aeris; ergo vitalis fpiritus generari in eo non poteft: Major eft
manifefta; nam aer externus in animali quod non refpirat,ad cordis finiftrum ventricu¬
lum pervenire non poteft per venofam arteriam, ut fic cum calore & fanguine permix¬
tus fiat vitalis fpiritus. Tertia ratio. Si vitalis fpiritus non procederet a matre, foetus
ante debitum tempus pariendi ex utero exemptus adhuc vivere poffiet; fed vivere non
poteft,cum ftatim moriatur; ergo vitalis fpiritus procedit a matre ad cor foetus. Quar¬
ta ratio. Si in corde foetus generaretur fpiritus vitalis, arteriis & venis umbilicalibus
vinculo conftrita, cor foetus pulli non deftitueretur: fed arteriis & venis vinculo con¬
findis cor foetus pulfii deftituitur; ergo in corde foetus non generatur fpiritus vita¬
lis, & fic eum a matre provenire fequitur. Ego vero contra, vitales fpiritus per arte¬
rias nequaquam a matre ad foetus vitam transfundi exiftimo; fed potius a corde foetus
aci propriarum partium externarum vitam, arteriis his immitti credo; quod multis ar¬
gumentis probatur. Primo, fi a matre vitalis fpiritus cordi foetus fuggereretur per ar¬
terias umbilici, cor foetus non pulfaret, quia non generaretur in luo corde fpiritus vita-
Jis. At cor foetus pulfare, & Galeni & Ariftotelis, lib. de Spiritu, audoritate convinci¬
tur, fenfibufque demonftratur. Et profedo majorem propofitionem ufque adeo veram
.effe fatentur Anatomici, ut infignis inter eos Andreas Laurentius aflumptionem nega-
rit; fed legat Galenum lib. 1 de femine, cap. vi 11, ubi exprefte dicit cor foetus, quod
arteriae permeant, ob nimiam caliditatem quafi flammam quandam, aflidue non mo¬
veri, fed mutua reciprocatione. Vnde fequitur vitalem fpiritum in corde foetus fieri,
eoque vivere omnes foetus corporis partes, nequaquam vitam foetui d matre traduci.
Secundo. Vnde procedit vitalis facultas, inde quoque procedit fpiritus vitalis: fed
a corde foetus procedit vitalis facultas, quae foetum gubernat; ergo vitalis fpiritus a cor¬
de foetus procedit. Major eft manifefta; caufa enim proxima pofita, effedus fequitur.
Minor probatur Galeni audoritate dicentis lib. xv de Vfu part. cap. iv, quod faetibus
ex femine, non ex vulva facultatum ipfos gubernantium origo fit. Vitalis ergo facul¬
tas cordi foetus innata eft ex femine, non a vulva, hoc eft, a matre in ipfiim mifla, fta-
timque ac formatus eft foetus infunt omnibus partibus facultates corpus foetus guber¬
nantes. Tertio. Si a matre vitalis fpiritus procederet per arterias umbilicales, arteriis
quae ad umbilicum funt vinculo conftridis, omnes quae in chorio funt arteriae pulfii
non deftituerentur, fed tantum, quae in cor foetus ingrediuntur: fed omnes, quae in

chorio

de Formato foetu. 13

chorio fiunt, pulfu deftituuntur, corde nihilominus pullante, ut exlib. vi de Placit.

Hipp. & Piat, cap.vi, apud Gal. habetur; ergo vitalis fpiritus non procedit a matre per
arterias umbilici. Quarto. Si a matre vitalis fpiritus cordi foetus fuppeditaretur per arte-
rias umbilici, aliis quoque animalibus idem accideret, qua: arterias umbilicales ha- “
bent. Sed aliis animalibus idem non accidit: dum enim ex ovo generatur pullus, vitam
non accipit £ matre,- led a femine per incubationem formantur omnia pulli membra,
ftatimque cor, quod palpitat, & vitales fpiritus in fe genitos non modo per corpus pulli
diffundit, fed etiam per partes externas, nempe umbilicum: ergo vitalis fpiritus foetus
cordi non fuppeditatur a matre. Quinto. Si a matre vitalis fpiritus procederet per ar- Q&ntum «rJ
terias umbilici ad foetum , mortua matre non poliet heri partus Ctdareus, neque diu¬
tius foetus quam mater vivere. Sed mortua matre fit partus casfareus, & diutius quam
mater vivit foetus ; ergo vitalis fpiritus non procedit a matre per arterias ad cor foetus.

Minor probatur tum experientia, tum au&oritate. Experientia: quia nonnulli poft
matris obitum extra&i fupervixerunt. Au&oritate deinde Plinii lib. v 11 Natural. hift.
cap. ix, cujus verba funt haec: Aufpkatius enecata parente gignuntur: ficuti Scipio Africanus
prior natus , primufque Cafarum a c<efo matris utero diclus. Qua de caufa & caefones appellati.

Simili modo natus Manlius, qui Carthaginem cum exercitu intravit. Ego etiam ali¬
quoties oflendi publice foetum agninum a matris utero extradum per femihoram vi¬
vere. Denique favet nobis audoritas Ariftotelis, qui tantum ad aleqdum foetum in ute¬
ro fadum effe umbilicum fcribit lib.n de Generatione animalium,cap. iv. Alibi etiam
dicit, alimentum foetui contingere per umbilicum eodem modo, quo plantis per radi¬
ces : venas autem umbilici effe tanquam radices, per quas alimentum haurit foetus.

Neque alibi fecit unquam mentionem fpiritus, qui per umbilicum ad vitam foetui £
matre datur. Reliquum eft, ut ad argumenta pro Galeno adduda refpondeam. Et
ad primum dico ,• Iulium Caelarem Arantium negaffe hanc arteriarum umbilicalium gg***-
cum uteri arteriolis conjundionem, i Galeno propofitam. At licet hoc conceda- Adpimum.
tur, tamen non fequitur neceffario, quod hac de caufa fit fada, ut fpiritus vitalis
3 matre foetui communicetur, cum ad firmiorem annexum foetus cum utero hanc ar¬
teriarum conjundionem facere natura potuerit, &ut vitalis fpiritus*a corde foetus
elaboratus, melius a matris vitali fpiritu foveretur, tamquam debilior,- utque calore
ad partes placentae extimae fanguinem craffum per anguftas venulas attradum im¬
pelleret , attenuaret, & ad foetum per umbilicum ferret. Ad fecundum argumentum
accedo. . Cuicunque parti non fuppeditatur materia ad fpiritum vitalem generandum,
in ea quoque non poteft elaborari. Sed cordi non fuppeditatur fpiritus vitalis mate¬
ria. Falfum hoc; quia fuppeditatur per venam umbilicalem fanguis, qui fufficit ad fpi-
rituum vitalium generationem. Praeterea probatio majoris propofitionis, ubi non fit
refpiratio, ibi quoque non fit fpiritus vitalis, falfa effe arguitur exemplo eorum anima¬
lium , quae non refpirant. Nam dum in ovo pullus generatur, cordis officio ac mu¬
nere gubernatur, & perficitur mediante fui cordis calore & fpiritu, eoufque donec par¬
tes vitales ita habeat perfedas, ut externo aere frui queat, vel debeat. Arift. quoque
lib. de Refpirat. cap. vi, negat internum ignem fpiritu ali, illiufque alimenti gratia
fieri refpirationem,- & refpiranti quidem, tamquam fuper ignem accenfum, fomitem
adjici; alito autem igne, fieri expirationem. Etenim, inquit, oportebat in aliis anima¬
libus hoc idem accidere, aut huic quidfimile: nam omnia habent caliditatem vita¬
lem; pilees tamen aquam trajiunt, non aerem. Ad tertium. Porro vivere fetum extra Munium.
uterum exemptum non poffe, partim verum eft, partim falfum: verum eft, quia non
vivit diu, ficuti homo mature editus: falfum vero, quia diutius vivit, quam pollet fi £
matre vitam per arterias continuo tranfmiffam haberet. Nam abortivos'per horas
nonnullas vivere obfervatum eft: & fex, feptem, atque o<fto rnenfes in utero portatos
fetus , quos matres maturius ob aliquem errorem externum erant enixae, per feptima-
nas aliquot adhibito conveniente fotu & alimento, vitales fuiffe. Deinde aliam ob cau-
fam accidere poteft, ut fetus d matrice exemptus vivere nequeat, quam ob vitalis fpi¬
ritus matris privationem: privatur enim ab utero feparatus materno calore, qui fe¬
tus omnem calorem in corde auget, fuftinet, ac fua qualitate fovet. Vnde fetus dici- ?«*** $*&
tur ii fovendo, non aliter quam is qui incubitu ovorum a volucribus matribus editur.

B B 3 Quam-

14 Adriani Spigelii

Quamquam enim pullus in ovo grandior fit, corque ejus vitalem fpiritum & calorem
generet, perque corporis omnia membra diffundat ,* tamen nifi blando matris ac tepi¬
do calore foveatur , propter cordis & vitalis ejus caloris imbecillitatem, & pororum
corporis laxitatem ftatim rigens emoritur. Quamobrem ne rigeant foetus, maxime
nuper nati, videmus matres frequenter apprimendo pedori eos fovere: pullos galli¬
narum fab alis matris quo teneriores fiint, eo frequentius fe condere, materno tepore
qut°£. ad corpufculum confervantes. Ad quartum. Quod vindo umbilico cor foetus pulfu de-
ftituatur, fit quia deeft alimentum cordi, nempe fanguis, qui per venam umbilicalem
copiofiffime in dextrum cordis finum fluit per venam cavam, ut ex eo nutriatur & vi¬
tales fpiritus toti corpori conficiat. Vt igitur concludamus, credendum eft contra om-
vermme- nium anatomicorum hadenus receptam fentehtiam, arterias has umbilicales fadas
Mutim» effe, ut fpiritus vitales a corde foetus tranfmitti poflint ad externas partes foetus, nempe
dum mentem fecundas, ad calorem vitalem illis partibus tribuendum, quo motum fanguinis per ve-
Aua ° m - nam umbilicalem a matre in jecur foetus transfluentis acceleret, ac prohibeat atte¬
nuando,ne illis concrefcat, fed debitum alimentum promptius ad minimas quafque ex¬
ternarum partium particulas nutriendas pervadat. Caeterum duas arterias umbilicales
curmic* fu natura fecit, eafque anguftas j unam vero venam fatis amplam. Decebat enim copio-
fam & crafliim alimentum, qualis eft fanguis, per amplum locum unite pertranfire ;
fmturterie. tenuis vero fanguis & fpiritus calidi per exiguos &anguftos canales pertranfire fatis
poterant. Sed & follicita fuit de commodo & facili tranfitu fanguinis a: matre ad.fce-
tum, ut duabus arteriis venam ampledi voluerit, nullufque per chorion effet ramus,
cui non arteriarum aliquis ramulus‘comes eflet. Terminantur arteria umbilicales in
arterias ad crura defcendentes ; vel fi mavis dicere, ex iis oriuntur; non autem ex corde
vel prope cor ex arteria magna, ut vena umbilicalis prope jecur ex vena portae. Non
quidem ex corde, quod partes externae foetus vitali fpiritu bene praeparato ac elabo-
cur arteru rato egebant, qui talis maxime in arteriis remotioribus a corde folet contineri. Neque

Umbilicales C> " 1 1

nenoriantur prope cor ex arteria magna hos ramos prodire tutum erat, quod pertranlire debuil-
mecor ' fent mefenterium & intqftina, quae cibo flatibufque onufta pulfum harum arteriarum
poterant intercipere. Nec denique decebat duos ramos unitos femper prodire ex uni¬
co loco , cum unus ramus fufficere videbatur, fiquidem ex arteria magna originem is
traxiflet; fed potius duos ramos prodire ex duobus locis diftantibus.

C A P V T XII.

T)eftmBura nja forum Thoracis infcetu.

Equuntur nunc vafa in thorace contenta circa cor, longe aliter confti-
tuta, quaminnobi.s aliquandiu natis. Etenim vena Cava cum arteria
venali conjungitur, & arteria magna cum vena arteriali; fed diverfa
ratione. Nam vena cava cum arteria venofa contigua rotundo ac fatis
magno foramine, membrana itidem tenui & nonnihil pellucida foda¬
tur : at arteria magna, quia paululum diftabat £ vena arteriali, vafe ar-
teriofo tanquam novo dudu & canali, cum vena arteriali conjungitur oblique: quod
in natis aliquandiu & perfedis hominibus non amplius confpicitur, non fine miraculo;
exficcato nempe hoc novo dudu, atque evanefcente foramine, tanquam in natis jam
SS/T non am P^ us necefiariis. Quippe cum pulmones foetus in utero nondum cordi infervi-
fanfine’nu- re nt ad refrigerium caloris per aerem externum, erat necefle illos copiofo fanguine nu-
manm. _ CQm vcro hunc fanguinem cor copiofe per venam arterialem fubminiftrare non

vfm diverfa poflet, eum per foramen amplum ex vena cava in arteriam venalem refundit, occlufo
vafinmT nonnihil foramine tenui membrana, ne quippiam quod intraffet ftatim d vicino motu
cordis coadum fuiffet regredi: deinde, ut edito jam in lucem foetu hoc foramen faci-
«»■ lius obturaretur, membrana tenui paulatim craffiore fada, & acquirente corpus arte¬
riae venalis, fimiliter arteriam magnam cum vena arteriali per vafculum exiguum con¬
junxit , ut copiofe fanguinem & fpiritum vitalem pulmonibus largiretur per venam ar¬
terialem. Quia vero pulmonum fubftantia non amplius in jam natis copiofo & craffo
fanguine nutriebatur, proptereanon adhuc opus fuit a partu, ut abundanter cor iis

vitalem

de Formato Foeta. i j

vitalem fpiritum & fanguinem impartiretur. Imo cum pulmones in natis aeri excipien¬
do. deftinatos propterea leves effe oporteret ac fabftantia rariore, voluit natura a partu p ^ *
horum vaforum ufum & ftruduram tranfmutare, & per venam arterialem fanguinem tumin*.
paulo tenuiorem , quam qui in vena cava continetur (utpote nonnihil attenuatum in
dextro cordis ventriculo) pulmonibus nutriendis prsbere: per arteriam vero vena¬
lem, modicum fpiritus vitalis t finiftro finu cordis pulmonibus ad vitam impartiri.

Ex his igitur patet, explodendam effe Anatomicorum fententiam de ulu propaginis, dtmmmia.
ua arteria magna cum vena arteriola communionem habet. Putant enim per hunc de ufu diyerji,
udum cor refrigerari, atquematre praeberi fanguinem vitalem pulmonibus & cordi Tidumm
foetus, propterea quod cum per arteriaS umbilicales, longo dudu, per arteriam ma- J<x ' ure]e£ltt ‘
gnam in cor fpiritus vitalis tranfire non poterat, ob oftiola circa bafim cordis initio
magnae arteris polita, ab his repulfus vitalis fpiritus per hunc dudum in venam arte¬
rialem & dextrum cordis linum pulmon^Rjue permeare cogatur. Sed quod foetus neu-
tiquam vitalem fpiritum a matre hauriat, jam videor fupra fatis probafle. Ratio autem
cur in
mici,
partes

aomen penetrare, unde fane probabiliter admodum & fanguinem & vitalem fpiritum bdlcd,um -
d matre in foetum tranfire fibi perfuaferunt, atque ex hoc fundamento in aflignandis
ufibus horum vaforum erraverunt. Obfervavi quoque in corde & aliud , nondum ab
aliis animadverfum, nempe utrumque cordis ventriculum habere parietem squalis
craflitudinis, cum in adultis finifter habeat crafliorem parietem dextro.

C A P V T XIII.

De excrementis foetus internis.

hanc erroneam opinionem laph fmt omnes, qui ufque adhuc fuerunt Anato- vnde «

fuit adminiftratio Anatomica foetus formati ; fiquidem in hac viderunt prius
, quibus utero foetus anneditur, & ex hac venas & arterias umbilicales foetus ab-

tia de 'ufu ar»

H Xcrementa hsc duorum fimt generum,- alia, folida,- alia vero, liquida :

illa, in inteftinis craffioribus; hsc vero , in tenuibus & ventriculo con¬
ficiuntur. Solida ac dura in craflis inteftinis, Latinis papaver & papa- TctiM **#*•
verculum dicuntur, Grscis piicmion Suntque viridia, vel (ut Arift. de- ™T™en-
fcribit) valde nigra ac picea, & calore fanguinea. Liquidiora vero in m '
ventriculo, magis vifcida & alba: in inteftinis, vifcida & pallida ; atque
ad flavedinem magis craffitiemque vergentia, quo propinquius inteftinis craflis in ileo
confiftuntj magis vero albida, quo viciniora funt ventriculo. Notandum etiam eft,
quod inteftinum jejunum, quod in nobis eft fere-vacuum, in foetu eft excrementis ple¬
num. Excernit hsc omnia excrementa infans recens natus, vel ftatim a partu, vel ad
fummum intra unum diem naturalem; & prius papaverculum excernit, deinde vero *a£>%**
reliqua,qus in inteftinis & ventriculo continentur. Sed multo plura excernere ait Arift . extemtu
quam corporis magnitudo poftulat. Veteres quidam ,«cum viderent poft partum in- c U r veteres ,
fantem hsc excrementa excernere una cum reliquiis urins in vefica relidis, credide- fetudTute-
runt puerum in utero matris fugere & per os alimentum capere, nefcientes undenam ZlZ° snM '
hsc excrementa provenirent. Recentiores omnes, & inter hos Andreas Laurentius, x»atkrm
putant impurioris & craflioris fanguinis recrementa effe, qus per fplenicum & mefen-
tericum ramum a liene in inteftina amandantur, ibique diutina mora & calore exfic- fowT mm
cantur. Alii vero, d toto corpore per venas mefaraicas in inteftina fluere credunt. Ego jusm* opi.
autem, quamquam a liene & toto corpore amandari poffe per venas mefenterii in in- 2L* iST*'
teftina, non negem ,* tamen exiftimo non effe expurgationem ejufmodi fanguinis erat foZT'"
fioris, qualis dum adhuc in utero eft foetus & bene valet, in venis continetur, & qua¬
lem natura femper conatur facere vel convenientem vel neceffariam; quandoquidem
fic ad fanguinis illius per venas expurgationem ora vaforum non fine noxa foetus ape¬
riri deberent, & multo commodius excrementa illa craffa cum tenuibus poffent ma¬
gna ex parte per patulos pores cutis expelli. Ideo potius dico, hsc excrementa craffa,
nempe papaver, generari a liquidioribus in ftomacho & inteftinis tenuibus contentis,
qus partim funt pituitofa,ut in ventriculo; partim biliofa & pituitofa,ut in inteftino je¬
juno & ileo. Fluit autem hsc biliofa materia exfolliculo fellis,cujus porus in inteftinum

duodenum

mttteroex.

(mrg‘* tur "

Uipp. at<8ori-
ttu 5 Pia¬
tione capim

ficti# *» "te-

Vfut interno¬
rum excre¬
mentorum
foew.

Puer pofl or¬
tum cur tot
excrementa

1 6 Adriani Spigelii

duodenum inferitur, ut in natu grandioribus apertiflime conlpicere licet : pitiiitofa
vero a ventriculo, fed maxime a capite, quod neque per nares , neque per os, occlufis
omnibus his meatibus in utero, expurgari poteft ; hinc necelfe eft, ut per celophagum
in ventriculum illa dilabatur. Agnovit hanc capitis expurgationem ex Veteribus & re-
centioribus, quod equidem fciam, nullus, praster Hippocratem vel eum Audorem,
qui de morbo lacro librum conlcripfit in operibus Hippocratis. Probans enim is in eo
libro, epilepfiam fieri foetu adhuc in utero exiftente, inquit; Purgatur enim <25 florefcit cere¬
brum, njeluti etiam alU partes, priufquam in lucem edantur. In hac autem purgatione ,fi quidem probe
ac moderate purgatum fuerit, <25 neque plus , neque minus quam oportet defluxerit , hic foetus fanifli-
mum caput habebit. Si autem amplior colliquatio a toto cerebro fa fla fuerit , morbojum caput augefcens
foetus habebit , <25 fonituplenum, <25 neque folem, neque frigus tolerabit. Si nvero ab una aliqua parte
colliquatio contigerit , aut ab oculo , aut ab aure, aut vena aliqua fimulgracilis fa fla fuerit, ille fle affi¬
citur , qualiter fane colliquatio contigerit: fi vero colHfuatio non contingat ,fed in cerebro ftijfetur ac co¬
gatur, ficnecejje eft foetus pituitofos ejfe. Et quibufeumque quidem pueris exiftentibus erumpunt ulcera
in caput, <25 in aures , ac in reliquum corpus, <15 qui fabiofiJiunt ac mucofi, hi ipfiprogrejfu atatis facil¬
lime degunt: hic enim abit ac purgatur pituita , quam in utero purgari oportebat , <25 qui fle purgati fue¬
rint , comitialifibe facro morbo fere non apprehenduntur. Spui vero mundi funt , <25 neque ulcus ullum,
neque mucus, nequefalba ulla prodit, neque in uteris purgationem fecerunt, talibus periculum imminet,
ut ab hoc morbo corripiantur. Haec Hippocrates. Igitur pituita a capite deturbata in ventri¬
culum , & con junda cum tenui ea, quae in ventriculo fuit genita, indeque in modum
chyli femicodi ad inteftina defeendens cum bile permifeetur; in qua milcella quidquid
utile eft vel aptum alendo fcetui, id omne per venas melaraicas rapitur in jecur, ut ex
eo fanguis fiat; quidquid vero inutile, per inteftina tenuia praeterlabens in crafla rele¬
gatur , paulatimque exficcatum, quo inteftinis craflis vicinius fit, eo craflius redditur,
magifqus durum ac viride, ficut jam tanquam excrementum in inteftinis craflis con-
fiftens prorfus durum reddatur, & ex viridi atrum; qui color ater hilce excrementis in¬
ditur, non quodfanguis fit craflus & ater, qui in inteftina fluit (ut hadenus credide¬
runt Anatomici) fed quia bilis flava permifta cum pituita,craflioribus excrementis lon¬
ga mora in corpore infantis conclula, a calore uratur & exficcetur: tum quia htec bilis
flava a calore exufta, viridis reddatur & praflina initio minus, deinde magis, poftea-
que exficcata & combufta, nigra evadat. Idcirco excrementa tenuia, qu# in inteftino
jejuno continentur, magis limt flava ; viridia vero & crafliora, quae in ileo; nigra vero,
quae in colo & redo. Atque interea dum in utero eft foetus haec excrementa non fper-
nendum habent ulum. Nam prohibent,ne fibi invicem adhaerelcant inteftina, vel in (e
ipfa concidant, quod eveniflet, fi ea omni humore vacua efle voluiflet Natura; fic igi¬
tur patula manent; & apta excipiendo cibo, poftquam in lucem prodiit fcetus. Sed d
liquidioribus excrementis aliud quoque praeftatur. Nam a pituita quae in ventriculo
eft, exercetur concodrix licet languida ventriculi facultas,ut hanc in fiibftantiam com¬
mutet, non quidem chylum vopatam ,.led chylo analogam; quae poftea cum bile mifta
per inteftina tenuia fimul meat, ut ea parte liquidiore ac dulciore, quae languini confi¬
ciendo idonea eft, per venas melaraicas ad jecur rapta, in alimentum cedat. Sic ne¬
que ventriculum, neque inteftina, neque v£nas melaraicas a luo munere, dum in utero
eft foetus, ociari videmus; fed naturam jam a primordiis conceptus afluelcere unum¬
quodque membrum cernimus ad nutritionem vel augmentum, aliafve adiones in foe¬
tu ad quas fingulum propriae adioni deftinatum eft. Patet ex his optime caufa, cur
puer ftatim a partu, vel fpatio vigintiquatuor horarum, excrementa varii coloris ex¬
cernat, & prius nigra, picea ac dura; deinde vero,flava; poftea liquida, & magis ladea.
Non enim a lade, quod puer fugit, excrementa albicantia, & flavedine permifta ex¬
cernuntur (ut putant multi,) fed quia talia in inteftinis foetus concludebantur. Obler-
vatione dignum eft, quod notavit Ariftoteles lib. vii Hift. de Animal, cap. x, plura
excernere infantem recens natum, quam magnitudo corporis, vel proportio requirere
videatur, hoc eft, uti ego interpretor, quam inteftina capere poflunt. Hoc fit, quia
puero in lucem prodeunte multa pituita a capite dilabitur,multaque excrementa biliola
ad inteftina propelluntur, concitatis in venis languinis humoribus, & expulfis per ve¬
nas melaraicas in inteftina per modum crileos: quo motu non lolum natura excernit

fuperflua

de Tornato fetu, 17

fuperflua ad lulcipiendum alimentum , fed patulas quoque reddit venas melaraicas, ut
per eas deinceps melius & copiofius trahatur alimentum ex inteftinis in venas ad jecur.

Hic non polium non mirari obftetricum, ne dicam medicorum negligentiam, qua haec
commemorata in ventriculo & inteftinis puerorum recenter natorum excrementa ex- /um medii*.
purganda putant vel pomo cum meile haufto, ut hic Patavii & in aliis Italiae locis; vei
lyrupo rofaceo ex rofis pallidis laxativo, ut in Gallia; vel alio quopiam laxante ac deter¬
gente medicamento, ut in aliis locis. Negligunt enim lummam Naturae providentiam,
quae in tam neceftaria re nafcenti conlulit puero lola medicina, a matris papillis haufta
& gratiore ac tutiore multo, quam quae ab obftetrice (olet praeberi. Nam coloftrum
(lac eft quod in uberibus puerperae primis diebus a partu generatur) fi ftatim natus fu¬
gat infans , commodius & fine ulla noxa ab hilce excrementis purgabitur. Alimentum
enim eft medicamentofum, quod Natura ad eum finem produxit, ut modice nutrien¬
do leviter pro infantis imbecillitate purget per aliquot dies. Si enim nos praebemus
medicamentum, vel nimis debile, vel nimis validum elfe poteft; at Natura dat, quod
viribus convenit. Praeterea nos femel, aut bis illud exhibere poflumus ,• at Natura lar¬
gitur quod per plures dies dari poteft, §c ufque ad perfedam corporis evacuationem,
paulatim interim in lade illo imminuens vim purgandi, & adaugens vim alendi. Nam
fallo hadenus aeftimatum eft ab omnibus, hoc primum lac puerperae coIoftratos,quod f*******
dicitur , reddere infantes, iilque in ventriculo Ipilfari ac coagulari > admiftumque curti
prasdidis illis excrementis corrumpi, 8c liifcitare vapores ad caput alcendentes & pra-
vorumiymptomatum audores ; nullius elfe nutrimenti vel pravi, quod eas omnes no¬
tas non habeat, quas bono ladi Audores adlcribunt, nimirum non fit laudabilis con- m&iomtf.
liftentias, calore album, odore fuave, fapore dulce ,• fed contra potius craftum, flavum, au '
fapore minus luave, afpedu virofum; adeoque ad evitanda omnia ifta incommoda non
primis diebus hoc primum lac puerperae dandum; cum videamus quotidie alios pueros
illud lugentes, nihil damni accipere; fed alvo blande mota purgari ab iis excrementis;
quae non expurgata tempeftive revera caulfa liint malorum innocenti ladi temere ad-
feriptorum; cumque fciamus Naturam nihil in nobis generalfe, quod non cedat in no-
ftrum ulurm Quocirca monendae lunt obftetrices atque puerperae, ne in pofterum aut
catulis coloftrum projiciant tanquam inutile & noxium; aut a mulierculis & aliis puel¬
lis tamdiu exlugi curent, donec melius lac ad nutrimentum pueri procedat, cum hoc
primum lac fit ad totius corporis purgationem utilius omnibus aliis, quae poifunt prae-
beri;pueroque non conveniat ftatim lac, quod optime nutrit,dare, antequam poloftro
per aliquot dies fit purgatus. Quod fi contingat d partus primis diebus infantem non
bene purgari (quod hic frequentifiime lolet in Italia evenire, propterea quia matres,
cum non ladent fuos foetus, nutrices accerlant, quae jam per quatuor vel plures menles
• ladarunt, neque ut oportebat recens a partu lac five coloftrum infanti praebere que¬
ant) plerumque accidit, valetudinarios magis educari, & in febres longas facilius, aut f.
convulfiones,aut abfceftus incidere tum magnos,tum adeo interdum frequentes,ut uno
curato alius atque aliusviboriatur: nam quo lac eft vetuftius,eo fit magis diureticon, & ^

magis nutriens & minus purgans, ita ut alvum infantis adftridam reddat. Itaque ut
hoc caveatur, accerfitus ad tales infantes interrogare foleo, qualis fit nutrix, qua: pri¬
mum ladaverit; & alvum infans lubricam lervet, necne ? nam fi ab initio ulus fuerit
nutrice, quas jam ante per medium annum, vel duos, trelve menles ladaverit, & alvo
fit dura, etiamfi fana fit femina, jubeo tamen illam mutari, & eligi aliam, quas recens
lac habeat: vel fi talis non fuerit ad manus, purganda nutrix, atque etiam infans fre¬
quenter cum caflia ladi commifta.

G A*

■vifio.

jidriahi Spigelii

C A P V T XIV.

De partibus communibus , earumque dhifione.

I Artibus foetus propriis diligenter confideratis fuccedunt communes in-
[ (piciendas, hoc eft, eae, quas foetus cum homine perfedtiore vel natu
[ grandiore communes quidem habet, fed tamen aliter conformatas,
i Harum aliae externae funt, & vel fimilares, ut cutis $ vel compofitas, ut
| oculus, mammillae: aliae interna, atque etiam eae vel fimplices, ut ofla,

J cartilagines, membranae oflibus annexae ; vel compofitae, ut jecur, cor,
pulmo, inteftinum caecum, cerebrum, renes, vefica.

C A P V T XV.

De Cute,

Vtis inter externas primo infpicienda eft, quod iit colore quam in per-
fedis rubicundior, (ubftantia rarior, porislaxioribus, & ta&umollior.
Etenim cuticula cuti fuperpofita teauiffima eft, & fimpiex; at in per¬
fectis natuque grandioribus longe craflior, ut aliquando duplici tunica
conftare videatur, propter eranorum excrementorum copiam , quae
per poros cutis exhalant, & frigus ambientis, quo ejuidem pori con-
ftringuntur. At cutis foetus laxior, rarior, ac rubicundior, tenuiotque eft, quia con¬
tinuo madore calido feu (udoribiis tepentibus in utero proluitur undique, perque ra¬
ros ejus poros (anguis copiolus ac rubicundior ad extremitates pororum permeare po-
teft. Decebat autem ejufinodi cutem foetui dare, ut corpus, quod excrementa primae,
fecundae, & tertiae coCtionis generat, viafque eas habet interclufas, per quas haec in
nobis jam natis expurgari (olent, in utero per cutis meatus & tenue & craflum excre-
^ bi k er °- mentum £ corpore amandaret. Ob talem cutis in foetu conftitutionem infantia pro¬
priis quibuldam morbis corripitur, ut aliquando aphthis, hoc eft oris ulceribus a laCte
acri vel materia biliofa tenellam cutem oris erodente pronatis: quorum ulcerum men¬
tionem fecit Hippocrates in Aphor. xxiv, lib. iii* Sed faspiflime intertriginibus, quo¬
rum mirum eft Hippocratem in Aphorifinis mentionem non fecifle. Oriuntur autem
intertrigines modo in inguinibus & plicis femorum, modo (ub axillis, modo in cervi¬
ce & collo, rarius aliis in locis, quando Natura copiam materiae biliolas, quam per
aliam viam, nempe per urinam & alvum expellere commode non poteft, ad glandulas
(lib axillis vel inguine tranfinittit, vel ad collum ducit, ubi ob cutis tenuitatem facile
per poros laxiores expellit, non fine cuticulae ablatione primum, deinde etiam ulcere,
ii negligenter infans a nutrice regatur. Veteres qui de regimine infantis (bripferunt,at¬
que etiam recentiores, ficcis pulvifculis & adftringentibus eas curare (uadent, nulla ad¬
hibita cautela, quae mihi videtur (ummopere neceflaria in infante educando ad (anita-
§uomodo in. tem. Cum enim (cirem Naturam per motum crifeos hu julmodi intertriginem moliri,

unrigntet cu* , . 1 , .. . , J ,

tmu. expulla materia ad partem minus nobilem, aliter quidem ego eas curavi, & curare do¬
cui nutrices, (cilicet ut inpofterum intertriginibus obortis non ftatim mederi conaren¬
tur ficcis adftringentibus & repellentibus medicamentis, fed finerent manare ichorem
per paucos dies, donec ceflare fluxio materias ichorolas incipiat, intereaque prohibe¬
rent, ne nimio dolore infantes vexarentur, ac nimia acrimonia & longo tempore ul¬
cera profunda fierent, impofito tantum cerato ex oleo & cera fimplici, vel ablutione
frequenti aquas tepidae, vel linteis(ubtilibus madefadtisin oleo lini & impolitis; qui¬
bus effeci, ut infantes neque epilepfia, neque convulfione, neque febribus acutiflimis,
neque ullis aliis gravioribus morbis fuerint unquam correpti.

Cur tenuis in
' fetu cutis.

C A-

de Vornato Foetu.
CAPVT XVI.
De Mammillis .

ruminfoetlt
injpecito ne-
ccjfaritt.

Cur foetus Ut
in mammis
habeau

1 Ammillae quoque non fine ratione infpiciendae funt tam in mafculeo >
I quamfcemineo foetu: non enim figura, aut duritie, vel magnitudine
j differunt; fed venis, quas patentiores habent j & virtute lingulari, qua
1 tertio vel quarto die, poftquam fugere incceperunt infantes, fundere
?. lac videntur, quod ha&enus adodtiffimis naturae indagatoribus obfer-
% vatum non eft, vel negledtum. Forte propterea, quod non in omnibus
infantibus id appareat, fed tantum in iis, qui admodum obefi funt & fanguinei ,• cete¬
ris vero macilentioribus, vel nihil vel paucum ex uberibus manet. At obefis in tanta
copia fluit, ut preffae papillae non fecus atque nutricum procul ejaculentur ipfum lac,
ac quotiefcumque conglobatuimeft vel coagulatum, in apoftema tendat. Iure igitur
inquirendum, qua vi id contingat, an a mammis lac generandi virtutem habentibus j
an lac jam recenter fu6tum ad mammas illico,&per quos dudtus fluat,- & in quem finem
Natura lac in hac aetate generet. Sane aeftimandum eft, ipfum illud lac quod recenter
d matre aut nutrice fu&um, & nondum venarum ac hepatis benificio valde alteratum
eft & mutatum in fanguinem, ne copia fua aggravet naturales facultates, tum per in-
fenfibiles meatus, quibus umverfiim corpus, maxime infantis recens nati propter laxi¬
tatem & raritatem partium, perfpirabile eft, tum per venas patentiores in mammillas
propulfum fluere, ut fic aliqua copia nutrimenti pauciore indigens corpus liberetur.
Mammillas vero vim generandi lac non habere j quoniam omnium infantium mam¬
millis haec vis innata effe deberet, videamus tamen macilentioribus nullum in iis lac
generari, quodfanguine & nutrimento non abundent.

CAPVT XVIL
De Oculis .

E oculis infantium recens natorum quaeritur , an diftindte videant
a partu ? quemadmodum conflat nonnulla animalia diftin&iflime cer¬
nere , veluti agnum. Quod autem ftatim a partu videant, poffumus
experimento cognofcere: fi enim infanti nuper nato oftendatur lu¬
men , videbimus eum oculos in illud intendere, & quoquo verfum mo¬
vetur lumen, eo oculos quoque movere. Signum fatis manifeftum,
quod videat infans. Sed unum altero diftindtiorem vifum habere credendum eft> pro¬
pter oculorum variantem temperiem: omnes vero confufe ac veluti per nebulam cun-
<fta intueri, quod imagines non bene difcernantur, propter humiditatem nimiam ce¬
rebri ; nec bene recipiantur d pupilla, propter fummam oculorum & praecipue cor¬
neae ac aliarum pupillam conftituentium partium humiditatem j quae cum paulatim
accrefcente aetate mutetur ad temperamentum ficcius, vel oculo perfe&o magis pro¬
prium , in caufa eft, cur toties in infantia oculorum colores mutentur, & ex nigris flavi
& caefii fiant.

CAPVT XVII I.

De eat eris partibus compofitis internis.

» Nter internas partes, compofitae prius occurrunt; atque inter has,
\ omnia fere vifcera, & cerebrum cum inteftino caeco. Quarum quae-
} dam magnitudine fola differunt, ut jecur, cor, & inteftinum caecum:
| quaedam figura, ut renes; nonnulla utroque modo, ut cerebrum,quod
| proportione corporis foetus majus eft, quam in adultis, & duos ven-
' triculos priores patentiores habet. Caeterum quemadmodum Natura
tres partes principes, cor, jecur, cerebrum majores fecit in foetu, quam proportione
corporis adultorum; fic etiam voluit effe magis follicita de jecore, quam de aliis par-

C C t tibus.

infantes nu¬
per natos vi¬
dere.

Cur infantes
diftime vide¬
re no»poffint.

Cur m infan¬
tia fape ocule »
tum colores
mutentur.

Cur pueri
muco abun¬
dent.

20 a * Atinam

*,tibus. Quippe tam magnum jecur foetui dare voluit, ut utrumque hypochondrioh
lua mole occuparet. Nec immerito ; quoniam non modo partes totum corpus guber¬
nantes vaiidas habere decebat, fed robuftiffimam ac validiffimam, maximamque eam
partem, per quam conveniebat & cerebro & cordi, totique corpori alimentum prae¬
bere , idque longe celerius & copiofius quam in adultis, propter celerrimum & maxi¬
me admirabile augmentum, quod non lolum natura in foetu adhuc in utero contento
machinatur, fed & in infante ftatim ex utero egreffo. Videmus enim primuip natum
infantem in tantam molem ftatim excrefcere & augeri, ut paucorum menfiurti Ipatio
fiat duplo grandior; quod non contingit in natu majoribus,minus in adultis. Imo unuft
quilque oblervare poteft pueros, quo ortui limt viciniores aetate,eo fingulis annis gran¬
diores evadere, ita quidem ut non lolum quinto , ficut Arift. obfervavit lib. i de Gen.
anim. cap. xvi 11, fed jam tertio anno plerique dimidium virilis ftaturx lux fint adepti;
ultra pueritiam vero progrelfos non ita valde, uti antea excrelcere:
cerebrum & Cerebrum autem & cor jecore minora lunt, quod iifdem jecur materiam quoque
™ 1 jecore, fubminiftrare debeat copiofiffimam, non ad augmentum nutrimen tum que tantum *

verum etiam ad animales vitalefque fpiritus generandos. Sed & cerebrum corde eft
majus , comparatis utriulque partis magnitudinibus cum iis, quae lunt in adultis; non
quod foetus copiofiofibus fpiritibus egeat, quam homo perfectior, fed quod cerebrum
ex parte fpermatica maxime confletur, cujus copia in prima conformatione foetus erat
maxima, & haec pars fpermatica ad ampliandum le non multum admodum egeat ali¬
mento languineo. Habet praeterea cerebrum ventriculos duos priores qua parte na-
fum fpebtant ita patulos, ut ad foramina ethmoidea pervii fint, proculdubio ad pur¬
gandum cerebrum i pituitolb excremento per nares commodius, quod in humido ce¬
rebro copiofiflime in infantibus & pueris generatur: & inde nobis innotefcit ratio, cur
nares infantium & puerorum plurimo femper muco ftillent ufque ad oCto vel decem
annos, raro autem plures. Nam & in plurimis pueris, aliarum vero aetatum paucis >
ventriculi cerebri verius nares ita lunt patuli. Patet etiam quod aliqui non facile pur¬
gentur per nares cum jam adoleverint, effe rationempofle,quod nimis claulos habeant
„ holce meatus. Datum eft etiam a Natura fcetui, propter cerebri magnitudinem ca-
mbeat ufum. p Ut m agnum: hxcque magnitudo peculiarem ufum obtinet ad faciliorem exitum foe¬
tus ex utero. Nam cum hominis, veluti exterorum animalium partus naturalis fiat in
caput, decebat hominem grande caput habere, ut ejus pondere, dum ludoribus vel
aqux innatat in utero & fe ad partum praeparat & circumvolvit, haec pars prius exte¬
ris ima peteret & ad collum cervicis uterinx provolveretur; deinde egreffo capite'&
ampliflima pro exteris partibus reddita via, reliquum corpus facilius lequeretur. Aliis
autem animalibus plurimis non contingit caput tam magnum quam homini, dum ute¬
ro geruntur, quod ea non ut homines conglobati in utero geftentur & capite ad fun¬
dum matricis lito & remoto ab uteri cervice; fed quod eorum caput prope uteri os po¬
litum fit, nec litus eorum ante partum, ut in homine tranlmutetur.
r rrr -, r r - .. Pulmones rubicundi & ponderofi in fcetu lunt, propter alimentum , fanguinem ni-
&p 0 nderofi. m i r um craffum & copiolum, quem si vena cava per foramen in venali arteria ad nu¬
triendos pulmones fundi diximus: in adultis vero leves & lubalbidi, quod occxcato
horum valorum foramine, paucus ac tenuis fanguis ad pulmones permeet, admirabili
naturx providentia, qux quo tempore quielcebant pulmones ab officio Ipiritum ae-
remve externum hauriendi, nutriri eos copiofiore & cralfo alimento voluit; ubi vero
jam ad refpirationem deftinati.liint in natis, ut facilior effiet dilatatio, atque conftri&io
pulmonum lubftantiam gravem & denfam in leviorem paulatim tranfinutavit, & ali¬
mentum levius ac Ipirituofius ob eamdem caulam ipfis lubminiftrari voluit. Hanc igi¬
tur ob caulam lubftantia pulmonum foetus gravis, denfa, rubraque, in levem, raram,
atque fubalbidam natis jam tranlmutatur. Atque hic mirari nos fummopere cum Ga¬
leno oportet Naturam, quod, cum nos venam vel arteriam aliquam magnam prxei-
fam aut majori in parte amputatam nunquam aut vix ullis medicamentis glutinare pofi-
fimus, quod fint lpermaticx partes; illa tamen trium vel quatuor dierum Ipatio fora¬
men , quod in v.ena cava & arteria venola eft, ita glutinet, ut primis quidem annis
nihil, prxterquam membrana; perfe&o vero homine, ne veftigium quidem compa-

reat. Sed

Pulmonei fe-

de Formato Foetu . i- i

reat. Sed arterix portionem, quae arteriam magnam cum arteriali vena conjungit, ita
obliteret, ut cum exterae partes nato homini augeantur & crefcant, illam prius quidem
in funiculos mutet, deinde & hos quoque ne adeffe quidem finat.

Renibus quoque foetus peculiaris figura eft, quam Bartholomaeus Euftachius glan-
dulofam, & inftar pinex nucis ex pluribus glandulis conglobatam redte oblervavit.
Sic & vefica duplo major in foetu apparet, quam in adultis: in quibus contraria ratio¬
ne ventriculus triplo minor. Erat enim neceffe, ut qux pars copiolam humiditatem
recipere debebat, amplius quoque fpatium, in quo contineretur, haberet. Cum au¬
tem foetus nil per os humidi, quo ventriculum impleret, acciperet; copiam autem fe~
rofi humoris per venas umbilicales una cum fanguine hauriret, eratque neceffe hanc
per renes in veficam & allantoidem deturbare, ideo voluit longe .ampliorem veficam
ftomacho effe.

Inter inteftina nullum aliud diffimile in foetu a natu majoribus reperitur nifi cxcum,
eft enim longe grandius quam in adultis, & eadem materia, qux in ileo continetur, re¬
pletum, ac idcirco circumplexans initium inteftini coli. Et ratio magnitudinis eft, quo¬
niam foetus in utero conglobatus jacet & pronus, fere more quadrupedum & avium,
qux propterea cxcum inteftinum amplum & longum adepta ulnt, ut chylus vel cibus,
qui in inteftinis tenuibus eft, contineatur.

C A P V T XI X.

De Ofibus.

[ Sfa autem recens nati quantopere ab adultorum offibus varient, tunti
) demum cognolcimus, cum ea cum adulti Iceleto comparamus , & per
| fingula membra. A capite igitur incipiamus-, cujus offa non modo fi-
[ gura, ac numero, & lubftantia, fed etiam connexione ab adultorum
) offibus variant. Quippe connedtuntiir fibi mutuo fere cundta, & ubi-
1 que laxa quadam harmonia, qux in adultis lutura eft,- atque in quibuf-
ck.m locis extrema offium fe nullo modo tangunt, ut in adultis per luturam, fed me¬
tante membrana fibi adhxrent, ut in bafi & vertice Capitis apertiffime licet cernere^
Quo enim loco lutura coronalis cum fagittali in adultis concurrunt, offis vice membra*
na quxdam videtur forma triangulari, ob quam in infantibus recens natis motum ce¬
rebri ffiper verticem percipimus, & oculis, &adtadtum: ideo hic locus d nonnullis
palpitans vertex didtus eft; ab Arift. o&ov 'S&fojfa, id eft, os ultimo genitum, non enim
antequam loqui puer incipit, hic locus offeus prorliis evadit. In Gallia vulgo dicitur la
fontanelle. Notandus diligenter hic locus ab iis qui medicam praxim exercent, quod
quando infantes malo quodam corripiuntur, qupd fyriafim veteres dixere, Latini fide-
rationem, qux nil aliud eft quam infignis cerebri & meningum fervo! cum febre con¬
tinua ardenti, ad tantam caliditatem & ficcitatem cerebrum perveniat, ut tefte Mo^
Echione ejulmodi occipitium (ita enim appellat finciput) concavum fiat. Nam cum
in infantia finciput non fit offeum i fed membranofum , non mirum eft, quod ab inli-
gni ficcitate contra&um cavitatem monftret.

Sed ad offa pergamus, ex quibus lele nobis offert frontis os non unicum, ut in adul¬
tis , fed in duas partes fiffum, dextram nimirum & finiftram, qux fibi invicem anne-
dtuntur per rimam feu harmoniam , qux a media parte futurx coronalis, qua cum fa¬
gittali jungitur incipiens redta per longitudinem faciei pergit ad narium radicem, qua
frontis os terminatur.- Sed & ulterius per nafi medium tranfiens ad extremitatem ma-
xillx fuperioris, offa hujus maxillx dividit in dextram & finiftram partem, & tandem
inferiorem quoque maxillam partitur in duas partes; qux quidem harmonia vel fiffu-
ra, tendente ad pubertatem homine, ita paulatim obliteratur, ut in adulto cranio non
amplius compareat. Offa autem fincipitis integra cernuntur, fed juxta verticem, ubi
membrana triangularis eft, nonnihil abbreviata. In hifce offibus nempe frontis & fin¬
cipitis , cum in adultis fanguine extra venas inter pericranium & duram meningem ex
contufione vel lapfu fluente, celebris fit chirurgia, qua , trepanodidto inftrumento,
perforatur cranium, ut fanguini ex propriis conceptaculis fluxo detur exitus, notare

CC 3 debent

Renur» figura
qualis.

Vefica **qjor
•ventriculo iti
fietu.

lntefiirium
c&cum in foe¬
tu cur ma¬
gnum.

Capitis ojfit
J cetu quomo¬
do conjun¬
gantur-.

Os ultimi
genitum.

Frontis o s du¬
plex in nupeft

ii Adrlani Spigelii

infantestre- debent Ghirargi, ne vel infantibus vel pueris tale remedii genus adhibeant: periculo-
n«ndebent-* fum enim eft, propter oilium tenuitatem ; nec necelfarium, quoniam Natura fangui-
nem extra venas effuliim inter cranium & duram matrem (nifi copia lummopere ab¬
undet ) per laxa Ipatia, quae oflium coagmentationibus intercedunt, & offium cranii
rimas ac meatus , porolque patulos cutis facile difcutiat,• quodque ex laplii difficillime
patiantur infantes valorum ruptionem, propter cerebri & offium molliciem, quae idui
facile cedit. *

^quadruplex Os occipitis, quod in adulto unicum eft, in infante nuper nato & fotu ex quatuor
mmfante. partibus conftat, quarum pars maxima triangularis eft; ubi enim lambdoides lutura in
adultis fines habet duorum veluti crurum, & additamenta incipiunt luturae lambdoi-
dis, rima quadam p.er tranfverlum ab una cruris luturae hujus extremitate ad alteram,
eaque admodum laxa circumlcribitur , & a reliquis tribus offibus fegregatur, quorum
duo capitula occipitii continent, quae xsfuven Galenus appellavit, quibufque primae cer¬
vicis vertebrae anneduntur; tertium vero , feu quarta pars occipitis eft, quae veluti ad¬
ditamentum fphaenoidi offi anneditur. Haec occipitis offis in infantibus in multas par¬
tes divifio efficit, ut crelcente homine atque unico fado olfe occipitis, utplurimum
tamen in plerifque fubjedis ex pluribus quam uno offie os occipitis conftare videamus,
iZbdTdts & futuram lambdoidem plurimum variare, ita ut confueto termino relido, interdum
fit varia. per os occipitis excurrat , & peculiaribus luturis in nonnullas partes occipitis quoque

Puerijiatim os dirimat, ac fi ex pluribus quam uno olfe conftaret. Eadem haec offium in infantibus
erigere neque- conftitutio fatis manifeftat caufam , ob quam.pueri poft partum per aliquot menles ca¬
put erigere nequeant, etiamfi habeant omnes illos mufculos, quibus caput fleditur
& extenditur, ac circumagitur: omnes namque hi mulculi anneduntur offibus, quae
nondum lunt firmata.

Olfa temporum in duas partes divifa lunt : major pars procelfum illum continet,
infante. qui alteram partem offis jugalis conftituit, & fquamofis luturis vel conglutinationibus,
offibus utrinque Iphaenoidi & fincipitis committuntur. Ideoque fquamolum os ea pars
dicitur, & feparatur per harmoniam ab olfe petrolb, quae minor eft pars offium tem¬
porum. Vbi quoque obfervandum eft, intra calvariam os Iquamoliim procelfum ha¬
bere , quem temporum quartum nonnulli ex ordine enumerant, facile, imo tantum
cultri acie a luo olfe, cui adhaeret, leparabilem, cujus divifionis rudimentum etiam in
urZinfSi* fultis fiepe apparet. Caeterum minor pars offis temporum, quodpetrofum appella-
"cartiiagmeuf. ri diximus, meatum habet auditorium in fotu prorlus cartilagineum, olfeum circulum
intus habentem, cui tympanum alligatur; inluper & officula, ftapedem , malleum &
incudem, ficciffima, ac duritie & magnitudine pari, ut in adultis } verum mammillari
proceffiu atque ftyloide prorlus deftituitur.

o setbmoides Os ethmoides cartilagineum quoque eft, cujus medium, quod criftatum eft, prius

carnUgmeu. 0 pr eum £ er j ^ cul *j 0 f ls Anatomicis fuit oblervatum. Praeclara quoque eft ea obfervatio,
q uamFallopius de Iphaenoide olfe fotus fcribit, quae ab aliis Anatomicis omilfa eft.
os fphanoides Conftare namque dicit hoc os ex quatuor partibus, atque eas lenfim brevi ita connalci,
qmdrupiex. ut p 0 £( feptimuixi ab orta menfezxi vix di£tia£l:e appaSreant. Prima pars hujus offis eft,
quae feliam equinam didam continet: fecunda pars, quae primae copiofa cartilagine co¬
pulatur , ea eft, cui vilorii nervi fimul copulati primo adhaerent, atque difjundi, dum
oculos petunt, foramina inurunt ; quaeque alas geminas poffidet, dextram & finiftram
rimam efficientes, quae maxime in intima oculi cavitate apparent, & tranlitum lecun-
dae nervorum conjugationi, dum oculos petunt, atque aliquot aliis tertiae, quartae at¬
que odavae propaginibus miniftrant. In hac lecunda parte (utaitFallopius) in pueris
quamvis fpongiola fit, nulla adeft cavitas aut linus ufque ad integrum annum; in adul¬
tis vero geminus reperitur & latis amplus, qui poft primum exadtum annum fieri in¬
cipit , & pro offium incremento magnus aut parvus adeft. Hic linus veftitur tenuiffima
quadam membrana aut pellicula, veluti veftiuntur etiam cavitates geminae, quae in olfe
frontis & malis contentae funt, quaeque pariter in nuper natorum calvariis non repe-
riuntur fed interea dum adolelcunt olfa, fiunt. In hac eadem parte, qua relpicit pa¬
latum , quidam clavus feu palus olfeus ineft, cui affigitur os latis longum & latum, in
ortu cartilagineum, vomeri vel cultro potius in aratro vomer praeeunti fimile, quod

(ab aliquot

de Formato Faetu, 2 5

(ab aliquot Anatomicis negle&um) magnam operam in diftinguenda narium cavitate
dextra & finiftra pra?ftat. Tertia & quarta pars, continet proceffus alatos,dextra dex¬
trum, finiftra finiftrum, & quidquid inter illam rimam oblongam in oculorum cavitate
politum, atque offa temporum continetur. In didis partibus etiam font illa Foramina,
per qua? minor propago quinti paris nervorum defertur ad temporum mufculos, item
major portio tertii paris, & totum quartum par, & ramuli arteria? fbporalis per mem¬
branam duram diftribuendi feruntur. Colligantur fibi invicem ha? partes cartilagine,
qua? in os evadens unicum os efficit, quod a forma? varietate i Graecis merito m^v^tpov
appellatum fuit.

In palato tres reperiuntur fotura?. Praeter enim illam communem in adultis, qua dex-
tra palati pars a finiftra dividitur, duae font aliae in utraque parte, quae ad utrumque ca- f#»*!**
ninum dentem, a medio termino foxti offis maxillae foperioris procedunt ; ut hac ratio¬
ne palatum ex fex offibus conftitutum effe videatur.

Maxillam inferiorem duas partes continere, fou duo offa propter harmoniam, quae
in infantibus per ejus maxillae medium excurrit,jam didum eft. rtor ^phx.

Dentes autem, ut unicuique notum eft, in infantibus defont, & poft ortum generan-
tur. In cavitatibus enim utriufque maxillae infantis reperiuntur folliculi quidam mem- *
branofi, in quibus materiam quamdam mucofam cernere licet, quae paulatim indurata
audiorque reddita foras egreditur, & folliculum gingivafque perforans evadit candida
fquama, inftar favi tenuis, & excavata. Bartholomaeus Etiftachius in lib. de dentibus »•«*«*
obforvavit, hanc cavitatem ad foptennium , &plures etiam annos infigniter amplam
perdurare, albo quodam humore refertam, qui procedente tempore durior fadus,
offis naturam fofoipit, & totam fere cavitatem opplet; & deinde fieri putat, ut dentes
in adultis duplici fobftantia (quemadmodum arbores cortice & medulla) conftare vi¬
deantur; externa nempe, terfa, denfa & alba inftar marmoris, atque interna fobobfou- ^Znjtnf'
ra & nigricante» Dentis inferior pars in maxillis infantium recondita, etfi mollis appa- W™*
reat, durior tamen eft ea parte, qua? extra gingivas prorumpit, cui tantum in pundo
adha?rens facile trahitur & educitur: folliculus vero in perfedo dente veluti glutine
pra?fopiolis ac gingivis dentem alligat.

Tanta igitur capitis infantium ab adultorum capitibus diffimilitudo caufam nobis
reddit, ob quam in infantia & pueritia toties facies humana mutatur; caput modo
oblongum, modo rottmdum cernatur; modo depreffum, modo acuminatum, praeci¬
pue in nonnullis quando dentes eruperint; cur item in adultis apud varios populos va~ c^varu
ria? capitum figura? cernantur, prout tenella haec infantium capita a nutricibus varie jjpnt*-.
gubernantur. Nam Belgis & Parifienfibus capita font oblonga, quoniam in cunis pue¬
ros fu per alterutrum tempus dormire matres finunt, & capita ad frigus depellendum
conftringuntnonnullis tegumentis, qua?baginasvocant. Germanicompreffocapite
donantur ac lato, quod matres in cunis puerulos locent foper dorfom, ac manibus,
citra fa?pe fafoiarum ufom, lateribus cunarum alligent, ne in quatiendo e cunis exci¬
dant. In eruptione porro dentium peculiaris ordo d Natura fervatur, ne omnes illico jjg***rj*.
emergant , aut molares ante caninos autincifbres. Non enim conveniebat dentes om- non oriantur.
nes fimul prodire, quod cum membranam perforent fenfo proditam, nimis magnos
dolores, inflammationes, ac totius corporis perturbationes, febrefque intolerabiles Cx-
citaffent, quodque non oportebat cibum fblidum ftatim, ac uno eodemque tempore
tenero ladi affuetum puerum affumere; fed paulatim cibo fblidiori affuefoere conve¬
niebat , & propterea prius incifbres, deinde molares produci voluit Natura, quod ufo
in mandendo cibum folidiorem incifbres pra?cedant molares. Prioribus enim dentibus
apprehendimus ac incidimus; deinde cum buccis & lingua ad latera in ore cibum pra?-
henfom ac incifom protrudimus molaribus,ut eum in minimas partes confringant. Sed
& in foperiori maxilla utplurimum in infantibus dentes prius erumpunt, raro in infe-
riori; quia papillis uberum foperior maxilla magis atteritur ac proritatur, quam infe¬
rior : gingivis autem atjritis facilius dentes erumpere argumento eft dens lupi vel apri,
vel coralium vel aliud quippiam durum, quod pueris a collo fofpenditur dentientibus,
ut in manu teneant & ori admoveant, quo atterant gingivas, & fic facilitent ac accele-
rent dentium ortum. Arift.in Hift.de animal, foribit lac nutricum calidius citius dentes <*££*»£

procreare ; gmem '

Actridni Spfgetii

procreare: cujus rei duplex /accurrit ratio. Prima. Quod alimentum hoc, quo cali¬
dius eft, eo citius per omnes corporis partes penetrando, alit partes foli das, hoc eft,
offa & dentes. Secunda. Quod cum infans ladat, calidum lac calfacit gingivas, &
laxat membranas, fub quibus dentes latent. Coterum ex hac dentium procreatione,
quae & paulatim fit & ex ordine, docemur folo lade pafcendos effe pueros, ufquequo
marini dentes anteriores producant, nec citius abladandos, quam omnes produxerint, ac
prout multi dentes prodeunt, pro eo pueris folidiora alimenta effe praebenda. Quo¬
circa lubet fummam obftetricum & nutricum ftultitiam reprehendere,quae paucis poft
ortum non dicam menfibus, fed etiam diebus, una cum lade panem vino maceratum
vel panatellam infantibus praebent, cum fic plurimas in tenello corpore generent cru-
obfervattt ditates, morbofque pariant fope perdifficiles, fopiffime funeflos. Novi olim Rononio
Typographi uxorem, quae cum multos filios feliciter pareret, omnes incaute occide¬
bat, quod cibum folidiorem, nempe panem cum vino maceratum fuis infantibus nimis
cito praeberet, meminique eundos hydrope cachexia, magnifque lienibus confiimptos
ante biennium fuiffe. Quamobrem curandum eft , ut filii folo lade ufque ad tempus
dentitionis nutriantur, quantum fieri* poteft primis menfibus. Hoc enim alimentum
quam citiffimeper totum corpus diftribuitur , ac teneras quafque partes nutrit, offa
perficit,firmat, augetque velociter pro naturae decreto primis menfibus.
os poties Profequamur deinceps differentiam reliquorum offium capiti fubjedorum.Os hyoi-
qude ' des offeam bafim habet, cornua vero funt cartilaginea ; quia bafi hyoidis firmatur lin¬
gua ad deglutitionem, quae in ladando pueris erat maxime neceffaria; cornibus vero
cur pueri poft vocis modulatio perficitur, quam antequam folidiora vel offea evadant, formare re-
gJniur. cens natus homo nequit.

^puiribut ojfi V erte bt^ omnes non fiint unicum os, ut in adultis ; fed lingulae ex pluribus offibus

bMconftm. conftant. Obfervavit aliquando Faliopius, primani vertebram colli ex quinque parti¬
bus conftare,- reliquae omnes vertebrae tum cervicis, tum dorfi & lumborum ufque ad
os coccygis, in tres partes divifae funt, praeter cervicis fecundam, quae cum odontoide
epiphyfiin quatuor portiones divifaeft. Incaeteris namque pars prima eft vertebrae
Etftm* m- corpus, reliquae duae continent foramina in lateribus, & proceffus cartilagineos. Ca¬
rent autem omnes proceffu, quem fpinam vocant Anatomici; unde fit, ut dum infans
eft homo vel puellus, in pofteriorem partem mirabiliter fledi poffit, ita ut occiput cal¬
caneo tangere queat. Quocirca non funt mirandi funambulorum, agyrtarum & cir-
Tuericur poj- cumforaneorum monftrifici flexus in omnem partem, faltufque formidabiles. Hi enim
&rZ p Sr- fcientes hanc infantium dorfi conftitutionem, a; teneris affuefeunt facile fledere in om-
temfefeBere. partem tenellos puerorum artus abfque dolore, fed maxime ad pofteriorem , qua
confuetudine vertebrarum ifte proceffus paulatim fuccrefcit decurtatus vel obtufus
acumine fuo redo aut caput verfus tendente.

£tS/^ Scapularum offa proceffum ancyroidem cartilagineum habent, oraque bafis carti-
laginea, & angulum inferiorem bafis multo majori quam in adultis cartilagine prodi¬
tum. Superior quoque fcapulo proceffus appendice ffia caret, quo cum fenfimfuc-
crefeat in pueris, ex plurimis officulis cartilaginis interventu coalefcentibus conforma¬
tur, ut V efalius annotavit.

sternum qua- Sternum os ex multis conftat offibus a fe invicem feparatis: maximum os id eft,quod

primarum coftarum cartilaginibus eft vicinius,- minus huic eft fubj edum; deinceps
reliqua, quo magis xyphoidi cartilagini funt viciniora, eo minora exiftunt. Ejufmodi
offa in pueris ufque adfeptem annos divifa funt, paulatimque grandefcunt& folida
fiunt, fed prius ea, quo nunc funt majora; deinde, minora.
vtktOZ'** Artus denique, nempe brachia & crura, articulis, extremitatibus feu appendicibus
offium carent & deftituuntur, manifeftius autem humerus, cubitus, manus articuli,
coxo, femoris, genus feu tibia* ,& pedis: obfcurius vero, quod exiguas habent appen¬
dices, metacarpii cum offibus carpi & pedii, feu tarfi cum offibus metatarfi: & offa di¬
gitorum , quod careant appendicibus laxa compagine, eaque membranofa horent.
^ nc P atet cau fa cur pueri non ftatim ab ortu faltent, vel ambulent, vel repant in ter- ,
urewmpqf- ram ficuti agni, vituli, vel catuli. Cundis enim his animalibus articuli & offa confor-
M ’ s mata funt, antequam in lucem prodeant; at homo offa eunda imperfeda obtinet dum

nafeitur,

de Formato Fcetu. 15

nafcitur, nulloque modo articulate prodit, Carpi & tarfi offa omnino cartilaginea funt,
praeter os calcis, in cujus medio quid offei apparet. OCtavum carpi os ultimum om¬
nium offeam acquirit fubftantiam, quod os Galenus uvdwpov appellavit, ideft, innomi- Os innomina-
natum; Celfo vero,os coxx dicitur. Conftat autem ex tribus offibus, nempe offe ilium,
coxendicis & pubis; cum tamen in adultis unjcum fit os, cognofciturque inde caufa,
ob quam hoc os, quod in adultis unicum eft, ab Anatomicis in tres partes (propriis jam
dictis nominibus nobilitatas) dividatur. Non enim in infantibus & foetu tantum, led
etiam in pueris ufque ad feptem annos ejufmodi os in tres partes feparari poteft: at in
infante amplioribus intervallis, quam in puero diftinguuntur. Iam latis ni fallor expli¬
cavi hanc offium infantium & foetuum imperfe&am conftru&ionem; cui triplex fub-
jungenda eft ratio; una, fitus foetus in utero; altera, partus facilitas; tertia, hominis im- t*fia*m*
perfedio. Dico primum, fitum in utero caufameffe, ob quam in fcetu humano offa m * m '
imperfeCta afiimmorerum opifice creata funt. Nam aliter in utero humanus foetus
fitus eft, quam exterorum animalium. Horum namque foetus capite femper uteri ori¬
ficium, per quod exituri funt fpedant, nec aliter fitum mutant: at homo in matris
utero contra capite ab uteri orificio averfiis fpecftatur, & o<ftavo menfe, vel jpaucis die¬
bus ante partum fitum mutat capite deorfum ad uteri orificium declinans, qux qui¬
dem mutatio fitus non poterat fieri, nifi cum maximo dolore matris, ruptione mem¬
branarum chorii, & vitae diferimine, fi offibus perfe&is homo effet in utero. Praeterea
cum animalia expanfa in utero fint, propter uteri oblongam formam, & ampla cornua;
homo vero in unum fiiis articulis conglobatus, ob rotundam uteri internam capacita¬
tem , non poterat in globum fle&i totum corpus, nec in omnem partem fe movere in
utero, fi offa articulis, uti in adultis, donata fuiffent. Iam quoque & partus facilitas s »amu
commoditafque fecit hanc? offium imperfectionem. Nam cum in partu exire oporte- ^
ret per anguftum uteri foramen tanta moles, & caput ejus prius prodire, id ex pluribus
offibus conformavit, laxis futuris & membranofis nexibus fibi invicem adhxrentibus,
ut hac ratione totum caput, quod ampliffima pars eft, in faftigium & oblongam for¬
mam comprimi poffet ad faciliorem exitum. Idcirco erat quoque neceffarium, ut
neque humeri articuli, neque coxx perfeCti effent. Nam humerorum & articulo¬
rum coxx latitudo commodiori partui, propter latas eminentias, prorfus reftitiffent.

Tertia caufa cur offa in puero fint imperfeCta jam dixi, quod fit hominis imperfeCtio. Tertia tauf*.
Poffet tamen aliquis me redarguere, cum a magnis naturae indagatoribus ftatutum fit,
Naturam nil magis expetere, quam cujufque rei perfeCtionem. Dico.tamen imperfe¬
ctiorem exteris animalibus Deum hominem creaffe, ut omnium fieret perfe&iffimus,
quod & in noftro fexu obfervare licet. Nam mas inter homines ut foemina fieret per- «»4»,
feCtior fapientia, & omnibus membris fortior, a fcemina imperfeCtiori in tenella xtate, &.
in loquendo expeditius, in gignendo femen citius, & alias corporis adtiones peragendo
vincitur. Sic homo, ut omnium animalium fieret perfeftiffimum,nafcitur imperfeCtus.
Ambulandi enim & prehendendi quippiam manu impotens eft, prxter ejulatum nul¬
lam vocem edit; & cum multa animalia ftatim nata herbam comedant, vel fcenum,
vel grana tritici & milii, ut volucres: homo prxter lac nil affumere, nil deglutire po¬
teft. At oportebat hominem ita nafei, ut effet rationis omniumque difciplinarum ca¬
pax & aptus ad docendum: ideoque matris induftria loquendi & ambulandi prompti-
tudo, & paulatim ipfa ratio infunduntur; deinde crefcente ingenio fapientix, artes &
fcientix varix a prxeeptoribus hauriuntur, qux cundta non fuiffent tam egregie con-
fecuta, fi fiqe auxilio illico, more animalium, poft partum ambulare potuiffet. Pro- •
pterea unicuique obfervare licet, infantes quo frequentius eos matres alloquuntur, eo
citius & expeditius loqui incipere, & quo fxpius cum pluribus hominibus verfantur,

; aut eos loquentes audiunt, eo & mores eorum varios & loquendi modos facilius addi-
fcere. Itaque ad educandos infantes diligenter prxeipiunt lapientes viri, ut nutrices
eligantur non taciturnx vel ftultx, vel pravorum morum; fed qux expedite pruden-
terque loquantur, & bonis moribus fint prxditx.

Porro propter hanc eandem offium diffolutam connexionem & imperfectionem, cmg/a*£
confuetudo invaluit in omni terrarum regione, prxterquam Scytharum Nomadum,
ut feribit Hipp. Infantes ftatim natos fafeiis ligandi per annum unum vel alterum; non

D D tantum,

Adr-iani Spigelii

tantum, ne lata fiant corpora & fiuida, veluti Nomadum, quos Tartaros hodie vo¬
cant ,• verum etiam, ut offa paulatim corroborentur, & ipfis articuli adnafcantur. At
quod in falciando infantes bbftetricum & nutricum non modica requiratur peritia, ne
vel pedes ligent falciis, vel brachia contorqueant, ut vaci & valgi cruribus impofterum
evadant, brachiifque mutili, vel claudi cruribus, docet haec Anatome,- quas etiam limi-
dMdkent. liter demonftrat fiepe evenire, ut claudicent impofterum quando ante debitam oflium
conlolidationem matres vel nutrices, utfe ab onere geftandi pueros quam citilfime
liberent, poft lex vel feptem menfes docent infantes ambulare vel pedibus fe firmare.
fsdtiilZ' Propcerea fi mater vel nutrix fcire cupiat tempus, quo ambulatio docenda eft, triplici
fZJZdf™' mo d°h oc docebo. Primo, fi ea parte cranii, qua caput apertum elfe folet, aclola
membrana loco olfis velatum videtur, percipiatur cerebrum vix amplius pullare. Si¬
gnum enim eft, fincipitis hoc os, quod omnium ultimo generatur, jam natum elfe,
ideoque etiam reliqua offa cum luis articulis jam elfe firmata latis ad principium am¬
bulationis. Secundo, fi falciis exutus infans, pedibus infiftere poteft. Tertio, fi cum
poft tres quatuorve menles manus a falciis liberantur, infantes brachia & manus bene
moveant, & firmiter manu teneant. Semper enim contingit, ut quo tempore brachio¬
rum offa perficiuntur, etiam perficiantur & crurum & aliorum, nili aliquo fortalfis na¬
turas impedimento aliquod os a prima conformatione debiliter fit formatum. Nam
apud Foreftum legi aliquando infantem natum brachio uno exolfe, altero vero olfe
prasdito, atque hunc admotis plagulis, & falciis conftridis, ut in fraduris fieri lolet, la-
nitati reftitutum, admirantibus eundis medicis & chirurgis , qui hanc curationem au¬
dierant vel viderant, quod os generaretur, ubi numquam erat conlpedum. Nelcie-
bant autem iftiin eundis'nuper natis puerulis quasdam plus olfis in membris ac perfe-
dius, quasdam vero minus habere, cundilque fere apophyles & articulos deelfe , qui
deinceps aetate luccrelcere ac indurari confueverunt. Rurlus ex hac olfium conforma-
pemodo in- tione quomodo infantes falciis ligati fint in cunis collocandi docetur. Non enim in la-
nUkcZdt tus, ut adulti vel pueri, fed dorlo incumbere linendi fu nt ; capite nonnihil elevato, ut e
naribus & ore pituita profluat; quod ut fiat commodius, nonnulli caput leviter in alter¬
utrum latus declinant. Casterum quoniam conftat ex his, quas diximus, infirmas par¬
tes infantium infirmas latis edere adiones refpedu adultorum, ut oculum infirmum
infirmam vifionem ; quaerere quilpiam merito poteft, quamobrem, cum olfa puero¬
rum minus robufta fint, nihilominus citius celeriufque ambulent, quam viri. Videtur
enim celeritas motus ad demonftrandum cujulque partis robur conferre, & propterea
dicendum crura elfe robuftiora puerorum , quam adultorum ; quod Anatomias repu-
fahnditZ' & nat * Ad hanc dubitationem dico, celeritatem ambulandi in pueris procedere a debi-
11 ! 1 ' ^ tate crurum - Cum enim ambulatio fiat unius cruris tranfiatione & alterius pedis fir-
mc/mvc mat j one ^ p ro p £er olfium vero & articulorum imbecillitatem non bene firmari pes pofi
fittamdiu, donec alter lenfim transferatur, fit ut pes alter qui transfertur pedi fir¬
mato cogatur quamcitilfime auxiliari, quod nequeat diutius totum corporis pondus
fuftinere; idcirco homo, quo astate fit provedior, eo tardiore gradu procedit, ad liia
munera obeunda; quo vero infantias aut pueritias vicinior, eo celeriori curlii luas res
t*»»» dn- peragit. Eft etiam notabilis omnino olfis coxendicis vel ejus articuli imperfedio iis,
itlTZlfiT' qui ad infantes vel herniolos puerulos accerluntur, ne vel ferreos cingulos, quibus
mnUm. omentum vel inteftinum in Icrotum prolaplum & in.lirnm locum repofitum prohibere
folemus ne denuo ex abdomine prolabatur in Icrotum,iliis,neve cingulos duros, eolque
fortiter ftridos nondum leptimum annum attingentibus praslcribant: metuendum
enim eft ne a duro & conftrido liib cingulo ita coardata haec olfa reddantur in luo au-
sjucmodo #. gmento,ut propter horum olfium anguftiam inferius corpus indecorum evadat. Quas-
"m/.? rat autem quilpiam ultimo loco, quomodo offa leu eorum extremitates, quasdelide-
enum. rantur in infantibus paulatim perficiantur,vel luccrelcant. Nonnulli exiftimarunt eam,
quas olfa olfibus annedit, membranam in os verti, & antequam in os vertatur in non¬
nullis partibus verti in cartilaginem, quod falliim eft. Si enim ex membrana duriore fa-
da os fieret, proculdubio non pars aliqua membranas, fed tota limul mutaretur in du¬
riorem liibftantiam,nempe cartilaginem prius,cujus natura media eft inter os & duram
membranam, quod non ita apparet. Nam olfium omnium eadem generatio non eft:

etenim

de Formato Fcetu. 2 y

etenim procefliis inferni femoris tibiae & fibula?, & cubiti duo, qui trochlea obvolvun¬
tur, prius toti gignuntur cartilaginei, antequam offei evadant: alia vero offa perfedio-
nem fuarum extremitatum acquirunt per appofitionem, ut fuperius vidimus in capite,
ubi fit concurfiis futura? coronalis & fagittalis membranofiis. Non enim illico membra- jm** tpu
na in os tota mutatur, uti hadenus exiftimarunt Anatomici, fed paulatim materia ali- $*£££
mentalis, qua? in os vertitur apponitur oflium fincipitis & frontis extremitatibus tam-
diu,donec omnes fines per futurae medium coeant,eo pene modo,quo glacies concrefcit
in aqua? luperficie. Fiunt namque prius tenuia veluti flamina feu filamenta circa oras
fluvii vel vafis aquam continentis, deinde his alia glacies accrefcit, & fic tandem aquae
tota fuperficies congelafcit. In calcis ofle quamvis in fiiperficie cartilagineum appareat,
antequam ex membrana os fiat, in medio tamen natura aliquod ofleum jacit funda**
mentum, ex quo per appofitionem calcis os paulatimgrandefcens conformatur.

C A P V T XX.

De Fartus tempore , modo , & caufa.

D formati foetus exadiorem cognitionem fcire etiam necefle plurimis
videtur partus tempus,modum,& caufam,- quibus ego quoque non re¬
clamabo, praefertim cum videam hanc difputationem non tantum me-,
dicina? ftudiofis utilem fore,fed etiam legum peritis. Cum enim legibus
eorum imperatoriis rede fit, propter fummam Hippocratis noftri au-
doritatem fancitum, feptimo menfe natos foetus vitales efle legitimofi
que cenferi debere, non fecus atque eos, qui odavo, nono, decimoque menfe nafcun-
tur: tum nofcere quoque debent etiam ultra praenbminatos menfes, nempe undeci¬
mo , duodecimo, decimotertio, ac decimoquarto legitime nafci pofle, Vlpianumque
reprehendendum, qui poft decimum menfem editum nullum ad legitimam haeredita-
tem admifit. Nam ut ea praeteream, qua? d Veteribus recentioribufque adducuntur,
olim novi hominem, qui tabellarium agebat in Belgio, litterafque ferebat ex Zelandia
inBataviam, VrbisMedioburgenfis teftimonio publico omnibus commonftraffe, fe
fexti menfis initio editum, corpore exiguum ac viribus ita debilem & ofhbus infirmum,
ut mater coada fuerit per tres menfes in finuac inter ubera goflipio circumdudum ad vitdU '
frigora fovere, donec robur acquifiverat, quo poflet fafciis circumligari, erat autem
hic homo dimidius pumilio quadraginta annorum. Atque nuper, ne ab externis repe¬
tam exempla, neve hiftorias recitem, quibus Schenckius probavit duodecimo, deci¬
motertio, decimoquarto, & decimoquinto menfe geftari pofle, in manufcriptis obfer-
vationibus legi, Bellocatum hic Patavii excellentiflimum medicum aliquoties enarraffe
difcipulis fuis in ledionibus, fororem eruditiflimi viri Buccella Patavini per menfes
fexdecim uterum geftafle , & cum molam omnes eam in utero habere fufpicarentur, ««jJ***^
peperifle filium optime formatum. Cum igitur tam varium incertumque fit pariendi rum& ‘
tempus, inquirenda caufa, quam videntur hadenus omnes dodi viri vel omififle, vel
fatisjejuneobfcureveinveftigafleactradidifle. Etenim exiftimarunt nonnulli, quod
homo non haberet ad coitum defignatum tempus, multiplici vidus ratione uteretur, «« to
phantafia? quoque & pathematum variis alterationibus obnoxius eflet omni hora , &
propterea incerto tempore pareret. Sed ha? omnes caufa? nimis funt remota ; qua?ro
ego aliquam proximiorem. Ha?c nulla alia efle poteft, quam maturatio & perfedio foe- AttaafisofU
tus, qua? fit in utero incerto tempore & variis interdum menfibus, ob facultates corpus jj**j£*
foetus gubernantes vel debiliores, velrobuftiores. Facultas autem debilis vel robufta fit t° rt -
vel per fe , ex femine nempe, cui inhaeret tamquam fuo principio j vel debilis validave
fit ex accidenti, nempe apti alimenti penuria, ob quam nequeunt ofla firmari, & cor¬
roborari fpiritales animalefque partes, adeo ut debito tempore,cum jam in lucem pro¬
dire debebat foetus, neque fledere movereque fe in utero, neque lac fugere, aut fpi-
ritum ore naribufque ducere queat. Contingit autem haec penuria alimenti vel matris
vitio, nempe morbo , inedia, aliave caufa externa ,• vel foetus aegritudine, quam fibi
i pravo matris alimento , vel copiofo nimium acquifivit. Nam plurimis quoque mor- mtrt «
bis in utero matris foetum corripi, & Veterum audoritate didicimus, & nuper fcetuum

DD 1 . .. diff e £tione w#

2 8 Adriani Spigehi de Formato Fcetu.

diffedione experti fumus. Quod fi in nobisrjam natis videamus faepe aegrum corpuf.
culum parum, interdum vero nil augeri, praefertim fi diuturno malo fuerit conflida-
tum, nifi vires recolligat; nonne fimiliter nobis licebit opinari, foetui ob morbum poflfe
differri maturationis fuse tempus & exitus ex utero, ufquequo debitam, confirmatis fa¬
cultatibus particulas quafque corporis gubernantibus, perfedionem acquifiverit. Vi¬
demus eos, quibus corporis potentiae robuftiores funt, citius quoque perficiac nafci;
feptimoqurmenfe natos foetus plerumque mares effe, raro foeminas, aut minus vitale.s.
Praeterea cernere licet in pomiferis aut alterius generis arboribus, non omnes eos fru-
dus, qui uno eodemque tempore florebant veris initio, illico eundos fimul mature-
fcere ac decidere j fed aliquot vel folis calore privatos, vel ventis aquilonaribus expofi-
tos, vel grandine & nebula laefos, vel facultate attrahendi & concoquendi fibi alimen¬
tum languidos diu adhuc arboribus pofl: alios haerere, donec maturentur.. Quocirca
exiftimandum efl:, maturationis tarditatem vel celeritatem partum accelerare vel tar¬
dare : caufamque quod foetus in lucem prodeat , non effe ejus magnitudinem, aut ino¬
piam alimenti, Vt veteres nonnulli fomniarunt; fed ipfam perfedionem, feu matura¬
tionem foetus, quae praefertim circa partes fpiritales naturales talis eft, ut in lucem
prodiens naribus & ore fpiritnm trahere, & lac ex matris uberibus fugere queat. Nam
videmus multas matres faepe minimos foetus parere, & tamen magnym incrementum
corporis crefcente aetate acquirere; aliquando maximos foetus parere & gemellos; de¬
inde poft partum , & gemellos, & parvos, & magnos foetus folo lade , quod in uberi¬
bus generatur nutrire, non dicam per rhenfem unum vel alterum, fed etiam per annum
fere integrum : quod non contingeret fi mulier pareret vel foetus ex utero exiret ob
magnitudinem corporis , & penuriam alimenti. Nam ille fanguis, qui fluit tanta copia
poft partum ad ubera,nonne ad ut$um fluere quoque poterat ad nutriendum amplius
foetum ? Porro qui fuperius caufam incerti partus hominum retulerunt in coitus incer¬
ta tempora, varias vidus rationes , phantafias, & varios animi affedus, hac opinione
decepti fiint, quod putarent alia animalia quadrupeda, vivipara, & quae unum vel al¬
terum tantum' pariunt foetum , ut equam, elephantem, vaccam, afinam, certo tempo¬
re parere, equam uno , elephantem fecundo anno, atque hoc effe praefinitum ipfis
tempus pariendi; quod falfum effe ratio & audoritates oftendunt. Etenim tarditatis
8c celeritatis partus eamdem caufam haec animalia habere poffunt cum homine com¬
munem. Ideoque Abfyrtus Veterinarius praeftantiflimus etfi equam undecim menfium
curriculodecemque dierum uterum gerere feribat; Varro tamen lib. de Re ruftica in¬
quit , duodecimo menfe, die decimo nafci > quae poft: id tempus nafcuntur, fere inuti¬
lia & vitiofa exiftere. Sic Ariftoteles elephantem biennio uterum gerere fcripfit. At
Strabo, Diodorus Siculus , Arrianus in Indicis menfes ut minimum fexdecim, utpluri-
mum ododeciim

F I N I S.

IVLII CAS SERII
PLACENTINI
DE

FORMATO FOETV

T A B V L

Earumque Explanatio.

T A B V L & P R I M £

EXPLANATIO.

t Igura hxc mulieris gravidae uterum, communibus tegumen-
^ tis ablatis, oftendit.

A A A A. ^Tegumenta communia in abdomine decuffatim difjecia,
foras projecta,

B B B. Vient* gravida, qui tunc temporis multum d membramfa
natura degenerat,&ffongiojdm quamdam Jubflan-
tiam induit.

cc. Vapi per uterum totum dijjeminata.

D D. InteHina, qua utero intumefienti nonnihil cedunt.

De Foetu Formato j Tabula I.

TABVL& SECVNDiE

EXPLANATIO.

TTiEc Tabula fecunda fbeminas parturientis uterum offert, %
1 •*& foetum exitum molientem fub tunicis chorio & amnio de-
raonftrat.

A A A A. C Membrana uteri foras reflexa.

BBB. Chorion tunica fcetui propria exterius, fub qua fcetus hic
obfiure apparet.

CC. Foetus prout ad exitum diflonitur [ub chorio . j

TAB VLI TERTIA

explicatio;

T Ertia tabula, difle&is tunicis uteri Sc chorio, puellum in eo¬
dem litu, amnio adhuc involutum, oftendit.

A A» Cutis exterior abdominis.

B B B. Vteri diJfeSH membrana.

CCCC. Membrana exterior foetum involvens dtjje&a , tjux
Chorion dicitur.

D D D. Puellus amnio involutus exitum parans „

T A B V L E CLV A R T M

explanatio.

Q Varta tabula oftendit puellum nudum,tunicis omnibus, tam
propriis, quam communibus divilis..

A A. Chorii diffecli portiones dfuo loco remota.

B. Amnii portio.

C C. Vteri diffefii membrana.

D D. Placenta,feu hepar uterinum ., mole quadam carnea &pluri-
hm vafis donata, per qua infans nutrimentum capit.

E. Divaricatio vaf rum, qua hic unum vinculum conftituunt ad
umbilicalia vafa contegenda.

F R Vinculum,per quod vafa umbilicalia a placenta ad umbilicum
feruntur.

G G. Puelli perfeci i & partuiproximifitus in utero.

Infert io vaforum umbilicalium in ipfum umbilicum ,

De Fcstu Formato* Tabula IV. 37

T A B V L & Q_V INTI

EXPLICATIO.

Abulae quintas figura prima continet chorii internam faciem,
* qua foetum refpicit, una cum amnio tunica.

A A A A. Chorion, hoc e fi, exterior fotum involvens tunica,in mo¬
dum crucis divifo, ufque ad carneam fuam placen¬
tam • eft autem hac ejus fuperficies, qua fotum refpicit.
BBB. Carnea placenta ipfa interiori quoque fui parte, ubi rami
vaforum umbilicalium magno numero confpiciuntur,
& ubi vafa umbilicalia ipfa emergunt .

C C C . Rami vaforum umbilicalium perplacentam errantes,

D D D. Vafa umbilicalia fuamembrana inclufa.

E E E. Altera membrana interior, amnios vocata.

Igura fecunda repraefentat idem chorion extrinfecus, qua
uterum refpicit.

A A A A. cMembranea pars chorii, ad carnem crucis modo itidev*
incifa.

B B B B. Placenta carnea, qua parte utero connafcitur: &obfer-
ves obiter ejus inaqualitatem.

C C. Vaforum umbilicalium extrema radices, qua cum uteri vafis
unita fotui alimentum advehunt .

D D D. Funiculus vaforum umbilicalium, ex oppofita interna parte
chorii, unde pronafiitur eminens .

De Foctu Formato

Tabula V;

4©

T A B V L I S E X T M

EXPLANATIO.

T Abula Sexta exhibet hasc umbilicalia vafa a chorii placenta
liberata.

A A A A. Vafrum umbilicalium chorda, fio adhuc involucro,
quod inteHinum vocatur, excepta.

B. Initium divifionis vafomm umbilicalium in chorii carnem.
CC. Vena umbilicalis prima, fed infignis ramificatio.

D D D D. Horum ramorum vena umbilicalis anaHomdfis inter

fifi.

E E. ProgreJJus reliqui trunci vena umbilicalis.

F F F F F F. Infigniores rami vena umbilicalis.

G G. Truncus arteriarum umbilicalium.

H H H H H. Kami arteriarum umbilicalium.

11111 . Conjunttio venarum, & arteriarum umbilicalium.

K. K K K K. Vafa umbilicalia in minuti fimafilamenta divija 3 &

a carnea placenta liberata.

T A B V L & SEPTIMI

EXPLICATIO.

HT Abula haec feptima vafa umbilicalia, & membranas, five i
* volucra foetus explicat.

A A A A. oAb dominis mufculi 3 & perit ornum, ipfique cutis cru¬
cis modo diffeCta } & retrorfumflexa.

B. Heparfoetus gibba fua parte prominens.

C. Ve fica urinaria.

D. Rima fiu fiffura hepatis , in quam vena umbilicalis ingreditur.

E. Vena umbilicalis ipjd.

F F. Dua arteria umbilicales deorfum ad iliacas arterias tendentes.

G. Vrachus ex ve ficafundo prodiens.

H. Vafa umbilicalia extra corpus foetus exifientia quomodo conjun-

fi;afint.

I. Membrana 3 qua vafa umbilicalia extra ventrem involvit.

KKKK. Inteftinafotus.

L L L. Vafa umbilicalia d chorio ad foetum extenfa , & in modum

funis longa, ac intorta.

M. Locus ubi rami vafrum umbilicalium in truncos collecti pri¬
mum funt.

N N N N. Ramus vena umbilicalis per carnofdm placentam cho¬
riifparfus.

O O O O. Ramus arteria umbilicalis.

P P P P P. ConjunCtio ipfius vena & arteria umbilicalis per pla¬
centam dijfeminata.

Q.QAQ- Extrema ora venarum, & arteriarum umbilicalium
definentium in circumferentiam placenta chorii.

R R R. Chorium.

a a a a. Vmbra, quam quatuor vafa umbilicalia in altum elevata
in fubjeCtis partibus efficiunt.

T A B V L I OCTAVI

EXPLANATIO.

I N hac odtava tabula videtur Foetus foemineus, cujus abdomine
pariter difciffo uterus, didudtufque cruribus & vulva, hymen
apparet.

AAAA. Cutis, mufculi abdominis, & periton&um crucis modo

difleffa, & reflexa.

B. Cartilago Enfiformis.

C. Vena umbilicalis abfcijja.

DD. Gibbap ars hepatis.

E. Rima, in quam umbilicalis venafle ingerit.

F F F F. InteHina.

G. Vteri fundus.

H- Vteri cervix.

I. Vefica.

K. Vrachus.

L. Vmbilicus.

M M. Ligamenta fuperiora uteri coxis annexa.

N N. oArteria dm umbilicales ab umbilico refetfa.

O. Clitoris.

P P. Labra pudendi.

Q Hymen membrana tranfoerfe vulvam occupans, in medio per¬
forata.

• R R. qAU (eu pterygomata.

S. Foramen hymenis, per quod menstrua in adultis fluunt.

♦

De Pcetu Formato, Tabula VIII.

4 *

TABVL & NONI'

EXPLANATIO.

Abula h^c nona continet muliebria omnia genitalia in foetu.

A A A A. j Votum abdomen , hoc cfi quatuor tegumenta communia

u?ia cum mufulu abdominis 3 & peritonao crucis
modo difcijfum, reflexumque.

B. Vena umbilicalis.

C C. Rima hepatis quam vena umbilicalis ingreditur.

D D. Sima pars hepatis.

E. Rima ad fima hepatis ujque pertingens.

F. Vefca fe Ilis.

G. Dexter ren.

H. Ren fini. fler.

1111. SJtriufque renis ureteres.

RK. Vena emulgensfiniflra.

L L. Divifio vena emulgentis ante ingrejfum.

M M. Dm venula 3 dextra emulgentis vena vicem in hoc corpore
gerentes.

N. ^Arteria fermatica dextra.

O. Vena fermatica dextra.

QS7SL Truncus vena cava.

R R R. Truncus arteria aorta. $

S S. Arteria iliaca a quibus oriuntur arteria umbilicales,

T. Alius ramus arteria aorta.

V. Ramus arteria iliaca ad uterum pergens.

X X X X. Arteria umbilicales.

YY. Arteria fermaticafnifra.

Z. Vterus.

* Vena fnifra fermatica cum arteria fe jungens, & ad 'finifirum
teUem defendens .
a a. Tuo te fles.

b. Cervix uteri.

C c. Ligamenta uteri.

d. Vefca y & ex ea prodiens urachus.

£ j Rectum inteflinum.

g g. Gibba pars hepatis .

4 8

In Mc Figura didudis cruribus pudenda mu¬
liebria cum Hymene depinguntur.

A. Clitoris.

B B. Labra pudendi.

C C. Ala fifive Nympha.

D. Orificium Vrethra.

E F F H. Caruncula myrtifiormes quatuor, pudorisfimum } fiive ex¬

ternum cervicis uteri orificium angufiantes, & mem-
branofisfibris colligata Hymenem confiituentes.

E. Caruncularumfiumma & bfida Vrethra orificium occludens.

G. Hymenis foramen, expurgandis menftruis exitum prabens.

H. Caruncularum infima fijfum pudoris fimum ad orbicularem

virginalis claufirifiormam contrahens.

I. oAnus.

K. 'Terinaurru.

INDEX RER VM

DE FORMATO FOETV.

A Llantoidem in humano fcetu reperiri pro¬
batur , J

Allantoidis humante figura qualis, ibid.
Allantoidis ovilis figura ,

Allantoidis fitus & ufus qualis,

Allantoidis fubftantia, lb ‘d-

farciminis genus, 4

Allantois qua: membrana , tbid.

Allantois unde nomen acceperit, ibid.

An reperiatur in humano fcetu, 4

Auftoris opinio de allantoide, quod fcilicet repe¬
riatur in humano fo?tu, 4

Amnii fitus & ufus, . j

Amnii fubftantia qualis, tbut.

Amnii varia nomina , tbid.

Amnios membrana unde diifta , ibid.

Amnios qua: membrana, ibid.

Mulierum fuperftitio de amnio unde orta, 6

Aphorifmi cujufdam explicatio , _ %

Arift. fententia de arteriarum umbilicalium ulu,
xi & feq.

Arteria: umbilicalis infertio , 11

Arteriae umbilic. cur prope cor non oriantur, 14

Arteriarum umbilicalium ufus ex Gal. mente ar¬
gumentis probatur,

Arteriarum umbilicalium ufus ex mente auftoris
contra alios omnes anatomicos multis argumen¬
tis probatur, ibid.

Arteriarum umbilicalium ufus ex mente auctoris
proponitur, J 4

C Apitis cur vari* fint figurae> z3

Capitis foetus magnitudo quem habeat ufum

Capitis offa in foetu quomodo conjungantur, z 1
Caput foetus in utero expurgatur, 1 *

Chorii nomen dupliciter accipitur , a

Chorii qualis fubftantia , ibid

Chorii verus & falfus proponitur ufus, ibid

Chorion quae membrana , ibid

Chorion totum ambit icetum, ibid

Claudicatio multorum unde ,

Coloftrnm pueris dandum, . Jfj

Coloftrum quid ,

Conjundtio vaforum fcetus cum utero ex menti

Cotyledonum nomen vaforum uteri ofcillis tribu,
m eft licenter, :U:A

Cutis in foetu cur tenuis,

D Entes cut fimul omnes non oriantur , 13

Dentes duplici conftant fubftabtia, ibid.

Dentes infanti deftrnt, *bid.

Dentes quomodo generentur, ibid.

Dentes fnperiores cur prius nafcantur, ibid.

T7 Quinus foetus quomodo utero annedlatur abf-
JC < que placenta , 3

Excrementa foetus craffa cur atra, 16

Excrementa fcetus quomodo generentur ex mente
autftoris, .

Excrementa foetus quomodo vocentur h Graecis &
Latinis, ibid:

Excrementorum foetus internorum ufus, 1 s

F Acies humana cur toties primis annis mute¬
tur, . A3

Ferreum cingulum in pueris herniofis cur admim-

ftrare non conveniat, z6

Foemina mare perfedtior nalcitur, 19

Fcetus cur aliquando laqueatus nafcatur, 9

Foetus cunftatim natus diftindte videre non poffit,

Foetus in utero non mingit, _ .Jj

Fcetus fanguine aeque puro ac impuro nutritur, ibi.
Foetus fexto menfe natus vitalis, x7

Foetus ftatim natus cUr tot excrementa excernat, 15
Foetus variis in utero morbis laborare poteft , 17
Frontis os duplex in nuper natis,

G Al. argumenta de ufu arterialium umbilica¬
lium refutata, 13

Galen. auftoritates de ufu arteriarum umbilica¬
lium, 11

H Erodoti fententia de partibus umbilicum con-
ftiruentibns, 7

Hipp- audoritates de ufu arteriarum umbilica¬
lium, 11

Hipp. loci de chorio explicantur , 31

Hipp. modus in eximendis fecundis , . 9

Hippocr. fententia de purgatione capitis foetus in
utero, 16

I Ncertum eft omnibus animalibus pariendi tem¬
pus , 18

Infames cur ftatim nati caput erigere nequeant, zz
Infantes cur trepano tradari non debeant, ibid.
Infantes poft ortum cur non ambulent ut agni &
vituli, . s *4

Infantes quando ambulationi affuefaciendi, z6

Infantes quomodo in cunis locandi, ... ibid.

Infantes folo lade ufque ad tempus dentitionis nu¬
triendi , 34

Infantes ftatim poft ortum medicamentis non funt
purgandi, }7

Infantium medicina unde fumenda, ibid.

In infantia cur fepe otulorum colores mutentur, 19
Interna uteri fuperficies in non gravidis laevis &
lubrica eft, fi menfes non fluunt, x

Intertrigines quomodo curanda , , 18

Inteftinum caecum in foetu cur magnum, z 1

L Ac calidius citius dentes generat, 13, & i4

Lambdoides futura cur locum farpe mutet, zz
Loci Ariftot. & Hipp. de cotyledonibus explican-

Locus ad amputandum umbilicum aptus, 1 o

M Ammae fcetus cur lac habeant, 19

Mammillarum in foetu infpedjio neceffana ,

ibid-

Maxilla inferior duplex , »3

Meatus auditorius in fcetu cartilagineus , z z
Modus amputandi umbilicum, J o

Modus inveniendi allantoidem in humano foetu, ■;
Morbi quibus pueri qui non purgantur funt.ob-

Mulier quae per fexdecim menfes uterum gefta-

N Ervum ad umbilici compofitionem concur¬
rere probatur, 7

Nervus ad umbilici compofitionem non concurrit
ex Gal. mente,

Notae boni laftis,

Nutrices quales eligendae,

S dtmv/iov cur in adulto tria habeat nomi-

Os ethmoides cartilagineum,

Os frontis quomodo in foetu conftitutum, 2,4

Os hyoides quale, 'b’d

Os innominatum infanti triplex ,

Offa in pueris quomodo poft ortum generantur ex
aliorum fententia, ' '

Ex auftoris fententia.

Offa puerorum cur in utero non perficiantur ficati
exterorum animalium,

Offa temporum divifa in infante.

Os fphenoides quadruplex, ibid.

Os ultimb genitum,

Ovillus foetus quomodo u

P Artes fcetus interna: propria: qua,

Partes foetus propriae qua dicendae, & qua:
communes,

Partes principes in foetu magna: & cur ,

Partium communium divifio , 13

Partium externarum foetus enumeratio , t

Partium externarum fynonyma , ibid.

Partium foetus divifio, ibid.

Partus naturalis quomodo fiat, 9

Partus temporis incertitudo ex quibus proveniat
cauffis ex mente aliquorum ,

Ex mente auftoris , ibid.

Placenta cui anneftatur, 2

Placenta: caro qualis , ibid.

Placentae ufus fecundum Arantium proponitur, &

rejicitur, _ ibid. '

Ex mente audtoris , tbid.

Pueri carent articulis, 14

Pueri cur celeriter ambulent, is .

Pueri cur fafeiaudi, ibid.

Pueri cur plurimo muco abundent , 10

Pueri cur poffint in poftcriorein partem fe fie&ere,
24

Pueri cur ftatim poft ortum non loquantur , ibid.
Pulmones fatus cur fanguine copiofo nutriantur,

Pulmones in fatu cur ponderofi, & in natis le-

Q Vte obfervanda in (eftione umbilici,
Quamdiu pueri folo ladle nutriendi,
Quomodo ligandus umbilicus Sc ubi,

Enum fatus figuth,

Rufi Ephefii opinio de allantoide,

S Capulae quales in infante, 14

Secunda: quomodo ex utero eximenda:, 9

Sordium fatus ufus ex mente aliquorum , S

Ex mente audtoris, ibid.

Sternum in infante quale , 24

Sudor m foetu cur ab urina feparetur, 6

Sudoris varii ufus, • ibid.

f- jpEmpusdocendi pueros ambulare, 16

JL Tempus fecandi umbilicum, s

T T Accinus fatus quomodo utero adhaereat , 1

V Vana medicorum cautio in fecando umbilico,8
Vana fuperftitio de nodis umbilici, 9

Vana fuperftitio in amputando umbilico , is

Vafa thoracis in fatu quomodo conftituta, 14

Vaforum umbilfcalium qualis fubftantia, 7

Vena: umbilicalis infertio , 11

Vertebra: ex pluribus offibus conftant, 14

Vertebra: puerorum ex pluribus oflibus conftant &
fpina carent. ibid-

Vefica major ventriculo in fatu, j 1

Veteres cur crediderunt fatum in utero per os ali¬
mentum capere, . H

Veterum & recentiorum opinio de arteriarum um¬
bilicalium ufu proponitur, 11

Vlpianus cur reprehendendus,

Vmbilicalia vafacur orto fatu in funiculos abe¬
ant, n ’

Vmbilicalia vafa quae,'

Vmbilicalis vena cur unica, & duae arteria:, 13

Vmbilici longitudo Si craffities quanta , 7

Vmbilici fitus,

Vmbilici vox mquivoca,

Vinbilicum non habere nervum probatur, . s

Vmbilicus cuif in inferiorem abdominis partem in¬
feratur ,

Vmbilicus cur longus ,

Vnde orta Anatomicorum fententia de ufu arteria¬
rum umbilicalium,

Vrachi infertio, . I 1

Vfus diverfae conftitntionis vaforum thoracis w
fatu fecundum alios anatomicos, 35

Ex mente audtons , ™ ■

Vfus umbilici multiplex,

Vterque cordis ventriculus in pueris habet parie¬
tem squalis crafficudinis, in adultis fimlt« e a
major,

1 r

I S

T R A C T A T V # S

eorum, qui poft Spigemvm

A NA TO M I AM

INVENTO ALIQVO

Majoris ufus adauxerunt.

Gasparis Asellii Itali.
Gvilielmi Harveii Angli.

I O H A N N I S W al ai Belgas.

Recenfentc

IOHANNE ANTONI DE

VANDER. LINDEN
Medicinas Profeflbre.

GASPARIS ASELLII

CREMONENSIS,

i> E

A C T I B V

SIVE

A C T E I S VE N I

quarto vaforum mefaraicorum genere.
DISSER TATIO:

Qua fententiae Anatomicae multae vel perperam receptae
convelluntur, vel parum perceptae illuftrantur.

Ex recenfidne

IOHANNIS ANTONIDiE van der UNDEN
Med. Prof.

LECTORI S. M.

Nexbau/lifunt Natur* the/auri, & recondita adeo Conditoris humani corporis e/lfapientia , ut
licet tanti viri, (ludio incredibili, tandiu naturam ejus inquifiverint, omnem tamen necdum
invenerint: quin multa majoribus ingujlata fibinde atas detegit, & plura adhuc ventura ad-
invenienda re jiant. Hinc Gaspar Asellivs Anatomica cathedra in Ticinenji Acade¬
mia olim Profe/for publicus, prater alia rara & fmgularia fecando indies corpora, afe obfervata,
novum haftenus incompertum venarum CMefaraicarum genus, quas latteas appellavit,primus
Anno cid idc xxii /ibi notavit & aliis patefecit. Verum qua fuper illas , dum vive¬
ret adhuc, in commentarios retulit idem ipfe, ad Alexandrum Tadimrn , & Senatorem Septalium, viros Medicos
illuftres & Phy ficos de Collegio Nobil. Mediol. morte auttoris, pervenerunt: qui etiam eadempublicis typis defcript a
Italia nuper exhibuerunt. Galenus de Difficul. Refp.lib. n ,cap.i ,jujlum & decens pramium eorum, qui quod¬
cunque tandem in vita bonum invenerunt, ejfe ait, ut inventa ipforum non occultentur, neque hominibus fnt igno¬
ta : quare ut aliis quoque novum hoc inventum appareat , hunc de Venis lacie is trallatum omni fide ac diligentia revi-
fum, & ' A multis quibus fcatebat in citatorumpracipuefalfa annotatione, commifiis o-Qc&A/xd-mg refiitutim, noftris
dare con(litui, & quidem ea forma , qua Jpettatifimum Adriani Spigehi opus Anatomicum expreffume/l: ut
qui ei operi adjungere voluerit, nihil amplius ad ejus perfettionem de fideret. Hoc meumfudium probis Anat ornes
ftudiofis tam Philofopkis quam Medicis non ingratum fore confido: quo interea utere benigne Lettor, donec qua de
Venenis acri /ludio & admirabili judicio, idem Afellius congefiit, in primis vero ob/ervationes ejus Chirurgica
prodeant. Vale.

a 4 tif.ptsrt.
cap. i &

b An/i?. i de
Anima. ($ l.
iiRefcir.cj.

c Plin. Nat.

G A S P A R I S A S E L L I I " J
Cremonensis

dissertationem

de LACTIBVS,

SIVE

VENIS LACTEIS,

P R ife F A T • I O .

In ^«4 i ,£>uaftidnis de thyli vafts utilitas. 11 . Bifficui- quasftionis ejufdem difficultas & obfcuritas. Nec
tas. ni .Scriptionis argumentum & caufe. iv.Sum- facile enim aliam reperias, quas aut majori labo-
ma capit a proponuntur. ret opinionum varietate, aut acrioribus conten¬

tionibus agitetur. Prope quot capita totidem fen-
Ntef multas Scholarum tentite funt. Etfienim de hoc facile inter omnes
Anatomicarumcontrover- convenit, per vafa, ‘quas crebra multaque toto
fias necdum aut explicatas Mefenterii corpore funt intertexta, trajici, quqm
fatis, aut plane perceptas,. dicimus, ad hepar fuccum; quae tamen fint.ea var
illa mihi femper & gravis fa; & haec, folum hoc negocium agant, ihmullo
& perquam digna fcitu vi- altero dedite ; an aliud praetejea munus fungantur
fa eft, qua vite perquirun- expleantque: tum, fi alteri prteferea vacant, uno
tur , per quas fecretus a neeodemque tempore , an ejus intermiffione ac
ventre & inteftinis cibus, intervallo , fadta quadam veluti reciprocatione
veluti 6 promptuaria cella ad Iecoris, quas vo- utrique vacent ? denique,. quod maxime rem to-
cant,porras, tanquamad communem,ut loquitur ram & caufam continet, quo modo, qua defcri-
* Gal. codionis officinam comportatur. Nec id ptionis lege ac ordine,quo propofito fine id agant,
temere, opinor. # . quod agunt: haec omnia tanta in ambiguitate ver-

i Primum, ea hujus quteftionis indoles eft, ea fantur, tam perplexe, tam dubja & fufpenfa ora-
vis, ut, quantum illius nos fugerit prasterieritque, tione a vulgatis Anatomicis explicantur , ut uni
tantundem nefcire nos oporteat tum in nutritio-‘omnium, hac quidem in re, verilfime illud Galeni

nis univerfo negotio, qua una animantium vita d ufurpare poffe videantur, A&Se , x, xyt\<H d z..de pia.
continetur, iifdem, quibus illa, 4 terminis circum- na, Xag. c ^ 4 -

fcripta ; tum ignorare, de natura; omni, in fabrica Accedit huc maximum illud incommodum,
noftri corporis, arte, confilio', providentia, quas ut quod, utquifque ad veritatem accedit propius,
nullibf magis quam in minimis tota eft, c ita infi- ita infanire maxime & vaticinari ab iis creditur,
mam hanc animas vim ac poteftatem incredibili qui rei omnis medicae ad fe cenfuram olim jam,
plane praeter casteras inftrumentorum qua appa- fama nominis & exiftimationis, revocarunt. Sic
ratu, qua nusnero inftruxit. Neque id fatis. Mul- non modo w <^j£«V,ut dicebat Simonides, rlw
tae & magnae quasftiones aliae, quadam fi ve focie- B-eteu fiidZymi, id eft, auttoritate obruitur veritas: fed
tatis, five artis communione ac ferie colligatae in- etiam via ipfa perveniendi ad eam praecluditur, &
ter fefe ac nexae, ita ab hujus notitia aptae funt ac ire cogimur ritu precorum, qua itur,non qua eun-
pendent, nullum ut fiife ea redtum explicatum in- dum eft. Hae omnes caufae facile perfuaferunt,
veniant. Quo fiicco alatur venter, quo inteftina: minime mihi perituram operam, fi quam in fei hu-
ab hisfolis, an ab illo etiam communiter tradu- justam multum ac faepe quaefitae, necdum exqui-
cendus ad hepar fu.ccus hauriatur : arteriarum, fitas perquifitionem perveftigationemque confer-
quae per Mefenterium & inteftina magna copia rem; &, quo # minus ingenio polfum, fubfidio mihi
& pari prope cum venis numero incedunt, quis diligentiam compararem, Ita igitur feci, .8? in eq
fit ufus, quas conditio ac ratio: quod munus ac totis viribus elaboravi, quas literis fuper ea re ma-
officium Lienis: Venae unde primam fui originem gnis ab ingeniis fuere prodita evolvi, accurate 8t
lumant, quem numerum faciant j tum fanguinem (edendo, quod ajunt, expendi, cum fummis viris,'
contineant folum, an etiam procreent, quod cupa quotiefcunque fuit occafio , fententiam meam
Tomieiv vocant: quanta in difceptatione diffiden- contuli; denique, quod rei caput eft, quodque
tium inter fe ac difcrepaurium medicorum Ver- unum opus, unum ftudium Anatomici efle Gale-
fantur? At nihil de his omnibus conftituere redte nus* voluit, Autopfiam in confilium adhibui, ut, e i. Ana.
aut definire eft, nifi hac ipfa, qua de agimus, quas- de ejufdem Galeni ^hortatu, propriis oculis, non
itione conftituta prius ac definita. libris crederem, hoc eft, oculata fide, feu mani- z '

ii Certat cum hac tam multiplici utilitate, buspotiusaflequerer,quodqusererem. Favittan-

A a i dem

inj Gafparis Afelln

dem Fortuna coeptis, St poft multos magnofque alterum ea habebit, quascunqUe ad novufti Vafo-
labores, cum jam prope difficultati cederem, de- rum, quod diximus, genus St inobfervatum ha-
fponderemque, praeter fpeiri, St tantum non aliud denus , explicandum ftabiliendumque pertine-
agenti vias eas objecit, hoceft, quartum Vafo- bunt. His enim duobus veram omnem St legiti-
rum Mefaraicorum genus, quod omnem ad hoc mam approbandarum novarum fententiarum con-
aevi fuperiorum Anatomicorum effugit diligeh- tiueri rationem, jam olim Ariftoteles 8c verbo
tiam ac induftriam, aperuit. docuit St exemplo offendit. Iam utrumque ho-

111 De hoc Vaforum genere agere in praffen- rum, pro re nata, minutius iterum ac minutius in
tia, eorum hiftoriam, fabricam, ufum, St alia, fi progreffu concidetur, ne quicquam vel minimum
quae obfervavi, ponere in medio mihi propofitum praetereatur. Ita enim, praeter obfcuritatem , no-
eft. Nulla alia id caufa, quam ut, quantum in me vitas quoque rei videtur poftulare, 8t tanquam
£ft, ipfequoqfte St juvem Anatomes ftudiofos. St jure quodam fuo expofcere. Quippe in re tali
per majorum veftigia incedens communis fcien- nulla diligentia aut fupervacua efle poteft, aut
tiae fines pro virili propagem proferamque, quo minuta videri debet. Sed pedem ad rem ipfam fa-
major ac major femper accepta ifta ab ejus paren- ciamus. Nam illa, quae dixi, minutiora opportu-
tibus haereditas ad pojleros tranfeat: fimul, quoad nius rei feries, ac confequens ipfa tradatio, quam
fieri poteft A tIw auToMetxJov d7reuhvns f (pvczas haec, quae forte procemt jam longius ac debuit
Mptoui, per fe doclam indofta natura fapientiam hac Praefatio, dixerit,
quoque in parte afferam atque illuftrem, quod

facere nihil aliud eft, vel Galeno ^tefte, quam ve- C A P. I.

riffimum hymnum conditori ac molitori rerum confiderantur , quatoti Mefenterio communia. i.No-

men. Notati Cicero , & Macrobius, /tam^iiov quia,
& undej/c diflum?.ptoi£\>if*.a,. n.Figura. m.Si-

Deo optimo, fapientiffimo, potentiffimo canere.

Haec duo , an, quemadmodum fequutum me
effe certe fcio , ita aflecutus etiam fim , alii vide¬
rint. Nec enim unquam inducar, ut pompafti mu¬
neri meo ipfe addam, qui illud aperte 8t vere pro¬
fiteor, nec laudis ftudio, nec gratiae fpe quicquam •
fcripfiffe: quarum alteram jam olim contempfi;
alteram ne fperem quidem, hoc fane aevo, quo
facile Omnes inveniunt jam inventa plerique quo¬
rum ipfis in mentem non venerit, ea non tam ju¬
dicant , quam carpunt aut in invidiam, vel, fi ita
libet, calumniam vocant. • Quae tamen nequa¬
quam ita accipi velim, tanquam deprecandae ca¬
lumniae aut invidiae a me dida , quam tantum ab-
eft ut pertimefcam, ut gavifurus etiam fim ma¬

tus. iv. Origo. Hippocrates enarratus. Lumbo¬
rum & Mefenterii confenfus. a' quid Galeno.
v. Connexus, vi. Magnitudo. Plica Mesenterii.
vn. Divifio. Hippocr. prater Galeni mentem ex¬
plicatus. Item Avicenna , Theophilus , Fallopius.
vm. Compofitio. Omento , & terni cerebri me-
nyngi quomodo [imile Mefenterium ?

D E VafisMeferaicisaduro,nullo modoprae-
t ' ‘ .

tereundum Mefenterium eft. Quippe id illis
non nomen modo largitur, fed firmamenti quo¬
que ifycuis*v icem praeftat, quo fuftinentur: & a 4 . 4 . pn
pro ponte eft, quo ^llevata tuto a jecinore ad
gnopere, fi communi cum bonis 8t dodis aevi om- inteftina $t viciffim commeant. Quare nos quo- «• "•
nis ac memoriae five fortuna, five fato frui mihi li- que iis,quae de ipfo nota vulgo funt St litteris con-
ceat. Nullus unquam liber, inquit Plato, cartum- ngnata, perpendendis primum locum dabimus,
niae vim effugit. Et rediffime Cicero ; vitari non 1 . Mefenterium igitur, fi Galeno * credimus, a c 6. mu
poffe ne reprehendamur, nifi nihil fcribendo. Eft litu ita didum eft, quia b> ftitra r aiispav , id eft,
autem profedo angufti 8t abjedi 8t humilis ani- in medio intejiinorum pofitum eft. Vnde d Cicero, d uihM
mi, quae facere debeas, quaeque rede8tordine St eum fecutus* Macrobius parum rede medium
facere fcias, in iis nefcio quem cujus reprehenfi- inteftinum vertifle creduntur: redius alii medianum sdp.c.s,»-
unculae metum, aut publicae utilitati aut officio feu medium intejiinorum reddidifle. Gaza apud Ari- ^ n '
praevertere. Nec vero Hedori laudi illud datum ftotelem-fpaflim Lacies tranftulit. Qua de re fuo f 4-^+

rlirAmncnhArinc Alin nrvmin» n crrf, ^ i

fuit.

loco dicemus uberius. Alio nomine picuyuov di¬
citur , ex eodem s Galeno , a propria ejus fubftan- g
tia, vel quia, ubi vafa, quae peripfum incedunt. St
cum his inteftina in orbem compleditiir, ibi ra¬
rius eft: vel redius 6 a raritate media corporum &isfitov
glandoforum, quae in eo cernuntur. Ruffus ; , St \%%ac
Multo verius, redius, generofius iftud, quod Hefychius didum volunt eadem fere ratione,

A^SiOfaai <rf uotn Kj t^aciSccg iXx.immtnkag
Trojanos veneror & Trojanum Jyma trahentes j
aut quod idem folebat,

msNvSdftetgfioi 9rf 1 vt©* e Aiyxnlw dvcc%tret.

apud Horatium Stoicus Damafippi

Invidiam placare paras virtute reli&a ?
Contemnere mifer. Vitanda ejl improba Siren
Defidia , aut quicqtiid vita meliore pardjli,

Ita eft. Invidia)» ac Calumniam is demum vincit ma-

qua Mefenterium, quia fcilicet in medio eft ven-
tris 8t inteftinorum. Ventrem enim,inquiunt,8t in- '% m '
teftina veteres dyulw five eupcudv appellarunt. Alii
1 ex eo nomen pofitum dicunt, quod medium at- 1
tollatur inter vafa,quae ad inteftina. Videntur idem Jf*',
Veteres fa.ndGxyfjt.ci quoque appellafle , fi modo

xime, qui contemnit maxime. Sed haec cv 7m^oSq>. certa eft ledio apud m Galenum , fttolQxy facto £ m t&rf

Tlf» r<=» iXr rUrE*rt-cifir»np.nnflw nno rp cirlpri nntpft fi rmic ira

De re ipfa 8t differtationenoftra.

iv Ea ne vel nullis, vel incertis limitibus fera¬
tur , erunt illius duo omnino capita ; quorum al-

fitotrag/ov ea tyov. de qua re videri poteft, fi quis ita u
volet, ” Foefius. o <»

11 . Figura eft circulari, plana, in plicas contra-
tero ea confiderabuntur examinabunturque,quae da; circa primum exortum angufta; in medio, inoea»-
de vafis Mefaraicis ab ipfa infantia Anatomes ad ampliore; in lateribus, potiffimum finiftro, ubi ad Htf( '
hoc setatis concerta in literas ab aliis relata funt: redum defcendit, oblonga.

m. De

I ideoff' &
6 , fyjd.

( Hblobfer.

Anti- 3«***
Mifenterio.

i+tft**-

Ifii 7- & 6.
AMtom. S.
f 4 . in 6.
lfd.7.

g uf.part- 2

De Lattibus 3 fiu Venis Lati eis. V

iii. De Situ liquet ex iis, qtiaede nomine jam vertunt artus) homo habet , quam canis majora. Ex

didta funt. fwmcuAoig autem pendent. Quod inde etiam red-

iv. Originem ejus Hippocrates “deducit ex ditur credibilius, quia eodem libro, quod hic/*£-

nervis t dorfo in ventrem, id eft (ut Galenus 1 in- aiuuAov , idem Mefenterium paulo poft nominat,
terpretatur) ex una lumborum vertebra poft dia- Avicenna duplex 'ipfequoqueMefenteriuriijquod 1.1.3. #>.4.
phragma polita, quo loci ventriculus eft. appellat Mirach, conftituit , Sed profedto non c iZ'ckMr'&

Accuratius rem totam explicavit f Fallopius, tam Mefenterium ibi dividit, quam ipfum & Pan- *}■ 3- *• c - i*
qui docet ^ duplici principio oriri, altero &fupe- creas confundit , ficut alii quoque, inter quos
riori circa primam, altero & inferiori circa ter- Theophilus n Protofpatharius , & ipfe Fallo- m 1. 1. c. 10.
tiam lumborum vertebram , ad duos illos, quos pius, " qui Pancreas maximam elfe Mefenterii a x.
defcribit idem copiofe, nervofos plexus: idque glandulam dicit. Primum enim Avicennas Mirach M- c-pro.
a peritonaeo (a quo etiam Galenus ipfum d dedu- nihil aliud elfe quam pancreas, tum ex litu, quem
cit) prodinftis ab eo membraneis fibris, quae pau- ei tribuit, tum tota caetera defcriptione cuivis vel
latiminduas Mefenterii membranas abeant. At- perfuntftorie locum illum legenti notiffimum effe
que haec caufa creditur magni illius lumborum & poteft. Ita quaecunque de illo dicit, Pancreati ad
inteftinorum confenfus. Fibras illas membraneas, amuffim conveniunt.

vel certe primumMefenteriiexortum Gal. vm. Componitur Mefenterium praecipue &

e vocare videtur, quod alii vinculum , alii appendicu- propria ratione ex membranis, glandulis, & adipe.
lam vertunt. Hippocrates nervos fimpliciter ap- Vnde Arift. 0 Ex membrana , inquit, latiore &pingue- o i. ni fi. ii.
pellat, quod, ut Gal. it, quaecunque ex offibus dine conjlat , fub pinguedine glandulas etiam com-
orta exanguia corpora, ea vtvyt, mo$mx.cL , veteri- plexus fecundo loco, & ratione velut populari,
bus medicis appellare mos fuit, ut fic ea a nervis, ex vafis praeterea/ quae per ipfum feruntur potius, p Gal 4 '«/.
voluntarii motus principiis, appellationis modo quam ut ad ejus fubftantiam(faltem omnia)per-
fecernerent. tineant. Atque horum vaforum inprimis refpe-

v. Conuedtitur ex Galeno s non folum cum <ftu * a Gal. ?fubftantia Mefenterii Omenti fub- q s.am.s.
fubje<3:a illi fpina, & iis, quae ad illam, de quibus ftantiae fimilis dicitur, quippe quod ipfum quoque

jam diximus: fed etiam cum inteftinis& vafis,quae ex eifdem compofitum exiftit, etfiea fubftantiae
ad inteftinaferuntur, ac praeterea cum aliis omni- ■* fimilitudo, propter adipis copiam, qui omentum r ibidem.
bus circumfufis corporibus. infarcit, in animalibus praefertim piDguioribus.mi-

vi. Magnitudo, fi ad inteftinorum longitudi- nus eft ad fenfum manifefta. Eadem caufa ab eo-

nem compares , quae colligat , nimis quam parVa dem Gal. ?tenui menyngi tegenti & ftabilienti ce- f 8.«/. pari.
videatur. Cum enim inteftina duodecim aut qua- rebrum aflimilatur, quod, fic uti hoc ex multis ar- Cl g ’
tuordecim ulnarum longitudinem aequent , ipfum teriis & venis fibi propinquis, ac praeterea tenui
vix ulnae menfuraeft. Fit autem, ut tam parvum membrana inter has interjedta conflatum eft; ita
cum fit, nihilominus facile tantae longitudinis in- meuynx illa ex fimilibus omnibus, & tantum nod
teftina comprehendat, propter plicas illas, fimiles geminis, conftitutionis fuae habet modum.

"iis, quas in indufiis vulgo ninfas vocant, quibus ob¬
liquatur, reduplicaturque. Quae nequaquam fru- C A P. II.

ftra a natura fadtae, fed eum in finem, ut tam pro- -Explicantur propria Mefenterii partes fengillatim,iMem-

livdm inflpftinnrnm nnmtnninpm nnn Hrmrn fpr ; . ■

fi 4 . in 6.

Epid.7.

k Ub.dtdilT.
fw. (S Art.
(•P-9.

* Perperam
in vulgatis le-
gitHr vutiur.

branae. Curdua? Sectione quemadmodum duas de¬
prehendas ? Cui ufui ? Auttor libri de utilitate rejpir.
expofitm. Rivlanus rejettw. 11. Adeps. Ejus gene¬
ratio. In pennatis peculiaris ufus. m. Glandulae.
Earum numerus , magnitudo , divifio , ufus. Marinus
& Galenus idem fentiunt. Au£lor libri de utilit.refpir,
laudatus. Varolii Hippocratis explicatio obiter notata,
Fallopius & Arcbangelus reprehenft. A feirrhoglan-

I Nter Mefenterii partes proprias primum locum
abfque dubio tenent ejus membranae.

. Hae, duae funt; firma utraque “ ac denfa ad a

lixam inteftinorum longitudinem, non difficulter,
exigua, fi cum illis conferas, abdominis capacitas
includeret, caperetque.

vii, Numero etfi unum & continuum eft,
h Galeno etiam: tamen ab eodemmet Galeno*,
ratione venarum & arteriarum, quae per illud ex¬
currunt partim ad tenuia, partim ad craffa inte¬
ftina pertinentes, diftinguitur in id, quod gracilia
inteftina inter fe committit, & appellatione ge-
nerica Mefenterium dicitur: 8c in aliud, quod
craffa comple&itur, & peculiari nomine fa.ioix.aAov
appellatur. Quin idem Galenus ^triplex facit, ea¬
dem caufa & ratione; unum, quod ad dextramfitum %

primarum eft coli partium ; aliud , quod eft * r Aiidav, robur, quo illis multo opus erat, unde fere duplex
tenuium inteftinorum medium ; tertium , quod prope fe- peritonaeum , id quod etiam eft, mefenterium ap-
dem pertingit , in ftniftra fetum: ex quibus duO priora ar- pellatur. Galenus i fimplex effe ait, qua vafis &
terias accipiant , a magna illa , qua per dorfum procedit , inteftinis in orbem obtenditur (potes addere, ubi *
in tertium exigua quadam inferatur de imis partibus i adeps medius intercedit;) qua vero in medio in-
quapropter renes d magna arteria , injugis & ipfa nafii- terjacet iftorum, non amplius tunicae ufum, fed
tur. Haec Galenus. Qua tamen in re, ut nihil cjif- copula: feU ligamenti praebens , duplex. Quo
fimulem, quod ad Hippocratem attinet, equidem loco * etiam accurate docet, quo modo duplici- c e. Ami. k
puto, eum loco a Galeno citato xuAa. nongra- tas haec (ut ita loquar) & fimplicitas fedtione 5 c
cilia modo, fed omnia inteftina,& quod hinc con- fenfu ipfo deprehendi poffit. Eft autem modus
fequitur, fJtioixaAov generatim, non fecus ac Me- ifte, ut acuto fecalpellopars cujufeunque inteftinorum an-
fenterium intelligere.Sifc enim lib.de corporum refefi. fratius , maxime gibba ita incidatur , ut exterior tunica
paffim accipit, & lib.de nat. oftium quoque ufurpat, dividatur, interiori illafa , & inde utrinque ufque ad
cum inquit, xuAa (pudendo errore vulgo xuAcc partem fimam excorietur. *In canibus, qua vafa me-

Aa 3 fenteriun?

14 -*f fart.

b Ifag. c■ ii.
6 . Artat. 6 . &
4. ufpart.zo.

d 4. depart.
anim. c. 4-
e Riolan. ju¬
nior anat.l.x.
Anthropogra.

f Galen. 1 .de
Temper. c.p.

g 3 .de cdim.
facult. c. 6 .
h r.dejem 6 .
i 14. Metb.

vj Gafyaris Afillii

fenterium non admittit, ita connatas funt has duas eredta (Gal. verba m funt) ad hepar porrigantur
membranae, ac ii una tantum eflent. Caufa: quia longe a principio fuo diffita /facile, abfque carni-
in illis adipe fere deftituitur. In homine & eaeteris formis hujus corporis munimento eifet, autdif-
animalibus, incumbunt fibi manifeftius ob ratio- rumperentur illa, aut alio violento fymptomate
nem contrariam. Caufa duplicitatis eft, ut dividi afficerentur > perverterenturque, cum , qua divi-

* poffit, & iic vafa mefaraica ac inteftina circulo duntur vafa & veluti dirimuntur, ibi injuriis maxi-

ampledti. me fint n opportuna. Servant has glandulae, fi ma-

Vfus duplex a Galeno h conftituitur. Primus, ut gnitudinem fpedtes, fere cum diftributis ex illis
inteftina fua natura longiffima colligant, colli- vaforum propaginibus proportionem,ita,utquem-
gentque mutuo, in. orbem comprehendendo te- admodum hae, fic illae quoque alibi majores fint,
gant, lumborum vertebris affirment, contineant alibi minores. Quin una perinfignis ad mefenterii
eorum anfradtus, ne, quod facile alias effet, vel centrum cernitur, quod ibi prima fit & maxima
temere implicentur inter fe, vel deorfum pondere vaforum divaricatio.

fuo procidant. Alter, vafa mefaraica didta fibi in- Audtor lib.°deutil. refpir. fane non ineruditus, oS P«t.f.^
texta & a fe circumdata ftabilire, fulcireque, ut quifquis eft, prteter jam didtos, alium etiam ufum H '
fic fublevata tanquam ponte tuto ad inteftina tra- glandulis his tribuit. Vult ille, ut in casteris omni-
jiciaut. fiquidem, abfque hac cuftodia effet, in bus partibus corporis, ita hic quoque fovendo ca¬
tam longo itinere, quale eft inter principium eo- lori effe, ut ejus trahentis beneficio facilius ita fuc-
rum & finem, fiepius vel implecterentur mutuo, cuscibi ab inteftinis ad hepar traducatur. Hipp.
vel faliente aut impingente aut pulfato animali lib. p de glandulis in eUm praecipue ufum cenfet con- p „
comprimerentur, concuterenturque. Addit dua- ditas, ut depafcantur abforbeantque luxuriantem e ^lf ari '
bus his utilitatibus aliam audtor lib. c de util. refpir. in inteftinis humiditatem, quam ipfe f 'xfr.ctSov vo-
ex Ariftotele. Vult enim vicem radicum obtinere cat, Varolius excrementum « explicat oleofum q M-Um-
fugentium ab inteftinis veluti si terra nutrimen- primae codtionis, quae fit in ventriculo & intelli- tom ; c - u
tum. Caeterum hic ufus ad venas potius chyli ex- nis. Quam fententiam nolo nunc examinare, di-
fuccatrices, quae per mefenterii membranas, ad dturusinloco quid hac in refentiam. Illu<jncto,
inteftina progrediuntur, quam ad ipfum mefente- praeter hos omnes ufus, ei quoque peculiariter vi¬
rium pertinet, quemadmodum ipfe pulcherrime deri glandulas has deftinatas, ut impediant, ne
Ariftoteles'* rem declarat. Recentior quidam, conftringantur vaforum du&us ab inteftinis, a prp-

* ubi impugnat divifionem mefenterii inMefaraeum no decubitu, ab abdominis compreflu', & fic fuc-

&Mefocolon, negat colligari a Mefenterio om- ci, qui per illa fertur, diftributionem reddant li¬
nia inteftina, aitque nullam ejus partem craffis ad- beriorem. Atque hinc fieri videmus, cum fcir-
haerere. Quem ego vehementer miror, qua id rhum patiuntur hae glandulae , atrophiam inde
ratione dicere potuerit. Quis enim non videt Co- confequi , cujus rei exempla reperire eft apud
lon a dextro faltem ac finiftro latere (nam fundo " Schenckium , & alios. Atque hunc ufum non in-
ventriculi omenti beneficio nedti non ignoro) a juria Fallopius^magnificavit. qui tamen perpe-
mefenterio manifefte contineri ? Sed 8 c redto ram, ficut & Archangelus, f ufum quem Galenus
quoque inferiori fede perfpicue adnafcitur. illis tribuit, impugnat unico argumento, quod

11. Adeps intermedia vaforum fpacia infarcit, non in omni divifione & didudtione venarum glan¬
is exfanguine pingui, elabente & vafis & membra- dulae compareant. Quod fane leviflimum vide-
naruin denfitate f retento ac coercito, in eum tur, & retorqueri inipfos nullonegocio poteft.
ufum coricrefcit, ut earum partium calorem fo- Quaerere enim licet eodem modo,cur non in om-
veat, & ad chyli qualemcunque praeparationem nibus locis, ubi compreffionis eft periculum, cui
(de qua in loco dicetur) adjumentum prseftet. In prohibendae folum datas jpfi .contendunt, glandu-
pennatis etiam ufum glandularum fupplet, quod lae vafis objaceant,
propter levitatem, quae illis ad volatum neceflaria
erat, glandulaejis non convenirent.

m. Glandulae in Adipem infiftunt complures,
exiles fere, eoque* vulgo ignotae, quas Gal. ex
Marini, 'rimo ex propria etiam * fententia dupli¬
ces facit j denfas alias & ficcas, quae vaforum di-

* f obferv-Ana-
tom.de St-
fenteriofol.
~9-

C A P. I I I.

Ad enarrationem Vaforum Mefaraicorum aggrefio. itot
ea vulgo ? Primo de venis explicatum. Earum, i. Ori¬
go. Refutati , qui eam ab intejlinis ducunt. Raftces .
non funt principium arboris. De venis non trajicien-

vifionibus appofitae propriae glandulae dicantur: # tibui adhepar G^nus accurate explicatus , defenfds
alias raras ac humidas, m quas fua 8c propria vafa dVe f al ,i , Par ai , &c. calumniis. Puteus & Cuneus

k l de aruit,
vivorum.

1 4. uf.p. 10.

finiant, glandofa corpora verius quam glandulae,

& illis prioribus, quippe quas ex abundantiore fo¬
lum providentia natura fabricavit, longe praeftan-
tiores.

Vfus pofteriorum eft, utpituitofum quendam
(humorem gignendo, madore fuo inteftina pro¬
luant, quoipforum concoctio elixatione, id eft
calido ac humido, ut debet, perficiatur. Priorum
munus e6 fpedtat, ut divifionibus vaforum & prae¬
cipue venarum, quas infinitas propemodum effe T T Afa Mefaraica Galenus, * & omnes poft eum
oportuit , fint pro firmamento & veluti foloac V Anatomici pariter &r Medici, genere tripli-
ifuftentaculo,feu, ut tanquam cunei vafis rincum- cia faciunt, venas, arterias, & nervos. Sed duo
bant. Nam cum plurima eorum fublimia atque priora praecipua eis funt. Id quod nec Ariftoteles

fruftrafunt. 11. Infertio in inteftina , & ejus mo¬
dus. Majfeerror devenis duodeni, itemaucionslib.
deanat. vivorum de venis ventriculi, lejunum vul¬
neratum curlethale. Venas Mefaraicas male Galenus
radicibus comparat. Non Jugunt. Avicenna , & ple-
rorumque recentiorum gravis error, m. Progref-
fus. Galenus excufatus. Pancreatis ufus. Intejlimm
duodenum cur reclum ?

a 6 .Anti. 6 '

b i .de pare,
i. & Jt.de

W +

C /. de ojf.na-
wr..fe 3 . }.[>.
59. cod. FoeJ.
(jri.Epid.4.
i lib.ideph.
veni. tfc.

lih. c. io.

(defom.fr-

mcap. 4. 6 .
depUt. 3.5.
g lib.de dim.

in coi. Fbef.f.

•,-H-S 1 ‘

h Gal 4, uf.
pari. 1.

De Laftibus ,Jeu Venis Lacie is. ' vij

'ignoravit, cujus ha;c funt verba. Pendet Mefente- non autem ab hepate non prognafci. Id quod ex

num ex vena majori, & aorta , vena (que permultas fre- Grseco textu clariflimum eft. Duplices enim ibi

quinti curfli defert, ex pari illo venarum grandium ad in- Gal. mefenterii venas proponit ex Herophili fen-

tefiina de fummis ad imum ufque flargens. Quibus tentia, quam ne ipfe quidem improbat 3 alias, quae

fimilia alibi b etiam habet, ubi Mefenterium ple- tantum deferunt materiam ab hepate; alias qua; &

nam venarum multarum ac frequentium mem- deferunt, & referunt. In illis fimpliciter ab hepa-

branam appellat. Meminit & Hipp/venarum, & te ad mefenterium progreflum confiderat. Vnde

nervorum per feptum ad Mefenterium tenden- finiri dicite in glandulas pf\ mtyixpwug 'eis--d ipmq y 4 .af.part.

tium. Sed & Iui. Pollux d Mefenterium definit id eft, non trajicientes iterum ad hepar. In aliis pro Ip '

vpivcL 6 k epAeStZv <c nvgav wp^ouys, membranam duplici ufu , duplicem etiam progreflum perpen-

e venarum nervorumque implexu conflatam. Agamus dit, 8c illum fcilicet ab hepate ad inteftina , Sc vi¬

de his lingulis, & primum de venis, ut qua majo- ciflim. Vnde eas ait * non fimpliciter cpifucdzp , fed z ibidem.
ribus & pluribus prater catera difficultatibus Ia- elvctflipi^kcj, id eft, rurfum ferrt ad hepar. Quaan-
borant atque urgentur. notare diligentius placuit, quod hoc in loco miri-

1. Vena ergo Mefaraica, quas Medianas e non- fice & inutiliter Puteus ', & Cuneus 6 fe torquent, a u. a?d.
nulli appellant, prope innumera funt. Originem & quod dicitur flutftus in fimpulo movent. Ta^ffatT-

eis efle ab hepate, tanquam a principio diftribu- 11. Inferuntur omnes meferaica, id eft, qua
tionis venarum , ut Gal.-f loquitur, feu ut* Hip- per mefenterium incedunt / in inteftina, fi unum fd.flT
pocr. radicationis, piijflcmas (fi modo aliud eft hoc duodenum excipias, quod a ramo ipfo, antequam *
principium ab eo, quod f/smug generationis di- dividatur in mefenterium, fape etiam ex trunco
eunt, qua de re alibi mv je< 2 ) ne Ariftoteles qui- adeo venas accipit, fecundum ejus longitudinem
dem negaverit, autopfiam fequutus. Omnes fi- excurrentes. Qua in re erravit Mafla , d qui ei Me- d Anet. c.n.
quidem , vel fenfu ipfo tefte, deducuntur ab ejus faraicas, fed paucas tribuit., Ac in jejunum qui-
vena; , qua; ex hepatis inferiori cavitate emergit, dem s ileon, caecum, & coli partem dextram Me-
& quam omnis Afclepiadarum b familia tIu> •st©? fenterica dextra: in reliquam vero coli regionem,

TwAui id eft ad portas venam appellat, humiliore ra- & in redtum, finiftra abfumitur. Plurimis vero in-
mo, qui & mefentericus ideo didtus eft. Vnde fit ter omnia inteftina fcatet jejunum. Vndefolum
ii iMth. etiam Gal/audtore ,ut hepatis cavophlegmone obfif aliquando'nominatur, cumde venis propagatis e introi.

14 (b, protinus etiam ipfe laborent, & quacunque ofculis ea- per inteftina agitur. Atque hsec multitudo vena- c-II ‘
rum incidunt , vim fuam jecori oftendant . Quidam rum in jejuno, praeter nervofam ejus fubftantiam,
abinteftinis earum originis principium arceflfunt. potillima-^caufa eft, cur virineratum curationem f nippa.nph.
k cmm-%. in Quorum fententiam eo argumento K Carpus pro- non admittat. Audior lib. de Anatomia& vivorum,

/m.AAw- q u i a radicum vices Obtineant. Principium mefaraicas etiam in ventriculum inferi pronuncia- g-spurfli.
autem arboris, radices dicimus. Addunt alii, vias vit, manifefto errore, fi mefaraicas, ut debet, pro ,0 ' G *
efle ab iuteftinis ad hepar diredtas, 8c inde igitur, illis fumit, quse per Mefaraeon feruntur. Nullam
hoc eft, ab inteftinis principium earum efle du- enim ab iis ad ventrem ferrijfenfus judicio certum
cendum. perperam. Vt enim redte dici poffint eft. Quin nec a Mefenterico ramo, prteter unam,
vias ab inteftinis ad portas (quod tamen fuoloco ad eum h mittitur : quae quod ipfi cum omento h ad.de di/.
contra efle oftendam) ne fic tamen originis illa- communis eft,Gaftfo Hepiploica; & fitu vero, dex- vm ‘ c ' u
rum principium redte inteftinis dederis. Nec enim tra dicitur.

poteft efle idem venarum principium & finis, eo De modo iqfertionis Gal. dmgepiSztj dicit cum
1 6 .iejUc.%. z modo, quo principium viae. De radicibus quod inteftinis, id eft ofcillisfuis hiare ‘in inteftina, id- i
ponunt, falfum & inane eft. Nihil minus radices que in ipfam anfradtuum eorum cavitatem, modo
quam principium arboris funt, fed tum radicum, hirudinibus ^fimili, fpcmgiofis, & obliquis capitu- k nmd.
tum ramorum principium five truncus ipfe eft, fi- lis, ut audior lib. de Conipdg. ‘membrorum loquitur, \
ve verius id, quod inter truncum, & radicem me- eaque caufa cum radicibus arborum m comparat. de
m 6 .de piae, diunr Gal. m jecori, Ariftoteles " cordi vult efle Ego, ut facile concedo aperiri ad inteftinorum
\ H en.«». analogum. Semen enim fimul ac germinafeit, eo- tunicas, imo etiam ad cavitates (quomodo enim,

♦ dem eX principio & radices deorfum jacit,& trun- ut nihil interim dicam de alentis fucci in inteftina
0 /. Anm. cum cum ramis fuis furfum porrigit. Vefalius 0 , & diftributione tranfpofitioneque , quem plerique

e. i 6 . eum fecuti Parseus, t Salomon ? Albertus, & alii negant, nifi laxatis venarum ofcillis, ullo modo vmfe. i.
q vde. infimulant Gal. quafi voluerit etiam a cava venas pofle induci, quomodo inquam aliter ita confer-
Mefaraicas quafdam derivari. Eo quod alicubi tiin totius corporis noxii humores in illa , foras in-
r t.Anae, ad * l 0 ci, a magna vena fub ventriculo dudta , inter de exigendi, deponerentur ?) ita illud plane
M caeteras, mefenterio quoque diftribui venas feri- fimpliciter inficior hirudinum inftar habere, aut
14 .«f.part. ptum reliquit. & alio loco^venasquafdam eidem radicum locum obtinere, qui ramis fimiles efle
mefenterio tribuit, nutritioni tantum deftinatas, experientia deprehendo, Galenoque fcio omnis n
&ad hepar non trajicientes, fed in glandulas fi- deceptionis caufamfuifle, quod exudlioni chyli o.i 4 .'a»L'
nientes, quarum ipfarum etiam mentio habetur deputatas crediderit, ut oftendam infra fufius. In-
xi.c»p.t. lib. de 'femine. Sed turpiter lapfus, an deceptus ? terim mirari libet Avicennam n , & eum fequutos, hb. 1.'
eft Vefalius. Galenus primo loco magnam venam, Laurentium”, Archangelum ^ , Columbum?,
nequaquam cavam, fed portam intelligit, ut ipfe Riolanum r , alios, qui, cum nobifeum ipfi quo-
u 4 uf-pan, fe alibi declarat,quam magnam “ vocat, (piylAlw) que radices efle negent, fueftioni tamen nihilomi- \ 'irheat.
Wufpert.t. ad diferimen cav£e, qua; illi maxima eft * (piyiw). nus eas deftinant. Magis etiam miror Bauhinum^,

&Mi. Secundo vero loco cumHerophilo, id tantum qui commento antiquo Iacobi .de' Partibus, & ubitupL'-
vult, venas illas ad hepar fuccum non trajicere, Zerbii “ fimul & radices & ramos pofle dici autu-
* mat;

VUj Gajj?aris Afellu

tnatj ramos, fi originem ab hepate j radices.fi ut jam fupra diximus, arborum radicibus afiimi-
* vmbiikaiei opus fpedtes. * Inaniffimam enim efle hanc di- lat: quod Ariftoteles c quoque facit. Cseterum c >. <?«;*■/.

ttindionera, perfpicue fimilitudo arboris docet, hunc ufum nec omnibus mefaraicis tribuit, nec * nim ' 4 '
fi.plantarum qua paffim hac in re Galenus “& Hippocrates uti folis. Non omnibus, quia, ut jam fupra dixifnus,

'hMpofaam confueverunt. Columbus h civis meus fingulis quafdam earum negat ad hepar referri, iilas fcili*-
funuiit com- fuam valvulam apponit, qua inteftinis committan- cet quae in glandulas definunt. Non folis. quia
^Gdewe.de tur, quem totis viribus oppugnant Archangelus c , etiam ventriculi venas eodem officio vult d fungi, d 4■«//>*■'
^uo/exLpa- Laurentius 1 *, & alii. Ego quam redte, quam non Id quod Hippocrates quoque fenlifle videtur lib.
te emergentu refte id fecerit, mox in loco reddam. de Carnibus, ubi fic loquitur: Vena, qua fer ventrem cttXde *»*■

'edis, “wluti m. ProgrefTum Mefaraicarum Gal. "fiedeferi- & inteftina feruntur , in quibus abi (fi fotus confervan- ftfZido*' 1 *
. Trunci ,, ihn- bit: Plurima venarum ofcula ad quodque intefiinum fe- tur, ubi incaluerint, id quod e fi temifiimum (fi humidif
jwtTkur% rietrant, velutt arboris cujufidam extremi ac tenues fines, fimum attrahunt.

lldkibmlm Ha s vero ut in arboribus radices, exiguas in crafsiores (fi Alter ufus eft praeparatio Chyli, &in fangui-

feniait .quia majores fenfim natura ebufque colligit , dum in unum nem mutatio, de quo iftaidem Galenus 4 habet, e 4 •«ffm.i.
Tmfi^ali' ramum > & denique in unum omnes truncum, venam Vena non deducunt filum nutrimentum ex ventriculo, fid
mentum ex fcilicet qua adf ortas e fi hefatis, coeant , a qua etiam tum attrahuntfimul, ac hefati frafarant, modo , quo iffum ,
aM°&ad]e. q ua ventriculum , tum qua adfi lenem feruntur ,fro- fimillimo, quiffe qua natura iffifunt afiimiles , (fi ex eo
curdeferemt. gnafiuntur. Et fimilia aliis quoque f locis haben- germen ducunt, &c. Et alio f loco. Jbfiafropter (fi ve- f 4 «/>«.
n7que inani tur, ubi notandum eft, Galenum eorum progref- nis, inquit, qua ad ventriculum & umverfawtefina IuF '
J udic fi > w fum ab inteftinis ad hepar, hoc eft, ^ fine ad prin- fertinent, ineft facultas quadamfanguinis effectrix, qua
raicas&fiif- cipium profequi, non contra. Sed parum refert, ficcum, qui ex cibis diflribuitur venis, in fangttinem mu-,
tributioni^ _ Eadem enim eft, ut Ariftoteles dicere folebat, via tore naturale eft, frius etiam quam ad hefar is ferve-
C JdmteftiL- Athenis Thebas, & Thebis Athenas. Porro ra- mat. Et fimilia plane leguntur in volumine de Piae.
«jggT mus ille, in quem omnes coalefcunt, ex eodem Hipp. & Platonis^ Idem fentiunt audtor Ifago- g U.c.11
fentiunt, etts Galeno ad Pancreas eft. Ibi enim ut docet*, prin- ges'', & audtor lib. de Compag. membrorum'. h mi.
njpfiurl cipium eft omnium vaforum mefaraicorum divi- Tertius ufus, eft 24fSa<ns , id eft, diftributio fan-
77lldkibut' ® 0D * S ‘ O b quam divifionem, ut commode & fine guinis ab hepate ad mefenterium, ventrem & in-
ftmiles dicunt■ periculo fieret, duo , inquit, folertifiime natura ma - teftina, eorum nutritioni. Hanc ajunt vul-

nxtcf™' tbinataeftfrmurn, quod f anere as illis venis tum fub- go fieri velle Galenum ^partim , &idplerunque k 3. fw.
b 6. de re firavit , tum in orbem circumfofuit; alterum , quodinte- diverfo ab umboarug chyli tempore, cum fcilicet
7Td\ duodenum non i^anfraflus reflexit, fid reBum vacuas chylo vente funt, & nutriri avent: partim,

d 4. Anat. fecit : illud, ut divifiones fulciret, quod maxi- fed rarius, eodem quoque: adeoquequi idne-
XXuf.p.io. me patiantur vafa , ubi divifa in plura & minora gant ignaros vocari ab illo, ut aliorum naturas
i imc7i abeunt > boc > ut juftum fpacium iis ac progreffiim operum , ita roboris in attrahendo inftrumeuto^

fuppeditaret,quod involucra , quas non parvas fa- rum nutritione egentium. Dixi'vulgo. Nam ex 1 uur.Am.
g uj.p*rt.i. c iunt anguftias, impedi vifient. Cur autem unierit verbis, qua; adducunt, Admirantur nonnulli, (fic-.

eas ad portas, cum rurfus dividere oportuerit in nihil tale, imo contrarium convincitur. Atque
hepate, ejus rei caufa videri poteft apud Galenum priorem modum praster audtorem lib.de Ana- m spur.fi
h4.uf.pm. iplum h . Clara enim eft & longiori explicatione tom. vivorum , qui venas mefaraicas determinatis
non eget. ’ ’ ‘ ' ** - • - ■ • -

C A P. IV.

Agitur de venarum Mefaraicarum aclibnibus , (fi ufibns.
Ii tres Galeno, (fi vulgo Medicorum, dvddoms, cupci-

a s-deloe.ttf.

c.7.

b 4 .xfpart.i.

horis & aperire fua orificia, & claudere affirmat,
etiam Hippocrates * (fi modo is eft audror libro-
rum de morbis) agnofeere videtur, cum fic ait:
Pofiquam cibi (fi fotus in ventrem inciderint , fiuitur
x ,.... ^ corfus de ventre, (fi una cum fontibus imfletur. vbi

tms, 5W Ex%s7u7wi^inZmTerth alius vero alvus vacuatur, rurfus humor retro ab iffi redditur,

(fi novus additus ex iffi Galeno. Galenus nullibi dixit quemadmodum fufief erat, velutt ex alus ad unum vafeu-
civcibom (fi fieri eodem temfore. Laurentius ^ unti & quasfequuntur.

Uiffocratcm non recie ce fit. Ex r his vero trib , us ufibus * e g° not l Dlfl ultimura

agnolco, qui, ut dicam in quarto valorum genere,

Q Vod praecipue quavis in parte fpedtatur, id primo ufui longe alias venas fervire autopfiaipfa
ejus eft adtio, in quam omnis ejus molitio ap- didicerim. Illo vero fublato, ruit etiam fecundus
paratufque ccrafpirent necefle eft. Ea caufa de ufus. Quomodo enim chylum praeparabunt,id eft
venarum Mefaraicarum adtione feorfum & fuo ac rudi, ut Galenus amat loqui, fanguinis Ipecie im¬
proprio capite agere nobis vifum. Id quod in ar- buent venae mefaraicae, quem non continent? ut
teriis etiam ferVabimus. omittam interim quaerere, au venis aliqua cupul-

A&ionem hanc five ufum (nec enim hic accu- tom? , id eft, fanguificatio, ut vocant, competat,
ratius libet haec diftinguerejtriplicem omnino Ga- de qua re ipfa quoque agam poftmodum. Porro
lenus, & cum eo pleriqUe omnes, venis Mefarai- illi ultimo ufui adjungo alium •, qui eft humorum o ex
cis affignant. Primus & praecipuus, eft dvcc^omg, & toto corpore per eas venas protrufio atque ex- 13
five Chyli, poftquam is ab inteftinis direptus, & purgatio, five illa fponte naturae fiar,five vi & ope-
ab aridioribus recrementis fecretus eft, ad hepar ra medicamentorum procuretur. Atque hoc eft,
tradiuftio, unde illas manus hepatis idem Galenus cur inter loca conferentia inteftina ab Hippocra-
“ appellat, & alibi bajulis comparat, 1 qui in Civi - te t numerantur. * Addunt alium alii, ex 1, Hippo- ?
t at ibus, refurgatum in cella fenaria frumentum ad com- crate ut inquiunt, qui eft deferre ad inteftina ca-
munem aliquam Civitatis officinam deferunt , coquen- lorem &fpiritum, quem r Laurentius tum vita- r
dum ibi (fi utile ad'nutriendum futurum -, paffim vero, lem, tum naturalem intelligit. C<eterum puto ego,

m hunc

W * - " r ■

De Lattibus ,feu Venis LaBeis. viiij

hunc ufum cuin venis Hippocrates tribuit, venis
pro arteriis, ut fblet more prifcae medicinse , abu-
fum. Et hsec de venis mefaraicis, fupereft de ar¬
teriis videamus.

C A P. V.

Ve arteriis mefaraicis. Earum i. Nomen. Cur *%&-
TOj Erafijlrato. ii. Situs. Numerus. Magnitudo.
Ariftotelis bic error. 111. Origo, i v. Infertio. Ga¬
lenus in bac explicanda omnibus recentioribus accura¬
tior. Arijlotelis hic quoque allucinatio. v. Progref-
fus. Arteriarum quam venarum principium obfcurius.

A Rterias Mefaraicas Erafiftratus , id

* rter ‘ jLx eft, extremas appellavit; comparando illas, ut
b iil Gal . b explicat ad eas, quse infunt Epigaftrio. Nec
enim ut fitu, ita continuitate & exortu proximae
funt, fed longiffimo originis intervallo fe contin¬
gunt, exemplo tangentium fe aliquando in arbori¬
bus foliorum , quae e‘x diverliflimis ramis exo¬
riuntur.

C(f i Arnt.6. ii. Adjacent fere venis, iis c comites> earum-
que numerum sequant.

d ajUt Ariftoteles d longe minores effe vult, quam ve-
»mA' na$ ^ peranguftas & fibris nervorum proximas, ca¬
vas tamen. Putat enim aortam ita femper progre¬
diendo extenuari & in angullum redigi,ut tandem
iu extremis partibus ex toto nervi naturam acci¬
piat. Quae fententia alibi a nobis confiderata eft.

m. Origo iis omnibus ab arteria magna, quse
fpinse incumbit, hoc eft , a trunco arteriae magnae,
quse per inferiorem ventrem, vense portse atti¬
gua defertur * ex illo ejus ramo, qui mefentericus
a recentioribus dicitur, & in fuperiorem ac infe¬
riorem dividitur.

iv. Infertio nihil diverfi habet a venis. Infe¬
runtur enim non fecus ac illse in concavam anfra¬
ctuum inteftinorum partem, totamque longitudi¬
nem eorum omnium , excepto duodeno & jejuni
principio, in quse a coeliaco ramo vocato arteriae
inteftinabiles diCtse mittuntur.Recentiores Anato^
« vxmhmi. mici a ramo' mefenterico fuperiori arterias in Ie-
Tkntn.is. j unumj Heon,& Colum qua ad dextrum renem fi-
tum eft, deducunt: inferiorem, potiffimum in coli
finiftram partem, tum in reCtum inteftinum abfu-
ini ajunt. Sed haud fcio an reCtius diligentiufque
Galenus qui totam arteriae, quse vense portse con¬
tigua eft, diftributionem accuratiffime fimul ac
f ie diffcti. breviffime his verbis f exfequitur. Arteria magna
vtm. c#. deorjitw procedens , ex una ftatim radice bifariam dedu-
fta, ventriculo quidem & hepati & lieni alterampar-
temi cateram vero , intefiinis diftrtbuit per duo mejente-
ria , tum id, quod ad dextram f tum primarum ejlcoli
partium , tum id , quod eft XiiUav, id est, tenuium inte-
f inorum medium. Nam tertium Mefenterium, quod pro¬
pe fedem pertingit , infiniftra jitum , nullam inde ajfumit
arter iam , fed de imis partibus quadam in ipfum exigua
inftritur , qua post venas d magna arteria injugis nafci-
tur. Interdum ftatim ab initio duplex apparet , & e dua¬
bus injugibus alteram, hoc eft, altiorem in ventriculum
& lienem ; alteram, hoc eft , humiliorem in jecur & me-
fenteria dijpergit. Vbi obiter rurfum notandus er-
R 3 .h^. 4 , ror Ariftotelis, & qui ficut etiam auCtor lib. de re-
h fpir. utilitate h obfervavit, negat ab aorta arteriam
**•& ullam ad hepar pervenire. Nec fatisfaciunt, qui
aut de hepatis gibba parte folummodo locutum

ajunt, aut id tantum velle affirmant, non tranfire
per hepar arteriam, ficut tranfit vena. Simpliciter
enim. Nulla, inquit, ab aorta ad hepar vena pervenit.

v. Progreflum iftarum arteriarum reCte idem
Galenus*' venarum progreffui comparat, & vult i 4.«/£10.
eodem modo ut illas, ex tenuiffimis & minimis in
majores femper ac majores coire, donec in unum
omnes principium conveniant. Illud tantum difcri-
minis adfert, ^quod venarum principium facile k 6 .a»m.
comperitur, quippe quse ad jecoris portas in unam admm ' 6,
omnes colligantur; arteriarum non ita facile , quia
magis exangues & craftiori tunica principium babent
contiguum exangui corpori, a quo mefenterium eft cum
intefiinis aptum , quodque mefenterii ci^vjua, vocant, id
eft, [ujpenfirium , vinculi naturam habens. Eft autem
principium illud ad dorfum. Vividenda , inquit
idem 'Gal. in Mefaraum arteria , principiumdiviftonis 1
fua habet medio loco inter ventriculum ac inteftina , (f
incumbit Jpina fubjacentibus vertebris, tum quia vena
porta ibi dividitur, venis autem natura , ubicunque nihil
prohibet, adjungit arterias ; tum quia ad jecur ab hac ipfa
arteria produci ramum oportuit .

C A P. V t

In aftiones arteriarum & ufm inquiritur, i^in chyli
quippiam in f allidant. Galeni & Hippocratis in eam
rem fententia expenfa , & in medio r elici a. \_AuBor
lib. de utilitate refpirationis, tfr Varolius accurate con¬
futat i. Sanguis per quas vias e dextro cordis finu in
finiftrum Jubeat. Caci duftus in corpore.

D E actione Sc ufu arteriarum Mefaraicarum iti’
eo plerique omnes confentiunt, datasinte-
ftinis & mefenterio non magis, ut vitali calore fri¬
goris eorum nativi vim temperent foveantque,
quam ut afliduo fuo motu, ceu verbere ventilan¬
do illa & irrigando falutari fpiritu, a putredine &
corruptione , cui inprimis tanquam receptacula
quaedam fuperfluorum & emiflaria funt obnoxia,
vindicent.

Sed praeter hunc ufum videtur etiam velle Ga¬
lenus * chyli aliquid ex intefiinis exhaurire tra- a ^uf.p.i 7 .
hendo,eo tempore, quo fatiatus ventriculus quod
reliquum habet, in ipfa exonerat. Id vero ex eo
demonftrare conatur, quod omne dilatatum ne-
ceffario trahat a vicinis, arterise autem perpetuo
dilatentur & conftringantur.

Cseterum oftendit, id quod trahunt efle primo
permodicum omnino; & cujus vix fit habenda ra¬
tio : fecundo, exquifitiffime confe&um & levif-
fimum.

Pofterioris rationem hanc adfert, quia tradtus
hic non formse aut qualitatis fit fimilitudine, cu-
jufmodi aut ad nutritionem aut oblectationem re¬
fertur trahentis, fed fucceffione ad vacuum, quse
neceffitate quadam nititur, cum, ut diCtum eft,
dilatatio ejus fit caufa. At in ejufcemodi traCtu
femper id primo, quod leviffimum eft, fequitur,
exemplo fiphonis trahentis de aqua, cui permix¬
tum fabulum. Is enim femper, inquit,aquam prius
quam fabulum ad fe rapit. Prioris caufam illam
ftatuit, quod neceflario cum dilatantur arterise,
ante implentur levioribus, hoc eft, iis, quse tra¬
hunt a corde & ex venis.

Longe ulterius , quam Galenus, progreffus eft b spur.fol.
hac in re AuCtor b lib. de utilit. refpir. qui perti-
B b naciter

Gafparis Aftttii

nacitcr contendit, attrahere fuccum fibi cor, non
folum a cava hepatis, fed etiam ab inteftinis per
medias has arterias, frivolo plane argumento, quia
arteria: has mefenterio continuentur, & hepar ta¬
men non tranfeant. Atque hujus fuse fententias
fundum & audorem facit Ariftotelem. Nec fine
jufta caufa fortaflis. Quippe non folum lib. de
a £.4 diu i.' fpiritu“, qui inter Ariftotelicos ambiguas aucto¬
ritatis eft, diferte ita loquitur: Ad inteftina & 'ven¬
trem vena & arteria committuntur , quas par eft alimen¬
tum attrahere a venis in carnes mox di {tribuendum: fed
b 4 Mpart. loco etiam minime dubio h , tam venas, quas ab
aorta five minore, quam quas a magna, id eft, ca¬
va in mefenterium deducit ,• nullo difcrimine ra¬
dices facit, quibus a ventre ad venas cibus defera¬
tur. Quam fenteutiam prope jam inter mortuam
noftro sevo non revocare modo, omnibus ingenii
viribus, fed magno quoque cumulo magnaque
acceflione augere conatus eft Anatomicas alio-
C Jn£om*c ingeniofiffimus, Conftantius Varolius c , qui
mt0m ‘ c ' 4 ' praecipuum arteriarum iftarum munus efle con¬
tendit , portionem chyli puriflimam exugere ex
inteftinis, & procreando inde fubtiliori & arte-
riofo fanguini ad cor comportare. Nititur his ar¬
gumentis.

Primum, Nulla alia via pervenire in finiftrum
ventriculum, fanguinis hujus officinam, materia
gignendo illi fanguini poteft, cum nullus in illum
a dextro pateat aditus. Secundo, Duae arterias
umbilicales in fbetu aortam ingrediuntur , quae
fanguinem arterialem comportant ad cor infan¬
tis. At in nato, quemadmodum chylus fanguini
materno, ita arteris mefaraics refporidentum¬
bilicalibus. Denique, Fruftra effet abfque hoc ufu
tanta arteriarum copia frigidis partibus concefla.
Poterat his addere exGal. experimentum Era-
^^ rat ^ 5 qui inhoedis latentibus refertas late
^Anat.i6.in' arterias imi ventris confpexifle faepius, teftatur.
fi n - Ego hac in re, ut non difficulter dederim, quod

e IM corde, praeter Galenum ‘ Hippocrati quoque vifum eft,
fucceflione ad vacuum concedere tantillum chyli
in arterias, ob allatas a Galeno rationes: ita eas ex
inftituto trahere chylum & corrivare in cor,id ve¬
ro nullo modo dandum puto. Quis enim unquam
credat fubtiliffimum fanguinem ex rudi, crudo &
ineo to chylo pofle exiftere ? Quis etiam non vi¬
deat repugnare d diametro ingreflui in cor chyli,
valvulas principio aortas affixas, quas viam omnem
reciprocam ab arteria in cor prascludunt? Quas
utraque ratio nequaquam aut recens aut mea eft,
f ub.jam ci- fed tum ipfius Hippocr.-f, qui naturam ideo val-
mo ‘ vas magnas arterias applicuifle fcriplit, ne impu¬
rum alimentum, quo arteris circumfluunt, in cor
veheretur, quod puriffimo fanguine nutriri opor¬
tebat, Quod fi illud quaerat quifpiam, fi nec nu¬
triantur eo, quod fic trahunt arteris, nec in cor
ipfum deferant, quo illud concedat ? facile ei Ga-
g 3.Tac.uat. lenus* refponderit, arterias,quemadmodum, cum
hluf/puif dilatantur , trahunt quod vicinum eft fibi, ita dum
£.4 & f- conftringuntur, viciffim quod fic traxere, expel¬
lere. Quam refponfionem, prster alia, vel aer in
pulmonem per ftata diaftoles & fyftoles intervalla
indu&us viciffim & redditus, nec abfurdo fortafi-
fis, nec leviffimo indicio .confirmet.

Argumenta Varolii leviora funt, quam ut ne¬
gotium faceflere cuiquam merito debeant. Per

vias inconfpicuas & escas multa alia, eaque non
minus, quam hoc, quo de agimus, miranda moliri
naturam, tum exemplis plurimis Galenus fe often- h 7.^,,
dit, tum Hippocrates ’ auctoritate, cui totum cor- i Umsu.
pus noftrum ov^ve-viv eft ^ e^^^docemur. Quid mms> -
igitur prohibet tales quoque d dextro cordis finu
in finiftrum per feptum ejus cum Galeno ob eas,
quas adducit ^rationes , ftatuere. Accedit , quod k s.Fa C .„ u
ifts vis etfi in mortuis, ut alis plurims, parum
cernuntur, quod in his, ut Galenus ibidem ait,
omnia funt perfrigerata & denfata ; in vivis ta¬
men , quis prsftabit, aut nullas eas efle, aut non
manifeftas ac patentes ? Sed fac efle etiam, nulla
fint hsc Gal. in fepto cordis foramina, neque fic
tamen deerit fortaflis alia & commodior via fan¬
guini venofo a dextro in finiftrum ventriculum
traducendo ? Mihi fane nequaquam abfurdum vi¬
detur, eum fanguinem, qui per venam arteriofam
in pulmones 6dextro cordis finu effunditur, ibi
afliduo eorum verbere extenuatum cum aere, al¬
tera vitalis fpiritus materia, in ventriculum fini*
ftrum relabi, quam viam forte nec Galenus igno¬
ravit. Sed hsc examinare fufius non eft hujus loci.

Qus de umbilicalibus arteriis adferuntur, ea
nihil prorfus aut veri aut fani habent, & qua affir¬
mantur facilitate,eadem negantur. Nec enim ma¬
terni fanguinis ullam rationem habere chylus po¬
teft, quem concedere in fanguinem demum opor¬
tet; nec mefaraies arteris umbilicalibus ullo mo¬
do aut fuccedunt aut refpondent.Quomodo enim
fuccedant fibi refpondeantve tam diverfi fucci,
quales funt chylus & maternus fpiritus, ad tam,
diverfum locum , quales funt pulmo & cordis ti¬
nus , delatrices arteris ? Nam, ut femel rem di¬
cam , ad cordis ventres (quos plane in fbetu ocio-
fos efle, & nec pulfare per fe, nec ullos fpiritus aut
fanguinem progignere oftendam, Deo volente,
alibi fufe) nihil prorfus per arteriam aortam, cui
continus funt umbilicales,defertur;fed ad pulmo¬
nes tantum, fabricato eam in rem a natura de in-
duftria canali, qui arteriam magnam cum vena ar-
teriofa committit, nequippiam, quod pulmoni¬
bus debebatur, in ventriculos cordis effundatur,
ut prsclare nos jam olim Galenus 'docuit. i e.uft -«•

Arteriarum vero illa copia, qus ultimi argu-
menti loco erat, cur opus habuerint inteftina, jam
fupra in communi earum ufu declaratum eft.

De Erafiftrati obfervatione dicam mox loco
aptiore. Nunc id fatis eft nofle, deceptum eum,
non arterias, habuiffe pro arteriis.

C A P. VII.

Pauca de Nervis Mefaraicis. Eorum Numerus. Ma¬
gnitudo. Progreflus. Infertio. Principium qua
originis , qua diviftonis. Vfus. Laudatus Fallopius.

Fernelius reprehenjus. Arteriis cur contigui ifti nervi .

D E Nervis Mefaraicis pauca dicenda funt.

Quare hoc capite omni eorum negotio de-
fungemur. Multos eos efle, & venis, prscipue au- *
tem arteriis adjacere membrans modo dilatatos,
autopfia docet. Sed & exiguos efle, prster Ga¬
leni audior i tatem , eadem autopfia perfpicue
oftendit. Conftat prsterea non fecus ac venas & part.t-& 10 '
arterias cuftodis caufa, inter duas mefenterii tu¬
nicas , in inteftina quinque propagari (nam duo¬
denum.

s<.«/>. 10 .

&16.C.10.

b s.uf-tnrt.1

( \.ufpttrt-9.
( 5 - 1 «. «/>•<•
d <.^»<».C.5.
e 3. Arua.14.

f Oi/tra.
/»»• * Afc-
fti.tirh.

De LaBibm ,fei

denum , fi quos habet, a nervis habet oris ventri¬
culi inferioris) & fingulos fingulis revolutionibus
* inferi.

Principium in iis duplex confiderari poteft,a!iud
divifionis, aliud originis. De illo Galenus b , &
rede, idem fortitos efie cum principio arteriarum
& venarum mefaraicarum. Caufa, inquit, quia ml-

germen , quod ad hepar erat propagandum, tutius emitte¬
retur , De ifto aliquid difputationis eft. Galenus
fimpliciter * a fexto nervorum pari deducit. Ve-
falius d , & cum eo Parasus *, ac alii plures, paulo
diftindius ab iis fexti paris derivant, qui a cervice
orti coftarum radicibus exporriguntur. Sed rede
advertit Fallopius f, & ab illis & aliis prasterea
ejufdem fexti paris, qua ad diaphragma, qua ad
ventriculi os fuperius pertinentibus, audis tamen
in progreflu cum ab aliis, tum a lumborum nervis,
propagari atque profeminari.

Vfus eorum quatenus Mefenterio & inteftinis
inferuntur, unus & communis eft, animalem, hoc
eft , fentientem vim a cerebro manantem iis com-

i Venis Lati eis. xj

municare. Qua egere illa & prasfertim inteftina,
quicquid alii dicant, fi non exquifita, at multiplici
certe, fatis illud oftendit, quod excretioni non
faecum modo, fed etiam totius corporis expur¬
gationi deftinata , eo officio fungi nullo modo
poflent deftituta fenfus ope atque adminiculo. Et
hoc facit, quo minus Fernelio* aflentiar, putanti 2
mefenterii inflammationes fine magno dolore con- '
fiftere, cum folo gravitatis 8c ponderis aliquo fen-
fu. Profedo enim tanta copia nervorum, qualis
ibi eft , tara obtufum fenfum minime admittit.
Qui a lumbis adjunguntur, ii, praeter hunc ufuni
particularem, illum quoque praebent, ut lumbo¬
rum partes eorum beneficio quae moleftia affi¬
ciunt fentientes, irritata expultrice ea in inteftina
ablegent ac tempeftive deponant. Arteriis vero
contiguos efie eos natura voluit, utfic contadu
earum redditi calidiores melius illam, quam dixi¬
mus , vim frigidis & exanguibus partibus commu¬
nicarent. Atque de tribus Mefaraicorum vaforum
generibus vulgo notis, eornmque confideratione
hadenus.

PARS SECVNDA,

D E

QVARTO ET NOVO VASORVM

mesaraicorVm genere.

c A P. v 1 1 1. *

Dicendorum propofitio , d* ordo. Antecepta rei informa¬
tio , qua Ciceroni ?

Raeter tria illa vaforum gene¬
ra Mefenterium peragrantium,
quas ad recenfum jam duximus
excuffimufque, reliquum aliud
eft genus quartum, novum ac
ignotum hadenus, & a me pri¬
mo ('quod relegata omni am¬
bitione dixerim) ab hinc fere triennium, hoc eft
anno adeo cio ioc xxii cafu magis (ut ve¬
rum fatear) quam confilio aut data in id peculiari
opera obfervatum. De hoc, pro eo, ac ab initio
conftituimus, agendum nobis in praefens eft. Age¬
tur autem quam fieri poteft accurate & diligen¬
ter , quod & inventi novitas poftulat, & vi cogit,
quas novis comitari femper amat, rei ipfius diffi¬
cultas. Quas tota ut fimul fiat quam planiffima,
fimul via ac ordine procedat, quem ego rerum
tradandarum animam ufurpare atque appellare
foleo, prasmittam primum tanquam omnium,quas
difputabuntur deinceps fedem , feminarium ac
fundamentum, inventionis illorum hiftoriam, tum
modice ea attingam, quae ad abfolutam eorun¬
dem perceptionem explicatamque fcientiam, &
u.t Stoicorum verbo utar,comprehenfionem opor¬
tet habere praecognita &veluti prasfcita, quod
a iptfitu f. genus 'zs&yvootnv Ariftoteles *, aut dicere

b W. confue vit, Cicero b anteceptam, fi ve anticipatam
btor.&d,bi. animo rei informationem reddidit. Demum ad
illa veniam,quas Anatomicas contemplationis con-

fiderationifque, fua ac propria rem totam conti¬
nent , definiunt, & ad fcientiam cognitionemque
adducunt.

HISTORIA VASORVM CHYLii
C A P. IX.

Hijioria prima vaforum ijlorum inventionis cum fide
narrata, obiter multa notata ad illa reBe feBione per -

Q Vod igitur ad hiftoriam attinet, res hunc i»
modum ada eft. Canem ad diem Iulii xxi 11,
ejufdem anni bene habitum > beneque paftum in¬
cidendum vivum fumpferam, amicorum quorun-
dam rogatu,quibus recurrentes nervos videre for¬
te placuerat. Ea nervorum demonftratione per-
fundus cum elfem, vifum eft eodem in cane ea¬
dem opera diaphragmatis quoque motum obfer-
vare. Hoc dum conor, & eam in rem abdomen
apqrio, inteftinaque cum ventriculo colleda in
unum deorfum manu impello, plurimos repente,
eofque tenuiffimos candidiffimofque, ceu funicu¬
los per omne mefenterium & inteftina infinitis
propemodum propaginibus difperfos confpicor.
Eos primo afpedu, nervos efle ratus, non magno¬
pere moratus fiim. Sed mox falfum ine cognovi,
dum nervos, qui ad inteftina pertinent, diftindos
a funiculis illis & longe diverfos efie, acfeorfim
prasterea ferri animadverti. Quare rei novitate
perculfus, hsefi aliquandiu tacitus, cum menti va¬
ria occurrerent, quas inter anatomicos verfantur,
de venis mefaraicis Sc eorum officio, plenae non
B b a litium

loan.Coftaut.

Alexander
Tadimet &
Senator Se -
ptdms.

V. Celfum in
Prooemio Ar¬
tis Med. '

xij Gaftari,

litium minus, quam verborum controverfia;. Et
forte fortuna congruerat, ut paucis ante diebus,
quendam de hoc argumento proprie fcriptum,
a Ioanne Coftreo libellum evolverem. Vt me col¬
legi experiundi caufa, adado acutiffimo fcalpello
unum ex illis, & majorem funiculum pertundo.
Vix bene ferieram, & confeftim liquorem album
ladis aut cremoris inftar profilire video. Quo vi-
fo, cum tenere lastitiam non poffem, converfus
ad eos, qui aderant, Alexandrum T a d i-
num & Senatorem Septalium imprimis,
utrumque de arapliffimo Medicorum Ordinis Col¬
legio, & cum htec fcriberem tuendae publica fa-
nitati Prasfedum , inquam cum Archime¬

de, & fimul ad rei tam infolitaetam jucundum
fpedaculum invito ejus novitate ipfbs quoque
commotos. Verum eodiufrui non licuit. Expi-
ravit mox inter haec canis, una (didu mirum)
omnis illa tot vaforum feries congeriefque defe-
da candore fuo, defe<Sta fucco, inter manus ipfas
noftras ac pene inter oculos ita evanuit, vix ut ve-
ftigia fui relinqueret. Ea re permotus, rem iterata
fedione experiri ftatui. Conquifitus ergo canis
alius in diem pofterum, & nulla interpofita mora
die eodem apertus. Porro minime ut fpes, ita fuc-
ceflusfuit. Nullum prorfusvel minimum-album
Vafculum, quantacunque etiam diligentia perqui¬
renti, in confpedum lefe dabat. Et jam abjici ani¬
mo ceperam, ac cogitare apud me, ne, quae in ca-
ne illo primo fe obtuliflent mihi, exiliis eflent,
quae raro fpedari in Anatome folebat Galenus no-
fter dicere. Verum in memoriam revocans fic-
cum Sc impaftum fuifle canem , quem fecandum
arripueram, fufpicatufque quod res erat, ne inte-
ftinorum inanitas, caufa fuiflet vaforum oblitera-
tionis, etiam tertio rem periclitari volui, alio rur-
fus in id comparato cane. Isfedus eftad diem
vigefimum fextum, hora circiter fexta poftquam
cibus illi adhibitus affatim fuerat, & dum ultro fa-
tietas caperet. Nihil fefellit expedatio. Omnia
quae primus luculenter & adamuffim exhibuit, nili
quod,citius etiam, quam in illo ac vivo dum, &
candor vaforum obfolevit, & ipfa obfcurata funt.
Confirmatus gemino hoc experimento, & nihil
amplius de re ipfa ambigens, totum me dedi ad
perquirendam eam, percipiendamque accuratius.
In quam curam ita incubui, nulla ut temere heb¬
domada , certe nullus menfis abierit fine viva una
aut altera fedione. Nec vero in canibus tantum,
in brutis plurimis aliis fadum periculum, in feli¬
bus, in agnis, qua ladentibus adhuc, qua herbam
jam pafcentibus. In vaccis prasterea & porcis, ali-
ifque veritas exquifita. Quin equus etiam huic
uni rei emptus & vivus exenteratus. Homihem
vivum, quod tamen Erafiftratus olim & Herophi-
lus non timuere, non incidi (fateor) nec incidam,
qui nefas & piandum morte cum Celfo exiftimo,
prtefidem falutis humante artem, peftem alicui,
eamque atrociflimam inferre. Ita nihilominus, id-
que pro certo ftatuo, quas in tot brutis vifa mihi
funt, iis fieri nullo modo pofle, unus & folus ho¬
mo ut deficiatur. Quis enim unquam credat in re
tam neceflaria plus de beftiis,quam hominibus na¬
turam, communem omnium parentem, laboralfej
& illis matrem, nobis novercam fuifle ? In iis, quas
incidere licuit, nunquam fpes mihi impofuit. In

f Afillii

eundis rede antea paftis & convenienti h paftn
hora apertis perpetuo vafaifta inveni, fi non in
mefenterio aut inteftinis, at in pancreate faltem,

& qua venae portte illa fodantur. Clariffime au- inquib.lr :its
tem femper in iis mefenteriis confpexi, quae adeps
nullus obfarcit, qualia canum funt, & felium & wfonmeg
agnorum,atque equorum etiam. Nam-in caeteris, nM '
quas adipe circumfluunt ,faepius illo, ut fub quo
fere delitefcunt, divulfo tantifper diftradoque,
dum compareant,opus eft. Tam in his vero,quam
in reliquis, quas prasterea digna memoria alia, ut
fit, ex aliis ufu ac tradatione obfervata mihi funt,
ea fuis in locis pofterius reddentur. Hic enim bre¬
vem folummodo inventionisiftorum.vaforum hi-
ftoriam dare libuit, quam veriflimam efle teftes
dare locupletiflimos pofliim, 8c vero do quotquot
fecanti adfuere. Adfuere autem plures femper, ac
ftepius viri graves cumprimis, & cum'casteras om¬
nis eruditionis commendatione ac gloria , tum
Medicinas laude prasftantes. Inter eos, quod glo¬
riari liceat, cujus folum nudumque nomen ut ad
veram omnem laudem, ita ad fidem omnem ab¬
unde efle poteft, Ludovicus Septalius, tudevm
Medicorum asvi noftri abfque controverfia Prin-
ceps: & quem libenter ei jungo, And re as Tre-
v i s i u s, Sereniffimae Infantis Archiater, nominis
fama & dodrinte abundantia nulli clariflimorum
Medicorum fecundus. Nunquam autem non ad¬
fuit , quem paulo ante nominavi, & nunc honoris
caufa iterum nomino, Senator Septalius, Senaterst.
non paternis magis quam fuis artibus clarior. Cui t>tduii '
acceflit pofteain pari afliduitate ac animadverfio-

ne Qu IRINUS CnOGIEEUS AUSTRIUS, Quirim

domefticSs meus multis mihi nominibus carifli- C Zjt2
mus, & nulli per Italiam celebriorum in literis &
omni fcientiarum genere virorum ignotus.

PRiENOSCENDA DE HIS VASIS.

C A P. X.

Franopenda ad abjolutam horum vaforum perceptionem.

Ea duo ejje in re praftenti , non plura. Notionem nomi¬
nis , & eorum vam^Pir. U^oyvuasug ad rerum [rien*
tiam necejsitas. nftAy-ptg non eft vox Epicuro pro¬
pria. iiaTt poteftate eft tota [cientia.

P Lurimum paflim Ariftoteles r>f ^yvdxr{ five
rr, (nec enim, ut Cicero “ putat, pri-

mo Epicuro hoc nominis debemus) idque merito **'
fuo tribuit. Etfi enim nullam fcientiae partem per
fe illa facit, nec in ejus nomen venit, tantam vim
tamen habet & tanti momenti eft, ut cum omnis
ab illa ceu a fonte fcientia manet, tum fine illa
nulla, ne inchoata quidem & rudis poflit exiftere.

TlS.au. hHa.trx.ctKta, Kj 7 mau. (A.Sfymv Tk\gt.vo[Uy.rj cm.
m.qyjsang yvim\ yvucmag , Omnis doctrina & omnis di-
[ciplina dianoetica fit ex antecedente cognitione , ait Ari¬
ftoteles K Quin Cicero‘longius etiam provedus,

Sine ea (‘sreaA^[<l) inquit, necintelligi quicquam , nec c iJeSm.
qrnri , nec difiputaripoteft. Hrecvero tanta cum fit Dm -
ejus neceflitas, tanta vis ac poteftas, ne nobis qui¬
dem in re ifta novorum vaforum, qua; veluti ma J
teria ad cognofcendum nobis proponuntur, infu-
per habenda eft.

Verfabitur haec in duobus tota, in explicanda
evolvendaque nominis ipforum notione,tum mon-
ftranda

, i Jofter.t.
V.&76-

b i .Tofi, te
1&76-

in Cratylo.

e Arift.i.
Sopinft.i.

f Arift.i.

g Pluto apud
Gdy.depla-

h Arift.i.
i E/A. 7.

i Cic in orat,
per.indefin.
(j inAcade.
( 4 m.

Guint. wft.2*
b Cic.m Par,

De Lattibus Venis Lacteis. xiij

ftranda teftificandaque vtiu^{ , quanfexiften- bas venas, aut iadtes etiam appellare foleo, nihil
tiam melioris nos vocis inopia cogit appellare. Etli impediturus interim, fi quis commodius nomen
enim praeter rem & materiam fcientias fubjedam invenerit.

(to vzmceiffyov a ,) ea quoque quae illi attri- Appello venas albas, & ladteas. Si enim Celfo

buuntur (-m principia praeterea, quorum d Vreteres, hoc eft, urinas vafa, five quod non ru- d Ub.^t.i.

vi & efficientia haec de illo concluduntur ( berent, nigricarentve ut venae ceterae, five quod

pdff) praenoffe neceffe eft, tamen pofteriora duo, fuccum albo proximum veherent venas albas ap-
quod nihil habeant in re praefenti noftra vel prae- pellare licuit ■, fi'Arabibus, fi audtori^de Anat.
cipuum, vel indigens propriae animadverfionis, ea vivorum, venam, quam vulgo ad portam dicunt, q . Tcafum
malumus Tmpopdv & praeterire cum Ariftotele, & in qua ne veftigium quidem ullius alboris unquam
cogitatione ac animo fumere , quam verbo & vo- cernitur, ladeam venam vocare conceflum fuit, / is.
ce ponere, hoc eft, fruftra in nobis notis & per- eo folum, quod fibi perfuaderent, ladteum fuc- ( JiZ'hipate.
vulgatis tempus conterere. cum e ventriculo allicere non video, cur noftris

Duo autem folum de primo praenofcenda pro- his, quae& veriffime albent five candent potius
ponimus, quod praeter fummam, quam habent & fuccum continent per omnia ladi fimillimum,
neceflitatem, & praecipuam, quam adferunt utili- impertire hoc nomen nequeamus ? Nequaquam
tatein, omnis de re quacunque fcientiae fubjetfta enim Rhafi^ailentior, qui avenarum genere ac g r -^
praenotio, duobus illis abfolvitur & continetur, appellatione omnes rejicit ac excludit, quae aut &c'.dehepi.
Ita Ariftoteles 4 , In omni re, qua adcognofcendumfub- fanguine non circumfluunt, aut de Iecoris gibbo
jicitur , & quodfit (cm , feu ut alibi«' W) & quid originem non capiunt. A fubftantia, ftrudura,

Jignificet(ji wpcuvi feu n to A if>fjSpov)pracipere ani- compofitione, non ab eo quod continet, cujufque
mo & anticipare oportet ■, quorum illud ad fjv vm partis ratio petenda eft. At haec in noftris his ve¬
ho c‘ad nominis notionem refertur. Iam Plato nis omnia cum venis caeteris ita fimiliafunt, ut ea-
c verba de re nova , & fenfibus antehac incomper- dem poffis dicere, fi per feipfas fpedes fine fucoo,
ta fadurum , ne ferendum quidem cenfuit, nifi quem gerunt inclufum. Vt taceam interim, quod
prius & effe eam doceret, & fuo ac certo nomine non fecus ac illae, motu, quo attollunt fe fubinde
appellaret. Nec Galenus nofter diflentit, furere 8 c fubmittunt arteriae, funt deftitutae. Non ea re-
eos dicere d folitus, qui aut nominis omifla nota- ligio veteres in ufn hujus nominis habuit, Hippo-
tione, aut non firmiter praecepto tu ov , ad reli- cratem h , Platonem i , Ariftotelem <, qui vena- ,

quum cognitionis ordinem aggredi auderent.Nec rum vocabulo arterias etiam ipfas corapledi funt iviGaLs.de
injuria id. Nam & a nominis notione 8 non parum aufi: non item alios notae optimae audores, qui &
faepe in rei ipfius notitiam provehimur: & rooxr venam genitalem 1 dixere, k venas w arborum, ve-
omnis cognitionis primum , ac principium 1 f eft; nas aquae, auri, "argenti, venas denique ingenii 8 ,
hoc eft, ut placet principibus Philofophorum to- venas cujufque generis hominum , aetatis, ordinis, 3- 3 -defar.i.
tum ipfum-z poteftate; vel dimidium faltem totius, & quas non? Adde quod nec ziuptov huic fignifi-
aut etiam plus 4 dimidio. Sed remipfam videa- cationi repugnat. Ex eo quippe didam venam mPii.i6.c.
mus, ab informatione feu appellatione nominis Grammatici volunt, quod quippiam per eam ve- f' ac.-L.de n.
exorfi. * niat, five quod via f quaedam fit, per quam aliquid . f

commeat. Graeci * CpAtSa vocant $ cptevety, P ifidj.ii.'

C A P. XI. quod eft redundare re aliqua , feu plenum effe. c q U suid. p»i.

Data his vafis(da nomina. Eaden>explicala,&(labilita Nec enim quicquam horum eft, qood non in no-
confenfuquaveterum, quarecentiorum. Novisrebtts «ras quoque apte cadat 8 c conveniat.
nova nomina quot modis toni pofint. VenaatbaCelfi. Ladhum non idem eftapud veteres 6 t recen-

rnu lactea Arabam. Rbafis rejeClm. Vem vetiam nores «gnificatum. Veteres dupliciter fereufut-
bonis & antiqm aaBonhm latiBme Patet. Bimar pa«. Pietique & mapris nominis audotes, pro
mon. Latites vox tn rebus diver/tfiirm ufitrpatd avo mteftinls gracilibus capiunt. Sic Plumis ; , Avon- ttii.i.37.
qua trtfea, qua nqfiro. Ineamnmcomplufculaadno- trtmblOts mbamine & ove,per qttaa lahttm Mm
tata. Plinii vuhatakaio dtfenfa contra Dalecham- » catent l!e. Quo loco, ut obiter id notem, duph-
tttm. Perflo, ef Horatio lux. Luporum UHes apud Dalechampiusf & quod idem effe la- UtmJM.

Lampridium. Ex Hippocrate Probi.lomdeclamut. ac P^mces contend.t(qua mte panneum,

laJttm Etymon non unum. Cicero obiter tmeOua. a fi d.verfo a Dalechampto modo, Scaltger quo-

S,aliger laudatus. Gaza praler moremfmm d Plinio >P fc falf “* eft - vlx a ! as aut fal11 foll “ s ’ aut

Iere) & quod b textu Pliniano expungit tanquam

• ’ gloflema, verba illa in homine & ove. Sic Plautus \ t pfeud.aa.i:

N Ovis rebus nova ponere nomina & licuit ficTitinius "Plauto antiquior agninas ladesdixe-

femper, & vero plane neceflarium eft. Id re: & de homine idem Plautus *, Venio laxii lacii- v fcZmifa‘
vero cum fieri poflet modis inprimis tribus a , ut bm: ac Pomponius^ , Oro te Eajfe per laftes tuas, l.funn.6. f
aut ipfi nova inauditaque condamus j aut ea ex GloflSe veteres, La&es M^d ivtc& r eg/pav , id
jam conditis, quse nativa 4 Cicero vocat, transfe- eft, tenuiainteftina haedorum. Neque aliud Perfius
ramus reperiamufve derivatu, flexu, adjun&ione; *■ voluit, cum ladtes undas, id eft, pingues dixit. 2 Satyra i.
aut denique a re fimili mutuemur. Poftremusmo- Quo refpexerit & Horatius fortaflis “ illo verfu, Al.i.sat. 4 i
dus quod nobis ponere aliqua, ut cum Quintilia- Vt canis d corio nunquam abfterrebitur untto.

no f loquar, quod prifei illi ac rudes homines fe- Nam corium, typa Grsece, capi pro omni cor-
cerunt, non perinde fas eft, abfque omni contro- pore membraneo, fatis ex 4 Ariftotele mihi acce- b 3,nifi. Lj.
verfia, cum melior eft C£eteris,tum fecurior. Hunc ptum eft , qui venarum tunicam hac ipfacaufa
igitur feqnutus ego vafa haec aut ladeas, five al- coreace&n appellavit.

Bb 3 Sunt

b ibid.

d notis ad
Plin.ii. c.y

S.apb. 18.

f i.Wfl.16.
3«#4-4-
depart. 4.
g 1 .11.sinat.

h i x.Anat.

xiiij Gajparls Afillii

Sunt alii veterum, qui audaciore fignificato, fed ea copia ac ubertate confpiciuntur fufe ac propa-
tamen noftris quoque temporibus plerifque lin- gatae, ut tota non nifi ex ladei cujufdam roris
guis familiari, pro eo fucco accipiunt, quem per- velut afpergine confiftere videantur. Vnde non
fimilem ladti in pifcium marium ventriculis cer- leviter meo quidem animo,etfi alio quam nos fen-
nimus, quemque genitalem fuccum feu rorem ap- fu,maximus & admirabiliffimus" Scaliger primum n
pellare poflumus, imo debemus. In hunc fenfum in agninis politum hoc nomen fufpicatur, & inde m
apud Lampridium" Luporum (ineptiunt hic,qui ad hominem opinione quadam fimilitudinis, ut
Lupos quadrupedes fomniant, intelli- folet, tradu&um. Derecentioribusnoneftquod

git, quos nos Varolos dicimus) & apud J eundem, multum laboremus. Nihil noftrse fententiae offi-
ac prasterea apud* Suetonium Muraenarum lades ciunt, & facile adigi ad concordiam polfunt. Qui
legimus, quo loci fermo illi eft de Vitellii pati- enim vulgares Mefaraicas Lades appellant, etli
na, patinarum maxima omnium quot fuerunt un- non ferendum errant errorem , ut dicetur fuo &
quam , funt, aut erunt, ut ille ait. Addit his duo- proprio loco ac tempore, hoc ipfo tamen pro no-
bus fignificatis d Hermolaus, ulurpari interdum bis funt. Nimirum enim ideo fic vocandas pu-
eifden; vereribus pro locis, quafib umbilico funt in tant, quod allicere in fefe ab inteftinis chylum libi
lateribus pubetenus, delicata adeo, ut ferre plagam ne- perfuadent. At qui eo ipfo oftendunt, in noftras
queant. Atque hujus rei Probum laudat audorem. venas, quas vere id muneris obeunt, & non in alias
Sed ego apud Probum locum iftum adhuc quasro. hoc nomen quam apte cadat & conveniat. Co-
Quodfieft etiam, nihil tamen me movet, qui jam lumbo vero ac Stephano facile largiemur, dici
olim ex Hippocrate‘didici, eamefle gracilium Lades pofle quas illi volunt hadenus, fi qua ufos
inteftinorum conditionem, ut omnis in illis veteres diximus, eadem dicendi figura fe ipfi quo-
j (siti) fir Juvccju^?, id eft, lethalis. Hac igitur Pro- que uti fateantur.Nam & glandula Mefentetii, &
bus intellexerit, pro ipfis, loco , quo jacent, per inprimis Pancreas, adeo Ladibus noftris fcatent,
Metonymiam, defcripto. ut vel leviffimo tradatu comprefluque digitorum

Iam recentiores multo etiam magis lunt in re magnam in vivis animalibus ladei liquoris copiam
hacLadium, quam veteres varii. AliiMefente- velut imbrem profundant. Atque eadem inter-
rium elfe Lades volunt; quorum princeps Gaza pretationis benignitate Gaza quoque attolli po-
eft, qui ubicunque apud Arift. f pimjeg/ov legitur, teftjcum ladibus noftrisMefenterium nihilo quam
Lades interpretatur. Columbus fic s appellat, Pancreasminus,forsmagisetiamabundet.Quan-
quod Grsecis eft, five Caro- quam ille fortaffis non debuit a Plinio fuo hic di -

lus h Stephanus glandulas, quas paflim Mefente- cedere, quem fibi in aliis veluti Cyno furam, quam
rium interftinguunt.hoc nomine afficit.Qui' idem fequeretur, conftituerat. Nam quod Hermolaus
tamen, & cum eo * Carpus, vulgares Mefaraicas in ejus excufationem adfert, Metonymiaabufum
ita nominari volunt, & funt fbrtaffis, qui alia quo- continentis pro eo , quod continetur, nihil eft.
que omnia fentiant. Nec enim in Mefenterio, fed a Mefenterio intefti-

Nos in ifta tot fignificationum varietate ita cen- na continentur. Sed de nomine tantum eft.

• C A P.

m 11. Nat.
hift. c. 37. la¬
cies per quas
labitur cibus.

JOuaJitum de vafrum noftrorum exijl'entia. Primum,
vere fint nec ne ? Ejfe , monfiratum fide fenfut , (f
conclufum ratione. Senfuum veritae & evidentia pra
omni ratione eft. Ineam rem Ariftotelis & Galeni te-
Jlimonia. Anatomicus non nifi oculis fuis credere debet.

femus inter castera, ad nullam rem aptius nomen
hoc, quam ad venas noftras accommodari. Quid
mirum autem, cum infinitae fint res, ut ait Arifto-
1 i.sopbtfl. teles 1 , finita vero nomina, fi unum nomen ad plu-
e t ' ra fignificanda transferatur } Cur vero ita fentiam,

duo inprimis faciunt, Etymon, id eft, notatio hu¬
jus nominis, quam Etymologiam quoque & inter¬
pretationem ufurpamus ; Cicero verbiloquium
vocat (quod male vulgo veriloquium legunt.) De- 1 ) Qft explanatam enodatamque rationem no-
inde veterum in appellandis hoc verbo inteftinis JL minis, reftat ea videamus, quae ad fo ctj five ad
gracilibus inftitutum, confilium atque ratio. rlu) xrmfew , id eft, exiftentiam attinent. De ea
De Etymo. Volunt alii a labendo fic didtas, perquirenda nobis duo funt. Primum, Vere ne de -
quod per eas chylus labatur, quae notio vocis Pii- tur , & confiet in re quartum hoc vaforumgenus ? Alte-
nio m videtur placuifie. Alii a lacfte deducunt, cu- rum. Si detur , vetus inventumfit , an novum ? Diver-
jus fimilitudinem gerant in candore, mollitie & fa haec funt, & genere afe disjundta. Nec enim
pinguitudine. Quidam, & meo fenlu redtillime, aut ex illo hoc efficitur, ut fcilicet, fi fint, etiam
ab exoleto verbo lacio, quod idem eft ac allicio, nota antiquioribus Medicis fuerint: aut viciffirn
derivant. Nulla harum eft interpretationum, quae ex hoc illud concluditur, ut non fint, fi fuerint
in noftras iftas venas non adamuffim quadret ac ignota.

expetat. Nam veriffime, ut fuo loco conftabit. Primum horum minime difficilem habet ex-
chylus per eas labitur 5 veriffime idem ex inteftinis plicatum, & abunde jam Hiftoriae fide probatum
ab iis lacitur, hoc eft, forbetur exhauriturquej de- *eft. Senfu enim eget, ut Arifto teles" loquitur, ’
nique , non lac ipfum magis fimile ladti eft, quam qui id negat, & haud fcio an poena etiam. Docet 1
liquor, qui in illis cernitur. Iam veteres quis non oculorum fides atque confuetudo plurimas (Vide
facile exiftimet notiffimo loquendi modo ufos, fig. 1,2,3, B.) per omnem Mefenterii, abufque
quo quod continet, pro eo quod continetur, vul- centro ejus, regionem, difpergi ramulos canden-
go ufurpamus, non alia caufa magis donafle hoc tium vaforum,inde in inteftina deferri,ad ipfa fcin-
nomine inteftina gracilia, quam quod conferta di in propagines pene infinitas, his propaginibus
illa ladtefcentibus iftis venis, iguoxis fibi, viderent undique inteftina ambiri ac comprehendi. Docet
in agnis prsfertim & hoedis, per quorum inteftina eadem manifefte diftingui,difpararique a vaforum

reliquo»

l.Top-9'

b lucret.-
lib. 4 .

De Lafihbm ,feu Venis Latteis. xv

reliquorum fingulis; cavitate, & nervis ; tenuitate hac tota cenfeo. Non fugijfe quidem veteres, vafk alia
tunicarum, ab arteriis; a venis, candore; ab omni- chylo, alia dr diverfa [anguini continendo, deferendo-
bus fimul, tum fucco, quem includunt, qui in ner- que deberi: Ceterum , vera ipfa chyli vafa, hoc eft , no-
vis nullus, in venis & afteriis tota fubftantia & co- firas venas et fi vi fas quibufidam eorum, neminem tamen
lore difpareft, tum locis per quas feruntur. Vt unquam agnovijje. Quas arae una comprehenfio-
enim faspe tria illa comitantur, attigua iis aut con- ne, femel & generarim didra, figillatim & per par-
tigua, ita non raro ab iis incedunt feorfim, & tes plana fic facio.

fola. ( fig.-1,2,3, Utera E.) Denique unum argu- Quod fua quasdam & propria chylo vafktri-
mentum rem omnem conficit ; Veni, Vide: buerint veteres , docet primum omnium Hippo-
qute duo in fimilire, hoc eft, novo invento fic crates, five quifquis eft , auCtor lib. de Humana na-
■uf.purt.}. 0 ii m Galenus “juftit. ^utcunque vult operum natura tura a . Is enim poftquam venas omnes, quas craf- a fia.z.qhf-
effe contemplator , eum propriis oculis credere oportet , & fas appellat, in quatuor diduxiffet paria, earum ,a ' tex ' 6 ’
aut ad nos accedere, aut cum aliquo eorum , qui nobificum denique omnem divifionem diftri bu tionemque
verfiati fitnt , verfiari , aut ipfim per fi diligenter exerci- per corpus abfolviffet, diferte, quod ipfe quoque
tari anatomis manu obeundis. Galenus in comm. animadvertit, prteter eas, alias

Jfuid referemus b enim, quod nobis finfibtts ipfis reperiri dicit, ad deferendum b ventriculo alimen-

Certius ejje queat, queis vera dr falfia notamus : tum comparatas. Et eadem habentu r lib. de ofiium

£>ui nififintveri, ratio quoque claudicet omnis. natura , quem Hippocrati omnes attribuunt ran-

cs phyfic. Invalettido quadam mentis e fi, inquit Ariftoteles c , re- quam genuinum. Etpofliint non difllmilia ex Itb.

Ui ‘ pudiata finfitum auctoritate , ac conflantia rationem re- de morbo fiacro, & de loc. in hom. colligi.
i gener, quirere. Et alibi d ; Senfiui magis, quam rationi fi an- Sequitur Hippocratem Plato. Quidni? imita-

m ' 10 ' dum eft: rationi hattenusfidendum, (i qua demonfiran- tor ejus fi quis alius, modo Galeno b credamus, f> iMp.f.e.t.

tur, cum iis confientiant,qua nobis fiunt 'afienfiu indita df & perpetuus inventorum omnium cernulus ‘, ac c m.cmtr»-
imprejfa . Atque hasc Ariftoteles. Quid Galenus confedtator. Quid igitur ille ? Eadem. Audi haec 1 Mn ' u% '
nofter ? Illevero multo etiam luculentius. Nec ejus de Timaso d cttiX&v fi i<ru ^ , d dvetnrms id- d incdk.str-

t A.simf>. 1 s. enim id fo!um,quod Ariftoteles dicit', quamlongifi oris, ro twq cvjos fcuuqpcp&vov t7ni\af, lieuafipuvov 2 s det,
mu> ' fimepravertere rationisfidei ,fenfuum evidentiam: fed d wAixs eios\ 9 cv 7» orna. x.dj -m\d A«So<,

h.stmp.i. fila prceterea plane infigma f ; Jfut fenfibus antefe- 2>j. sp ndQ. <rpctKod. hcupav , r efcoSav, mpiv- tn n-
rant rationem, eos omni addemonflrandumprincipio de- t}#i, 24djs>v, om esc tc^vtjs stjt’ -me mxo

g?.depl i.E. fici, nullam g haberepoffe ullius magnarum artiumfiien- dvj^-Sv auQ. , p£y uau-sg au£ <rdptdl@*, rd
hdecpt.fett. tiarn , nfumac ludibrium omnibus debere 1 ’, quidmul- r <pte£m miei fivpcdla.. Quando enim expirante dr re¬
ti demotu ta? fluptdosejfe dvcueQ-^Tns,&Sophifias^, hoceft, ffirante halitu, ignis fimul interior [equitur, per ventrem
mifia. „ homines ex fraudibus & fallaciis compofitos. Et diffufiuspoculenta dr efculenta offendit , liquefacitproti-
1 isirrf - f,' eftne aliquid his amplius ? Eft vero. 1 Plus quam nus ifia , partitur in minima, per exitus , quaprogrefiio
extreme infianire atque vaticinari. Quin in re ipfa no- patet , tanquam ex fonte quodam educit, in meatus (bxt-
1,1 lM ‘ ^ ftra, “ ludicium, inquit, circa venarum feilionem non txs, id eft, rivos) venarum trajicit quacunque exhau(it >
eget demonfirationis , fidfinjus. atque per corpus quafi vallem, venarum fluenta deducit.

Quod fi omnino ratione tamen agendum fit. Vides manifefto exitus , per quos traducitur cibus
haec unica inftar omnium fuerit. Neceflarium eft ut b fonte, ex alvo in rivos venarum, a rivis ipfis,
hoc vaforum genus praeter reliqua.Eft igitur.Con- id eft venis, per quos, ut per canales in totum cor-
fecutio clara & notiffima. Nec enim in necefla- pus confluit, diftindos.

riis deficere natura poteft , quae utilitatum om- Atqui idem multo clarius alio mox eodem in
nium opportunitatumque provida affatim, etiam Timaeo' loco repetit, quo a rivis alimenti per to- c apudser.
in minus neceflariis, quibus eft opus fuppeditat. tum corpus pertinentibus (vdpcdQ. 'tfetpfc vocat)

Quod praefumitur, id vero vincet confequens om- diftinguit, dividitque non jam exitus (e|o'JW) fed
nis difputatio. Ita facile & brevi deprimo con- venas expletas iis, quae b ventre efferuntur,
fedareseft.

C A P. XIII.

JllUxfitum alterum , Novum inventum fint , necne ? Se-
Me vidiffe veteres alia chylo , alia [anguini deberi va¬
fa ; illa tamen ignora(Je. Srafiftratum noviffe, nec
agnoviffe. Hippocrates, Plato, Ariftoteles, Stoici, He-
rophilus, ipfe Galenus , varie illufirati , dr explicati.
Item Pollux, Shafis, quidam recentiores.

Platoni Ariftotelemjnngere libet , magiftrodi-
fcipulum. Ipfe quoque confentit, &Mefenterii
feu chyli venas palam a venis fanguinis feparat ac
fecernit. Tendunt f inquit, ab inteflinis in venam f A,.icpm.*,.

, Ecce tendunt in illas, non funt
ab illis. Rurfus: Pereas in venas e ventre tanquam
per radices pervadit alimentum. Non potuit apertius.

Ait tanquam radices cibum de ventre ad venas
deferre, ab his porro venis cibum illum in alimen¬
tum , id eft fanguinem mutari, & in omnes totius

M Ajoris operas & negotii videri poteft, de partes ad eas nutriendum difpergi ac diflipari.

quo fecundo loco quasfitum eft. Quis enim Eadem quas Hippocratis, Platonis, 8c Ariftote-
facile credat tam expofitam fenfui rem, tam ob- lis, Stoicorum quoque apud Ciceronem> fuit fen- g ,*•* Hat;
viam, ita omnibus ante hunc diem, tanquam fe- tentia. Quadruplices enim illi alimenti vias facie- Dm ’
pulta in tenebris eflet ,latuifle? Acedit, quod in bant, prorfus inter fe diftindtas; alias a medio in-
hoc genere, & in hoc negocio ac pulvere noftro teftino (fic Mefenterium Cicero vocat) ad portas
nihil frequentius, quam peflimo more & exem- jecoris du&as diredlafque,per quas permanet fuc-
plo, novare de veteribus. Quod utinam paucio* cus a reliquo cibo in ventre ac inteftinis fecretus:
ribus, quam expedit exemplis teftatum poffet fie- alias inde pertinentes, per quas cadat cibus a je-
ri. Hasc tamen nihil moratus, ita breviter de re core delapfus: alias, per quas verfus in fanguinem

ad partes

a A-uff.19.
b lib.dedif-
feft. viilva.

d 4,

f i.adM-
mnnfor.c. de
venis & hep.

g l.i.c.io.
hfol ii?. &
177.

i l.z. Amst.
k libello prc-

1 4 .Anett.q.%'.
in i.part.4.
chj[.$.(irt.s.

xvj Gaffaris Afellii

ad partes eafdem jecoris viciffim confluat, & in quem vidifle noftras venas, & fuis oftendifle, ex
cavam venam confundatur: poftremas denique, duobus Galeni locis manifeftum mihi eft; quorum
ipfam venam cavam, per quam ad cor perlatus alter libro an fanguis “, alter inde. Anatom. adm. <
idem fanguis in totum corpus ei nutriendo divida- 0 legitur. Ex utroque enim 4 iquet, ad probandum <
tur. Vbi notandum illud inprimis eft, priores illas folum Spiritum in arteriis attineri, confluere au- !
vias ne venarum quidem nomine eos dignatos. tem poft fanguinem vel aliam naturam quamcun-

lam Herophilus 4 antiquus medicus, (& cui tan- que,experimento hoc Anatomico ufum efle,quod
tum Gal . b in Anatome tribuit, ut ad exquifitifli- in hoedis nuper ladtatis, fi venter imus & interior
mam ejus cognitionem pervenifle dicat j quem- membrana dividantur, initio fimul fcilicet ac nu-
que Tertullianus % ut hominis naturam cogno- datum mefenterium fuerit, arterhe ae/iafJ«V, id
fceret, feptingenta cadavera incidifle fcriptum re- eft, aerea , mox plense ladte confpiciantur. Vidit
liquit,) duplex in Mefenterio venarum genus, ut igitur omnino Ladtea haec vafa, nec agnovit ta-
fupra etiam diximus, conftituit, alias tendentes men,quippequaeproarteriis,deceptusveriqua-
verfus jecoris portas, cujus manus fint; alias pro- dam inani fimiiitudine, habuerit. Ex quibus omni-
prias inteftinis ipfis alendis, haud quaquam ad he- bus fatis opinor patet, ignorata fuifle hadenus
par trajicientes, fed in glandulofa quaedam cor- vafa, quae primi inveuifle profitemur,
pora finientes.

Cum quo e recentiorum numero multis, Va- C A P. XIV.

fseo, Paraeo, aliis, ac forte Galenoipfi convenit. Ex occa p me qm n imcuU dm . Prma . gu* caufaut
Quin affirmat idem Galenus , fuo quoque tem- {amdm Ltumm > Tnpltcem vtdtru Excu r ati vetem

porenon defuiffe qui mirarentur, fi audirent per nonGa i mm , aui videtur no fle omnino debui (Te. Se-
quas venas prius diftributio ad hepar fada effiet, cunda . Q(r tU npme ohtiterentur & exo l e f canL Po ft
per eafdem rurfus benignum fanguinem recurre- fknsc »fit allata*,m in medio reliila.
re. Atque ad hos omnes aggregari poffiunt, quot¬
quot vulgatas Mefaraicas foli ducendo compor- T T Ideri jam poterat ad exitum Praenotionis om 4
tandoque ad hepar chylo dicatas contendunt. V ne negocium perdudum, nifi velut in limite
E quorum numero inter Graecos Pollux eft e , qui occurrerent, quae fifterent adhuc & morarentur.
Mefenterium definit vpciva, v?o(plu) etiam fjc7nv(& «5 Quaerunt enim pier ique, fieri tandem potuerit,
tzi %7 !zt(>, id eft, membranam cibum tranfmittentem ad uttamdiu latuerit v a forum ijiud genas , veteribus pr<t-
hefar .- inter Arabes Rhafis f , qui ea ipfa caufa, ne fertim-, eo aflue in fettionibus deditis, nihil ut ad diligen -
venas quidem effe concedit, fed canales tantum tiam nobis fecifle reliqui videantur ? Haec quaeftio
nominat: inter recentioresTheophilusProtofpa- omnino amolienda eft, cum praefertim comitem
tharius£,Stephanus b , Benedidusq &aliiplures aliam trahat longe obfcuriflimam & maxime ar-
apud Coftaeum Laurentium Mercatum m . duam, Quonam modo tam repente vafa illa exolefcant
Iam vero, quod fecundo loco dixi, neminem & obliterentur.
horum aguoviffie vera chyli vafa, hoc eft, venas 1. Igitur ignorationis veterum caufam fi quis
noftras, id multo facilius etiam ad probandum eft. petat, eam ego puto non difficulter ex Ariftote-
Conftat Equidem ex iis quae dida funt, plerofque le 4 poffie colligi, bonorum omnium nobis audo-
eorum a vafis communibus illa fua derivare. Hip- re ; ut de Hippocrate dicebat Galenus. Hic enim
pocratem si vena cava, Ariftotelem ab eadem & perquirens, cur venarum ratio, natura & origo ita
praeterea ab aorta: Herophilum, Rhafin, & qui philofophorum veterum cognitionem fugiffet ?
cum eo funt, ab ea, quae ad portas dicitur alios caufam inter caeteras reddit, quod in jugulatis ani-
ut Stoicos, etfi fui generis dudus, five vias con- mali bus examen earum inftituerint. In his enim ,in-
ftituere videntur, quales tamen fint, aut quae iis quit, quodeffufo [anguine languefcant & collabantur ,
origo, ne verbo quidem attingere. Quo ita ex- natura principaliorum venarum abolita , plerafque occul-
plicato, ruat necefle eft eorum opinio, qui faltem tari & obfcurari necefle eft. Quare ipfe in ftrangula-
Rhafi non ignota fuifle exiftimant, eo quod & ve- tis potius perpendendas explorandafque praecipit,
narum numero illas, quae chylo operantur * exclu- Simile quid nos dicere poffumus, eveniffe illis, de
ferit. Certiffimum enim eft, quas a venarum ge- quibus agimus, ignorationem hanc, quod non in
nere rejecit, eas non alias fuifle, quam quae ad vivis 5 fed demortuis animalibus anatomes fuas in-
portas veteribus fuerunt indigitatae. Quae Rhafis ftituerint, in quibus has venas experientia docet
fententia praeter alia, hoc vel maximo urgetur in- ita confeftim vanefcere,ut omnem afpedumetiam
commodo, quod fiemel conftituto, foli chylo fe- attentiffimum fallant atque effugiant.Poteft etiam
reiido vacare portae venas, nullo modo doceri po- fieri ut viva fecuerint, fed non fuo tempore aut
teft, quibus venis inteftinorum & aliorum, quae iis fcilicet abfoluta jam perfedtaque, aut nedum ten-
vicina funt, vifcerum nutritioni fuccurratur, cum tata inchoataque chyli diftributione atque ad he-
acava nullas prorfus pertinere ad illa vincat au- par appulfu. Forte illud quoque iis impofuerit,
topfia. Quae autem de Ladtea Arabum vena qui- quod me quoque primo intuitu induxit, quod ner-
dam adferunt, fcire licet, neque illam a portae ve- vorum implicationes arbitrati funt, quae erant La¬
nis aliam fuifle ab ipfis habitam, qui La<fteam non dtium. Quae caufa (aut ego vehementer decipior)
alia caufa dixere, quam quod, falfa quadam veri recentiorum quibufdam fraudi fuit, qui nefcio mi-
opinione, ladteum e ventriculo ac inteftinis ad fe ram quam in Mefenterio ac inteftinis congeriem,
pellicere fuccum funt arbitrati. & tantum non infinitatem plurimorum eorumque

Denique nec minus verum illud eft, quod addi- infignium nervorum vidifle autumant ; cum Gale-
di, vifa quibufdam eorum fuifle, nec tamen co- nus h vix exiguos, imo plane exiguos eis tribuat. 1
gnita. Erafiftratura enim 6c ejus afleclasintelligo. Ac pro aliis quidem hxc dici poffiunt. De Ga¬
leno

Hb- 7 -t.ult,

tfin.

De Lattibus, (eu Venis Latteis. xvij

leno autem quid cogitem , prorfus ignoro. Qui
enim fedtiones vivas amplius fexcentas dederit, ut
»3- e». ipfe quidem gloriatur, 8 r plurima* animalia a pa-
”*' 4 ‘* ftu tam faspe inciderit, ej fieri ne pofle putandum
eft, ut nunquam fefe venas illae in confpebtum de¬
derint ? ut nunquam eas obvias habuerit, imo nun-
' quam perveftigarit, cum prasfertiin exquirendas
totius rei maximam illicaufara Erafiftratus, de
g quo fupra, praebuiflet ? Gontra quem ita frigide
b ille * difputat ac perplexe, ut judicare vix poliis,

^• cdu quid ajatnegetve, & deme illi quod in experi¬
mentum fumit, an abnuat? Certe quidem nihil
adfert, quo merito illum convincat. Id quod fa¬
cile viderit, quicunque locum illum totum {eden¬
do, quod ajunt , perlegerit expenderitque. In
promptu enim eft, & a quolibet infpici poteft. At
facillima ei palma erat futura, fi exploratas ipfi ve-
• nas illae fuiflenr, quas perperam arteriarum in loco
Erafiftratus habuerat.

ii. Curavero in mortuis , aut monentibus etiam, ita
repente e xhau fio, qui in eis eft, fucco obliterenturvena
ifta, ac fenfum exolefcentes deftituant , quemadmo-
tfnf.t'9- dum fupra'in exemplo canisdixi? Id in iis, qui
fato fuo aut vi morbi pereunt, non magnopere
fortalfis mirandum fit, quod in illis conftet geftio-
nes omnesfundtionefque nutrientis animas, quas
naturales medicis dicuntur, & inter quas nec mi¬
nima illa chyli eft confebtio ac <^iftributio, exole¬
tas jacent , & cum ipfis veluti emoriuntur. At cur
idem iis quoque ufu veniat, qui vel fedtione viva
citra morbum, vel alias violente occumbunt, ejus
rei rationem malim ab alio quovis difcere, quam
ipfe temere quicquam tam obfcura in re decerne¬
re. Eft enim, ut de rebus casteris plerifque, ita de
. hac longe veriffimum illud Cottas apud Cicero-
iln nem d » mu ^ to filius dicere quid non fentias,
aut quare falfum fit quippiam, quam quid fentias,
aut quare verum aliquid putes, i. Sufpicatus fum
aliquando eo iftud evenire, quod ladleo illo hu¬
more in auras mox abeunte fui tenuitate, diflipa-
toque concidant, collabanturque perexiles venu¬
las, & ita fenfum fruftrentur. Quam in fententiam
^ eo veneram., quod legifle apud Galenum * me¬
mineram , roris tenuiflimi inftar rapi in Mefarai-
cas, quidquid eflet in omni chylo fubtiliflimum.
Sed coegit me res ipfa mutare fententiam. Cum
enim periclitandi gratia , perrupta cultello uuft ex
majoribus illis venis, liquorem, qui inde proma-
narat, in cochleare collegifiem, animadverti non
horas modo , fed diem etiam folito cum candore
durafle. 11. Quare alio animum divifi, & cogi¬
tare coepi, ne ideo forfitan id fieret, quod, qui in
venis illis ftabulatur fuccus, is ad hepar mox diri¬
peretur, tratftu illius valido, live etiam impulfu ve-
tiarum, tum violento praeterea motu, quo tunc
animal agitatur j novus vero aiius nullus in locum
ejus reponeretur, &fic venis perexiguis periret,
qijod videndas antea prasftitiflet. m. Alius qui¬
dam , nec indobtus 8 c mihi peramicus exiftimavit
fimile quid effe hic‘ei, quod pulmonibus quoque
videmus ufu venire. Nam & illos, quo ad vita fte-
terit, plurimo fanguine circumfluere; mortuo ani¬
mali, omni repente defici, vanefcente illo, velut in
fpongia, in vifceris raritatibus. Etenim 8 c Mefen-
terium, inquiebat ille, rariflimas texturas eft (unde
' Mefarasi quoque nomen Galeno aubtore invenit)

& glandula:, quas plurimas in eo cernuntur, facile
poliunt diditum in venas fuccum in fefe combi¬
bere , quo illae privatas; neceflario fe fui tenuitate
fenfui fubducanr.

Quas fententias proponere volui,non quod pro.
barem omnino, fedutfic, dato veluti ligno aut
polita in medio palma, quod ajunt, meliores alio¬
rum elicereiii,

„- —funflus vice cotis , acutum Hom. is

,, Reddere qua fenum valet, ex fors ipfa fecandi. e '

Sed de prasnofcendis ad horum vaiorum Anato¬
micam perceptionem, quae dicenda erant, hunc
habeant terminum.

AN ATOME H ORVM VASORVM;

C A P. XV.

Tranfitum ad ea, qua Anatomes propria. Jfuid ea nobis ?

Tribus eam rebus abfohi. Quarum prima hiftoria
panis. Jpua qUdtuOr quavis inparte perpendit. Ari -
fiotelesin his omnibus Galeno ifiex

V Ltima nos ad fe vocat laboris noftri pars, fed
prascipua & longe maxima, vaforum noftro-
rum Anatome. Intelligo autem Anatomen, non
quod nomen prima ipfa fui notione praefert, arti-
ficiofam partium corporis noftri fedtionem: fed
illud, cui praecipue fignificando Sapientum con-
filio, tradubtum paululum immutatumque a na¬
tivo fuo fignificato , pofitum datumque eft; habi-
,tum puta, feu fcientiam, fi ita mavis, quae fediio-
ne adjuta quicquid proprie ineft in quaque parte,
eamque complet St abfolvit, via ac ratione per¬
quirit, aperit, explicat. Sunt,ea,quas in parte qua¬
vis ita fpedfantur, tria omnino, etfi paucis plane
aut, fi verum amamus,-neminiadhucobfervata
latis 8t perfpedta. Ex his primum Stmfltira eft, qua
condita pars quasque feu fabricata confpicitur:
eam Galenus fe&ionem *, Ariftoteles* Hiftoriam, * ^gUu.
Cicero*partis defcriptionem appellat: alterum, ffti!° c '.
Aflio feu funflio,geftiove ,quam ea ex fe promit: po- b Ub - deh ’fi-
ftremum Jjfe,quem ad rite obeundum affert. Ho- c fidcHat.
rum enim trium notitia Galenus 4 omnem, ut ipfe f e fi,}j- upram
loquitur, naturas membri peritiam defini¬

vit. Nec in omni Ariftotelis de i animalibus tam eiib.htf.de
varia8tmultiplicidifputatione,quicquamreperire filVmm.'
eft, quod non ad horum trium aliquod referatur. de i emr -
Videamus breviter in re noftra prasfenti lingula,

8c ante omnia Hiftoriam.

Huic enim principem efle pra?reliquis Iocuiii,
idem Galenusfex eo docet, quod vel funflionemf 'c.detoca.
ipfa oflendit, vel ratiocinationes ad ejus inventionem ex- „dnTu
hibet. Et idem quoque Ariftoteles-s fentit, cujus 8 s.Hifta.
hasc funt: Pracedere oportere, fi methodo ira flandafirit
partes animalium , hiftoriam fingularum. Hinc enim
patere quibus de rebus , & ex quibus effici demonftratio-
nes debeant. Et alibi'': Debere Phy fidum , nonficus ac h itfepdr.i:
Aftronomum , primum ea intueri, qua apparent in ani¬
mantium genere,parlejque fingulas explorare-, deinde vero
quamebrem ita hac fint , c au fas reddere i. Explicat au- » iMGlauc.
tem Hiftoria ex eodem Galeno'naturam mem- f 9 am.
bri. Natura autem intelligitur; cum haec quatuof l - de
p.erfpedfa fuerint, id eft, Subftantia partis * (quam ffufoar.n.
&fubftantiasproprietatem'appellat;)Temperies
ejufdem; Quas temperiem confequuntur; Quae fdesympt. ’
accidunt m , id eft. Conformatio, Magnitudo, Nu-
Ce merus;

tim in his venis noftris perpendemus.

L A C T I V

feu

LACTEARVM

VENARVM

Hiftoria, five Eabrica & Strudura.

C A P. XV I.

XViij Gaffaris Afillii

merus, & Situs, Quas omnia nos quoque fingilla- guiuis conceptaculum'. Deinde fubftantia, ex t Arfft. z .

n. j qua conflatur vena organum, nequaquam vena

eft, fed venae materia. Quomodo igitur dicetur,
pars ejus qualibet vena ? Sed nimirum faciendum,
quod Chirurgo Fallopio fuit, ut in defperato ul¬
cere tegeret linteo , quae fanare non poflet.

Porro, cum partes diffimilares dupliciter ita di¬
cantur ex Ariftotele “, vel caufa folius figurae, etfi a i,dep*r. u
una fola conflent parte fimilari (quo modo alibi •
idem Ariftoteles * figuram fecuris aitipfam efle x
fecuris fubftantiam;) vel praeterea ratione fub- tX
Perpenditur horum vaforum Subftantia: Sunt e genere ftantias ex Paribus fimilaribus conditae. Venae no- •
venarum. Sunt partes compofiu & diftimilares, non ftra2 > ut & ceterae , utroque modo diffimilares
Jimilar.es & ftmplices. De Galeni & Ariftotelis hac in funt - Nam & figura fua ac propria funt praeditae,
re fententia cum cura inquifitum. Tuchfii, Sylvii, Tai- <l uod nemo negat j & prastereaex pluribus firnila-
lopii expiofa. Partes componentes venam tres , Mem- nbus conflatas r habentur Anatomes.hoc eft,ipfius
brana, Fibra, Caro. Ariftotelesiterumexpltcatus.no- fenfus teftimomo. Sunt autem partes iftae venam ' '
tatus Capivaccius. rurfus Fallopius, & cum eo Vefaltus . componentes tres omnino fibrae, membranae, &

fuper iftas caro. dAemft,

S Vbftantia horum vaforum abfque controver- Membrana una iis & fimplex eft, qifalis reliquis

fia venae eft, feUvenofa, ut Anatomici loqui ? etiam venis ad arteriarum difcrimen. Vnadico, a e.ufpm,
malunt [tab. i, 2, 3, B. 4.N.) Cum venis enim & fi eam fpedes, quae ipfis peculiaris eft ac propria. n '
ftruduram & cetera, unum fuccum fi demas qui Nam qua extra hepar feruntur per Mefenterium
per easperlabitur, habere eademjamfupradixi- adinteftina, aliam infuper ab eodem Mefenterio
mus. Illud hic quaeftionem habet diu jadatam il- fibi adfeiffunt, non fecus ac-Mefaraicae 6 vulga-
lam quidem, nunquam tamen fatis explicatam, tae. Atque huc Ariftoteles opinor refpexit *, cum c 3 .ajf, 3l
Subftantia ifta fimplex ftt & uniujmodi tota ancom- venam dixit membrana & cute conflare j intelle¬
cta & diverfis epartibus concreta ? Ego pofterius da membranae nomine exteriore hac, cutis, inte-
ampledor, qui diu jam (nihil moratus quaedam riore & propria. Sed & Galenus d notat Anato- d 6 .Jm.u.
a i fcpiac.i. Galeni in contrarium “ loca, quibus non ex fuo, micos veteres interiorem & peculiarem membra-
mt.t ^ ed veterum fenfu agere eumperfpicue oftendit nam venae tunicam proprie, exteriorem hanc &

J loquendi modus & forma, qua pierifque eorum quae iflam ambit, membranam fimpliciter nuncu-
utitur. Similares dicuntur ,ftmilares appellantur, &c.) pafle. Capivaccius • exiftimat adfcititiam hanc
omnem venam, ut alibi docui pluribus, diflimi- membranam Galenum fpedafle, cum partem dif- ‘ 6l,m4 '
farem eodem cum Galeno ftatuo. Qui primum fimilarem venam appellavit. Qua in re quantum *
compofitis manifefte annumerat, & partes etiam ratio illum fugerit, & quam longe d Galeni mente
quas componunt b , recenfet. Deinde organa cor- abierit ex jam didis planum eft.
poris humani paffim c appellat } imo &.organicas Fibras intelligimus, non quales in animalium

d partes (ne quis argutari cum Fuchfio, Sylvio pof- quorundam fanguine reperiuntur, quas Ariftoto
fit aliud efle o^w , aliud b^nxsv p®"-) Sunt les^defcribit, & poft eum Galenus* etiam.propo- f *Hj/u
autem oppofita & adverfa plane parti fimilari, & nit: fed quas in genere fubftantia partium fimila-
fimplici non magis compofita *, quam ogptvov f, ac rium idem Galenus h connumerat, ex femine pri-
f ideelmt- p®" ■ & ex Ariftotele h , omne b^viusv mum conftitutas. Has venis omnibus negare vi-

g de diffmor- etiam diffimilare eft ac compofitum, & viciffim. detur Fallopius', & ei, cjuod mireris, fuffragatur

Quod totidem verbis quoad compofitionem etiam tandem Vefalius *•, is qui in magno fuo opere non i B. fte-
\ti GaIenus ' affirmat. Tertio ea illis tribuit, quas non folum eas defcripfit quam accuratiffime,fed etiam klS-
i dfdtfmorb. poliunt tribui, nifi parti diffimilari ac compofi- pidfcra expreffit. Quorum rationes ad recenfum

tas^cujufmodi funt, edere perfedam fundio- ducemus , cum agemus de venarum noftrarum ^
nem' 3 tentariperfe morbis in compofitione, fi- ufu. Eo enim pertinent. Nos ut in casteris venis
gura, meatibus *: tenere fuam figuram & magni- omnibus cum 1 Galeno, ita in his quoque agnofci- Ls - 3F “-
tudinem etiam extra omnem compofitionem \ mus j eafque omnium generum, redas, tranfver-

Quibus addi poteft coronidis loco, ratio nun- fas, obliquas, omnes in una illa venas propria tu-
quam foluta, nunquam folvenda, & quam effuge- nica, perquam tenui licet & fubtili collocatas, feu
re conati funt 0 multi nullus effugit. Non qualibet pars ut Gsftenus w loquitur , araneolis quibufdam ex-
TfZmtk verne eft vena nomine ac definitione. Ergo diftimilaris tenfionibus aptas inter fe & nexas, ita tamen, ut ' ‘
t,f n mo?b de P ars vem & com i°f iU ' Hasc enim ipfiffima'eft redis & tranfverfisobliqua fint pauciores.

Taitopdib.de diffimilaris partis apud Ariftotelem^, & Galenum Caro fibmcircumjedta eft, & tunicae feu mem-
7 if^- 1 definitio. Nam quod poft omnes refpondet Fal- brans adnafcitur, quaeque inter illa funt fpacia,
p i.Hift.i. lopius r , efle quamlibet partem venae venam , fi implet & infarcit”. Eft autejm caro haec ex eo
liLtspurf. venam fumas pro fubftantia venofa, ex qua for- carnis genere, quod innominatum Galenus "di- '*
m. i.Meth. m atur organum , non fi pro organo ex eo forma- cit, & e quo fingulafum particularum fubftantia:

6 .s. depkc. ^ ^ f an g U j n j s conceptaculo, id vero vanif- moles completur, quae & perire Sc regigni poteft.

r ubifupm. f imum commentum eft, neque hujus fieri debet
5 f HclktvXw , digitorum crepitus.

GaU. ufp. Primum haec ipfa fubftantia & natura venae eft, C A P.

mortf f^d efle organum diftribuendi f fanguinis, vel efle fan-

b deinnq.tr.
temp.c.z.lQ,
Metb-ii.
c de dif. me
4. z.ufp.19.
iC.ufp.i.i.
Aleth .6.
d 4 .uf.part.
16 . 17 .

k ibid, c. 3.
&4-

1 1 Meti}. 6-. •
de dijf.mor.7.
m de differ.

n dedffer.
morb.t,.

' o Cardtm.<L. t
a. Tuchf.

De Lattibus ,Jeu Venis Latteis. xviiij

chylo, inftar minutilfimorum veluti marfupiolo-
C A P. XVII. rum, aut concretarum guttularum ftillarumve de-

ExpbciiaTmperies.&quaeantcoofiqmntur. loukr- pendere ex illis, non modo qua committantur in-
ttu obiter perflrilhu. CaUnuo explicatu,. teftlnls > £ ed et,amm «l-quodoflu animadverti.

Quas res facit, ut quas extrema ora unicuique me r

I N explicanda venarum noftrarum Temperie faraicarum alterius & vulgati generis, quainin-
nihil eft cur multi fimus. Abfque dubio frigidae teftina finiunt, Columbus 4 appofuit, rejiciendas a dimt.Ul
funt (docet id earum color, de quo mox: docet temere nequaquam exiftimem: hac tamen inter c ' u
expers fanguinis omnis natura, praster ac ante utrafque conftituta diflimilitudine & differentia,
hasc omnia, prima ex femine conftitutio. Quippe ut illae Columbi foris intro ferantur, noftrae cbn-
frigida pars omnis a ., quicquid turbet tra intus foras fpedent. In qua fententia eo con-
i t rtm*bx*‘ Ioubertus,&quiabeofunt. Qua de re alibi Deo firmor magis,quo acrius illas & validius oppugna-
prasfente) & quidem venis vulgatis frigidiores j ri ab Archangelo * intelligo. Ait enim ille. In puu-
quod illae contadu fanguinis, qui chylo citra con- dum venae illae definunt. Pundo autem, quae val-
troverfiam calidior eft, incalefcunt, & tantum non vula adfigi poteft ? Addit, fi dentur hae valvulae,
t G«Un.i-de ad medium temperamenti ftatum 4 veniunt. Id fore ut nec fanguis ad alenda inteftina egredi e ve-^
quod Galenus *fibi voluit, cum venam cute cali- nis illis poflit, nec depurgari per illas, & depleri
diorem dixit, quem locum fruftra vexant,quibus noxiis humoribus corpus. Tandem, cur nonlunt,
id unum propofitum, ne quicquam fani unquam inquit, additae venis etiam partium lingularum, ne
Galenus dixifle videatur. Sunt etiam ficcae, fed femel hauftum alimentum remeet ab illis & re-
hadenu.s j ut quanto, tefte Galeno venas vulga- fundatur ? Nihil prorfus, fi quid ego modo judico,
tae arteriis, tanto prope venis ipfis ficcx fint mi- hxc argumenta conficiunt. Folia farfari, ait ille,
nus. Si tamen inter fe comparentur partes, ex Primum, quaero ego ex Archangelo, fi in pundum
quibus componuntur, membrana, fibra, & caro, finiunt illae venae, quomodo cavae funt? quomodo
frigidiores duae priores, calidior caro cenfenda chylum accipiunt ? Si haec poffunt, imo fi haec ha-
Fuerit. beat,quid impedit habere etiam valvulam? Quod

Confequitur hanc Temperiem primum albor, fecundo loco contradicit. Columbum quidem re-
qui etiam remoto ab eis fucco, rhajor eft quam de premit, qui dc ferre ab inteftinis venas illas, &
in venis gaeteris. Sunt enim venae omnes exan- ad eadem deferre exiftimat. Nobis nihil negotii
gues & albae, quemadmodum eundae partes, qui- exhibet, qui folum pofterius illis tribuimus. Sic
bus ex femine eft origo. Sequitur item materias enim redefimul languis & humoris recrementa
naturaeque tenuitas ac fubtilitas ubique infignis tranfponi per eas in inteftina poffunt, & valvula
illa quidem , fed in hepatis ipfo vifcere multo tamen foris intro fpedante arceri, ne regredian-
etiam infignior. Comitantur praeterea teneritas, tur aut regurgitent. Nec tertia ratio melior eft,
levitas, raritas hadenus, ut quanto vena portae, deterior etiam, & oLmybcXuzsc x\dO<l , male coharen-*
cava, tanto venis mefaraicis; quae a porta commu- tia neclit. Primum enim quis certiores nos fecit
hiter dida derivantur, laxiores, rariores, leviores illarum partium venulis valvulas nullas adefle ?
videantur. Nec plura hic obfervare eft, & horum Quin tu Archangele, gallinae fili albae, cui obire
ipforum pleraque ad ea, quas accidunt* referri plufquam lynceis oculis, quaeeunque vis quavis ho-
quoque poflunti ra licet, id protinus nos doces. Deinde Icit natu-

ra,etfi a nullo doda & artificiofe tamen ambulans,

C A P. X V I I i. quibus locis opus fit appofitis valvulis, quibus noii.

Ex iu , qua accidunt examinata i. Conformatio. Denique per fidem tuam, quid iis Archangele tibi
II. Magnitudo : etf, mimresporu rami,, appa- nfus eft, qui partes omnes nutnr. v,s r ?
rem tamenpUniu,. m.Numerus. r.lvuUinbis Ment^diai plura. Sed » tw f tfimt

vajii. Pro Columbo adverte Anbangekm Jlrenm opinione, adm-

propugnatum, cum cautione ,omen addita. *» & _ vere Galenus*. «■ «*«•« , u.m .,1

x.a,(&(p(>oveitdz>ii y,cc?&ov , fteyx,t<dzq , extreme

I N iis, quae accidunt cuique parti, prima occur- Jlolida contemnere magis, quam refutare expedit.

rit Conformatio, quae in Figura, Afperitate 8c i i. Quoad quantitatem perpetuae & fibi con-
Lasvitate, demum in Cavis & Meatibus cernitur, tinentes lunt omnes, nihil ufquam abjundum iri
i. Figura venae hae noftrae tereti funt 8c oblon- iis aut dejundum. Nempe omnes partes funt
ga (tab. i, 2,3,4,) communi ipfis cum venis eas- trunci unius, non focus ac venae alteras & etiam
teris & arteriis etiam. arteriae, ut jam olim Ariftoteles e advertit. Magni- « i-kpm.ii

Sunt praeterea Laeves in extima fuperficie prae- tudinem tamen aequalem non habent, aliis majo-
fertim. Nam interior ob fibrarum, quem dixi- ribus, aliis minoribus (tab. 2,3, B, 4, N,) ut folet.
mfis, implexum textumque ad inasquabilitatem Si tamen cum iis compares, quae a porta,five trun-
quandam & tanquam afperitatem accedere vide- cum, five ramos fpedes, non parum ab illis ma-*
tur non contemnendo ufu, ut fuo loco aperiemus, gnitudine vincuntur.

Cavae quoque funt & meatus fuos habent at- Illud obfervabile, quod etfi minores, in iritefti-
que canales in fiftulae modurn (cum qua rion in- nis tamen longe plenius, quam illae apparent (ibid.
epte comparari poffiint,) etfi peranguftos, prae- G, H.) Quod ego puto in chyli five copiam, qua
Cipue qua ad inteftina pertinent & per hepar ince- turgent, five potius candorem referendum. Eft
dunt. In his illud admiratione dignum, quod plu- enim candidi five albi inprimis, vifum coramove-
ribus valvulis five oftiolis interftindi funt five in- re ac percutere. Copiam autem illam fimul cumi
teteifi, quas ego valvulas faspins vanefeente jam candore faspe obfervavi plurimum augeri, utrin-

Cc 2 qua

Gafbam jZletlii

que inteftinis, dum chylo adhuc tument, furfum
deorfum compreflis. Duplo enim fere quam an¬
tea & majores fic & candidiores cernebantur.

m. Vt vero magnitudine facile fuperanturii
vulgatis, ita viciflim numero non parum illas ex¬
cedunt, adeo ut prope altero tanto plures videan¬
tur. Quippe non folum eas comitantur, ubicun¬
que funt: fed pluribus locis, ubi illarum nulla cer¬
nitur , fpatiis intermediis (tab. i, 2,3, B,) ipfas ni¬
hilominus, & copiofis furculis veluti fruticant.

C A P. XIX.

Diflum diftintte de harum venarum(itu (m^ttrj .) Con¬
fidet at a illarum tum Pofitio (fimg ,) tum communio
cum partibus c ater is (xstvuvla,.) In hacfeorfum. Ori¬
go , Finis, Infertio, Progreflus. An fons forata ?
Videri. Non tamen dvagdiaxedetj cum arteriis. Prin¬
cipium Iecori, an Pancreati debeant ? An vena fint fui
generis ? Iugis jejuni inteflini inanitatis vera caufa.
Galenus hic refutatus , & ex occafione Fallopius. Crufia
intefiinorum. Ventriculus his venis caret.

a dedijf.
tnori.^. 1.
de loc. m.

»f-u

b z.deNat.
Deor.
c lib.%.
d 4 . Noti.
Attk.i.

S itus nomine (mufyosug Grasce) duo Galenus
* compleditur : fim , quam cum Cicerone
h politionem , feu politum cum Celfo e (Gellius
d polituram dicere aufuseft;) Scxsimvlcw , quam
communionem feu communitatem reddere pof-
fumus.

Politionem limpliciter fi fpedes, in ventre in¬
feriori (quemadmodum ipfa quoque quas a por¬
tis jecoris nomen invenit) venas iftas litas funt, ita
ut nullibi illas extra eum,ficuti nec eas, quas a por¬
ta prolicifcuntur, fit invenire. Sin compares ad
Mefaraicas vulgares, fic quemadmodum arteris
Gd.i6.uf. magis quam illae', quod majoris fint momenti j
W,II ‘ ita, eadem caufa, ifts magis quam vafa noftra in
profundo funt abditas. Vnde non paucis locis vi¬
dentur tranfcendere vulgatas, & fuper illas ince¬
dere , (tab. 1,2,3 , B.) An vero quod de vulgatis
dedijfea. Galenus-f, jungi eas per poros, quos vocant, arte-
' mr ' e,J " riis, ut fpintu ab iis augeantur, id in has quoque
noftras conveniat,ejus nihil adhuc ob’fervavi. Pu¬
tem tamen, faltem qua jundim cum arteriis ferri
videntur, eorum participes, aut potius non exper¬
tes , quod rei natura poftulare illos videatur. Oc¬
cultas autem illas dva.gfyu><retg cum arteriis, quas
16. 4, par. idem Galenus* fuis venis tribuit, & quorum be-
l,& u * neficio fieri ait, ut ab illis in has fanguis tranfuma-

tur, ac ultro citroque commeet, innoftris non
agnofco, folo albo humore femper confertis.

Communio tria comprehendit, principium, fi¬
nem, & intermedium utrinque ab illo ad hunc
progreflum. Cum triplici enim partium genere
intercedere communio & confociatio parti cuili¬
bet poteft ; cum iis, a quibus ducit originem; cum
iis, in quas finit; cum iis, per quas progreditur.

De Origine horum vaforum (intelligo autem
# femper originem feu difpenfationis,feu eam quam
Hippocrates de alim. appellat radicationis, j ><£»-
crcug) nihil quod firmiter adhuc dicam, habeo, nili
illud generatim, ibi neceflario e fle hoc originis
principium, ubi truncus fit, live earum ftipes aut
caudex. At hic ubi fit loci, mihi adhuc incom¬
pertum eft, etfi ut comperire poflem nihil non ha-
denusfeci. Poflit quis non inepte fortaflis a Pan¬
create earum originem petere, quod ibi in unum

omnes coire, indeque tum deorfum, tum furfum
ad hepar porrigi appareant (tab. 1, & 2 , C.) Ma¬
xima fane glandula eft Pancreas; & colore iftis ve-
nis,haut abfimili. Tum venas ipfs ha$ nefcio quid
ibi habent prscipui propriique, miris anfradibus,
gyris, flexibus toto ejus corpore intextae, & qui-
bufdam veluti live cancellis five reticulis, ut in
tranfennis folet, alias in alias impedite ac implica¬
te, quemadmodum plenius mox dicetur. Adde,
quod majoris momenti eft, duos ramos, interdum
plures, qui ab illo feorfum ad ipfum ufque hepa¬
tis fifliim afcendunt (tab.2,M> N,) in nullum unum,
qui mihi quidem cognitus adhuc fit, coalefcen-
tes. In contrarium tamen facit, quod omnino vi¬
dentur in jecoris gratiam extitifle; cujus manus
funt, ut de fuis Mefaraicis Galenus h dicebat; cui h s.deh 7 ,
denique materiam fubminiftrant ab eo in omne
corpus»dividendam, non fecus ac infoetu vena
umbilicalis, quam conftat plane jecoris efle ger¬
men & propaginem. Sed hsc in medio relin¬
quantur.

Faciliori negotio, ni fallor, illud expediri po¬
teft, quo qusritur; An, pofito, originem a jecore
ducere, fui generis venas fint an portas quasdam
"ihnipvtreis five c*<puV«?, ad eum modum, quo um¬
bilicalis ex veriori fententia. Omnino enim re-
dius eft prius, fui generis efle venas. Nam & cum
porta, utrinque latera ejus ftipantes, a Pancreate
ad hepatis fima ufque diverfs femper &rdiftinds
ab ejus trunco incedunt (tab, 3, 4 > M, N;) &

inde in hepar recepte, per ejus carnes, nullo pror-
fus cum eadem porta commercio, nulla confu-
fione, diflipantur abfumunturque (tab. 4, N, 0 ,) ut
in equi jocinore non obfcure obfervare memini.

Finis horum vaforum ibi eft, ubi & infertio. In¬
feruntur in omnia inteftina, etiam duodenum, ad
difcrimen vulgatarum, nulla interim penitus ex eis
vel minima ad ventriculum delata. Pluriras in .
gracilia infiftunt,prsfertim in jejunum,quod hilam
five hiram Varronem ’ dixiffe exiftimant. Qus
pteter fucci in eo tenuitatem, nondum (ut in flu- m '
xus fui principio) fpiflati fatis coadique, una &
vera caufa eft, cur id vacuum femper cibo h ina¬
ne diflecantibus offeratur. Nam quam aliam ^pro- k G ^4
ponunt, jecoris viciniam, ea quem locum habere
poflit, nullus video. Vt enim loco vicinum ei je- *
cur fit, nihil tamen ab eo, ut nec a casteris intefti- .
nis nifi per Mefenterium & quas in eo funt, Lades
poteft accipere. At has, fi non longiori, pari uti¬
que ac gracilium casterorum tradu diflite funt
ab hepate & remote. Quid quod asque aut magis
etiam propinquum eft hepati duodenum, in quo
tamen inanitas illa nequaquam cernitur. Qui vero
'acumen quoque & acrimoniam affluentis in inte- 1
ftini ejus tunicam bilis, incitantem ad ea excer¬
nenda , quas in ipfum illabuntur, pro caufa advo¬
cant , minus etiam ferendi funt. Nec enim un¬
quam, nifi perfeda prorfus chyli diftributione,
cum fcilicet depellendas detergendasque cibi reli¬
quis funt, in inteftina bilis excidit, dum incorru¬
pta fanitate corpus eft, nec a ftatu fuo motum. In
quo hic perpetuus eft ordo, ut primum percoqua¬
tur in chylum cibus, mox dividatur in hepar, ibi
vertat in fanguinem fecretus ab excrementis, de¬
mum fanguis per univerfum corpus didatur, & in
fuum locum excrementa quaeque decedant.

Atque-

De Lattibus } fiu Venis Lacteis.

xxj

Atque hasc ipfa ratio eadem opera Fallopii
, ohferu. * quoque & Archangeli b commentum evertit, qui

lltH.ioJ.i- vo j unt bilem ab hepate per declivem ac pro¬
prium dudum ad jejunum depelli quidem, etiam
cum chylo adhuc operantur inteftina, fed aditu
prohibitam, occlufo fcilicet a chylo meatu, qui in
jejunum pertufus eft,ad veficulam biliariam, quali
refutatam fe referre. Sabini quod volunt, fomni-
ant. Libet vero praeterea quaerere ex ipfis, cum
nulla valvula ad porum biliarium ob-

ftet, &c jejunum femper inane fit, quemadmodum
in veficulam potius repellatur, quam in inteftinum
fe proluat, & chylum colore, & quod pejus eft,
viru fuo inquinet ac contaminet ? Cur item in foe-
tu, qui nunquam edit; cur in iis, qui perierunt ine¬
dia , in quorum inteftinis nihil eft, quod bilem re¬
trudat, veficula tamen turgens bile cernatur? Cer¬
te hsec jugulum petunt huic fomnio, & quidem
fine miffione. Sed de iis fufius agere non elt hu¬
jus loci.

Modus infertionis is ipfe eft, quem Galenus fuis
Mefaraicis deceptus dedit. Has enim illae funt ve-
rae venae, quae ad inteftina inftar hirudinum hiant,
fpongiolis capitulis , quas radicum vicem obti¬
nent & in ipfam inteftinorum capacitatem fefe pe¬
netrant. Etfi, ut nihil dilfimulem, multis locis ex¬
pandi quoque per ipfa apparent. Defluunt vero
in cruftam, qua interior inteftinorum gracilium
tunica oblinitur, rugofam & villofo ferico non dif-
fimilem, cui ex tertiae codionis excrementis pro¬
creationis fuas origo eft, quaeque primum exco¬
riata in dyfenteria ex alvo excidit, ut jam aliis eft
obfervatum.

Frogreflus earum, quantum mihi cognofcere
datum fuit hadenus, hic eft. Ab inteftinis (hunc
enim progreflum fumo, ut mihi notiorem) per
Mefenterium (iab. 1,2,) obliquo dudu inter duas
ejus tunicas, partim feorfum a vafis reliquis, par-
tim cum illis una, modo redo dudu , modo ea¬
dem tranfcendentes & veluti decuflantes.per plu-
res glandulas ad diremptus ramorum praefertim
collocatas,in Pancreas ufque perferuntur. In Pan¬
create varie cancellorum ( tab . 1, & 2, L,) in mo¬
dum , vel fi ita mavis, fpecie retium aut capreolo¬
rum implexae fibi mutuo & corpore confufas, in
plurimos eofque inexplicabiles gyros anfraduf-
que hac illae, fere ut in labyrinthis aut maeandris
intorquentur. Ab eorurfus majoribus jam ramis
per portae latera, quam quibufdam locis corollae
inftar, five annuli incingunt (tab. 3 , R,) ambiunt-
que, milfis quandoque etiam ad cavam propagi¬
nibus (tab. 3, M,) in jecoris cava fubeunt. Inde il¬
latae in hepar ipfum, & difeiffasin minutiffimas fi¬
bras , veluti quaedam capillamenta (tab. 4, M, O,)
in ejus carnem quaquaverfum tamdiu difpergun-
tur difleminanturque, dum prorfus obliterentur.
Atque haec quidem hiftoria &: deferiptio harum
partium eft.

LACTIVM SEV VENARVM
Ladearum Adio.

C A P. XX.

Aelio partis antecedit uftm. £ftftd ea nobis in re prafen-
ii ? £>uotuplex ? Agendum de ea Anatomico quam
diligent ijiime ,& cur ?

S Equitur Hiftoriam feu Struduram * Adio, « t.ufp. 7 .

Vlum vero praecedit K Vtenim fine Hiftoria b «.«/>. u.
Adionem cognofcere non eft; ita nec Vfum fine x ' AnM -' L -
'Adione. Ejus naturam, vim, varietatem defi- c
niendo dividendoque aperire atque explanare,
nec fert inftituti noftri ratio,& res eft longior diffi-
ciliorque, quam ut paucis tota tranfigi poflit. Egi¬
mus de re utiliffima & haud fcio, an unquam fatis
explicata, alibi. Nunc id dicere fufficit. Adio¬
nem partis intelligere nos cumGaleno d x.tv*ioiv Sgp- * fdepiac.u
‘suduj, motionem efficientem , id eft, efficienter a par- ufpJt.u * 7 '
te ipfa profedam, non ab alio: (id enim vere age¬
re dicitur, quod ex fe ipfo motum e obtinet) cae-
terum nonidfolum, fed cum hoc addito, ut fit
naturas conjunda, quod vulgo dicunt efle fecun¬
dum naturam. Quae enim talis non eft, ut immo¬
deratus arteriarum motus, quem pulfura vocant,
vitiofus crurum inceflus, & fimilia, affedio magis
quam adio/cenfenda eft. De hac diligenter cum- f sJephc.i.
primis agendum nobis. Vt enim rede Galenus
in effentiam cujujhbet inftrumenti deducimur, non tam g 8 .depu.u
ex fabrica, quam exaclione. Et fneaBione , inquit
Ariftoteles h , nulla pars reBe definitur. Vnde quae h 6 . Uetb. 7 .
adione privata eft pars, nifi tpcuvipcug* pars non i
appellatur. Iam cum duplex adio partium fit, k deutU. re-
una communis omnibus, quae & principalis dici- Ji ,r - C ' u
tur, & prima, Sc per le adio, Nuqitio puta, qua
fibi ipfi pars quasque 1 confulit, familiaria attra- 1 9«. r .z2
hendo adjiciendoque, aliena pellendo & abjicien¬
do : altera propria ” inftrumentorum, quam fe- m i.Meth.s.
cundariam vocant & confequentem, quafi quae
ad illam primam accedat", ad totius utilitatem mau
comparata ■, nobis utique, qui venas has in inftru-
mentocum numero collocatverimus, utraque exa¬
minanda eft.

C A P. XXI.

De aBione LaBium communi , qua Nutritio eft. Non ali
eas chylo ,fed fanguine. Galeni in declaranda nutritio -
ne ventriculi & inteftinorum mira inconftantia , &
qua fruftra excufatur. Recentiores,qui chylo volunt ali ,
cum fuis rationibus exploft. Nutritio perfeBa ,- imper-
feBa, 'ivmXauav;,Saturitas quid> Maffa, ejr Archan-
gelus notati. Magni cujufdam Anatomici novum in¬
ventum examinatum. Jftfi fanguis alat, qui non ? quis
ille , qui ultimum alimentum Arijloteli ? Moleflia fa¬
mis, cur mox ab ingefto cibo deftnat ? Ventriculus quo¬
modo fibi laboret, quomodo partibus aliis.

A Li Lades five Ladeas noftras, quae prima eft
& communis omnium partium fundio, nemo
opinor in dubium revocaverit, oculorum fidem ac
veritatem fecutus.

Vivunt nimirum, vigentque vafa omnia anima¬
lis naturae. Quod autem vivit, id omne etiam ali¬
tur, imo quia alitur, ideo vivit nunquam, nifi ala¬
tur , vidurum , ut rediffime negaverit Ariftote-
Gc 3 les * i

a dcrctyir.

b de atra hilt
c. 7 . G. 4 -u[.
p.\9. 3.Fac.
Flat. 13. init.

clea.i6.l.x.

d Anctt.c.13.

xxij Gafjjdriz Afettii

les “, quicquam a nutritione vitam interefle , aut mancipati fumus, qui ea omnia ifti ex chylo tora¬
li quid interfit, illud totum non in re magis, quam Xouo<r{ tribuit, quae nifi in exadam & abfolutam
in verbo & cogitatione feu cvTuXoyu effepofi- omnibus numeris nutritionem convenire nullo
tum. Hoc igitur cum certum ratumque fit, nec modopoflunt. Ai t, fatur ari ventriculum chylo*. Ait, f 3-r*c.N*,
controverfiam habet ullam, nec eget difputatione Sua ipfius cauja cibum fufcipere &, ut eo tum (ruatur , tum depuL 3 u,
longiori: quemadmodum nec illud, alias prasterea fuppleat, quod fibi defit. Ait, Confringi ad cibos ven- a P h - 1 *-
omnes fundiones edere, quae nutritioni continen- trem h , ut accommodatum fibi ex iis alimentum eliciat.
te s ac continua nec feparari ab illa poliunt, & na- Ait, trahere & retinere , ut ejus, quod in ‘ qualitate con - l 1
turam ejus omnem abfolvunt; cujufmodi funt ali- veniens confentienfque J.ibi ejl , aliquam partem capiat . ' 7 '

mentum in fefe proficere ; idem arcere, & conti- Ait, quod in cibo optimum eft 3 id halitus fjecie pau/atim
nere; quod ejus purum probumque eft, fibi adjun- infeje allicere ,fugendo in tunicas fuas reponere iis ad - k sftc .»«.

gere; quod huic diverfum ac contrarium prius fe- jungere , agglutinare, denique adfimilare Nihil potuit
cernere, mox etiam excernere. clarius j nihil explicatius. Non urgeo verba toties

Illud in quaeftione efle poteft. £>updfit iftud,qut> inculcata iterataque, nutrimenti , alimenti , ejus quod
alantur , cibujhe,jen , ut vulgo loqui amant , chylus , an in qualitate conveniens eft , quas ut extorqueri nulla
[anguis , an utrumque ? Si enim verum habet, ven- ratione poffint, torqueri tamen pofluut. Illud pe-
triculum & inteftina, quod in coquendo chylo di- tere libet a Medicis iftis ivnXMJvxiis , nutritionem
gerendoque occupantur, chylo quoque naturae qui tandem definiant ? Nulla re alia puto, fi Ga-
lege atque ordine femper, faqguine vero non nifi lenum modo fuum audire volent, quam vel ejus m , m i.Fd»<it.
per longiores inedias ali atque educari; eadem uti- quod nutrit ad id quod nutritur aftimilatione: vel ejus
que harum partium ratio fuerit, ut quae ipfae quo- quod evacuatur n , repletione . Illius enim ifta funt. At n
que chyli procurationi funt addidae. At enim chy- utrumque horum, ut perfpicuum ex didis eft, r? 4 ' ' I0 '

lo, quo diximus modo, nutriri ventriculum & in- t&nXcw<r{ idem tribuit, & quod repleatur per eam,
teftina, ita certum acceptumque eft Galeno, ut quod decellit parti, Sc quod fimile eidem reddat,
prodigio videri fimile queat, efle qui aliter pro- quod ex chylo acceffit. Peto amplius Saturari quid
nunciare audeant. Pluribus locis b , & quidem to- eife putent ? Idem ait Galenus °, quod apponi & o
tidem verbis, id affirmat. Nec momentum habet, affigi. Rede. Iam vero appofitio & quae huic na- IJ '
quod regerunt quidam & contra difputant, ne- turae lege femper comitatur, five affixio five ag-
quaquam quod nos,fed id tantum velle Galenum, glutinatio quid funt? Naturae opera, refpondet
bxmxdxmv , id eft, voluptatis quendam levem nec idem Galenus/' , affimilationi proxima, hoc eft p i.r* -m,
duraturum frudum ex chylo capere, quod, in- ejufmodi, quas perpetuo cum ordine & modo na- 1? ' .
quiunt, vetus interpres voluptarimttvpxzvxtas eft, tura agit, excipit ea, quae ? genuina eft nutritioni, q Gtiibii
Archangelus c impes fede, Mafla d fecundario nu- affimilatio. At enim apponi chylum ventriculo &
triri. ssSh byiist nihil(anum. Frada vitra,& lomnio- inteftinis, affigi item & agglutinari pertendit Ga¬
rum interpretamenta. lenus. Quidni igitur aflimiletur quoque ? & li hoc,

Primum qu^ro, quemadmodum appellant im- quidni nutriat ? Rurfus igitur vera & perfeda nu-
perfedam nutritionem & fecundariam, an ut paf- tritio erit Xnixcwr.s.

lim dicimus eife puerum imperfedum hominem; Ita brevi & evidenter de Galeni fententia, fimul
& rei magnitudinem; figuram , intervallum, alia tota nutritionis ventriculi & inteftinorum conclu-
his fimilia, fecundo loco feu ut ipfi, fecundario vi- fa res atque ratio eft; fimul patet, nihil in &tz>A ob¬
dentibus nobis percipi. At fic nihil minus quam occas voce aut argutias aut effugii efle loci,
quas volunt, effecerint, ut fcilicet vere & proprie Quid tu igitur, inquiet aliquis, ita fentis ? Ego

nutritio non fit illa ex chylo Galenica 'danXaums. vero alia omnia, & hac fententia nihil efle vanius.

Quin vera maxime & germana prorfus ita fuerit, nihil levius. An ergo ad Ariftotelem abeo & Ga-
non fecus quam &" puer verus eft ac germanus ho- lenum ut clamant illi, prodo ? Ne id quidem. (Etfi
rno; & vere ac proprie rei magnitudo & castera, quas proditio efle poteft, duos armatos cum vi-
quas diximus, afpedu oculorum accipiuntur. At deas *, fi ad fortiorem confugias ?) Galenum hac *
enim non hoc inquiurtt, volumus, quod tu infimu- quoque de re fumo judicem , ad ipfum provoco, * yr '

Ias; aliud eft, quod intelligimus. Quin mittunt led ut anus illa a Rege r Philippo, a dormiente t Piutim iju
igitur aenigmata & humane,hoc eft, plane & aper- ad vigilantem, hoc eft, redius alibi, ut folet, nec apfpkkgm..
te loquuntur, nofque participes faciunt fuas fa- parum faspe, & ad rationis prasfcriptum cum Ari-
pientias ? Quo (malum!) griphi & fcrupi in re ftotele philofophantem. Cum eo doceo ,ut cate-
clara? Non omnes Hortenfii fumus, alit fphingem ros omnes partes, ita ventriculum quoque & inteftina, &
domi habemus, & inique injuriu s eft, ait ille *, qui quodconftquens his eft , Lafieas noftras non nifi[anguine
fuae intelligentiae interpretari alios asquum cenfet. ali, educari ,(iiftentari. Si enim aliter eft, & fi chylo
Iam de HmXcuueri quasja&ant. Cui non notus Hy- naturae perpetuo inftituto ventriculus & inteftina
las ? Etfi enim voluptas interdum, feu voluptaria aluntur, quid eft 6 Galene (liceat enim mihi tuis f M. ajw
oble&atio, fubje&a notio huic verbo eft, non mi- te verbis convenire, & tanquam in re praefenti te- mm '
nus tamen & faspius nutritionem, eamque veram cum agere) quid eft, inquam, quod alibi Arifto-1 1. degant.
& perfectam fignificat, Medicis praefertira & Phi- telem Haudas,qui fanguinem * dixerit verum com- T^dep.^.
lofophis, in his Hippocrati, Ariftoteli, Theo- muneque ultimum partium omnium alimentum, *
phrafto,Alexandro & aliis. Quorum in hanc rem & totius corporis w materiam ? quid quod ipfe tu fimp.ctufi.
teftimonia & audoritates quamvis magno nume- toties, fine ulla exceptione repetis, & ferri defcri-
to & vero adferri poflent, fi id operae fit precium, lique in omnes animalis partes ex jecore x fanguinem , & y xMpUa
Non eft. Abunde ipfe, quid velit fibi Galenus ape- ex eo fic defcripto divifoque , fuum eft proprium nutri-
tit nobjs, finoftri modo juris, nec opinionibus mentum 1 fingulis accedere ? quod hepar principium

b *#-47-
c ),Je dem.

M.cauf-7-
“i. Jp Atuma

tutndt
k difympt,
tf 4 - 7 '

De La£hbm,feu VenisLaBeis. kxiij

nutrientis facultatis* conflituis} quod fanguinis tranf- dum habet. Quomodo autem Galenus purgari iri-
mutationem eam, qua/impliciter optima e/l, ipfdmpar- conftantiae , & manifefta contraditftione vindicari
tium animalis mtritionem h definis ? quod e /anguine pofftt, alii viderint, quibus Galenus tu imffl omnia
animalis omnes partes c & conditus primitus doces, & eft,idemquC dvayJ^TifltZ/ labi nefcius-, quique,quic-
idem non negas, quod dicit d Philofophus, iifdem ali nos , quid ille dicit id Delphis fibi refponfum putant.

\iAAnima quibus compagisnojlraprima origo debetur} Rurfusfi o\ /6 {pe^poi eidi vor<n^ -nx.tfl.vai -n ,

ali chylo ulla partium poteft, quo ifta pertinent Namque melius illi intelligimt & judicant.

tua, nihil nutrire po/fe , ne vinum quidem , et/i id, ut nu- Mihi ut ingenue fatear, aqua hic haeret. Quare ea
e 3. de. Tem- triat minima/n omnium mutationem de fiderat, nifi’ in de re Kuj djfifil ■/ "Sdltprifufi cbc di Cpd, fl ajo &

P , ' u ventriculo & jecore moram traxerit, ni/i omnes, qua in nego, & quod dicam non habeo. Ego nihil fcio, nili
f 1 M-rmu medio funt mutationes*tranfierit ? non ex iis, qua de- nefcio. Et certe non hac ftat aut cadit Galeni exi-
I0 ' vorantur ,fedex iis, qua confecla fubaciaque in ventre, ftimatio. Quod enim adferri a quibufdam folet,
in jecore mutat a in flmguinem fiunt, alimentum toti cor- velle quidem Galenum omnes partes nutriri fan-
g u.Meth. porii fuppeditari ? Cur denique, ut ad rem nbfiram guine , fed non folo omnes, d-zv&cnfoovvw imperti-
I5 ' veniamus propius, nutrimentum ,quod in ventre eft, nens eft, & Tr,/pm%a-\ uom , hypothefi infer-
non nutrimentum, nec veluti nutrimentum, fed futurum vit tantum. Not enim id folurn dicit, nutriri om-
lUntotUtle. modo nutrimentum, f concoquatur, cum Hippocrate h pro- nes partes fanguine 3 fed alia quoque St hoc inpfi-
iuTuc.nat. nuncias, hoc eft, uttu explicas, ‘ maxime omnium mis*, nihil nutrirepofle , quod non per omnia co&tonis ° 3.*r<w*
“'tfi jT' eequivoce, & non re, fed nomine nutrimentum. Quid inflrumenta provecium, excrementa omnia abjecerit ac nUfiif*"'

. J - 1 f ifta fibi volunt ? ^Btpoft cibi fumpttonem, ut (f vena depo/uerit.Quod Galeni pronunciatum mirari fubit,

fimul ad cibos fe convertant, & ventriculus ex iis, quan- qui venire in mentem potuerit principi Anatomi-
tumpriusper venas eft exhau/lum, infe ipfltm trahat ? eorum noftriaevi, ut negare^ auderet? eo folo
Non enim hic manifefte ali fanguine ventriculum, argumento, qqpdnec ipfefanguis excrementis /. sf”

& quidem perpetuo fateris ? Nam & trahere ais fuis vacet, & tamen nutriat. Nihil poteft dici le-
exvenis(at quid trahat nifi fanguinem ?) & fieri vius, nihil dilutius. Nec enim unquam, aut qui
hoc poftquam exutccatus eft a venis chylus, fine vere alit fanguis, hoc eft, qui parti jam inolefcens
ulla temporis aut rieceffltatis majoris praeferiptio- fpeciem ejus & naturam induit, excrementis ullis
ne. Poflent adferri docendas huic rei ex Galeno permiftus eft j aut qui permiftus eft, id eft, qui vel
multo plura, nifi ipfa haec, quae allata funt, & mul- in venis adhuc coercetur,vel alendae parti circum-
ta jam effent, & fiatis fuperque quid fentiendum funditur, vere alit. Atque hoc eft,quod iftum ali-
deLadtearum noftrarumnutritione oftenderenf. menti nomine Hippocrates St Galenus 1 ? non au- q*H ipp.ub.de
Si enim chylo ali nulla prorfus corporis parspo- dent afficere, fed veluti alimentum aut futurum
teft, ne illae quidem, quae naturae veluti cognatio- alimentum appellant 3 illum vero Ariftoteles r ulti- "■&(■
ne quadam jungi cnm ipfo videntur, difpenfationi mum alimentum nuncupat. Quae qui minus intel-
ejus procurationique praefe&as, ventriculus fcili- lexerunt, multis fe falebris implicuere, quas com-
cet ac inteltinaj cur folas La<fteas,quae neutiquam planare alibi conati fumus,
difpari cum ventre & inteftinis tenentur fervitutis Verum hic error hujus viri alteri geminus eft,
lege, fuccuS ille pafcat, nulli parti reficiendae re- quo ventriculum ali non fanguine, fed chylo co-
parandaeque comparatus ? Sanguine igitur ipfae natus eft efficere. Ita enim colligit. Fit chylus at0- .
quoque alentur. Id quod praeter diCta magis etiam ta ventriculi fub flantia. Ergo totam quoque nutrit. Hoc‘
venae docent, quas jundtas iis videmus,non folum, enim fi placet, efficiam id quoque, ut nec cere-
qua reliquis vafis attiguae funt, fed etiam qua feor- brum, nec cor alantur fanguine. Ejus enim vefti-
fim progrediuntur, etfi has exiles admodum, & giis, hoc modo rationem concludam. Fiunt vita-
prope capillares, (tab. 1, (f 2, B, C. Eft autem id les & animales fpiritus a tota cordis & cerebri fub-
quoque unum ex Galeni plaicitis z , adquam vena ftantia. Spifitibus ergo cor St cerebrum aluntur,
pertineant partem , einece/fario pro nutrimento fangui- non fanguine. Simile in teftibus, fimile in utero
neme/fl. audebo. Denique permitte femel mihi hanc con-

Haec vero omnia cum ita fint, nihil moror j mi- eludendi licentiam , non minordta in agris nutri-
ror potius recentioris cujufdam & maximi viri tionis, quam olim in Arcadiae aper Erymanthius
'tldaraa de “ nu P eram cogitationem, quam tanquam novum ftragem dederim.

ventriculo. & preciarum inventum, tanta ille copia verbo- Nec illae ejus rationes meliores funt, quamvis f veg», &
rum, tanto apparatu proponit, ut non quod in fa- cum aliis ipfi f communes. Prima. Ignobiliora funt f/f/p/tm*
ba pueri,fed Batti Sylphium putes reperiffe, eafei- carne ventriculus & inteftind. Chylo igitur debent ali. dh.
licet re/rigida , exanguia , tenuia, a natura procreata in- Non puto tam ignobilem ventriculum. Facta-
tefiina, utpauculo iis effet opus chylo, quo alerentur , ne men e fle. Quid fiet cartilaginibus, membranis, &
multo maxima ejus portio,fi carnoft e [flent, (i calida craf- offibus ? Imo, quid utrique veficae, omento, ute-
faque , hepati & cetero corporis ufuiflubduceretur , inter- ro, aliis ? Cur illa quoque nutriri chylo non opor-
cepttt ab iis , & in fluam rem converfa. Eft enim pro- tebit ?

feCto hoc quoque novitiuwl commentum unum Altera quae tamen, ne quid diffimuleni, Aver-
ex multis, quae vulgo hodie jaCtantur, de quibus roes f quoque eft. Ce/flat famesftatim d cibo ajflumpto . t
ufurpare illud" Comici poffis chylo igitur nutritur venter. Quid enim hic propo- c ' 9 ’

£>ui utuntur vino vetere Sapientes puto i fito confequens, quid confentaneum ? Definiti

Et qni libenter veteres flettant fabulas. cibo oblato famis moleftia confeftim , necdum

Nam nunc nova, qua prodeunt , Comeedia 'tantillo chyli genito. Quomodo igitur ventre nu-

Multo funt nequiores, quam nummi novi. triendo famem chylus fedat.qui nondum eft? Noti

Atque de nutritione Ladtium res didtum in mo- ergo, quia nutritur mox a cibo venter, eo fames

11 -depUc.
i.&pajfm

B fhuttu
Prologo Ca.

[‘«t.

b *rufp.vp.

c i.uf.p.16.
4-uf part.17.
de dtff.mor.y.
Hip.de locis
inhom.
d 6.deplac. 8 .
e de diJjeB.
nerv.c.S.y.de
plac.3. V. uf.
p.y.y.tifpM,
14-

f i.Fm.mI.

xxnij Gafram Ajelln * •

eximitur aut depellitur; fedideo oblitefcittau- Hiare enim ad inteftina hirudinum more, ac
tifper, Stveluti placatur mitigaturve, quia alio effe radicum inftar, jam diximus. Et hoc Galenus
diftradus ille & operi incumbens Tuo, nonfentit s fuis tribuit, quas falfoille deducendo chylo prte-
fuccum, famis caufam. Quod non ineleganter fecerat. Quin Hippocrates h omnem diftributio-
quidam,etfiobfcurius&fineappofitacaufa,dixe- nem fimpli citer tradu fieri docuit. Sed Sepelie¬
runt ceffare famem animalem , non naturalem. re,five tranfmittere,ex eodem Galeno ’ intelligere
Quid autem mirandum fi, cum dolor dolorem “, eft. Et vincit idem ratio, quod abfque omni con-
genere fibi fimilem , obfcuret; voluptas, eaque troverfia chylus ille redundat in iis, ac fuperfluit.
major , dolorem fibi contrarium, eumque mino- Eft autem ifte genius cujufque partis, ea vis, nihil
rem extinguat? cum ita comparatum natura vi- redundans,nihil fupervacuum unquam ut toleret*-,
deamus, ut quemadmodum omnis detradio vo- fed quantum conniti viribus ac robore poteft,
Iuptatis confecutionem adfert doloris; ita omnis fpernat a fefe, & amoliatur, & pellat. Nec obftat
fiicceffio voluptatis, ad ferat amotionem doloris, didis, quod inteftina pellere dicuntur in Mefarai-
Tertia, quae tamen Galeni 4 quoque putatur, eas', & jecur per eas trahere, iifque tanquam ma-
Nifi chylo alatur venter, efficietur agere illum ratione & nibus m uti. Quid enim prohibet, quominus fimul
confulto. Nec enimJibi laborabit, aut feret, fed aliis par- omnia ifta confiftant ? Exemplo juxta &argu-
tibus. Hic quoque plumbeo pugione pugnat. Mul- mento oefophagus effe poteft, quem trahere &
tum abeft, ut hoc efficiatur. Laborat aliis partibus pellere, quis negare audeat,nifi idem fenfumquo-
publice, & Naturae confilio, quae provida cum fit que neget > Et tamen non ipfe minus ventriculi,
utilitatum opportunitatumque omnium, incredi- quam jecoris Mefaraicae venae, manus appellatur,
biliter hoc, ut caetera, quo fcilicet totius neceffi- depulfumque a lingua accipere in fe fuccum dici-
tatibus ita confuleretur, eft fabricata. Laborat tur. Att^ue hinc illud Galeni" eft, ventriculi expref
fibi privatim & confilio fuo, dum voluptati ftudet, fionem (tu adde inteftinorum) diftributioni chyliprin-
quam ex ingefti cibi commerclb & mutua tan- cipium praflare, reliquum progrejfum , tum venarum
quam coguatione percipere fentit. contractionem , tum partis, ad quam mittitur, traBum

Atque hoc eft admirabile illud feu perficere. Quocirca rede, meo animo, Iacobus de

crlq>i<ry.a, potius (qua licet indoda, nihil tamen eft Partibus 0 quadruplicem ‘ex Avicenna motum po-
callidius) Natura, quo in deliniendis & velut in- nit, quo chylus ad jecur promoveatur, impulfio-
efcandis per illecebras & nefeio quas lenocinia nem inteftinorum, tradum Mefaraicarum, iropul-
partibus illa utitur, quas alienis parere, quam fuis fum earundem, & tradum hepatis,
ufibus maluit, quibus detradis aut £ rerum natura • Porro cum duplex fit apud Ariftotelem f trahen-
exemptis, nec ftirpium genus ullum, nec anima- tium omnium & pellentium genus; unum, quod
lium ftare queat. Sed diu jam longior fum in ex- motum trahit, aut pellit; aliud,quod immotum Sc
plicanda Ladium hac communi adione, quam quiefeens; fanefifenfus teftimonio ftandumfit,
volui. Ad propriam venire tempus eft. pofterioris utique generis tradus hic& pulfus,

uoftrarum venarum videri poterit. Sin ratio quo-
C A P. XXII. que in partem vocetur, confulaturque £ ftrudura

.DePropria LaBearum aBione. Eamejfediftributionem earum deprompta , forte nec prior, etfi nobis
chyli adlecur. Hanc componi ex traBu & pulfu. Sua- perobfcurus, denegandus us fuerit, de qua re mox
• lis uterque motus, & qu* utriufque caufeprincipes, in- * n u * u dicturus lum.

frumentales ? AsdSocn? & dvd^g quid differant ? Quomodo. autem & a qua caufa fiunt duo mo-
Trahentium duplex genus, item pellentium. TraBum, tusifti ? De tradu antiqua eft controverfia, &
qui fiat fuccef tone advacuum, nullum effe. Calor an multis ultro citroque rationibus agitata. Vtomit-
wflrumentum traBus ? Hippocrates, auBor Finitio- tam Epicuri fententiam (quam apud Galenum f,
mm Medicarum , alii, explicati. Avicenna laudatus. & apud Lucretium ’, etfi a Galeno diferepautem
quidam obiterperflriBus. aliquantulum, legere unufqmfque per fe poteft)

* Galenus,cum duplicem tradum ftatuiflet^ - , alium

A Ctio propria venarum noftrarum abfque om- qui fucceffione ad id quod vacuatur, alium qui
ni dubitatione chyli diftributio eft, & quidem qualitatis, ut ipfe loquitur convenientia fieret;
diftributio ad jecur. Qua; ut notat Galenus *, uva- cumque graviter Erafiftratum reprehendiffet, qui
Socng quibufdam dicitur, addiferimenejusdiftri- priore digeftionem alimenti perpetrari contende-
butionis, qua in totum fanguis deferibitur, quam ret, ipfe pofteriorem ampleditur. Rediffime.
iidem 24 &So<nv nominare malunt. Eft diftributio. Etfi in eo non parum peccat, aut certe valde po-
Quidni ? Vafa enim funt. Omnia autem vafa 4 dif- pulariter loquitur, cum fucceffione ad id quod
tributionis inftrumenta funt. Sic vente fanguinem vacuatur, cum fcilicet, ut quidque cefferit aliud
diftribuunt e ; arterias fanguinem d cum fpiritu vi- illico fubfequitur, tradus fpeciem putat conftituh
tali permixtum; nervi animalem * fpiritum. Eft Nam profedo, fi verum quterimys ,& rem totam
diftributio chyli ad jecur. Docet hoc fenfus, qui chy- limamus fubtilius, atque ad libellam philofophi-
lo fcatere deprehendit, & ad jecur reda ferri, cam exigimus, tautuqj abeft, ut id, quod fuccedit
Docet ratio , quod, ubi chylus nullus conficitur, ei quod vacuatum inanitumve eft, trahi poffit dici,
ut in foetu, ibi has vente non cernuntur,quia ocian- ut ne cogitari quidem facile id queat. Quis enim,
tur. Sed quid eft haec diftributio ? Nihil aliud, aut vacuum trahere fine irrifu affirmet,aut, ab hoc
quam compofitus ex tradu t & pulfu motus. Tra- fi difcedat, aliam hujus tradus caufamroanifefta
here venas has oftendit earum cum inteftinis com- fine vanitate comminifcatur ? Verum non eft no-
miffio. Nec id minus ex valvulis, quas affixas iis ftrum ifta xf'' pim hic profequi, qute vel ad finem
funt, perfpicuum eft. ' fpedant, quem propofitum fibi habet id, quod,

trahit

fibi.

k 3 ‘Fac, rii

1 S.dthc.C,
S-deplac S.
m ^dckc.y.

O I. \.tar,

ufm.ua,

XXV

a jjtte. mt,

i}.

b lib.de tar-
nibm.

c lfm-fii'

44. F.

d Spur.fol.
6 3 ,H.

t Ttremim
Jxmucbo.

» OvitlilV.

De Lafhbm ,Jeu Venis Laii eis.

trahit; vel certe dotes quasdam funt feu conditio¬
nes in eo , quod trahitur, quibus aut traduro fe
commendet, aut ad agendum neceflitate quadam
compellat.

Efficientem enim feu conficientem tradus no-
ftri caufam quaerimus. De qua, ut breve faciam
& prascidam, ita fentio, duplicem elfe, principem
aliam, feu principalem aliam , ut inftrumentum.
Illa facultas eft , ut fiife Galenus toto primo libro
de Facultatibus Naturalibus demonftrat. Inftru¬
mentum fibras funt redas, quibus venas has cum
csteris intertexti fuperius jam diximus. His vero
fi quis ex Galeno a calorem quoque adfcribere, St
veluti fuccenturiare voluerit, tum infitum ipfa-
rum venarum,tum circumftantium partium, id me
non illibente fecerit. Video enim nec Hippocra¬
tem h ab ea fententia efle alienum , qui wm pofi-
quam incaluerint, e ventre quod tenuifiimum eTi trahere
jam olim fcriptum reliquit. Ci m quo audior quo¬
que Finit, medicarum c confentit, dum digeftio-
nem definit alimenti in totum corpus attractionem,quam
naturalis calor molitur. Audior item libri de Vtilita-
te refpirationis d , qui glandulas per Mefenterium
fparfas, in caufis caloris fu c Cum ab inteftinis tra¬
hentis connumerat. Quin ipfum hepar ideo tra¬
here vult, quia calidum fit & fpongiofum. Quod
vero de tradu didum eft, idem luo quodam mo¬
do, de pulfu dicendum fuerit. Nam & hic, urii
principe caufa, ab vi expultrice peragitur ■, ut ab
inftrumento, a fibris tranfverfis.

Erat mihi animus qusedam adjicere his, veluti
coronidem, de pofteriore tradus genere, qui fit
quiefcente, quod trahit. Negat enim hunc dari
Neophytus quidam UMexico Jexj/cnazifp©- eoque
nomine erroris dicam Ariftoteli impingit. Verum
& longior neceflario, quam pro inftituto, erat dis¬
putatio 8t paucis ablolvi non poterat homo ex
eorum genere, qui cum primos e fe efle omnium
rerum velint,nec fint,8t tamen non omnium fcien-
tiarum modo,fed jurium quoque & morum dida-
turam ad fefe revocent,alios prae fe omnes & iplum
adeo Ariftotelem efle fdfcnum oportere putant.
Quare fatius vifum eft, integram rem fervare, &
alibi fuisex virtutibus philofophum tarn capita¬
lem ornare, qui etiam pro eo, qui eft in ipfo, fale,
ipfam hanc Ladearura noftrarum inventionis lau¬
dem , fi qua eft modo, in fe & focienos fuos tranf-
movere eft conatus, femper alienus, nunquam
fuus, Stinhaciplain Ariftotelem de tradu inve-
dtiva Plagiarius.

C A P. XXIII.

Remotx dux objectiones. Coftxi, (fi Laurentii rationes in
nos nullx. Chylus an fanguis crafiior? Cur totvenx
rubrx ad intefiina ? Non femper verum , qux frigida
(fi exanguia pauco egere alimento. Intefiina cur multo
egeant ? Totius per illa expurgatio. Renibus cur am¬
pli fimx venx ?

N On minor eft virtus, quam quxrereparta tueri, ait
Poeta*. Plane ita eft. Non diligentius in-
veftiganda veritas eft, quam defendenda, cum in-
veftigaris, contra hominum ingenia, calliditatem,
argutias. Id hoc capite facere vifum eft , & remo¬
vere argumenta, fiquas negocium faceflaut. Ea
duo funt, quibus quidem momenti aliquid infit.

aut ponderis. Nam quibus aliis Coftasus *, & Lau- b UbtU.de »fx
rentius«, in eos pugnant, qui diverfas in Mefaraso
venas chylo, diverfas fangiini ducendo tribuunt c4.Hij1.A-
(quod nos quoque facimus, dicimus, licet longe, nM ' q u
ac illi, aliter) ea fponte & ipfa fui vanitate, ex jam
didis ruunt ■, nec dida fuiflent ab ipfis unquam, fi,
ut ille ait, aut fenfu cum labore aliquo uti voluif-
fent, aut temperare potuiffent fine fide fenfuum
incaflum rationes acervare. Nam vel explorato
falfa fumunt, cujufmodi ifta funt ,fenfimnullum in¬
ter Mefaraicas difcrimenfacere-, omnes fimiles, exortu, co¬
lore, contentis: vel ea, quas ipfa in quar-ftione & con-
troverfia verfantur, quale iftud eft, omnes eadem le¬
ge ac conditione teneri , tifdem operibus perfungi. Alia
ita frivola fimt & inania,& d<n?Ro'yi<& <c
rationis ac confequentix expertia, utopera fit abuti,
dare operam iis refellendis.

Ergo omitto, & ad illa venio, quae dixi majoris
roboris, Stfaltera cumfpecie aliqua argumenti.

Eorum primum hoc eft. Tenuifiimx (fi angufiifimx
funt hx venx , ut vincit fenfus. Chylus fangmne etiam
crafiior efi. Quomodo igitur re fle aut recipietur in exi,
aut per eas permanabit ? Alterum. Venx Meferaicx
vulgatx five rubrx ,plurimx funt ad intefiina (fi tantum
non infinita. At quo tanta copia venarum (fifanguinis,
nutriendis corporibus fiigidis (fi exanguibus ? Alius igi¬
tur prxterera earum fit ufus oportet. At quis ille , mfi
chyli tranfpofitio (fi traduCHo adjecur ? Firmatur haec
ratio: Venx hxplures in gracilibus numerantur intefti¬
nis , quam in crafiis. At contra fieri oportebat, fi nutri-
tionis illis provincia foret delegata. Jftais enim nefcit
pluri alimento egere, eodem in genere , qux funt majora,
pleniora, pinguiora, quam qux varia his (fi diverfa ?

Ad primum in proclivi eftrefponfio. Quidquid
fit de chyli craffitie, de qua non dilputo(nam
alii d fanguine tenuiorem faciunt, quia minus in- d ierbtu,tf
quiunteft, quam ille excodus. Craflefcit autem Cm t tu £m-
omne, quod coquitur. Galenus * contra, Nihil, e 3 .*«.»#.
ait, exventre (fi inteftinis in arterias, ut ex venis,fibit. I4 ’
Jftuomodo enim ex tam crafifogravique nutrimento quip-
piam in fe , cujus habenda fit ratio , illa transferrent ?)

Quicquid fit, inquam, de hac craffitie,,nihil ea dif-
tributionem impedire poteft. Ita enim ab aquofo
cibi vehiculo diluitur, in eam rem a natura com¬
parato, ut vel ardiores venas fubire pofle videa¬
tur , fi opus fit. Taceo, quod hoc argumenti ge¬
nus, non nos magis quam eos urget,qui objiciunt,

& inverti ac retorqueri nullo negocio poteft. Nec
enim vente, per quas ipfi chylum derivant, noftris
funt patentiores, ardiores etiam fortaffis & an-
guftiores, ad inteftina certe.

Magis premere argumentum alterum videtur.

Verum huic quoque refponderi, & multimodis
poteft. Primum, non eft ea multitudo iftarutfi ve¬
narum, quam videri ifti volunt, fi longiffimainte-
ftinorum corpora perpendas: fed ulu venit hic,
quod iis folet, ut docent Aftrologi, qui in Coelum
uno afpedu 8 t quafi praetereuntes fufpiciunt. In¬
numeras enim his ftellas videntur, quas tamen, fi
diftindis oculorum obtutibus obeantur , mille nu¬
merum non multum excedunt. Secundo, com-
penfa multitudinem cum tenuitate & parvitate;

Capillares enim propemodum omnes funt, & mi¬
nimum fanguinis includunt. Tertio non eft per¬
petuum, ut fi exangue fit quippiam& frigidum,
idem quoque ftatim paucas venas habeat St exi-
JB d guo'

Eptd.zo.

e lib.i.tpift.
penult.

^■rfpart.i.

part.i.
d 4 -«fpm.

f i.E thk.u
g * conftiu

xxvj Gafpariz AfelB

guo nutrimento egeat. Cerebrum in argumen- An ergo nofira idem praejiant ? Res pauciffimis ab-
tuminfpice. Metropolis frigidi eft, fi Hippocrati folvi poteft:. Si praeparare, intelligas ita afficere
« UbtiUew- * credimus,& tamen non venis modo plurimis fca- chylum, qua infita vi, qua partium vicinarum au-
4! 'iemnb' tet, quae a jugularibus in illud fubeunt, qua inter- xilio, ut aptior femper ac aptior fiat ad fanguinis
nis, qua externis: fed finubus etiam fanguinis, tan- formam induendam in jecore, non video cur id
quam aquaedudtibus quatuor ingentibus irrigatur, muneris denegari eis debeat ? Eft enim, ut redte
De frigidiore vero ventriculo quis nefcit tritum il- Galenus b animadvertit, nihil quicquam in corpore no-
lud & pervulgatum,plus multo appetere cibi fem- firo ociofum aut immobile: fed mobilia omnia , & varium
per, quam poffit peragere ? Nihil frigidis iftis je- expeditumque opta efficientia , cum decentifiruciura, non
juniofius. Fames illis mater eft. Quin & aqua fecus ac Vulcani inftrumenta apud Homerum. Sin illud
vorax, ait Hippocrates h . Cur? nifi quia refrige- velis, quod Galenus dicit, praeparare modo jecori c fi-
rat. Et novi ego aquae potorem non ignobilem, millimo : mutare infanguinem priufquam d ad hepar per¬
cam facile duos capos uno prandio conficeret, nec veniat: vel ut Fernelius, £ conferre rudimentum fan-
fine pulmento, inficio, cafei quadra, & locum ta- guints, quale per dijfecliones in rubris venis , qua ante he -
men relinqueret, ubi reliquiarum reliquias recon- parfunt, deprehendatur 5 equidem, loquor libere, fi¬
deret. Quid multa? Nemo habuit majorem eden- gmentum id puto. Docuit me fenfus evidenter,
di experientiam. Et an non hoc illud eft, quod nihil in colore mutatum chylum ad hepar ufque
Horatius c aflerit, per venas iftas perferri: ibi demum antequam fci-

Nullaplacere diu, neque vivere caminapojfunt, licet in ipfum excidat, modo fubpallidura, modo

guafcribuntur aquapotoribus. fubrufum confpici. Id in equo & in vacca prae-

Non alit poe ticos fpiritus plenus venter. Quar- gnante mihi notavi,
to, copiofo alimento praeter partes reliquas opus Sed profedto nec hoc fonuitunquam praepara-
inteftiuis eft, quod ad excernendum influentis bi- tionis nomen, quod ifti pertendunt: nec vis ejus
lis acrimonia continuo proritantur tenuia praefer- & poteftas eam ullo padto trahit heceflitatem,
tim, quae & primam vim ejus excipiunt, & fui te- quam ifti fomniant. Praeparantes artes Ariftote-
nuitate gravius etiam ab eo quam crafla feriuntur. les/ - , & Galenus-sftatuunt: &nos omnes novi-
Sane tam difficili cum humore non minimum de- mus Coriariam Sutoriae, Ferrariam fabrili mate-
fluere alentis & utilis fu cci eft credibile, &bpus riara prasftruere. An igitur illa, calcei rudem for-
ergo efife alium fubinde ac alium fuffici in locum mam corio, haec fecuris verbi gratia ferro impo-
ejus, & reponi. Quae affatim & celeriter evacuan- nit ? Nihil minus. Illud modo praeftant, ut in eas
apbor. 7. tur, dicebat Hippocrates d , affatim quoque & ce- materias figurae illae facilius ab propriis artificibus
leriter oportet reficere. Denique non nutritioni induci queant. Sed eft haec tota res multo in ipfo
folum, fed expurgationi etiam corpori deftinatae humano corpore manifeftior. Praeparat cibum ven-
* venae illae funt. Is vero ufus, quam non parvas triculo gula, & chyli tamen nihil unquam vel le-
venas aut paucas requirat praeclare Galenus in viter fimile in illa reperias. Praeparant vafa femi-
exemplo renum f oftendit, ad quas maximas in- nalia femen teftibus: quis unquam in iis,antequam
quit, venas perduci, non quod multo alimento illi ege- cum teftibus committantur, veftigium aliquod fe-
ant, fed quod ferofo recremento purgando e corpore vacare minis confpexit? Praeparat dexter cordis ventri-
illos oportebat. Suppleverit igitur hic quoque Na- culus fanguinem finiftro, in vitalem ibifpiritum
tura magnitudinem multitudine. Atque haec cau- exornandum, nec tamen vitalis fpiritus fpeciem
fa inter caeteras, quas dedi, familiam fortaffis du- ullam aut imaginem, aut rudimentum illi unquam
cat. Quod autem contra adferunt aliqui, purga- imprimit. Atque idem eft, ne fim longior, de plexu
tionem illam per inferiora maxime inteftina obiri, choroide, qui in anterioribus cerebri ventriculis.

& ideo illis potius quam tenuibus venarum ifta- Quomodo autem fiat haec praeparatio, & qui-
rum copiam dandam fuifife, fi datae expurgationis bus caulis atque auxiliis, ex iis, quae de ufu di<ftu-
caufa fuiflent, id malim docere illos, quam ita nu- rus fum, fiet perfpicuum. ubi & de venarum,quam
Eae. nat. de affirmare. Galenus quidem-? nihil tale excipit, fingunt edptardtri , id eft, conficiendi fanguinis vi
loco, quo eum ufum proponit & fuadet, praiter ac poteftate. Illud hic obiter obfervo, cum praa-
fenfus teftimonium ; omnis ratio, multo propiore parare fuccum hepati venae noftrae dicuntur, non
via per tenuia protrudi quod moleftiam toti creat, id illas agere in hepatis gratiam, ratione enim fic

& confilio ducerentur. Sed primo &per fe fui
C A P. XXIV. obledtamenticaufa, tum necelfitate quadam, qua

LaBu m chylum prnparcni jecori, & quo id modo ? «t. ut cum duo corpora congrediuntur. nnnm in
Galenus & Ferneltus reprehenfi. Properare mnejl atod non poffit non agendo n fuam exerere.
praformarc.fen conferre qmppiamform*futura. Sen- Refe , r,ur adadtionem partu etiam Senfis, de

(usLaftearum. quo lplo quoque ambigi poteft, infit necne venis

’ ' noftris ? Non multis verbis opus eft. Quod de

N Ondum ad exitum fuum venit de propria aliis venis Galenus h , idem de his cenfe, per fe &
La&earum adtione difputatio, nec diu tamen natura fua fenfus omnino efle expertes, five fean-
nos tenebit. Quaeritur prater chyli diflributionem,alio - gere velis , five urere ,five incidere ,five laqueo excipe-
ne munere five opere teneantur'*. Quaeftionis hujus in re. Quod fi fentire aliquando dicuntur, aut etiam
caufa Galenus a eft,&qui ab eo funt.Volunt hi om- fentire videntur, id non aliter * profedto, quam
- & ii. z.de n es, quas chylo ipfi praeficiunt Mefaraicas, praelu- aut membranae, quam fibi aliunde adfcifcunt, ope
tiac.s- dere veluti jecori, hoc eft, quem difpenfant fuc- aut beneficio adjundti proxime nervi confequun-

cum,eundem praeterea praeparare & tanquam prar» tur. Id quod necAriftoteli Matuit, qui &ipfe, k j.nifl.s-
«olere ad fanguinis futuram formam ac fpeciem. Nervus, inquit, ignem non patitur, cum vena patiatur.

L A-

e j.E m. nat.
jj.de atra
bile c.7.

{ 16. Ufp.

t i.ufpart.

h 1 6.uf.porto
ii. r . defjtto
CMtf.U

j.uf.part.u

[6. u/. parta-

..depUc.q.

De Lattibm 3 fiu Venis Latteis. xxvij

LACTIVM SEV VENARVM
Ladearum Vfus.

C A P. XXV.

Explicatio ufus Lattearum bipartita. Partis ufus alites
qua pars , alites qua pars cognita , Galeni librorum de
ufu partium duo fumma capita. Aelio , & ufus paro¬
titim, ejl iv(pvict$ normatae regula . Difciplimrum in¬
terfe nexus , & connexus.

R Eftat ut declarata adione Ladearum, ag¬
grediamur ad explicationem illarum ufus.
Erit h»c omnis bipartita. Exponetur primum ad
fungendum rede atque ordine munus fuum,
quemadmodum affed» lint, feu quam opportune
probeque comparat» & compofit», qui eft ufus
tuif.piirt.9- “ partis proprie & fimpliciter. Tum docebitur,
quantum earundem inventio, cognitio & explica¬
tio ad rem omnem medicam & philofophicam
momentum habeat, & utrique quantum lucis ad-
ferat, qui ufus ipfe quoque partis eft, fed cognitas
a nobis ac percept»; quique ni fallor, Vtilitas re-
dius, quam ufus dicitur.

Vtrumque Galeni adeo imitatione fiet, qui ipfe
quoque in de ufu Partium , cum fexdecim totis li¬
bris , Vfus omnes Angulorum membrorum, eden¬
dis actionibus deftinatos fuiflet profequutus quam
b«.&3. exadiffime ultimo tandem 4 , quantum dodrina
ifta uluumad rationem omnem explicationemque
natur» ad ethologiam, ad medicam 24&yva<nv,
tn&yvucr.v, fe{yc7nucnv conferret, demonftrandum
fibi, explanandumque putavit. Sapienter.ut f»pe
folet. Eft enim certe non parti modo cuique fuus
quidam ufus proprius, quem, ceu utfufe

c i.ufpart.s. dodeque idem Galenus c adione metimur, non
fecus ac membri ipfam et tyvUu (quod quam ad
adionem eft appofitum maxime, tam maxime
fuos omnes numeros obtinet;) fed habet ipfa quo¬
que cognitio, ut rerum caeterarum, ita partium
humani corporis fuas utilitates, qua fcilicet vel ad
adionem aliquam neceflariam humanis ufibus illa
refertur, vel in aliarum & aliarum rerum cogni¬
tionem viciffim nos inducit, non in eadem modo
difciplina, fed f»pe in diverfis & toto genere a fe
abjundis.

d deeropro Habent fiquidem hoc omnes artes d , & fcien-
inhM ' ti», ut, tanquam in catena articuli, nexae inter fe-
fe aptasque, communibus quibufdam vinculis jun¬
gantur , & quafi cognatione quadam inter fe con¬
tineantur. Quod adeo verum eft , ut, fi Ciceroni
t i&iAe credimus', ne virtutis quidem philofophia,etfiin
a j- 0 p| ane ac diffimili genere, abfque natur» con-
fideratione contemplationeque ad vitam beate &
cum ratione degendam aut fufficere fibi poffit,aut
fatis fuam dignitatem tueri. Sed utrumque ipfum
ufum explicemus.

C A P. XXVI.

Vfus partis ab attione , quibus differat > Galenus a contra¬
dictione vindicatus. Vfus qui , qua aliione , prajlan-
tior ? Actionis perfectio duo in parte requirit, non plu¬
ra. Partium organi adtionem edentis quadruplex va¬
rietas. Partes ftnguU Lattearum , quemadmodum

ad attionem conjpirent , Fibra , Caro Membrana, De
venarum fibris confutata Fallopii opinio.

A Ntequam de primo Ladearum ufu decerna¬
mus , quem ufum diximus proprie &,fimpli-
citer, ftatuenda nobis differentia eft,qua ab adio-
ne ille fejungitur. Ea Galeno 4 audore in hoc po- **-deioc.
fita eft, quod ille partibus adeft feraper, etiam
ociofis & ceffantibus: h»c,nifi negociofis & agen¬
tibus nunquam. Rede. Eft enim nihil aliud ufus,
quam quod vulgo b appellatur, id eft, ad b wf.par.

utendum quasdam aptitudo: adio autem femper ‘

Kivtjcns eft SgjL&Krj , id eft, efficiens motio, modo,
quo fupra jam explicatum eft. Oritur vero ex hac
alia differentia, quas eft, quod idem ufus, etfi par¬
te, in qua ineft, non fecus quam adio ipfa, natura
& dignitate prior eft, ut praeclare Galenus contra
Epicurum c , & Afclepiadem difputat, adione ta- c
men his omnibus modis eft pofterior. Quomodo
enim pofterior ea non fit, in quam totus refertur:
cujus inprimis gratia membris a natura eft datus
atque ingenitus: qua tanquam regula & norma d , d 1
omnis cum illius, tum partis ipfius perfodio ju- 9 ‘
dicatur ?

Quod fi quando Galenus dixit e , tempore qui- e u.u[.p. i 3 .
dem, feu ut ipfe loquitur, rf poiteriorem
adione; dignitate vero priorem, prasftantiorem-
que Vfum il!um,nihil id nobis officit. Nequaquam
enim cum haec ita dixit, intellexit ufum, de quo
nos hic agimus, qui ad adtionem comparatur; fed
adionis ipfius finem, id eft, ufum, qui ab adione
partis toti corpori accedit. Et merito adioni fu»
hunc ufum anteponit, non ea folum cajpfa, quia in
eum adio , ut in finem fertur, eoque indepto cel-
fat (eft autem finis natura fua iis femper, qu» fiunt
ejus gratia, pr»ftabilior:) fed illa etiam, quod
latius ipfe multo, quam ifta patet, & ad plura per¬
tinet , non unam partem, fed univerfum corpus
complexus.

Hoc vero ita explicato conftitutoque , adionis
perfedione partis omnem cum ufum tum tb(pviaui
judicari »ftimarique: & repetito pr»terea ex jam
didis propriam & pr»cipuam Ladearum fundio-
nem in chyli verfari diftributione , minime diffici¬
le , opinor, fuerit, de omni earum tum ufu, tum
evCpvta pronunciare. Nimirum duo, non plura,
adionis omnis perfedio in debito illi membro re¬
quirit; alterum, ut fingul» ejusparticul»; alte¬
rum, ut qu» in eo & in illis infunt omnia ad colen¬
dum efficiendumque munus fuum, tanquam col-
latis in commune viribus confpirentac confen-
tiant.

His enim ceu limitibus rem hanc totam jam
olim Galenus' 1 ', natura duce definivit; & illud pr»- f yfparui.
terea, partem cui adfunt ifta, ea effe abfolutione I0 '
perfedioneque; ut fi vel tantillum ejus aut peri¬
mere aut commutate conere, totam ipfam tollas
aut pervertas. An igitur habent ifta omnia Lade»
noftr» ? Habent vero, nec id cuiquam obfcurum
efle poteft aut dubium, quifquis diligentius ali¬
quando de iis confideraverit. At de illis quidem,
qu» infunt inipfis , mox videbimus; de partium
vero lingularum e quibus condit» conftant, con¬
centu, confenfione, concordia, qua, ut continua¬
ta quadam cognatione confpirant in fuam fundio-
nem, inde »ftimari poterit.

Dd 2

Partium

(

a 4•«/> io.
4uf.part.iu

vspz

^xviij Gaf/aris Afslltt

Partium organi, inquit Galenus “, unam & cer- nihil refert , quiefcat id, quod trahit , an moveatur. At¬
tam exfe adionem promentis, aliae funt in ipfa que de fibris redis fimul ac tranfverfis ita res eft.
adionis caufa (partes principes has alibi vocat:) Quid de fibris obliquis, de carne, membranis ? li¬
abas ita fe habent, ut fine iis non fiat adio: aliae larum quoque lingulae, quod fuum eft, agunt,
faciunt, ut earum ope melius fiat: aliae denique ad Fibrae obliquae ad meliorem diftributionem fa-
harum omnium fpedant confervationem. Nulla ciunt. Vetant praecipitare chylum ad jecur, dum
harum, quod mireris in tanta paucitate (tres enim contendunt fe viciffim & explicant, Eadem ejuf-
omnino funt) Ladeis noftris deeft. Vis caufam dem praeparationi ferviunt, qualem quidem expli-
diftributionis principem? Ecce tibi fibras redas, cavimus. Nam inter moras caftigatur. Privatam
& tranfverfas. Visalias? en fibras obliquas, Car- quoque partis codionem promovent, cumelabi
nem, Membranas. non linunt, quod femel fuse nutritioni, fuilque ne-

De fibris non me fugit, quod etiam fupra mo- ceflitatibus illa fepofuit.
nui, eas venis Vefalium omnino negare: Fallo- Caro fibrarum fpaciisinterfufa, vice caufae eft

pium, etli admittit (quamvis aegre id quoque,) ni- line qua non.Quippe explens,quae inter illas inani-
hil tamen prorfus eorum quae nos, iis tribuere. Sed tates; tum ipfas jungens ac uniens fimul, fpacium
redas tranfverfafque his venis noftris, ut & aliis, eis praebet contrahendi fe, laxandique; limul con-
principis partis in vicem effe , facile ratio vincit, tradioni opitulatur, quam disjundae a fefe & di-
Nam nec partem ullam aliam fimilera illis repe- vulfae, quomodo rede obirent ? Eidem praepara-
rire in corpore eft j quae una eft & praecipua prin- tio chyli debetur, & prope tota. Nam & carnis
buf.part.ii. cipis partis b praerogativa. Et jam ante oftenfum cujufque partis proprium eft coquere, quod in ea
eft, redas tradui, tranfverfas pulfui praeeffe. At eft: & fibris ac membranis ipfa calore praeftat, ut
enim tradu & pulfu omne, quantum eft, diftribu- jam oftendimus.

tionis munus perficitur. Accedit Galeni * audori- Membrana, quae venis propria eft, tutelae inpri-
tas, qui commune id ait naturalibus omnibus inftrumen - mis ac cuftodiae comparata eft, non carnis modo
tis , ut non nili fibrarum minifterio beneficioque & fibrarum, fed & coerciti conclufique intra illas
moveant: tum arteriis, quarum (quod quidem fucci. Id quoque adfert commodum, omnibus
hanc ad rem pertinet) eadem plane eft quae vena- membranis commune, ut cum diftendi promte,
rum ratio , perfpicue fibras, quibus tranfmittant, & rurfus contrahi apta nata fit, fine periculo nunc
attribuit d . minorem, nunc multo majorem chyli copiam ad-

Quibusomnibus fit,ut facile feorfim & Fallopio mittat, prout resfcilicet & ufus ac neceffitas po-
fentram. Quid enim contra ille ? Vultadfolam ftulant. Membrana afcititia & exterior, quave-
dvcnrclbetcu datas venis, ne rumpantur a violentis ftitae extra jecur vente iftae funt, ad cuftodiam
fanguinis occurfibus, extenta illarum ope in om- ipfa quoque refertur. Data ideo eft, ficut venis
nes partes venas tunica. Trahere autem, aut pel- caeteris quoque / ut longo illo quod eft ab hepate f
Iere duplici argumentonegat. Altero a firuElura eo- ad inteftina itinere tuto eas deducat,fulciat & cum
rum petito. Quia ita, inquit, latent in membrana, Mefenterio ac vicinis partibus colliget. Eoquo-
utpoteftatepotius, quamadu ineffevideanturj que prodeft, quod fenfumeis praebet, quoex-
tum ita intertextae funt & in fefe mutuo implica- tra hepar conftitutis, non minimum ad provifum
tae innexaeque, ut moveri nullo modo pollint. AI- propulfumque noxiorum ac moleftornm illis erat
tero afcnfu. Quia nec contradio in illis, nec di- opus,
latatio cernitur. At cerni debebat,fi traherent pel-

C A P. X X V I I.

d 6ufp.ll.

Ex iis, qua infunt. Temperies quid Laftearum atfiioni ac¬
commodet ? quid it em , qua confequuntur, albor , lavi-
tas , tenuitas , & raritas tunicarum , fibrarum duri¬
ties ? Temperies frigida & ficca robur parti &con-
fiantiam inprimis tribuit. Albor materia necefiitatem
[equitur, fors etiam lavitas.

N On fatis eft, ut diximus, fi partium organi
lingularum luas quaeque ad promovendam

7 . rkfi

lerentque, exemplo gulae, uteri, aliorum. Atque
ex his illud tandem concludit, tradum illum ea¬
rum & pulfum, quia fiat illis quietis, nonnifi aequi-
voce ita dici pofte. Nolo hic illud negare, ad Sv-
wrafteuM etiam facere. Illud ajo , quas contra tra¬
dum pulfumque iftarum fibrarum adfert rationes,
minime mihi videri militare. Etenim fibrae iftae,
etfi non ita confpicuae funt, tamen confpiciuntur,

&vere ac reipfa funt, nequaquam poteftate tan¬
tum. Id quod fateri ipfe Fallopius cogitur, modo _ 0 x A

conftare fibi velit. Quomodo enim earum ope illius adionem vires intendat ac conferat: opor-
extendi membrana poteft, fi non funt ? Illud de tet hoc amplius, ut ea quoque, quae in parte qua-
motu fenfui confpicuo yfos , nihil ad libet infunt. Temperies puta, Quae confequun-
rhombum. Non omnium fibrarum, fed carnofarum tur. Quae accidunt, mutuas eandem in rem operas
tantum, quales in gula funt, ut ipfe fatetur Fallo- tradant. Haec enim illa funt,inquit Galenus 4 , per * i.ufp*
pius, proprium eft manifefto & perfpicuo cum quae Sc agit pars quaelibet quod debet, 8c praeftat
motu trahere aut pellere. Nec de textura quod quae agenti funt ex ufu. Et ifta igitur nobis viden-
dicit, quidquam cogit. Cordis quoque fibrae va- da funt.

rie & multipliciter intertextae funt, an ideo mo- Ac in Temperie quidem non eft, quod diu im-

veri earum opera cor definit? Iam quod eum tra- moremur. Sive enim ipfamet facultas illa eft, five
dum, qui fit parte non mota, ex Averrhoe, ut in- facultatis primum & proximum inftrumentum,
quit, aequivoce tantum tradum effe affirmat, in quantam ad omnem adionem vim habeat, igno-
eo, ut nihil hic dicam aliud, aperte Ariftoteli co% rari nullo rfiodo poteft. Per Temperiem, inquit
tradicit, cujus haec funt', 73 fi’ 'xdkv 2 tJ&<pef><l , ? avo- idem Galenus h , qua propria fubfiantia eft cujufque b i-aff^'
yavss % iAfcoi\(Sf , $/umy]& eAx&y. Cumfit traffus, partis , magna ex parte organum quodvisfuarn attionem

, j .Simpl. de

terra Samia,

&p4‘ m ;

b q.Meth.

n.H.

e lii.de glan¬
dulis.

f i Jepnfal-
apdf.c*.

g Gd-i.fW
im.u.

De LaBibus 9 feu Venis La fit eis. x xv ii ij

mncifci invenies , fi ratione & fies ponderibus rem exa- fariam & tantum non propriam moliuntur ? Per
mines. Etfane frigiditas & ficcitas, ut cujus pro- conformationem , refpondent , poft Hippocra-
priumeft contendere “ partes,adducere & in unum tem*, Ariftoteles b , 8c Galenus". Nili ficdlvifa ? h#. d
cogere, tum iifdem prseftare ftabilitatem b ac fir- eflet in digitos, nifi digiti ita diftindi articulis, ita
mitudinem , non,poteft non plurimum prater cx- libi invicem oppofiti, uil complederetur , nil te-
tera,& fibrarum augere robur & ad omnem adio- neret. Chylum, ut ad rem noftram veniamus, dif-
nis conftantiam proficere. Scitum illud eft, plus tribuunt Ladese. Quemadmodum peragitur dif-
pofle vires jundas 8c unitas. Sed refertur inprimis tributio ifta ? A fibris per Temperiem fuam; fed
ad privatam nutritionem ejus vis, qua; adio eft, ne vacillet quid aut claudicet titubetve, prreter
ut oftendimus, lingulis partibus communis. Tem- extera, imo fupra ctetera, prasftante fuos ufus &
peries enim illa eft, ait Galenus c , qua pars qua;- tanquain operas reliqua totius vente cojnpofitio-
libet tum familiaria libi allicit, compleditur, co- ne. Et hos ergo Vfus explicare oportet, qui foli
quit: tum aliena a fe fegregat atque expellit. adhuc ex iis fuperfunt, quos proprie & fimpliciter

Interea, quas confequuntur, eminent &pra> partis Vfus diximus. Fiet id hoc capite & ordine
cipuam animadverfionem requirunt, Tenuitas & ipfo ilio, quem fupra d proponendis, qua; Ladeis i M- c i§.
Raritas, qua; in tunicis iftarum venarum cernitur, accidunt, in Hiftoria tenuimus. Nam quot lint, &
qua in jecur fe inferunt potiflimum, fed & extra qualia, quam varia item & multiplicia, fatis jam
jecur. Vtrobique ufum praebent non contemnen- ibi didum declaratumque eft.
dum. In hepate in caufafunt, ut & citius in ipfum i. Figuram habent Ladeae teretem & oblon¬
ge pluribus modis chylus tranlfumatur , quem gam, quia ad remotam partem diltribui fuccum,
ufum Galenus “Tuis quoque Mefaraicis tribuit, etli quem vehunt, oportebat. Eli enim fupra caeteras
falfo. Extra jecur id praeftant, ut facilius ejus be- omnes ejufmodi diftributioni figura haec accom-
neficio incorpora ipfis fubftrata , quicquidineft modatiflimaqua & ideo Vaforum reliqua omnia e.de differ.
chylo coenofae humiditatis, ut Hippocrates e lo- genera, arteriae puta, venae & nervi funt donata. morb ' 3 '
quitur, deponatur, & lic quod reliquum ejus eft i r. De Laevitate, qua; in extima tunica, jam
purius defaecatiufque ad hepar perveniat. egimus. Inaequalitas vero illa &: veluti afperitas

Non eadem in caeteris hujus generis dignitas, & interior ad chyli moram non nihil facit, & per eam
explicatus habent faciliores. ad meliorem quandam, qualifcunque ea fit, prae-

Fibrarum illa mediocris durities, quae frigidas parationem. Quo enim quid moram trahit in par-
ficcse parti, 8t ex lenta materia conditae allidet te diutius, eo coquitur ab ea redius & felicius, ut
tantum non neceffario, quem habeat ufum notius illud non male huc poeta^onveniat,
eft quam ut pluribus dici debeat. Habentparva commoda magna morx.

Album earum, five ut Plautus albitudo, ut Var- m. Cavis fuis & veluti meatibus deftitutaefi

ro, albor, nihil habet ad ufum peculiare. Nempe eflent,ne diftributio quidem chyli ulla eflet. Hinc
materiae, ex qua conditae primum venae iftae fimt, fieri adeo videmus, ut occlufis obftrudifque his
id eft, feminis neceflitatem fequitur, uyn caeteris ceu canaliculis, aboleatur quoque continuo, ac
omnibus partibus, quibus origo ex illo eft. pereat ipfa diftributio. Etrede Galenus ^ dvd- i de differ.

Simile de laevitate eft, fi Galeno & modo fides oomg vena functio eft , non qua corpus fila eft , fed qua mrb ' 7 '
eft. Et ipfa enim materiae comitatur, ubi aequali- meatum habet . Praecipuus hic ufus eft. Sed eum
ter fcilicet percoda a natura fuerit, ita ut nulla alius excipit, nec ipfe levis, quod in iis meatibus
pars ejus effugerit vim ac facultatem. Si tamen tauquam a> <pvAcMrj,id eft, in cuftodia chylus non
ex his quoque ufum omnino velis, non decuit per continetur modo , fed incorruptus etiam ac inte-
laevia vifcera inteftina& jecur venas nifi laeves & gerpraeftatur confervaturque. Vt enim extra ve-
aequabiles undique perducere. nas effufus fanguis in quamcunque partem, uno

t excepto corde, concrefcit mox putrefcitquej ita £

C A P. 'XXVIII. chylo quoque ufu venit, fi ex vafis fuis alio, quam Bl I? '

accidunt Lattets, mos ex feuftssm aSlienis ceranto- he P ar <= x< ; ida f- Scilicet vim quandam, nec me-

dumpromantl i. Figura, i Meritas. i„. O diocrem habet locus confervandi. quod colloca-
va,& Meatas. IV. Valvula in meatibus, v. Axon- tum ineo eft, ut docet Philofophus .

JUa. vi.Continuitas, vn . Numerus, & Mmnimdo. , iv. Valvularum, quas obditas meatibus intus
VIII .Sitas, ix. Infertio. x. Modus Amni, fotas diximus, unus idemque hic, qui cieterisom-
XI .CnftaqustinmeftinU. xii.Jdeps.xAi.Glan- mbusm partibus, quibus adf,dent lite, ufus eft;
duU. qua in Mefenterio. Hippocrati lux. d impedire fcibcet, ne quod femel hauftum eft ma-

htmUi Fallopiimeatusoleavmoli. Bolas, feubtsc- mani atque imto labore remeet v.ciffim ac

cea dulces. reftagnet m partem , unde hauftum eft. Id quod

adeo exade hic prasftant, ut nec digitorum com-

A D partis integritatem, plenamque & perfe- preflu nec alio nifu ullo retro cogere unquam fe-
dam abfolutionem non neceflaria minus funt mei conceptum in iis liquorem etli varie id cona-
illi accidunt, & communi Compofitionis no- tus potuerim,
mine a Medicis comprehenduntur, quam aut ipfa v. Perangulfoe funt in hepate Sc ad inteftina.
Temperies aut qua; Temperiem confequuntur. Vtrobique', ut quam fieri poteft in minutiflimas
Nimirum non per illa, quam per hxc fecius aut partes divifus diftradufque chylus, illinc trahatur,
agunt partes id ipfum, quod agere aptce natse funt, hic alteretur commodius minima quaque fui par-
aut ad fuos & neceflarios ufus opportunitatefque te a vi hepatis contadus ’.

inftruuntur. Organum apprehenfionis manus funt. vi. Continua; funt omnes, & partes unius, fe-
Qui adionem tam infignem, tam homini necef- orfim nulla ufquam,quod, ut rede Ariftoteles ^de ^ 9>

Dd 3 venis

i v.GaU uf.
par. 17. Avi-

XXX

'aris Afeliu

i 4 •«/>■*■

venis animadvertit, nifi (ux origini continuas ten¬
derent fuccum, quem vehunt, confervare iltefum
inviolatumque nequaquam polfent. Quippe pro¬
fluens ab origine calor is demum eft, qui fovens
tutanfque fuccum facit, ne aut concrefcat inutili¬
ter, aut etiam putrefcat.

vxi. Plurimas funt. St fiifas per omnia inteftina,
eseque parvas; non una aliqua Sc ampla. Primum,
ne eradas & inutiles chyli partes firaul cum inuti¬
libus temere in eas fubeant. Deinde,ne quid fucci
a Gd ‘*-“f’ or utilis eas praeterlabatur, & li quid illius unum 4 ea-
P iib!demJ. r rum aut alterum ordinem fubterfugiat, id com-
yhor.quade prehendatur in aliis. Tum, ut citiflime quidem *,
b Gaf.did, quemadmodum oportebat, non tamen confertim
St tumultuarie fiat diftributio. Denique, ut ne
« ibi.&e. is. continuo cibo ingerendo c vacare cogamur, quod
li eflet, hominem apenm & ineptumfazexet.,icxptim
& abunde quod ingeftum ejus eft, per viam am¬
plam exhaufto.Numero Mefaraicas vulgares mul¬
tum ac multum fuperant. Non injuria. Plus multo
chyli ad totius providentiam jecori, quam fangui-
nis inteftinis in privatam nutritionem debetur.Plu-
rimas ad gracilia, pauciores aut fere nullae ad craf-
fa pertinent. Id quoque re<fte. Illa nempe, diftri-
butionij ifta, excretioni inprimis ferviunt. Illa,
fucci alibilis; ifta, faecum St purgamentorum in¬
utilium funt receptacula.

viii. Locum imo in ventre obtinuerunt. Cu¬
linas enim corporis St nutrimenti officinas, cujus
ibi fedes eft, famulari eas oportebat, bajulorum
“inftar, qui triticum e#agris ad communem ali¬
quem urbis locum ceu furnum coquendum ibi,
mitigandumque in panem deferunt.

Quod venis & arteriis minus in abdito litae, 8t
magis in propatulo funt, idvaforum illorum di-
i6.ufp.iu gnitati tributum eftVtenim, neceflitate nihil
fortaffis, ita dignitate minime parum illis utrifque
concedunt, live fuccum fpedtes, quem difpenfantj
live munus etiam officii, quod per fe St prima ra¬
tione in folius jecoris gratiam comparatum vide-
tpr. Confuevit autem natura femper quod di¬
gnius eft, ei de tutiori quoque ac digniori loco
provideref.

ix. Inferuntur in inteftina omnes, nulla in ven¬
triculum , nec minima quidem. Ratio. Quia , ut
redte Galenus^, etfi libi parum in hac re conftans
(nam ventriculo quoque fuas Mefaraicas alibi ad¬
dicit, etfi paucioresj digeftioais organum eft ven¬
triculus , non diftributionis. Fieri nullo modo po¬
terat , cum agant neceflitate naturae quicquid
agunt, quin crudum St rudem adhuc chylum, fi
ad ventrem etiam pertinerent, direptum ex eo ad
hepar traducerent, non fine ingenti oeconomias
totius corporis coufufione, St irreparabili co&io-
num fuccedentium detrimento, quarum nulli re¬
dintegrare datur quod peccavit qute praecellit.

x. Ad inteftina nifi hiarent ofcillis fuis hirudinum
inftar, ficut diximus, nec trahere poflent adfe
chylum 8t promifeue pellentibus in ea inteftinis,
non chylus magis, quam quae mixta ipfi funt re¬
crementa atque reliquiae confedti cibi ad hepar
per ipfas concederent, nunquam ibi fanguinis fpe-
cie redte exornanda. Quod probe Galenus vidit,
& ideo fuis quoque Mefaraicis eum, quem vere
noftris damus, infertionis modum adfcripfit, ut fu-
pra laudatis ipfius in eam rem locis docuimus.

{ Gd.u uf
p.17. x.itf.
part.3.

g Wpart.
x.&i 7-

xi. A Crufta oblinente gracilia inteftina, in
quam finiunt, duplex commodum illis accedit.
Primum,vicem tanquam operimenti exhibet ofcil¬
lis earum ad interiorem inteftinorum capacitatem
hiantibus, ne obliteratis illis occaecatifve a fordi-
bus chyli aut pereat diftributio abolefcatque, aut
fruftretur faltem ac interpelletur. Deinde, veluti
pro filtro eft, per quod fenfim St ceu guttatim
chylus ad eadem ofcilla, fugendus ab iis, appellit
fefe atque infinuat.

xii. Adeps, prasterquam quodufum prasbet
ceu mollis ftrati, cui incumbant, calorem quoque
earum fovet, quo fic ejus ope tum tradtio ipfa,
tum prasparatio felicius abfolvatur.

xm. Ad eandem caloris rem Glandulas quo¬
que faciunt, ut jam olim obfervatum audtori libri
de utilitate refpirationis h . Prasftant eaedem iftis h s pur.f.c y
venis illos quoque ufus,quos praeftare caeteris Me¬
faraicis vafis diximus ex comfmuni fententia; qui
erant, inftar propugnaculi firmare eas, qua divi¬
duntur 8t in divortia varie abeunt; mox fulcire in
reliquo progreflii ac tuto deducere. Qui ufus ea¬
rum ut non funt contemnendi, ita meo judicio
maximus St Pancreatis praecipue ( fi tamen hoc
non principii magis,quam fimplicis glandulae fubit
vicem, de quo fupra dubitavimus) ille eft, quem
facile candor illarum infignis St fubftantiae ipfe
modus arguunt, coenofiorem, crudiorem St pin¬
guiorem chyli partem in fefe corrivare ac combi¬
bere (modo nondiffimili, quoinfoetujecurfeu
placenta uteri nuncupata, quod in materno fan-
guine faeculentum eft exhaurit in • fefe St abfor-
bet,) quo fic quod reftat illius purius liquidiufque
ad hepar, in fanguinis ibi formam induendum,
fubeat 8t permaneat. Atque hoc omnino illud efle
mihi perlyadeo, quod Hippocrates ‘ dixit , oV* Uib-degm-
'nhpLciTwfoct ,, 6 x.it x. dSmg. Hoc enim nZpiaTaSis
nihil aliud mihi eft, quam chyli illa, quam dixi
coenofior St impurior portio. Quos enim Fallo-
pius^ponit infima hepatis meatus, quiinGIan- k devenit
dulas St Pancreas inde porredti,oleaginofum quen - c •' 3 '
dam fuccum flavum St fubamarum in illas eru-
dtent deponantque, mihi videre nondum conti¬
git. Et quod de fucci amarore dicitur, id fatis Pan¬
creatis caro convincit falfi, ita palato grata, ut in¬
de vulgo etiam nomen invenerit, Dulcis boli, feu
Dulcis bucceas, ut quidem Carpus annotavit.

C A P. XXIX.

De Vjibus , qui ex Lacie arum cognitione Medico & Phi-
lofopho accedunt. Eorumpra prioribus dignitas. Du¬
plices ejje j alios communes utrique , alios Medico magis
proprios, illi Phyjiologici appellati. Ex iis primus ex¬
plicatus. Sublata gravi fima controverjia de officio
Mefaraicarum. Ollo omnes de illo fententia falfi con-
villa. Fena hermaphrodita. Iacobus de Partibus , Zer-
bus, Carpus , Majfa, Laurentius , alii, varie notati , aut
confutati.

Q Vos hadtenus recenfuimus Ladtearum Vfiis,
ex eorum numero omnes funt, quos fimplici-
ter ac proprie efle ufus diximus, qui in Adtionem
fcilicet referuntur toti corpori utilem ac necef-
fariam. Supereft de iis videre, qui ex earum co¬
gnitione , ut Galenus loquitur, Philofophis 8t Me¬
dicis accedunt. Qjji etfi in fecundum locum ac.

ordinem

De Lactibus ,jeu Venis Lati eis. xxxj

-ordinem conjecti a nobis funt, nihil tamen videri fungi, fed diverfis temporibus & defcriptis inter-
debent primis illis, fi ratione modo rem fcrutari vallis, nunc in uno, nunc in altero deditas: alii

placeat, inferiores; fuperiores etiam fortaflls & contra, una 8c eadem omnes conditione frui, id-

praeftantiores. Galenus quidem certe ita hujus que nulla viciffitudine temporum, una eademque

,, 7 4 t*f- generis Vfus magnificat, ut cum “* perfediffimae fimul humorum congreflione. Nec iftis inter fefa-

Theologia principia contineri iis dicat; tumfolis tis convenit, dum quidam*, praecipue & primo

naturae totius comparari fcientiam affirmet. Quin loco deferendo chylo, fecundo loco & minus fan-

idem eorundem explicationem cum WuSu b com- guini operam dare pugnant. Denique, ne quid

parat, qui ante Deorum aras a flantibus concini- defit ad ineptiarum cumulum, reperias, qui in du-

c tur: alibi vero etiam c hymnis ipfis facris praefert, bium vocent, eodemne dudu 1 promifcue feratur

i Hilc-u- Sc majori dignam attentione ait, quam d omnia humor uterque, an fecundum latus fuum quifque,

Eleufiniorum aut Samothraciorum facrorum my- quafi dimidium loci, ido ceu foedere, cum aitero

fteria. Quicquid fit, non eft opus vino vendibili padus.

fufpenfa hedera. Ipfi, quanti fint, facile per fe lo- Iam difficultates, quibus conflidantur hae om-
quentur. Nos eos, cum multi plane fint nec eo- nes fentcntiae, quantas 1 unt, quam inexplicabiles ?
dem omnes referantur, ad duo fomma five capita Omitto illam de ventriculi venis opinionem, de
five genera redigemus, ut alii fint Philofopho cum qua mox fuo loco. Quae circa Mefaraicas verfan-
Medico magis communes: alii huic quam illima- tur, inprimis quotquot funt apertiflime fenfui ad-
gis proprii. Adferemus ex utroque genere ali- verfantur, qui foli nutritioni deftinatas itaperfpi-
quos, qui fcilicet in mentem nobis venient, 6 mul- cue arguit vincitque, ut ne Fernelius quidem in-
tis paucos: (nam omnes quis poffit ?) a prioribus ficiari id aufus fuerit. Senfus, inquit, docet fili nutri-
adeo capto initio, quos Phyfiologicos tantifper tioni delegatas , five fitccum fiettes, quem intra fi coer-
appellabimus, dum vocis aptioris nobis copia fup- cent,five ipfam in inte[Una infertionem. Naturae quo-
peditet. Ex his que faciunc injuriam, cujus dignitatem magis quo-

Primvs facile ifte eft;. quod illa per eam con- cunque Erafiftrato eunt imminutum- Quid enim
troverfia & nullo prope negotio tollitur, qua illud alienius ab ejus artificio, folertia , providentia,
tam faepe multumque quasfitum hadenus eft, chyli quam una eademque particula ad fundiones duas^
ad jecur , & vicifiim, [anguinis a jecore ad loca chyli dif- tam inter fe diffitas, tam repugnantes fibi & nullo
tributio , per quas vias obeatur ; feu ut alii proponunt, aptas ordine, tanta cum rerum perturbatione ab-
Pereafdemne venas Mefaraicas tum nutritio , tum diflri - uti ? Natura , inquit Ariftoteles “ Naturas genius,
butio fit , an alia nutritioni apta & confiituta fint , alta uno non nifi ad unum utitur , & nunquam quicquam tale
difiributioni. Nihil eft amplius, quod ambigere nos facit, quale Delphicus gladius eft.
linat, inventis femel & conftitutis Ladeis. Patet Nec vero minus perfe lingulas laborant. Qui
luce clarius, alias ducendo fanguini, alias ac toto folum chylum vehere contendunt, nunquam ex-
genere abiftisdiverfas vehendo chylo allegatas, plicabunt, per quas alias five vias five venas indi-
Patet item, quoties opus eft polle & chylum nihil gentias inteftinorum fubveniatur. Qui praster chy-
impediente fanguine,& hunc viciffim nihil obftan- lum fanguinem quoque ferre alleverant, fed alias
te illo,quo oportet tuto ac certo itinere commea- eas atque alias, ecquod dant difcrimen inter illas,
re. Hic vero Vfus five utilitas quanta fit & quan- ut ita efle credamus ? Nam differre oportere, ut
tum habeat ad rem medicam & philofcphicam nullo alio aut colore certe, & contentis quis non
momentum, docere poteft inprimis ipla quaeftio- intelligit ? Atque idem incommodum eos quoque
nis iftius difficultas; tum fententiarum varietas, manet nihilominus, quiutrunque omnes facere
qua laborat ut difficultatis femper, ita vanitatis ac autumant,fed tempore alio atque alio. Nam quod
lalfitatis prope femper index ac argumentum: de- ajunt dilutiorem in iis fanguinem videri, nihil eft,
nique, ac clariffime omnium, incommoda & diffi- imo falfum eft. Nullus prope aliis in venis aut
cultates, quibus maximis & plurimis urgentur, craffior apparet aut nigrior.,
qui fecus fentiunt. Ac de difficultate quidem hu- At maximis omnibus difficultatibus obruuntur;
jus quaeftionis quid attinet plura dicere ? Tam ar- qui quarta in opinione funt. Coguntur hi dare
dua , tam obfcura & lubrica, maximis etiam inge- (quod & dant ultro ” nonnulli) nulla tradus, nulla
niis vifa eft, ut nec fenfu fatis, nec ratione quid codionis, nulla nutricatus omnis certa efle aut
ftatuendum eflet, pervideri aut difpici pofle pro- definita aut rata tempora. Quod quid aliud eft,
nVialr k® in S enue c om pferes * fuerint. Varietas fenren- quam potiflimum, idemque primum naturas mu-
uiiupiL tiarum tanta eft, nulla ut in omni medicina majori nus, quo continetur animantium omnium falus,
W-sart.s. j n contentione verfetur. Odo, aut pluribus etiam fine quo noii eft vitam vivere , nulla lege ftata aut
opinionibus agitatur. praefcripto regi, nullum modum, nullum ordinem

Wco- Sunt qui per folas ventriculi/venas perferri ad tenere; omnia cafu, omnia vi ac impetu, 6 c ato-
e * hepar chylum velint; per Mefaraicas nutriri tan- morum tanquam iucurfione geri atque admirti-
tum inteftina. Contra alii utrafque utrique mune- ftrari; tum vero infatiabili, facraque Sc obfcdena
?Gd.4.uf. ri deftinant ^, in numero folum fado difcrimine. fame perpetuo partes omnes attineri abfumique*
fOT.8. plerique de folis Mefaraicis difceptant, (vulga- hoc eft in morbo continenter & fine intermiflio-
tas femper intellige) quorum quatuor fadiones &e, tanquam in Bulimo aut Diabete jacere?-Co¬
li nbufis i. funt. Volunt alii folum chylum h vehere: alii, & guntur dare, eafdem venas ad eadem inteftina re-
hune & fanguinem praeterea, fed divifis veluti & latas, fimul radices efle, fimul ramos: ramos,,
»'■ h hepate- partitis inter fe operis, ita ut diverfae fint quaedam qua ferunt ad illa; radices, qua ab iifdem fugunt.
'mlwfi' huic, quaedam ifti perferendo delegatae. Rurfus Coguntur dare, quamque venarum iftarum par-
?• Menat. alii contendunt *, utroque pariter omnes officio tem fimul trahere, fimul pellere: pellere ad hepar,
Mjitfra. trahere

k lacob.de
partii.ad i.
l. Avie. doli.
S.fum.l.c.l.
Majfa Amt.
c. 14.

1 Zerbuiex
Conciliatore
difraej.

m 1. Polit , i.

n Liturent.

a in i. i.A-
■tic.doa.s.

* iMf-P*- c

16.4-uJ.par.
17. 14.uf.par
c. 10. 2..Fac.
nat.7. 3 .de
"Tcmper.i.de
dif.mor.7s
b 6.dcplac.%

c Columb. 1.6
Ve/al lc.i.

Argentenm.
d loubert.
parod .4. de-
ead.i.

e Vide Lau¬
rentium.

f luvenal.
Sat.}i

xxxij Gajparis Afelln

trahere ab inteftinis. Coguntur dare, eadem ea- Qua: fententia Mercati eft *, qui ut nihil abfurdi g u
rundem venarum ofcilla fimul dilatari laxarique praetermittat, nefcio quas prasterea nulli vifas un-
fimul contrahi ac adftringi: illud, dum fanguinem quam, nulli videndas.nifi cui ipfe oculos fuos uten-
deponunt & veluti vomunt in inteftina j hoc, dum dos dederit, carneas in venis fibras comminifci-
chylum ab iis exforbent & hauriunt. Denique, tur, quarum rubro colore ita prasafficiatur prae-
cum in eo nobis omnes aflentiant, fibrarum ope tingaturque idem fuccus, ut nullo negotio calefa-
totum diftributionis opus perfici, coguntur illud dfus in fanguinem vertat: & ob quas fieri, inquit,
Quoque dare, redtas omnes fibras, quae tradtui fer- dum coquuntur in venis humores, ut rubrum in
viunt, trahi rapique fimul & femel non in diverfa urinis fedimentum appareat. Praetereo de fangui-
modo, fed plane etiam in contraria. ne dicere in his genito,quem nonnullis eorum fan-

Quod argumentum ita Iacobum 4 de Partibus, guinis rudimentum magis, quam fanguinem, feu,
Zerbum, Carpum, alios torfit adflixitque ac per- ut Epicurus diceret, quafi fanguinem: nonnullis,
culit, ut comminifci hermaphroditas nefcio quas fanguinem quidem, fed imperfedlum: casteris) ab-
& androgynas in iftis venis fibras, fine certo prin- folutum expletumque omnibus fuis numeris & pla-
cipio, fine capite (puto etiam fine cauda) coadi ne fanguinem appellare placet,
fuerint , quibus ut fanguifugis promifcue utrin- Dirimunt totam controverfiam venas noftras,&
que ad omnem tra&um facultas, quas prasfidet, fecundum eospronunciant, quifunt & parte ne-
abuteretur. Cujus commenti abfurditas, puto, in gante. Quippe docemur autopfia, vulgatis qui-
caufa fuit, cur hoc argumentum a Laurentio etli dem Mefaraicis abunde fanguinis efle, fed ab he«
propofitum , fine tamen omni refponfione , pru- pate immiffi: in venis chyli,ne volam quidem ejus
denti, ut opinor, filentio praeteritum fuerit. Scili- aut veftigium extare, quae tamen praecipuo pro

cet religiofiora funt facra tacita.

C A P. XXX.

Vfus Phyfioloucm fecundus. Exploditur vis cupidi <mtr r j - 1 j* - - j o —~-

venarum extra jecur. Galeni* hicfbi non con- ^ non Vldet? Imo Mercate, utfervem illud
fentit. Recentiores mire diffetti, omnia mifient, omnia c

fundamento erant adverfae fententiae. Vnde idem
Mercatus, Ineptum , inquit, ejl dubitare , infitne venis
fanguinis vis efiettrix & fignum ignorantia, clarum id
in Mefaraicis , qua affluunt fanguine. Quam inaniter

in venis quomodo in fanguinem facejfat ?' Muftum in
dolio, qua fe vi adperfeilionem vini promoveat ?

vetus,

movent , nihilpromovent. libra venarum carnearu- Aa^cf upittCn rfiyct? Trefyvm. ve ,
braque. Mercati (omnium. Alia ejusPituita hoc eft , ut pro verbtsreponam verba , parpari , iEgn
• ■ • - fyncipitis & cucurbitam quaerentis fignum eft,

quod Mefaraicae vulgat® fanguine affluunt, ex eo
concludere illas oupid\m\ii\,fanguifcare. Nec vero

S Equitur fecunda utilitas, quas ad eam contro- illud te juvare poteft, quod Galenum alicubi di-
verfiam pertinet, qua de venarum extra jecur xiflfe adfers, pituitam in fanguinem verum facefle-
cuptct\omtt] r lt>trj, id eft, fanguinis confedrice vi difce- re iis in venis, quae & cava perducuntur. Nihil hic
ptatur, tam incertam illam, dubiam & impedi- fubfidii eft ,& in caducum parietem inclinas. Per
tam, ut ne Galenus quidem ipfe fatis ea in re fibi pituitam, crudiorem fanguinis partem ille intelli-
conftiterit. Qui cum paflim venis iftis eam, de git. Quomodo autem is in fanguinem perfe&um
• qua agimus, vim concefliflet 4 , tandem dodus migret iftis in venis, idem explicavit clariffime &

. meliora (puto ab iEfcuIapio fuo, qui dormienti docuit, non venarum id ope, fed caloris in fan-
quoties libitum eft, adftitit, & fomniapituita quam guine infiti evenire, qui ubique in melius promo-
purgatifimamift)enoxh eos arguit manifefti 4 qui veat illud , cuiinfidet. Id quod egregie exemplo
ita fentirent. mufti in vafe bullientis declaravit h , non vafis be- & 4

Quas res, & Galeni inconftantia in diverfiffimas neficio (quis enim tam vacui capitis, hoc ut cre-
fententias & contrarias adeo pofteros diftraxit, dat?) fed fui caloris ad finceri vini perfedionem
• aliis vim omnem ejufmodri removentibus a venis: provehentis fefeac promoventis. Quem locum
aliis omnem^ tribuentibus, & quidem folis: caste- pulcherrimum & nemine hadtenus expofitum dili-
ris dividentibus veluti fententiam, & ut Iupiter ille gentius, id unum eft ex illis, quas vehementer &
Homericus, partem negantibus, partem dantibus, fepius miror. ncikvdofpj ^ cv pcdjpm, fed dor-

Ajunthi, vi St natura lua nihil tale poteffe venas, ’

pofle adjutas hepatis in eas influxu. Quem influ¬
xum ita varie rurfum interpretantur, facile ut vi¬
deas omnia movere & nihil promovere, aut, quod
eft yerius, omnia dicere, & nihil dicere. Quid
enim varium magis, imo varum, dum alii, quod
influit vim & facultatem effe pertendunt: 'casteri
nequaquam, fed inftrumentum tantum , calorem
fcilicet, cujus ea vis fit, ut quamcunque fucci in
venis partem proxime contingat, eam, quafi vir¬
gula divina, aptam confeftim reddat, ad formam tratur in ipfo jecore, vulgo litium & altercationis
fanguinis induendum ■, eidemque ruborem indar, eft. Vt confulto eos praeteream, qui hepati om-
qui primus eft, inquiunt, adus caloris in dulci & nem plane cupLctruinv fanguificaiionem adimunt (nec
alba materia. Scilicet ut quondam^, enim eft hujus loci talis executio) adhuc quinque

Grex totus in agris , minimum inter opiniones, tanquam totidem inter

Vniusfcabie cadit , & porrigine porci , fcopulos jadamur, etfi credere poflumus, tantum

Vnaque livorem confpefia ducit ab una. non ad fcopulos imus.

C A P. XXXI.

Vfus Phyfiologtcus tertius. cupcdrumg in jecore ubi f at,
& quomodo. Opiniones quinque. £fuatuor aliorum
ea de re opiniones nihili. Laii eis nulla cum venis hepa¬
tis cateris communio. FiJJum jecoris, ;

On minus, quam de venarum extra jecur
ifici/do-tl , fanguificatione de ea, quae perpe-

Prima

De Lactibus ,feu Venis Latt'eis. xxxiij

, imber. **• Trima eft. Heri fanguinem * in veois hepatis folis, hepar perveniat chylus, fegregatam jam a venis
du*' de ‘ * v ^ nnata Hhs atque ingenita. Quid hepar,in- ejus per Splenicum ramum melancholicam ejus
quies? Nihil magnum aut memorabile, & tamen portionem, ad Lienem perferri,qui non alia quam
aliquid, credo ne prorfus nihil fit & inteftabile. hac caufa infra jecur locatus fit, qua in unum Me-
Affunditur venis, ut ftabiliat eas: ut yetet coale- faraica; coeunt ac congrediuntur. Hasc fententia
fcere&infe mutuo confidere; ut calore fuo vim recentioreft, & Varolium h habet audtorem. Al- b S-^a.c.u
earum cu^<£[omtfUuluo,fanguificatricem promoveat, tera , focium hepati dat ad fanguinem conficien¬
do*^ , abfolvi h in jecoris fimis, quod jecoris dum, aut certe vicarium fubdit, eaque re ferri ad
fiffum vocant, in quas e portae ramis excidat chy- ipfum non minus quam ad hepar chylum per Me-
lus, venis nihil ad eam penitus aut operas aut vi- faraicas autumat. Antiquior haec eft, fed quam
rium conferentibus. multi recentiores aut fequuntur, aut faltem aam-

Tertia, ' perfici in portae radicibus, non vi ipfis nare non audent. Putantur in ea Plato & Arifto-
infita, fed accerfita ab hepatis carneperfedtum, teles fuifle, quorum ille', Lienem csi/accySov , id «>» Tim Mi
omnem in ejufdem hepatis carnem, nutriendae illi eft, expreffam hepatis imaginem, ut quidem ver- G “ ’
deponi; inde , quod nutritioni fupereft,' pelli & in tit Ficinus (nam Galenus aliter j) hic d , drnXvyw d ^ de d m '
cavae radices abripi. £ >770-0] £ hov vodov %7m (>, id eft, hepati oppofi- ‘ 7 ‘

Jguarta , abfolvi d quidem in portae radicibus, ut tum & velut adulterinum feu fpurium hepar dixit:
vult prior opinio, fubeunte in eas per tenuiffimas nec id tantum, fed vapores etiam vagantes diver-
venarum tunicas vi, a carne hepatis derivata: cae- tere, attrahere ex ventriculo & concoquere, ut
terum abfolutum nequaquam omnem , fed par- qui (anguineus fit. Quin Hippocrates quoque &
tem folum ejus, quanta fcilicet alendae fat eft, ef- Galenus authores laudantur, nec fine caufa for-
fundi in carnem, reliquum redta per anaftomofes taffe. Hippocrates * quidem certe hepate affecio, e demor.-
tranflumi in radices cavae. inquit, Lien elaborat fanguinem. Apud Galenum

Quinta, naturam', & qualitates caeterasfan- ^hsec leguntur, Lien attrahit chylum a ftomacho & in-
guinis a venis; ruborem ab hepatis carne, in quam tejlinis , ut hepar. Taceo Alexandrum *, Aretasum h ,
efferatur, trahere, idque momento. & alios. &JufiT'

Ex his quoque tot opinionum fcopulis venae no- Vtramque fententiam falfi damnant venae no- chronicorum.

ftrae nos expediunt. Nana pro fecunda pronun- ftrae verae chyli diftributrices, & Galeni ftabiliunt.
ciant, quantum quidem mihi oculorum argumen- Nulla enim vel minima de illis ad fplenem perti-
to& conj edura deprehendere adhuc licuit. Per net, aqua chyli aliquam partem poffit capere,
carnem enim hepatis difpergi, in eam delinere Quod autem Archangelus commentus eft, per vas
obliterarique ufque animadverti,nulla interim no- venofum e ventriculo chylum rapere Lienem , vi¬
tata deprehenfaque cum vafisejus casteris com- derit ipfe, qui neganti hoc Averrhoi‘ & ejus ratio-

V, Columbu
0.6.Vefd.

e /rchanch-

US.17.b1-

'Ibeot.cA 4.
frhuob. de
jtrtib. item

Urptte.

e Inurent.

munione muneris aut focietatis. Quod fi ita eft, nibus fatisfaciat,
quis non videt, in ipfam carnem hepatis exonerari
chylum, elaborandum ibi in fanguinis formam at¬
que fpecienr, indecraffiorem ejus partem in ra¬
mos portae, fubtiliorem utilioremque in cavae ra¬
dices excipi. Sed haec clariora tempus faciet, & a
nobis ipfis fufius alibi explicantur.

C A P. XXXIIJ

C A F. XXXII.

eorum refutata. Lien nihil prorfus trahere e venis chyli
potefi. De Lafteis nulla ad eum pertinent.

% 3*

i : u{.p.6.& 7 .
hb. de atra
bile.i. Fac.
»nt.9. $.Fac.
*Mr.i 3 ,

Vfus Phyfiologicus quintus. Refelluntur , qui putant e
ventriculo quoque chylum ex fugi per Mefaraicas. Pro-
flrata per morbos vires quo modo tam celeriter ab af
fumpto cibo reficiantur ? Cur hix.ubuviZpijStpioi tam cito
reddant per urinas qua bibere. Laflearum ne minima
ad ventriculum.

Vfus Phyfolovicus quartus. Stabilita Galeni de Lienis of- .. . ... „ . .

frio ferarnm. Varolii mva, & miam AriflJli- C Vccedit quinta utilitas. Ea ad quandam de

. vrCiis trahere e .unitclnli chylo, qui in ventnculo adhuc eit, ducepta-

tiunculam refertur. Tenet communis omnium
opinio , ejus quoque nonnihil ad hepar reda abri-

/“XVartam cognitionis Ladearum noftrarum uti- pi. Ac videtur id praeter Galeni", & Hippocra- £
Vilitatem eamftatuo vel maximam, quod de tis * audoritates, quas fupra dedimus, experimen- b Ub.de ' c fi
Lienis munere atque officio ejus ope ac beneficio tis quoque firmari. Videmus quotidie aegros pro- tuhm.
explorato, fcire aliquid nobis 5 c judicare licet, ftratos morbi vi exhauftofque, ab affumpto cibo
Cujus rei ignoratio volumina jam nobis peperit, 8c tantum non momento vires recipere. Sed&ple-
pariet, nifi amicum aliquod fidus in tempore nos rique r xubmnfopUvuv, id eft eorum, qui ipamodico
refpiciat. Scribendum enim hodie eft, & hoc tan- fefe potu proluunt five mergunt potius VmXvpcu-
tum. Sed -de re. Galeni conftans" fententia eft vjpa Scujuv , amphorarum tempeitates ac barathra
cLvftepoq>ov efte, id eft, refpondere ex adverfo Ve- ocyffime quod biberunt c , idque paulo minus to- c 4
ficis felleas* & ut illa tenuem ac igneam, quam bi- tum per urinas reddunt. At utrobique profedo IJ ' A ’
lem, ita hunc craffam & terreftrem fanguinis par- longe propiore & compendiaria magis via opus
tem, quam melancholiam vocant, ab hepate in eft dividendis in venas, quas ingefta fuere, quam
fefe rapere, eandem mitigare in alimentum fui, & fit ea, qua; per inteftinorum & Mefaraicarum tan-
quod ejus edomari non poteft, per conftituta ei tum trabium, & tot ambages ad hepar ufque cir-
rei vafa abjicere. cumagitur. Addunt his quidam multo per ven-

Huic ejus fententia; duae ex adverfo funt. Alte- triculum redtius tutiufque deduci chylum, quam
ra , quae de officio quidem Lienis nihil mutat, id per inteftina, quae perpetua bile infeftantur, hu-
folum negat, ab hepate allicere fuccum, quem inore chyli benignitati inimiciffirao & maxime
conficiat. Illud fiquidem contendit, antequam ad adverfo,

E e Hujus'

a 7.Fac. nat.
tl.infin.

a uHiJt.ig.
x.part.s.& 3.
part.9.

b 4 .ufp.i.
c fragn. libri
dc Anatemc.

i 4-«/>•*.

xxxiiij Gajparis Afillii

Hujus qwoque opinionis figmentum delent ve- totius animalis communem comportat, quis eft
na: noftrae,quas St chylum trajicere ad hepar con- omnium qui ignorare poffit, quanto in noftras re¬
flat , St ventriculo tamen ne unica quidem vel mi- dius, quam in ullas alias nominis illius notio con»
nima fui propagine mifceri. veniat?

Qua: in experimentum adduda funt, nihil dida vi 1. De fame paffim ita philofophantur,ut ejus
labefadant aut veritatem infirmant. Nequaquam, caufam ftatuant' fudum venarum a ventre, qui e Galena,j,
ut aegris vires mox a cibo redeant, praecipitato eo veluti pro terra fit animalibus. Monent ha: vena:
ad hepar, & inde ad partes caeteras opus eft. Va- noftra:,nequaquam ita fimpliciter & promifcue di-
porum id beneficio fit, qui excitati ab ingefto ci- ci id polle. Si enim venas intelligimus illas exfuc-
bo inftaurant, reficiunt ac recreant fpiritus, qui- cando chylo delegatas (ut videntur intelligere qui
bus animantium vita tenetur 8t viget vegetque, ac eam, quam diximus, rationem famis ineunt, dum
confirmatur corpus. Illius vero tam celeris eorum terra: ventriculum comparant,) fcire licet, cum
qua: bibuntur, ad urina: vias praeterlapfus longe nullae prorfus earum ad ventriculum pertineant,
aliae funt, quam quae adfertur ab iis, caufae, quas nullo modo poffe fudum earum poni in famis cau-
diligenter Galenus “ exequitur: convenientia fci- fis. Sin accipimus alias illas, quas dilperfas per
licet qualitatis, humorum tenuitas, vaforum laxi- omnem ventriculi regionem, a porta ex fplenico
tas ac amplitudo, robur trahentis facultatis j qui- maxime ramo videmus, amplius quaerendum &
bus confpirantibus, nulla tam longa elfe viapo- per otium confiderandum, vena: qua: nutritioni
teft, qusenon facile acceleretur. Quod itaefle 8t fanguinis ad ventrem traductioni dicatae fo-
fatis illud oftendit, quod in quibus alia ifta funt, ii lum videntur, quemadmodum vel fugi ab aliis (ut
nec per urinas femper quae bibere, St faepe longo ita loquar) vel ipfae fugere a ventriculo reCte dici
poft tempore profundunt. De bilis in inteftina poffint.

prolapfu, quod fatis fit fupra diCtum eft. Hinc vm. Qui ingenio uti volet, is occafionem na-
repetantur. Mihi non placet mnXoyeiv , id eft, Cius venas iftas fortean de anaftomofi quoque illa
adum agere. • venarum per hepar, quam pingunt quidam an fin-

Occidit mi feros crambe repetita magijlros. gunt? aliquid conjiciat. Vtenim dentur, quod

tamen perobfcurum St incertum eft, negatque
C A P. XXXIV. Galenus^, at certe non eum ufum praeftiterint, f 4.»/>.13.

Vfm Phyfioloricus fextus , cum aliis qmbufdam. Deve- <l uem populariter iis aflGgnant, ut eorum com-
narum generibus, & numero nondum rette conjlitu- merc i° > excodo in radicibus porta: chylo, ad ca-
tum e(Je.LacieasnoJlras vere ejfe porta venas,non illas vam aditus aperiatur.

alias, vir. Farnis caufam non videri Caelum venarum Ix * ^ oter | t ^dem nec difficulter fortafiis cau*
aventre, vm.WpV« f venarum in hepate ,ft fam five reddere, five venari faltem ac indagare,
modo funt aliqua, non eum ufum prabere, quem vulgo cUr nu a * n hepate fit, ut in corde 8t ventriculo
vokm. IX. CaviMmrmUamjmre. cavitas-QuaeresnpnparuintmnGalenum»ipfum, t vim

tum poft ipfum Iacobum de Partibus h , Carpum *, 1 « a-
C Sto jam Sexta utilitas , ad mt/apict 8t commen- Archangelum k -, Laurentium 1 , alios exercuit St Jumf.ti
C tum ilhrd Anatomicum fpedans, quo de ve- folicitos ha&uit. Atque ufus dodrinae de Ladeis
narum numero,ortu, nominibus conftituitur. Ari- Medico cum Philofopho communes, quod adhuc ub.i. ' 17 '
ftoteles “ unicam venam numerat, quam magnam fciam, hunc habent numerum. Sequuntur qui funt
vocat. St cujus primum ortum a corde repetit. Medico, quam Philofopho magis proprii.

Medici duas agnofeunt, quas b jecore difpenfant;

quarum alteram,cavam nominant} alteram,portae. C A P. XXXV.

Planum faciunt noftrae, nec numerum venarum DeV Jibus Medico magis propriis, guijimii} Complu-
rede adhuc initum vulgo, quarum tertium genus „ mvorum morh % rum genera has ^ enai n obis aieri-
ipfefunt: Sedari venas, quibus nulla prorfus m- ^ chylo fum fluxum , quem vocant, non fieri ni fi ha-
tercedat cum cordefocietas conjundiove, pias- venaruW vitio> Ea r dem i„ cau r a e(J e Atrophia

ter if am , quae qt cum principio, cum partibus t otius,qua ab infefis Scirrho Mefenterii glandulis. De

omnibus illis eft communis. Melancholia hypochondriaca , & intermittentibus fe-

UJud praeterea docent, quam porta: vulgo ufur- hnhui dam% Comkfto operiim
pamus, quamvis tueri id nomen poffit, fi primum

ejus fpedemus e fiflo jecoris inter duos veluti fui- YTSus Medico magis quam Philofopho pro¬
cos progreflum, quos 710X04 , id eft, portas voca- V prios, eos intelligo, qui ad Pathologiam St
vit Hippocrates h etfi non primus, 8t alibi * reliquam -nnpuopcnv Medicam magis attinenr. Nam

xs(>v(pd<rc-i $, fi munus tamen aeftimetur, cui defti- nec ifti nullum utilitatis frudum praebet ifta ifta-
nata illa eft, St a quo pra:cipue peti nominis ratio rum venarum cognitio, quam inprimis novis Par-
folet, nequaquam amplius eo rede appellari. Si tium morbis augent quorum nihilo minus, quam
enim verum eft, quod ex Hippocratis St Afcle- aliorum St caufae perquirenda: funt. St habenda in,
piadarum omnium fententia , nos monet Gale- promptu ac numerato figna, St inftituenda cura-
nus**, non alia re portae venae hoc nomen obve- tio. Cui enim dubium effepoteft, fi dentur ifta:
nifle, quam quod,ut bajuli perpurgatum in prom- venae, quin ut in caeteris, ita in illis quoque omne
ptuario frumentum incommunem Civitatis offi- mm Intemperiei,tum folutae unitatis genus, locum
cinam percoquendum mitificandumque deferuntj fuum habeant: 8t praeter ifta, etiam quas in Com¬
ita ipfa per propagines fuas Mefaraicas direptum pofitione infunt vitia, illa praefertim, quae ad Fi-
ab alvo St intelliuis fecretumque a recrementis guram. St canales plus juftofive laxatos patefa-
eraffioribus alimentum ad hepar, locum codionis dofque, five adftridos claufofque referuntor.

Sed

De Lattibw ,feu Venis Latteis. xxxv

Sed haec communiora funt. illa Angularia & neceflario id defedum cibo, confectum penuria
praecipua, quod caufas nobis aperiunt, corporis extabefcit, Caeteris Mefaraicis fi quid tale, acci-
affeduum non parum multorum vel ignoratas ha- dat, cum ad privatum folum inteftinorum com-
denus, vel certe non plane fatis & explorate co- modum comparatae illae fint, par profedo eft, ut
gnitas ac perceptas. fola quoque inteftina incommodum inda accipi-

De chylofo five albo, ut vocant, inteftinorum ant contrahantque.
fluxu quam varie difputetur apud Medicorum fi- De intermittentibus febribus, quarum fedem in
lios, quis eft cui lateat ? Nihil dubitationis res ha- Mefaraeo non ignobiles Scriptores collocant: de
bet, fi has venas femel videas. Certum & confti- Melancholia itidem , quam Hypochondriacam
tutum effe debet, cumis vitio venarum incidit vocant & cpvrafy flatulentam,an hxc quoque ma-
, ''.hcA-f' chylum fugentium, ut eft apud Galenum *, five la comitari affedis his venis pofllnt, quaerendum
vitium illud intemperies fit trahendi vim exolvens, aliis relinquo 5 quemadmodum alia multa, quae
five anguftiaviam intercipiens, non nifiiftarum dici de iis quaerique pofle praeclare intelligo. Non
venarum vitio incidere, praefertim cum medium omnia aurora ftatim prima fua luce diftinguit; &
canalem angUftia occupat, unde vi perruptis val- vetus verbum eft, Fltts oculos videre , quxm oculum.
vulis & dilatatis, patefadifque ofcillis in inteftina Multa quotidie fua volenti cuique obfervatio fub-
(quod fieri quandoque minime eft incredibile,) jiciet: nec mihi fane aut quaerendi labor, aut pro-
chylus refunditur. Secus, quemadmodum e Me- ficieudi cura deerit in pofterum.
faraicis vulgatis rubro perpetuo fucco interfufis Nunc quidem ifta habui, quae & afferri in com-
poffit albus purufque chylus in inteftina excidere, munem frudum, & proferri in lucem afpedum-
ne fufpicione quidem attingere poflum. que poffe putavi. Quae fi viris bonis & dodis (his

Non diflimilis ratio illius Atrophiae eft, in qua fcribimusj non improbata omnino fuerint, magno
fentire cibum moles corporis vetatur, obinfeffas id in lucro deputabo: fin,iftud ipfum quoque in
Scirrho Mefentcrii glandulas, ardatis inde ftipa- rem meam vertet. Difcam meliora , errafle ad-
tifquevafis, quibus illae objacent j cujus exempla monitus. Quod quam facile fieri a me potuerit,
apud Altimarum, Schcnkium, & alios legere eft. in re praefertim nova, non fum nefcius. Homo
Non nifi adftridione comprefiuque Ladearum fum, humani a me nihil alienum puto K Nihil hu- b Termtiu»
noftrarum incidere putanda eft. Hae enim folae manius, quam lahLerrare, falli: nihil inhumanius,
funt, per quas utilis & neceffaria toti corpori ma- quam errores fov*e, excufare, tueri,
teria perlabitur, cujufque interclufo commeatu

FINIS.

Index Capitum de Venis La&eis.

C ap. I. Confderantur, qua toti Mefnterio communia . Nomen , &c.

Pag. iiij

II. Explicantur propria Mefnterii partes fmgillatim , Membra¬
nas, &Cr V

III. AdenarrationemVaforumMcfaraicorumaggrejfio. Quoteavulgo?

Frimo de venu explicatum. Earum Origo, &c. vj

IV. Agitur de venarum Me faraicarum actionibus, & ujibnt. Ii tres Ga¬

leno , & vulgo Medicorum, dodoSonc, oOiy,d-ru<ng, Umefio me. Ex iis duo
primi rejeEli, tertio alius & novus additus ex ip/o Galeno . Galenus nul¬
libi dixit dodSomv & 24&Jomv fieri eodem tempore. Laurentius Hip¬
pocratem non retle cepit , viij

V. De arteriis Mefaraicis. Earum Nomen, &c. viiij

VI. In aEiiones arteriarum & ufus inquiritur. An Chyli quippiam in fi

allidant. Galeni & Hippocratis in eam rem fintentia expenfa, & in me¬
dio reliEla. Auclor lib. de utilitate respirationis, & Farolius accurate
confutati. Sanguis per quas vias e dextro cordis finu in finislrum fubeat.
Caci-duElus in corpore, ibid.

VII. .Fauca de Nervis Mefiraicis. Eomm Numerus. Magnitudo.

Progreflus. Infertio. Principium qua originis, qua divifionis. Vfus.
Laudatus Eallopius. Fernelius reprehenfus. Arteriis cur contigui ifii
nervi , x

VIII. Dicendorum propofitio, & ordo. Antecepta rei informatio, qua

Ciceroni ? xj

IX. Historia primae vaforum iliorum inventionis cum fide narrata. Obi¬
ter multa notata ad illa rette fiElione perquirendum, ibid.

X. Frtenofcenda ad abfolutam horum vaforum perceptionem. Ea duo ejfe

in re pra fint i, non plura. Notionem nominis, & eorum uWp|iv. U^o-
yvunus ad rerum fidentiam neceffitas. non efi vox Epicuro

propria, ii oU potefiate est tota fidentia. * xij

XI. Data his vajis fua nomina. Eadem explicata,&flabilita confenfu qua

veterum, qua recentiorum. Novis rebus nova nomina quot modis poni
poffint. Fenee alba Cetfu Fena laElea Arabum. Rhafiis rejettus. Fenee
verbum bonis & antiquis aulloribus lati/fime patet. Ejus etymon. La-
&es Vox in rebus diver/iffimis ufurpata eevo qua prifico, qua nofiro. In
eam rem complufcula adnotata. Flinii vulgata leElio defenfa contra Da-
lechampium, Ferjio, & Horatio lux. Luporum lalles apud Lampri¬
dium. Ex Hippocrate Frobi locus declaratus. Laftium Etymon non
unum. Cicero obiter cone Eius. Scaliger laudatus. Gazjtprater morem
fuum d Flinio dififiidet , xiij

XII. Qua fit um de vaforum nofilrorum exifientia. Frimum, vere fint nec

ne? Effie, monflratum fide fenfus, & conclufum ratione. Senfuum veritas
& evidentia pra omni ratione e 11 . In eam rem Ariftotelis & Galeni te-
flimonia. Anatomicus non nifiioculis fuis credere debet. xiiij

XIII. Qua fit um alterum, Novum inventum fint, nec ne ? ReEle vidifife

veteres alia chylo, aliafianguini deberi vafa; illa tamen ignorafife. Era-
fifiratum novifife, nec agnovifife. Hippocrates, Flato , Ariftoteles, Stoici,
Herophilus, ipfie Galenus, varie illufirati, & explicati. Item Follux,
Rihafis, quidam receptiores, XV

XIV. Ex occajione quafliuncula dua. Frima: Qua caufid ut tamdiu

latuerint ? Triplicem videri. Excufiati veter es,non Galenus,qui videtur
nofife omnino debuifife. Secunda: Cur ita repente obliterentur & exole-
fcant. Fosi plures caufas allatas, res in medio reliEla, xvj

X V. Tranfitum ad ea, qua Anatomes propria. Quid ea nobis ? Tribus
eam rebus abfiolvi. Qua rum prima hiftoria partis. Qua quatuor quavis
in parte perpendit. Artfloteles in his omnibus Galeno xvij

X V i. Ferpenditur horum vaforum fubftantia. Sunt e genere venarum.
Sunt partes compofita & diffimilares, nonfimilares & fimplices. De Ga¬
leni & Arifiotelis hac in re fintentia cum cura inquifitum. Fuchfiii, Syl-
vii, FaUopii explofa. F artes componentes venam tres, Membrana, Fi¬
bra, Caro. Ariftoteles iterum explicatus, notatus Capivaccius. rurfus
Fallopius, & cum eo Fefalius , xviij

XVII. ExplicataTemperies, & qua eam confiquuntur. Ioubertusobi¬
ter perftritlus. Galenus explicatus , xviiij

XVIII. Ex iis, qua accidunt examinata. Conformatio, &c. ibid.

XIX. DiElum difiinEle de harum venarum fitu (ovv^fml.) Confiderata

illarum tum Fojitio (fime,) tum communio cum partibus cateris (r$ivu-
viV) In hac fieorfum. Origo, Finis, Infertio, Progreflus. Anporis
forata? Fideri. Nontamen dw<pp*Ssf> cum arteriis. Frincipium Ie-
cori, an Fancreati debeant ? An venafint fui generis ? Iugisjejuni inte-
filini inanitatis vera caufia. Galenus hic refutatus, & ex occajione Fallo¬
pius. Crufta inteftinorum. Fentriculus his venis caret, xx

XX. Allio partis antecedit ufum. Quideanobisinreprafienti? Quotu-

plex ? Agendum de ea Anatomico quam diligentififime, & cur ? xxj

XXI. De aElione LaElium communi, qua Nutritio efi. Non ali eas chylo,

fied fanguine, Galeni in declaranda nutritione ventriculi & inteftinorum
mira wconflantia, & quafruftrd excufiutur. Recentiores, qui chylo •vo¬
lunt ali,cum fuis rationibus explofii. Nutritio perfeilio, inperfecta, im-
Kacome,Saturitas quid? Mafia,& Archangelus notati. Magni cujufdm
Anatomici novum inventum examinatum. Qui f anguis alat, qui non ?
quis ille, qui ultimum alimentum Ariftoteli ? Molefiiia famis, cur mox
ab ingeflo cibo definat? Fentriculus quomodo fibi laboret, quomodo pani¬
bus aliis , ibid.

XXII. De propria Lactearum aElione. Eam effe difiributionem chyli ad

Iecur. Hanc componi ex trattu & pulfu. (Qualis uterque motus, & qua
utriufiquecaufieprincipes, inftrumentales ? ZftjJome & civoiiome quid
differant? Trahentium duplex genus, item pellentium. Troilum, qui fiat
fuccefifione ad vacuum, nullum efifie. Calor an inftrumentum trollus?
Hippocrates, auclor Finitionum Medicarum, alii, explicati. Avictnna
laudatus. AoM,inmQ& quidam obiter perftritlus, xxiiij

XXIII. Remota dua objectiones. Coftai,& Laurentii rationes in nos
nulla. Chylus an fanguis crajfior? Cur tot vena rubrae ad inteftina?Non
fimper verum, quae frigida & exanguia pauco egere alimento. Intefina
cur multo egeant ? Totius per illa expurgatio. Renibus cur ampliffim
verne ? xxt

XXIV. LaElea an chylum praeparent jecori, & quo id modo ? Galenus &
Fernelius reprehenfi. Fraeparare non esi praeformare, fiu conferre quis¬
piam formae futurae. Senfius Lactearum. xxvj

XXV- Explicatio ufus Latie arum bipartita. Fartis ufus alius qua pors,
alius qua pars cognita. Galeni librorum de ufu partium duo fummo capi¬
ta. Allio, & ufus partium, eEl eufpviet? norma, ac regula. Dificiplina-
rum inter fi nexus, & connexus. xxvij

XXVI. Ffuspartis ab aElione, quibus differat ? Galenus a contradiElme
vindicatus. Ffus qui, qua aElione, prae filantur ? AElionis perfeElio duo
in parte requirit, non plura. F artium organi aElionem edentis quadru¬
plex varietas. Fortes fiinguhe LaElearum , quemadmodum ad aElionem
cdnfipirent. Fibra, Caro, Membrana. De venarum fibris confutata Fal-
lopii opinio. ibid.

X X V i I. Ex iis, qua infunt. Temperies quid LaElearum aElioni accom¬
modet ? quid item, qua confiquuntur,albor, lavitas,tenuitas,&raritas
tunicarum, fibrarum durities ? Temperies frigida &fiicca robur pani (i
conftantiam, inprimis tribuit. Albor materia necejfitatem fiequitur.fm
etiam lavitas. xxviij

XXVIII. Qua accidunt LaEleis, quos ex fi ufus in aElionis commodum
promant ? Figura, &c. xxviiij

XXIX. De Ffibus, qui ex LaElearum cognitione Medico & Fhilofopk

accedunt , Eorum pra prioribus dignitas. Duplices ejfe ■, alios communes
utrique, alios Medico magis proprios. Itli Fhyfiologici appellati. Exiis
primus explicatus. Sublata graviffima controverfia de afficio Me far mat¬
rum. OElo omnes de illo fintentiafalfii conviEla. Fena hermaphrodita,
lacobus de Fartibus, Zerbus, Carpus,Maffia, Laurentius, alii, vane no¬
tati, aut confutati. xxx

XXX. Ffus Fhyfiologicus fecundus. Exploditur vis u.lpooelorsoinby.vi ve¬
narum extra jecur, &c. xxxij

XXXI. Ffus Fhyfiologicus tertius, afid-rumc in jecore ubi fiat, & quo¬
modo. Opiniones quinque.. Quatuor aliorum ea de re opiniones nihili,
LaEleis nulla cum venis hepatis cateris communio. Fififum jecoris, ibid.

XXXII. Ffus Fhyfiologicus quartus. Stabilita Galeni de Lienis oficit
fintentia. Farolii nova, & antiqua Ariflotelicerum refutata. Lien
nihil prorfus trahere e venis chyli pote fi. De LaEleis nulla ad eum perti¬
nent. xxxiij

XXXIII. Ffus Fhyfiologicus quintus. Refelluntur, qui putant e ven¬
triculo quoque chylum ex fugi per Mefaraicas. Froftrata per morbos viret
quomodo tam celeriter ab afiumpto cibo reficiantur ? Cur oi nulmfi-
jwsvoi tam cito reddant per urinas qua bibere. LaElearum ne minima ad
ventriculum. ibid.

XXXIV. Ffus Fhyfiologicus fextus, cum aliis quibufidam. De venarum
generibus, & numero nondum reEle confit ut um ejfe. LaEleas noflus vere
ejfe porta venas, non illas alias, v 11. Famis caufam non videri fuEhtnt
venarum a ventre, v 111. dva^pidQeis venarum in hepate, fi modo frnt
aliqua, non eum ufum prabere, quem vulgo volunt, i x. Cavitas cur
nulla in jecore. xxxiiij

XXXV. De Ffibus Medico magis propriis. Qui fint ii ? Complura no¬
vorum morborum genera has venas nobis aperire. Chylorum fluxum,quem
vocant,non fieri ntfi harum venarum vitio. Eafdem in caufia effieAtrophU
totius,qua ab infejfis Scirrho Me[enteriiglandulis . De Melancholiah)-
pochondriaca,&intermittentibusfebribus quadam.Conclu,/io operis, ibi.

GASPARIS ASELLII
CRXJMONENSIS,

T A B V L JE

De Venis la&eis.

LECTORI S.

Diflertationi Gafparis Afellii de Venis Ladteis, figuras quatuor,
formis aeneis elegantioribus expreffas, fubj unximus ^quibus
author earum Originem, ProgrefTum, & Infertionem reprae-
fentare conatus eft, ut Venae illae aliquatenus legentium,
Anatomicorum praefertim, oculis exponerentur, & certius,
cognofcerentur. Vale & utere.

TABVLA PRIMA

‘VTEntriculum, Inteftina & Mefenterium, cum Valis Mefarai-
* cis quatuor generum per illa hinc inde diftributis, exhibet.

A. Vena Alefraica vulgata orta rami, cum Arteriis mejaraicis .

B. Vena Ladtese difiurrentes per mefenterium ad inteflina.

C. C U&efinteriiportionem: und etiam dfervorum Q^fCeJdraico-

rum per eam diflributionem figriat.

D. Ventriculi fundus.

E. Inferius Ventriculi orificium vocatum .

F. Inteflinum duodenum .

G. Iejunum inteflinum .

H. Ileum inteflinum.

I. Vena & arteria fundum ventriculi perreptans.

K. Omenti pars.

L. portiuncula: in quam Vena lailea } inter f implexa
infmuantur, forma capreolorum.

TABVL& SECVND&

EXPLICATIO.

A. Vena oMefaraica vulgata cum oArteriis.

B. Vena Lacdese.

C. $fflefenteriu7¥u.

G. lejunum intefitinurru.

H. Ileum intefimunu.

L. Implicatio Lactearum in pancreate.

M. Ramus Vena cava.

N. Progrejfus Ladiearum ex Pancreate ad Hepar.

O. Hepatis fibra.

P. Vefica fellis.

CL Pars quadam carnoja, glanduloja & adipoja, canibus pecu¬
liaris.

De Venis Lacteis. Tabula II.

T ABVLI TERTIA

explicat I O.

A. Vena & oArteru (EMeJaraica.

B. La6teas vena.

C. sMefcnterinnu.

G. Intejiinum jejunurru.

H. Ileum intefiinunu.

M. Vena cava.

N. La6tea juxta Cavam afiendens ad Hepar.

N. * Eadem La6tea ad venam Torta propagata , eamqut co¬

ronans.

O. Hepatis fibra.

P , Vefica fellis.

R. Vena Torta.

S. Colon intefimum.

T. Origo cEhiefientern.

De Venis La&eis. Tabula 111.

T. III.

,wm$

T A B V L M CLV ARTI
expositi o,

M. Vena Torta.

N. Lactearum in Hepar infertio.

O. Hepar.

P. Veficula fellis.

Vk Duttus Cholodocbtts ad inteJUna .

GVILIELMI HARVEI
A N G L I .

EXERCITATIO

ANATOMICA,

D I?

M O T V C O R D I S

ET SANGVINIS

IN ANIMALIBVS,

Ex recenfione

OHANNIS ANTONIDiE
van der L I N D E N, Mei. Prof.

Sereniffimo & Iuvi6tiffimo

C A R O L O,

MAGNI BRITANNI B,
Francis & Hybernias Regi,

Fidei Defenfori.

; Ereniffime Rex,

Cor animalium, fundamentum eft vitae, princeps omnium,
[ Microcolmi Sol, ai quo omnis vegetatio dependet, vigor omnis &
robur emanat. Rex^ariter regnorum luorum fundamentum, &
I Microcofmi fui Sol, Reipublicae Cor eft, d quo omnis emanat po-
S-wd te fl - as} omn i s gratia provenit. Quae de motu cordis hic {cripta
funt, Majeftati tuae (uti hujus feculi mos eft) offerre eo magis au-
liis fum, quod ad hominis exemplum humana pene omnia, & ad cordis, Regis pluri¬
ma. Regi itaque non inutilis cordis fui notitia, tanquam adtionum divinum Exempla¬
rium : (fic parvis componere magna folebant.) Poteris faltem Regum optime, in fa-
ftigio rerum humanarum politus, una opera & humani corporis principium & Regiae
fimul poteftatis Tuae effigiem contemplari. Sufcipe itaque, humilime precor, Sere-
niffime Rex, ufitata benignitate & clementia de corde nova haec, qui ipfe novus fplen-
dor hujus leculi, & totum vere cor es, princeps virtute abundans, ac gratia ; cui ac¬
ceptum jure merito referimus, quicquid noftra Anglia boni, quicquid vitanoftra ju¬
cundi , habet.

^AugufltKmte Majejlntis Tux'

devotiffimus fervus

GVILIELMVS HARVEVS.

XXXV111J

Excellentiffimo & Ornati/fimo Viro D.

D. A R G E N T,

Collegii Medicorum Londinenlium Praelidi Amico
fuo lingulari casterifque Dodliflimis Medi¬
cis Collegis fuis amantiffimis.
s. P. D.

Eam de mota Sc ufu cor- & diligentias nihil fit reliquum: cum profiteantur
dis , & circuitu fanguinis plurimi, maximam partem eorum qu£efcimus,eo-
feutentiam E. D. D. antea rum qua; ignoramus minimam efle, nec ita tradi-
fiepius in prasle&ionibus tionibus & praeceptis quorumcunque addicti, in-
meis Anatomicis aperui fervire fe patiuntur Philofophi, & libertatem per-
novain.Sedjam per novem dunt, ne oculis propriis fidem adhibeant, nec ita
Sc amplius annos multis in verba jurant antiquitatis magiftras, ut verita-
ocularibus demonftratio- tem amicam in apertis relinquant, & in confpedhi
nibus in confpe&u veftro omnium deferant. Sed ficut credulos & vanos,
confirmatam,rationibus & argumentis illuftratam, omnia prima facie admittere Sc credere, ita mani-
& ab obje&ionibus dodtiflimorum Sc peritiflimo- fefta fenfui non videre, & Luce meridiana diem
rum Anatomicorum liberatam, toties ab omnibus non agnofcere, ftupidos 8c infenfatos pariter exi-
defideratam, a quibufdam efflagitatam, in lucem ftimant. Et non minus poetarum fabulas , Sc vulgi
Sc confpedtum omuium hoc libello produximus, deliramenta, quam Scepticorum epochen in via
Quem nifi vobis tranfmiflum E. D. D. minus fpe- philofophica declinare docent. Omnes item ftu-
rarem prodire poffe integrum & tutum; cum pene diofi , boni, horieftique, nunquam ita paflionibuS
omnium illarum obfervationum , ex quibus aut indignationis, invidias, obrui mentem finunt, quo
veritatem colligo, aut errores redarguo, 0 vobis minus audiant sequo animo quae pro veritate pro-
plurimos &fide dignos appellare poflumteftes; ferantur, aut rem vere demonftratam intelligant.
qui difle&iones meas vidiftis, & ocularibus de- nec turpe putant mutare fententiam fi veritas fua-
monftrationibus eorum, quae hic ad fenfum palam det Sc aperta demonftratio: nec errores, licet an-
aflevero, afliftere candide & aftipulari confuevi- tiquiffimos deferere arbitrantur inhoneftum.Cum
ftis. Et cum, contra receptam viam, per tot fecu- optime norint quod humanum fit errare , decipi,
la annorum ab innumeris, iifque clariflimis dodtif- & quod cafu multa reperta effe contingat quae
fimifque viris tritam & illuftratam; fanguinem iter difcere quivis a quovis poffit, a juvene fenex, k
novum metiri fuum & revolvere folus ifte liber ftulto intelligens.

affirmaret; ne arroganter nimis fadtum videretur. Verum ifto tractatu, Collegse Amantiffimi, ia
fi libellum iftum, per aliquot abhinc retro annos authorum & fcriptorum Anatomicorum nomini-
alioquin perfedtum , vel in publicum exire vel bus, operibus & fententiis recenfendis, exagitan-
transfretare permififlem,fummopere verebar; nifi dis memoriam meam, &c lucubrationes, multam-
prius vobis propofuiffem, Sc per autopfiam confir- que ledfionem & magnum volumen oftentare no-
maffem, veftris dubiis & objediionibus refpondif- lebam. Tum quod non ex libris,fed ex diffedtioni-
fem, & Prxfidis ornatiffirai cenfuram in favorem bus,non ex placitis Philofophorum,fejl fabrica na-
accepiffem. Perfuafiffimum veruntamen habui, turse difcere Sc docere Anatomen profitear. Tum
quod fi coram vobis noftroque Collegio tot tan- quod neque e veteribus quemquam debito hono-
tifque viris dodtiffimis nobilitato, propofitum fuf- re defraudare, neque b pofterioribus quemquam
tinere potuerim, ab aliis tum demum minus per- irritari sequum cenfeam, aut moliar. Neque cum
timefcendum fore, & jam illud, quod mihi a vo- iis qui in Anatomicis antecelluerunt,& me docue.
bis, ob amorem veritatis, contigit unicum fola- runt, manus conferere, aut dimicari horteftum pu-
tium, ab omnibus aliis, qui fimiliter fint philofo- tem. Accedit,quod nec falfitatis Crimen,in quem-
phati, non minus efle fperandum. Philofophi enim piam veritatis ftudiofum mieafponte inurere vel-
veri, qui amore veritatis & fapientiffi flagrant, lem, nec quenquam erroris labe infimulare. Sed
nunquam fe tam mCp&Q , fapientia plenos reperiunt, folara veritatem fetftor, & omnem tum operam,
aut fuo fenfu abundant,quin veritati,a quocunque tum oleum e6 contuli, ut aliqtiid bonis gratum,
& quandocunque venerit, locum dent. Nectam docftis commodum, & rei litterariae utile id me-
angufti animi ut credant quamvis artem aut fcien- dium proferre poflim. Valete Domini D. Excel-
tiam adeo omnibus numeris abfolutam & perfe- lentif, Sc Anatomico veftro favete
£tam a veteribus traditam, ut aliorum induftrias,

Gvilielmo Harveo.

Ef 2 PRO-

R O OE M I V M,

Quo demonftratur, quas hadtenus fcripta funt de motu
& ufu cordis & arteriarum > minus firma efTe.

pulfu , aclione, ufu, fi utilita¬
tibus cogitanti operapretium
efl, qua prius ab aliis mandata
funt literis evolvere, qua vul¬
go jaciat a fi tradita animad-
. vertere, ut qua reile difta con¬
firmentur : quafalfa, dijfe «
Bione anatomica

experientia, diligenti, (fi accurata obfervatione emen¬
dentur.

Pene omnes huc ufque Anatomici, Medici, fi Philo-
fophi fupponunt cum Galeno , eundem ufitm ejfe pulfus,
quem refpirationis, fi una re tantum differre, quod ille ab
animali, hac a vitali facultate emanet: reliquis, vel quod
ad utilitatem, vel quod ad motus modum fpeBat, fimili-
ter fe habentibus $ unde affirmant [ut Hieron. Fabr. ab
Aquapendente libro fuo de refpiratione nuperrime
edito ) quod quoniam non fufficit pulfus cordis fi arteria¬
rum ad eventandum & refrigerandum ■, ideo a Natura
pulmones circa cor fabrefaBos effe. Hinc patet quod qua¬
cunque dixerint priores de Syfiole fi Diafiole, de motu
cordis fi arteriarum, hac omnia ad pulmones reficientes
eos tradi dijfe.

Cum vero aliter fe habeat motus fi conflitutio cordis,
quam pulmonum -, aliter arteriarum, quampcBoris, alios
exinde ufus fi utilitates exoriri verifimile efi, differre-
que plurimum cordis fi fimiliter Arteriarum pulfus fi
ufus, a pecloris fi pulmonum. Si enim iifdem ufibus in-
ferviant pulfus ac refpiratio, fi in Diafiole introfumant
aerem in cavitates fuas arteria ( uti vulgo dicunt, ) fi
in Syfiole per eojdem poros carnis fi cutis fuligines emit¬
tant , nec non medio tempore inter Syflolem fi Diafiolem
aerem contineant ; fi quovis tempore aut aerem, aut fpi-
ritus, aut fuligines. Jfcid itaque refpondeant Galeno, qui
librum fcripfit, Natura fanguinem contineri in arteriis,
fi nihilpraterfanguinem, nimirum neque fpiritus, ne¬
que aeremj, ficut ab experimentis fi rationibus in eo¬
dem libro facile colligere licet. Et fi in Diafiole replen¬
tur arteria ab aere introfumpto in majoripulfu, majori
fubeunte deris copia: ergo magno cxiftente pulfu , fi to¬
tum corpus in balneum immer feris vel aqua vel olei, ne¬
ce ff e efl pulfum fiatim aut minorem effe, aut tardiorem
multo ; 'cum per corpus ambientis balnei aerem intra ar¬
terias permeare difficiliusfit, fi non impofiibile. Simili¬
ter, cum omnes arteria tam profunda, quam cutanea, eo¬
dem tempore fi pari velocitate diftendantur -, quomodo
poterit der tam libere fi celeriter per cutem, carnem, ha¬
bitumque corporis in profundum pertranfire, quam per cu¬
ticulam folam.Et quomodo Embryonum arteriafor in ficus
in cavitates fitas aerem per ventrem maternum, fi per
corpus uteri attrahant} Vel quomodo Phoca,Balena, Del¬
phines , cetaceum omne genus fi pifces omnes in profun¬
do maris arteriarum fisarum Diafiole fi Syfiole per im-
menfam aqua maffam celeri pulfu aerem introfumunt fi
emittunt ? Dicere vero quod aerem implantatum in aqua
abfbrbeant, fi in aquam fuligines fisas reddant,figmento
haud abfimile. Et fi in Syfiole arteria per poros carnis fi
cutis fuligines e cavitatibus illorum expellunt, cur non

item ffiritus > quos dicunt etiam in illis contineri, cum
(piritus multo tenuiores fuliginibus fint. Et fi cum in Sy¬
fiole, tum in Diafiole aerem arteria accipiunt fi reddunt
uti pulmones in refpiratione ; cur non fi hoc faciunt in
fliflo per arteriotomiam vulnere ? Sella trachaaper vul
nus aerem ingredi fi regredi, duobus contrariis motibus ,
palam efl. Sella vero arteria fiatim uno continuo motu
fanguinem vi protrudi , fi non aerem vel ingredi vel re¬
gredi, manifefium efl. Si pulfus arteriarum partes cor¬
poris refrigerant fi eventant, uti pulmones ipfum cor ;
quomodo dicunt vulgo arterias a corde in partes fingulas
vitalem fanguinem differre referti fimum fpiritibus vi¬
talibus ? qui partium calorem foveant ,fbpitum fufcttent»
fi quafi abfumptum refarciant, fi quomodo (fi ligaveris
arterias) fiatim partes non modo torpent, fr igent, fi qua¬
fipallida cernuntur, fed fi ali tandem defimnt, quodfe¬
cundum Galenum contingit, quia calore, qui per omnes
partes fuperne a corde confluxerat, privata fint: cum hinc
pateat arterias magis calorem partibus deferre, quam re¬
frigerium fi eventationem. Praterea, quomodo Diafiole
fimul [piritus d corde attrahantur ad calefaciendas partes,
fimulque ab externo refrigerium ? Amplius tametf ii fi
dem ufibus pulmones, arterias, fi cor infervire aliqui af¬
firment , tamen cor fpirituum officinam effe, fi arterias
Jpiritus continere, tranfmittere etiam dicunt: Pulmones
autem fpiritus facere aut retinere, contra Columbi opinio¬
nem negant. Jfuin fi cum Galeno, quodfanguis conti¬
ne at ur in arteriis, fi non fpiritus, contra Era fi/Iratum
affeverant. Videntur i fla opiniones it a inter fe pugnare
fi fefe invicem refellere, ut omnes non immerito fint fu-
fpecla. Sanguinem in arteriis contineri, fi arterias fi¬
lum fanguinem deferre tum experimento Galeni, tum in
arteriotomia , tum in vulneribus , manifefium efi, quo¬
niam una arteria diffeBa , quod etiam Galenus affirmat
plurimis in locis, unius femihora (patio totam maffam
fanguinis ab univerfo corpore magna fi impetuofa profu-
fione exhauritur. Experimentum Galeni tale efi. Si, in¬
quit , lib. quod fang. cont. in arter, funiculo arte¬
riam utrinque ligaveris & medio refciflo fecun¬
dum longitudinem, quod inter duas ligaturas in ar¬
teriis comprehenfum erit, nihil praeter fanguinem
effe reperies. Etficprobat, fanguinemfolum continere.
Vnde etiam fimiliter nobis ratiocinari licet: Si eundem
fanguinem, qui venis fimiliter ligatis firefcifiis inefi,
inveneris in arteriis (quem in mortuis fi aliis animali¬
bus fepius ego expertus fum) eadem ratione fimiliter con¬
cludere nos poffumus, arterias eundem fanguinem, quem
vena, fi nihilprat er eundem fanguinem continere. Ali¬
qui dum diffolvere difficultatem tentant, fpirituofum fi
arteriofiim effe fanguinem affirmantes, tacite concedunt,
arteriarum munus effe fanguinem d corde in univerfitm
corpus deferre , fi repletas fanguine arterias effe. Spiri-
tuofus enim fanguis, non minus fanguis efl. Etiam fan-
guis prout fanguis, fi qui in venis fluit, eum fpiritibus
imbui nemo negat. Jfuodfi, qui in arteriis efl, fanguis
uberiori fpirituum copia turgeat, tamen exiftimandum
efl bos fpiritus d f inguine infparabiles effe, ficut illi in
venis, fi quod fanguis fi fpiritus unum corpus confli-
tuant (ut ferum fi butyrum in lacie, aut calor in aqua
calida)

Prooemium. xlj

'calida) quo corpore replentur artem fi cujus corporis dif rium (quod foIvere Galenus nititur) cum ab immodica re¬
tributionem a corde arteru pra Jiant, & hoc corpus nihil pletione pulfu exi flant majores , refpirationes minores ;
aliud, quam fanguis ejl . Si vero hunc fanguinem in ar- fed fi in pueris pulfusfrequentes , cum refpiratio interim
teriis, e corde per arteriarum Diaflolem attrahi dicunt, rara. Similiter in timore fi curis fi anxietate animi,

videntur aflruere, quod arteru fita diflentione[anguine
i flo repleantur, fi non aere ambiente, uti prius. Nam fi
etiam aere ab ambiente repleri dicant, quomodo fi quan¬
do recipient e corde fanguinem ? Si in Syfiole id fiat, con¬
tinget impofiibile • repleri arterias, cum contrahantur, vel
repleri fi non dijlendi. Sin autem in Diafiole, in duos
ufus contrarios, fi fanguinem fi aerem, fi calorem fi
frigus fimul recipient - quodeft improbabile. Amplius
cum affirmant, fimul Diaflolem cordis (fi arteriarum ef-
fe , (fi fimul Syfloiem , alterum ejl inconveniens. 'Quo¬
modo enim cum fimul diflenduntur duo corpora fic invi¬
cem connata, alterum ab altero attrahat, vel cum fimul
contrahuntur, alterum ab altero recipiat aliquid ? Tnfuper
forfan impofiibile e fi, aliquid poffe aliud corpus ita in
feipfum attrahere ut diflendatur, cum diflendi fit pati, ni-
fi ut fpongia prius vi ab externis confirtcla , dum redeat
ad conflitutioncm fuam naturalem . Tale autem aliquid
in arteriis poffe effe, difficile efl fingere. Sed arterias dif
tendi, quia replentur, ut fiacculi (fi utres, atque non re¬
pleri , quia diflenduntur ut folles, facile (fi aperte demon-
flrare me poffe, (fipalam antehac demonflraffe exifiimo.
Attamen libr. quod fang. cont.in arter. Galeni ex¬
perimentum in contrarium fic fi habet. Arteriam nu¬
datam fecundum longitudinem incidit, calamumque vel
concavam perviam fiflulam immittit, quo (fi fanguis
exilire non pofiit, fi vulnus obturetur. Quoad u (que
(; inquit ) ficfehabet, arteria tota pullabit: cum
primum vero obdudtum filum fuper arteriam, &
fiftulam in laqueum contrahens arteriae tunic*as
calamo obftrinxeris, non amplius arteriam ultra
laqueum palpitare videbis. Nec ego feci experimen¬
tum Galeni, nec re£le poffe fieri vivo corpore ob impetuo-
ji fanguinis ex arteriis eruptionem puto, nec obturabit fi¬
ne ligatura vulnus fi flui afi per fiflula cavitatem ulte¬
rius profilire fanguinem non dubito ; tamen hoc experi¬
mento fi probare videtur Galenus facultatem pulfificam
per tunicas arteriarum, a corde manare, fi quod arteria
dum diflendantur, ab illa facultate pulfifica re fleantur,
quia diflenduntur ut folles, non diflendantur, quia re¬
plentur , ubutres. Sed fi in arteriotornia fi vulneribus
contrarium manifeflum efl: fanguis enim faliendo ab ar¬
teriis profunditur cum impetu, modo longius, modo pro¬
pius vicifiim profiliendo , fi [altus fimper efl in arteria
Diafiole fi non in Syfiole. Jfiuo clare apparet, impulfu
fanguinis arteriam dijlendi. Ipfa enim dum diflenditur,
non potefl fanguinem tanta vi projicere potius,aerem in fi
per vulnus attrahere deberet [fecundum ea, qua vulgo de
arteriarum ufujaclata funt. Nec crafiities tunicarum ar¬
teria nobis imponat, facultatem pulfificam provenire a
corde per ipfas tunicas. Nam quibufdam animalibus ar¬
teria a venis nihil differunt, fi extremis partibus homi¬
nis fi parvis diffeminationibus arteriarum, quales in
cerebro, mam, fic. nemo per tunicas, arterias a venis
poterit diflinguere: eadem enim utrifque tunica. In aneu-
rifmate praterea ex incifa velexefa arteria genito, eadem
omnino pulfatio cum reliquis arteriis, fi tamen non ha¬
bet tunicam arteria. Hoc mecum doclifiimus Riolanus
lib. vn att e flatur. Neque eundem ufum pulfus ac refii-
rationis quis exiflimet, quodiifdem caufis quibus refpi¬
ratio , crebriores, majores, celeriores fien cernat, vel uti
curfu, ira , balneo, aut quovis calfaciente, ut dicit Gale¬
nus. Nam non folum illud experimentum esi in contra-

imo aliquibus in febribus pulfus celeres , frequentes-, re¬
fpirationes vero tardiores. Hac fi hujufmodi incommoda
pofitas opiniones de pulfu fi ufu arteriarum confiquun-
tur: non minus forfan etiam ea, qua de ufu fi pulfu cor¬
dis affirmantur, difficultatibus plurimis fi inextricabi¬
libus implexa funt. Cor affirmant vulgo fontem fi of¬
ficinam vitalis fpiritus effe, quibus vitam fingulisparti¬
bus largiatur fi tamen negant dextrum ventriculum
fpiritus facere , fedprabere duntaxat alimentum pulmo¬
nibus , unde dicunt pifcibus deeffe dextrum ventriculum
cordis, fi omnino omnibus deefl quibus non funt pulmo¬
nes : fi quod dexter ventriculus cordis, pulmonum gra¬
tia fit.

i. Cur, quafo , cum eadem pene confiitutio fit utriuf-
que ventriculi, eadem fabrica fibrarum , lacertulorum,
valvularum, vaforum , auricularum , fi eodem uterque
in diffecliombm refarciaturfinguine ,fimiliter nigrican¬
te [fimiliter grumefeente ; cur, inquam , cum eademfit
utnufque acito, motus pulfus, variis eos ufibtss tam dif¬
ferentibus exifiimemus de (linat os fuiffe ? Si valvuhetri-
cufpicles tres fub dextri ventriculi ingreffu impedimento
fint fanguinis regreffui in venam cavam fi fi femiluna-
restres illa in orificio arteriofa vena ut fanguinis regref-
fum impedirent faci a fint ; cur, cumfimiliterfe habeant,
finifiro ventriculo fimiliter fanguinis tum egreffui, tum
regreffui impediendo faffos effe negemus ?

11. Et cum magnitudine, forma, fitu, omnino eodem
pene modo finifiro fe habeant ventriculo, quo in dextro,
cur dicunt hic (piritum egreffui fi regreffui impedimento
effe, in dextro vero fanguinis ? idem organonfimile non
videturfanguinis, fi fpiritmm motus fimiliter impedire
apte poffe.

m. Et cum meatus fi vafafihi invicem refpondeant
magnitudine , videlicet vena arteriofa fi arteria venofa j
cur unum privato ufui defiinetur, videlicet alendis pul¬
monibus, alterum publico ?

i v. Et quomodo probabile efl, uti notavit Realdus
Columbus , tanto fanguine opus effe ad nutritionempul¬
monum, cum hoc vas, vena videlicet arteriofa, exuperet
magnitudine utrumque ramum difiributionts vena, cava
defendentis cruralem ?

v. Et, quafo, cum pulmones tam prope fint, fi vas
tam amplum exiflat, fi ipfi continuo motu agitentur,
quid efl quod dextri ventriculi pulfu opus fit ? fi quid
efl quod Natura, gratia alendorum pulmonum, alterum
ventriculum cordi adjungere neceffe habeat ?

vt. Cum dicunt finiflrum ventriculum e pulmonibus
fi dextro cordis fim materiam attrahere ad fpiritus con¬
dendos , aerem videlicet fi fanguinem, fi pariter in aor¬
tam (pirituojum fanguinem diflribuere, fi hinc fuligi¬
nes , videlicet retro per arteriam venalem remitti in pul¬
mones, illinc jpiritus in aortam : quid efl quodfeparatio¬
nem facit, fi quomodo huc illuc fpiritus fuligines citra
permiflionem aut confufionem commeant ? Si tricufpides : .
mitrales non impediunt egreffum fuliginum ad pulmones,
quomodo impedienta‘eris ? Et quomodofemilunarespro¬
hibebunt regreffum fpirituum , Jubfequente Diafiole cor¬
dis , ab aorta ? Et omnino, quomodo dicunt per arteriam
venalem (pirituojum fanguinem diflribui e ventriculo fi¬
nifiro in pulmones, nec interim impediant tricufpides ?
cum affirmarint aerem per idem vas a pulmonibus in
ventriculum finiflrum ingredi, cujus regreffui tricufpides
Ff 3 illa.

xlij

Prooemium.

UU valvula impedimento ejfe 'voluerunt. Deus bone !
Quomodo tricujpides impediunt aeris egrejftum, & non

vn. Amplius, cum venam arteriofam, vas amplum,
magnum cum tunica arteria facium, non ni fiprivato fi
uni ufui, videlicet alendis pulmonibus deftinarint; cur ar¬
teriam venalem vix pari magnitudine cum tunica vena
molli fi laxa, pluribus ujibus, tribus vel quatuor vide -
licet fabrefactam affeverant ? Volunt enim peripfam ae¬
rem e pulmonibus in finifirum ventriculum permeare:
volunt fi'militer e corde in pulmones fuligines peripfam
remeare: volunt fiirituofi fanguinis portionem a corde
peripfam in pulmones ad ipfos refocitlandos dijlribui.

viii. Si fuligines fi aerem a corde illas , ad cor hunc
per eundem tubulum volunt tranfmitti j tam contrariis
motibus fi ufibw unum vas & unam viam fabricare
Natura folita non eft, nec videre ufiiam contigit.

ix. Si fuligines fi aerem hac via permeare fi remeare
contendunt, ut per Bronchia pulmonum, quare ex fella vel
incifa arteria venofa,neque aerem, neque fuligines reperi-
re in dijfe Bione pojfumus , fi unde femper refertam crajfo
fanguine arteriam venofam i fiam videmus, fi nunquam
aere-,cum in pulmonibus fi aerem remanentem cernimus ?

x. Si quis experimentum Galeni faceret , fi cani ad¬
huc viventi tracheam incideret, fi follibus pulmones aere
impleret per vim, fi di (lentos ligaret fortiter ; idem mox

Septi enim cordis fubflantia denflor fi compaclior efl
quavis altera corporis particula,exceptis ofiibus fi nervis.
Sed fi adefjent foramina, quomodo (cum fimul uterque
ventriculus difienditur & dilatatur) alterum ab altero
quidpiam, autfinifirum fanguinem e dextro exhaurire
pofiihile e fi ? Et cur non potius dextrum fiiritus ex fini-
firo, quamfinifirum fanguinem e dextro ventriculo per
eadem foramina evocare crediderim ? At mirum fi in-
congruum certe, fanguinem percacos obflurofque duclus,
fi aerem perpatentiflimos eodem infianti commodius at¬
trahi. Et cur quafo pro finguinis tranfitu in finifirum
ventriculum ad cacas fi invifibiles porofitates incertas
obfiurafque confugiunt, quando adefi per arteriam veno¬
fam tam patens iter ? mirum mihi certe e fi, quodper cor¬
dis feptum craffum, durum, denfum, compaBifiimum
viam facere vel fingere potius maluerunt, quam perpa¬
tens vas v eno(um, aut etiam per pulmonum fiubfiantiam
raram, laxam, mollifiimam, fiongiofam. Praterea fiper
fepti fubfiantiam fanguls permeare potui fiet, aut e ventri¬
culis imbibi, quid opus ejfet vena fi arteria coronalis ra¬
mulis ad ipfius fipti nutritionem divaricatis ? Jtfipd no¬
tatudignifiimum, fi in fcetu (quando omnia rariora, mol¬
liora ) Natura coacla fuit per foramen ovalefanguinem in
finiftrum ventriculum e vena cava per arteriam veno¬
fam traducere; quomodo verifimilepofiit ejfe quod in ad¬
ulto per cordis feptum jam denfius at at efaBum tam com-

ad extimam illorum tunicam invenerit, fid neque in ar¬
teria venofa, neque in fmtfiro ventriculo cordis quid¬
quam. Siderem e pulmonibus incane vivente aut cor
attraheret, aut pulmones tranfmitterent, rnulto magis hoc
experimento id facere deberent. Imo in adminifiratione
Anatomica inflatis cadaveris pulmonibus, etiam aerem
flatim huc ingredi, fi ulli effent meatus , quis dubitaret >
Tam magni vero faciunt hunc ufum arteria venofa, vi¬
delicet ad aerem e pulmonibus cordi deferendum, ut Hier.
Fabr. ab Aquapendente hujus vafis caufa pulmones factos
fuijfe, fi hanc e fle pracipuam pulmonum particulam con¬
tendat.

x i. Sed amabo, fi aeri deferendo arteria venofa con¬
dita fit, cur ejus conflitutio eft vena: ?

xii. Fiftulispotius opus ejfet Natura fi quidem qua¬
les Bronchia funt annularibus, utfemper pateant (fi neque
concidant, fi ut omnino vacuaf anguinepermaneant, ne
humor aeris tranfitum impedi at,uti manifeflum eft,quan¬
do pulmones pituita Bronchiis vel infarcta vel paululum
admijfa laborant fibilo fi firepitu oborto dum refiiramus.

Minus toleranda i lia opinio, qua cum duplicem mate¬
riam , aeream fi fanguineam necejfariam ejfe ad finitus
vitales efficiendosjupponit,fanguinem per mediafiini cor¬
dis cacas porofitates de dextro in finiftrum ventriculum
tranfudare, aerem per magnum vas Arteriam venofam
e pulmonibus attrahi contendit, fi proinde in fepto cordis
porofitates plures ejfe producendo fanguini accommodatas.
Sed, me bercule! porofitates nulla funt , neque demonfira-
ripojfunt.

Andrcas Laurentius lib. ix, cap. xi, Quasftio-
nexu , authoritate Galeni de Ioc. affedt lib. vi,
cap. vn , fi experientia Hollerii fultus, afferit fi pro¬
bat e cavitate peBoris ferofitates fi pus Empyicorumin
arteriam venofam abjbrptum per finifirum ventriculum
cordis, fi per arterias cum urina vel cum facibus alvi pofi
fe expelli: recenfet quinetiam in confirmationem cafum
cujufdam Melancholici, qui fapius deliquium animi pofi
fus a paroxyftno liberatus fuit emiftione urina turbida, foe¬
tida , acris quo genere morbi tandem confeclus, difjeBo
cadavere talisfub flantia,qualem mingebat,neque in ve fi¬
ca,neque in renibus ufiiam apparebat, fed in cordisflmiftro
ventriculo fi cavitate peBoris plurima: unde gloriatur
fe horum affeBuum talem pradixiffe caujam. Ego autem
non pojfim non mirari, cnm ipfe materiam heterogeneam
poffe eodem traBu evacuari divinarat fi pradicaverat j
quod iifdem viis fanguinem e pulmonibus in finiftrum
ventriculum fecundum naturam deduci convenienter cer¬
nere aut ajfeverare non potuit aut noluit.

Itaque ex his fihujufmodi plurimis patet, quam ea
qua diBa antehac a prioribus de motu fi ufu cordis fi
arteriarum, aut inconvenientia, aut obfcura, aut impoft
fibilia diligentius confideranti appareant: utile proinde
admodum erit paulo penitius rem introfiicere, arteriarum
fi cordis motus non folum in homine, fed fi aliis univer-
fis animalibus cor habentibus contemplari : quinetiam
vivorum dijfeBione frequenti multaque atttopjta verita¬
tem difeernere fi inveftigare.

G V I-

xliij

G V I L I E L M

A N

DE M

CORDIS ET

IN A N I M
Exercitatio
c a p. i.

Caufa , quibat adfiribendum Autbor-permotu* fuerit .

B Vm multis vivorum difle&io-
nibus (uti ad manum dabantur)
animum ad obfervandum pri¬
mum appuli, quo cordis motus
ufum & utilitates in animalibus
per autopfiam, & non per li¬
bros aliorumque fcripta inveni¬
rem : Rem arduam plane & difficulfcitibus ita ple¬
nam continuo reperi, ut cum Fracaftorio motum
cordis foli Deo cognitum eiTe pene opinarer. Nec
enim quomodo Syftoleaut Diaftole fieret, nec
quando aut ubi dilatatio 8t conftridtio exifteret,
redte potui internofcere, propter celeritatem fci-
licet motus qui in multis animalibus nidtu oculi,
quafi trajedfo fulgure, fe in confpedium exhibuit
St fubtraxit illico, ita ut modo hinc Syftolen , il¬
linc Diaftolen, modo t contra* modo varios, mo¬
do confufos fieri motus me exiftimarem cernere:
unde animus mihi fludtuabat,nec quid vel ipfe fta-
tuerem, vel aliis crederem habebam, Semotum
cordis efle qualis Euripi fluxus St refluxus Arifto-
teli, Andream Laurentium fcripfifle non mirabar.

Tandem majori indies & difquifitione St dili¬
gentia ufus, multa frequenter 8t varia animalia
vivaintrofpiciendo, multis obfervationibus colla-
tis, 8c rem attigifle, St ex hoc labyrintho me ex¬
tricatum evafilfe , fimulque motum & ufum cor¬
dis 8t arteriarum , quae defiderabam, comperta
habere me exiftimabam. Ex quo non folum pri-
vatim amicis, fed etiam publice in praelectionibus
meis anatomicis, Academico more, proponere
meam in hac re fententiam non verebar.

Quae cum aliis, uti fit, placeret, aliis minus: hi
convellere, calumniari & vitio vertere coeperunt*
quod a praeceptis 8t fide omnium Anatomicorum
difceflerimrilli rem novam cum inquifitu dignam,
tum maxime utilem fore confirmantes, plenius fi-
bi explicari pofcebant. Tandem amicorum pre¬
cibus , ut omnes meorum laborum participes fie¬
rent, partim etiam aliorum permotus invidia, qui
didta mea iniquo animo accipientes 8t minus in-
telligentes, me publice traducere conabantur, ut
omnes de me 8t de re ipfa judicium ferant, haec
typis mandare publice coadtusfui. Sed St eo li¬
bentius, quod Hieronymus Eabr. ab Aquapen-
dente cum lingulas pene animalium particulas ac¬
curate 8t dodte peculiari tradtatu delineaverat.

I H A R V E I

G L I

O T V

SANGVINIS

A L I B V S,
anatomica.

folum cor intadtum reliquit. Denique ut fi quid
reipub. literariae ex opera mea utile St commodum
hac in parte accederet, forfan redte fecifle me
conflaret, nec alii omnino inertem me vixifle vi¬
derent. Et quod Senex ait in Comoedia,

Nunquam quifquam ita bene fubdutta ratione ad
vitam fuit ,

£>uin res , at as , ufus aliquid apportet novi ;

Aliquid admoneat , utilia qua te fcire credas , nefeiai :
Et qua tibi putaris prima , in experiundo repudies *
illud forfan in cordis motu eveniat nunc, aut alii
hinc faltem, hac data via St foelicioribus freti in¬
geniis , rei redtius gerendas 8t melius iqquirendae
occafionem capient.

C A P. II.

Ex vivorum diffettione , qualis fit Cordis motus.

P Rimum itaque in Cordibus omnium adhuc
viventium animalium, aperto pedtore 8t difle-
dta capfula, quas cor immediate circumcludit, ob-
fervare licet, Cor aliquando moveri, aliquando
quiefeere. St efle tempus in quo movetur, St in
quo motu deftituitur.

Hasc manifeftiora in cordibus frigidorum ani¬
malium , ut bufone, ferpentibus, ranis, cochleis,
gammaris, cruftatis, conchis, fquillis, 8t pifciculis
omnibus. Fiunt etiam omnia manifeftiora in cor¬
dibus aliorum, ut canis, porci, fi eo ufque attente
obfervaveris, quoad emori cor $t languidius mo¬
veri , St quafi extingui incipiat: tum etenim tar¬
diores St rariores ipfius motus fieri, ‘8t longiores
quietes cernere aperte $t clare poteris, St motus
qualis fit, St quomodo fiat, commodius intueri 5 8c
dijudicare licet. In quigte, ut in morte cor laxum*
flaccidum, enervatum, inclinatum quafi jacet.

In motu 8t eo, quo movetur, tempore tria prae
caeteris animadvertenda.,
i. Quod erigitur cor &in mucronem fefur-
fum elevat, fic ut illo tempore ferire pedtus, 8t fo¬
ris fentiri pulfatio pofltt.

ii. Vndique contrahi, magis vero fecundum
latera, ita ut minoris magnitudinis, 8t longiufcu-
lum, 8t colledtum appareat. Cor anguillas exem¬
ptum St fuper tabulam aut manum politum hoc
facit manifeftum. iEque etiam apparet in corde
pifciculorum, 8t illis frigidioribus animalibus, qui¬
bus cor coniforme aut longiulculum eft.

m. Comprehenfum manu cor eo quo move¬
tur tempore, duriufculum fieri * a tentione autem

ilia

xliiii Gullielmm Har-vem

illa durities eft, quemadmodum fi quis lacertos in
cubito manu comprehendat, dum movent digi¬
tos, illos tendi & magis renitentes fieri percipiet.

iv. Notandum infuperin pifcibus& frigidio¬
ribus fanguineis animalibus, ut ferpentibus, ra¬
nis, &c. illo tempore, quo movetur cor, albidio¬
ris coloris efle j cum quiefcit a motu, coloris fan-
guinei faturum cerni.

Ex his mihi videbatur manifeftum, Motum cor¬
dis efle tentionem quandam ex omni parte & fe¬
cundum dudum omnium fibrarum, & conftri-
dionem undique, quoniam erigi, vigorari, mino¬
rari, & durefcere in omni motu videtur; ipfiufque
motum eflfe, qualem mufculorum, dum contra-
dio fit fecundum dudum partium nervofarum &
fibrarum j mufculi enim cum moventur & in adu
funt,vigorantur,tenduntur, ex mollibus duri fiunt,
attolluntur, incraflantur fimiliter quoque Cor.

Ex quibus obfervatis rationi confentaneum eft,
Cor eo , quo movetur tempore, & undique con-
ftringitur & fecundum parietes incraffefcit, fe¬
cundum ventriculos coardari & contentum fan-
guinem protrudere. Quod ex quarta obfervatio-
ne fatis patet, cum in ipfa tenfione fua, propterea
quod fanguinem in fe prius contentum expri¬
mens albefcat; &denuo in laxatione & quiete,
fubingrediente de novo fanguine in ventriculum,
redeat color purpureus & fanguineus cordi. Ve¬
rum nemo amplius dubitare poterit, cumufque
in ventriculi cavitatem inflido vulnere, lingulis
motibus live pulfationibus cordis in ipfa tenfione
profihre cum impetu foras contentum fanguinem
viderit.

Simul itaque hasc & eodem tempore contin¬
gunt, tenfio cordis, mucronis eredio, pulfus, qui
forinfecus fentitur ex allifione ejus ad pedus, pa¬
rietum incraflatio & contenti fanguinis protrufio
cum impetu a conftridione ventriculorum.

Hinc contrarium vulgariter receptis opinioni¬
bus apparet, cum eo tempore, quo cor pedus fe¬
rit St pulfus foris feptitur, una cor diftendi fecun¬
dum ventriculos 8t repleri fanguine putetur,-quan-
quam contra rem fe habere intelligas, videlicet
cor dum contrahitur, inaniri. Vnde qui motus
vulgo cordis Diaftole exiftimatur, revera Syftole
eft. Et fimiliter motus proprius cordis, Diaftole
non eft, fed Syftole; neque in Diaftole vigoratur
cor, fed in Syftole j tum enim tenditur, movetur,
vigoratur.

Neque omnino admittendum illud (tametli
magni Vefaliiaddudo exemplo confirmatum) de
vimineo circulo ex multis juncis pyramidatimjun-
dis, cor fecundum fibras redas tantum moveri,
& fic dum apex ad balin appropinquat, latera in
orbem diftendi, & cavitates dilatari, & ventricu¬
los cucurbitulae formam acquirere, & fanguinem
introfumere; nam fecundum omnem quem habet
dudum fibrarum cor eodem tempore tenditur,
conftringitur, & potius incraflantur & dilatantur
parietes & fubftantia, quam ventriculi; 8t dum
tenduntur fibras i. cono ab bafim, & cor una ad
bafin trahunt, non in orbem latera cordis inclina¬
rent, fed potius contrarium, uti omnis fibra in cir¬
culari politione dum contrahitur verfus reditu-
dinem. Et ficut omnes mufculorum fibrae dum
contrahuntur, & in longitudine abbreviantur, ita

fecundum latera diftenduntur, St eodem modo
quo in mufculorum ventribus incraflantur. Adde,
quod non folum in motu cordis per diredionem
8c incraffationem parietum contingit ventriculos
coardari; fed ulterius eo quod fibra: illae five la¬
certuli , in quibus folum fibrae redae (in pariete
enim omnes fibrae funt circulares) ab Ariftotele
Nervi didas, quas varie in ventriculis cordis ma¬
jorum animalium, dum una contrahuntur admira¬
bili apparatu, omnia interiora latera veluti laqueo
invicem compelluntur ad contentum fanguinem
majori robore expellendum.

Neque verum eft fimiliter quod vulgo credi¬
tur, cor ullo fuo motu aut diftentione fanguinem
in ventriculis attrahere, dum enim movetur St
tenditur, expellit; dum laxatur St concidit, reci¬
pit fanguinem eo modo, quo poftea patebit.

• C A P. I I I.

Arteriarum mottu qualis ex vivorum dijfettione.

V Lterius in cordis motu obfervanda veniunt
hasc, quas ad arteriarum motus St pulfationes
fpedant.

i. Eo tempore quo cordis fittentio, contra-
dio, percuflio pedoris, 8t omnino Syftole, Arte¬
riae dilatanturfpulfum edunt, 8t in fua funt Diafto¬
le. Similiter eo tempore quo dexter ventriculus
contrahitur , & protrudit contentum fanguinem,
vena arteriofa pulfat 8t dilatatur fimul cum reli¬
quis arteriis corporis.

ii. Quando finifterventriculus ceflat moveri
pulfare 8t contrahi, ceflat pulfus arteriarum imo
quando languidius tenditur, pulfus in arteriis vix
perceptibilis; & fimiliter ceflante dextro, in vena
arteriofa.

iii. Item feda quavis arteria vel perforata in
ipfa tentione ventriculi finiftri propellitur foras
fanguis ex vulnere cum impetu. Similiter feda
vena arteriofa eodem tempore, quo dexter ven¬
triculus tenditur & contrahitur, exinde cum im¬
petu fanguinem profilire videbis.

Similiter, etiam in pifcibus fedafiftula, quas 6
corde in branchias ducit, quo tempore cor tendi
8t contrahi videbis, eo una etiam fanguinem exin¬
de pertrudi cum impetu.

Similiter denique cum in omni arteriotomia
fanguis profiliendo exeat modo longius, modo
propius, faltum fieri in arteriarum Diaftole & quo
tempore cor pedus ferit, comperies: atque hoc
nimirum eo tempore quo cor tendi 8t contrahi
apparet, 8t in fua efle Syftole eredione, unaque
fanguis expellitur eodem motu.

Ex his videtur manifeftum contra communia
dogmata, quod arteriarum Diaftole fit eo tempo-
re,quo cordis Syftole: & arterias repleri 8t diften¬
di propter fanguinis a conftridione ventriculo¬
rum cordis immiflionem 8t intrufionem. Quin
etiam diftendi arterias, quia replentur ut utres aut
veficaj non repleri, quia diftenduntur ut folles. Et
eadem de caufa univerfi corporis arterise pulfant,
videlicet a tenfione finiftri cordis ventriculi; ficut
vena arteriofa, a dextri.

Denique arteriarum pulfum fieri ab impulfu
fanguinis t ventriculo finiftro; eodem pado, quo
cum quis in chirothecam inflat, omnes digitos fi¬
mul

De Motu Cordis & Sanguinis . xlv

mul & una diftendi videt, & pulfum asmulari. Et¬
enim fecundum cordis tentionem pariter pulfus
fiunt majores, vehementiores, frequentes, cele¬
res , rhytmum & quantitatem & ordinem fervan-
tes. Nec eft expectandum.ut propter motum fan-
guinis tempus inter conftrictionem cordis & arte¬
riarum (prascipue magis diftimtium) dilatationem
intercedat, ne fiant fimul, cum eodem modo fe
habeat, ut in inflatione chirothecas aut veficas;
quod per plenum (ut per tympanum & in longis
lignis) ictus St motus fimul funt in utroque extre¬
mo, &quod Ariftoteles lib. iii Hift. de Anim.
cap. ix, (fi lib. de refpir. cap. xv: Palpitat intra venas
(arterias intelligit) [anguis omnium animalium, pulfiu-
que fimul undique movetur, fic pulfiant vena omnes (fi fi¬
mul invicem,propterea quodpendent omnes a corde ; mo¬
vet autem fiemper , quare (fi illa fiemper (fi fimul invicem
quando movet. Notandum obiter cum Galeno, k
veteribus Philofophis venas pro arteriis appellatas
fuifle.

Accidit aliquando me vidifle & pras manibus
habuifle cafum quendam , qui mihi hanc verita¬
tem apertiflSme confirmabat. Habuit quidam tu¬
morem ingentem pulfantem, Aneurifma dictum,
in dextra parte juguli prope defcenfum arteriae
fubclavias in axillas,ab ipfius arteriae exefione pro¬
gnatum. Isfummum indies incrementum capefi-
febat propter immiffionem fanguinis ab arteria,
fingulis pulfationibus diftendentis , quod fecto
poit mortem cadaVere deprehenfum erat. In illo
pulfus ejufdem brachii exilis admodum erat, eo
quod major fanguinis portio in tumorem diverte¬
batur 8c influxus in brachium interceptus fuit.

Quare, five per compreflionem , five per infar¬
sum vel interceptionem , ubicunque fanguinis
motus per arterias praepeditur, ibi ulteriores arte¬
riae minus pulfant; cum pulfus arteriarum, nil nifi
impulfus fit fanguinis in arterias.

CAP. I V.

Motm cordis (fi auricularum qualis ex vivorum
dijjettione.

P Raster haec circa motum cordis obfervanda
funt, quae ad auricularum ufum fpectant.
Quod Gafpar Bauhinus lib. 11 , cap. xxi, & Io-
hanqes Riolanus lib. vi 11 , cap. i, viri doctiffimi
St Anatomici peritiflimi obfervarunt 8t admo¬
nent,quod fi in viva fectionealicujus animalis cor¬
dis motum ftudiofe obferves, quatuor motus loco
8c tempore diftinctos afpicies: quorum duo funt
proprii auricularum, ventriculorum duo. Pace
tantorum virorum, quatuor funt motus, loco, non
ver6 tempore diftincti. Simul enim ambas auri¬
culae movent, 8t fimul ambo ventriculi, ut qua¬
tuor loco diftincti fint motus,duobus tantum tem¬
poribus, atque hoc fe habent modo.

Duo funt quafi eodem tempore motus, unus
auricularum , alter ipforum ventriculorum: nec
enirti fimul omnino fiunt j fed praecedit motus au¬
ricularum , & fubfequitur cordis; & motus ab au¬
riculis incipere St in ventriculos progredi vide¬
tur. Cum jam languidiora omnia emoriente corde
fiunt, 8c in pifcibus 8c in frigidioribus fanguineis
animalibus inter hos duos motus tempus aliquod
quietis intercedit, & cor quafi fufcitatum motui

refpondere videtur, aliquando citius, aliquando
tardius ac tandem ad mortem inclinans ceflat
motu fuo refpondere, & quafi capite duntaxat le¬
viter annuit, & obfcure adeo movetur, utpotius
motus fignum prasbere pulfanti auriculas videatur.
Sic prius definit cor pulfare, quam auriculas,ut au¬
riculas fupervivere dicantur ; & primus omnium
definit pulfare finifter ventriculus; deinde ejus au¬
ricula , demum dexter ventriculus ■, ultimo, quod
etiam notavit Galenus, reliquis omnibus ceflanti-
bus & mortuis pulfat ufque dextra auricula, uti ul¬
timo in dextra auricula vita remanere videatur.
Et dum fenfim emoritur cor, videre licet poft
duas vel tres pulfationes auricularum, aliquando
quafi expergefactuin cor refpondere , & unum
pulfum lente & asgre peragere & moliri.

Sed & prascipue notandum, quod, poftquam
cella vit cor pulfare, adhuc auricula pulfante, di¬
gito fuper ventriculum cordis polito lingulas pul¬
lationes percipiuntur in ventriculis, eodem plane
modo, quo ventriculorum pulfationes in arteriis
fentiri antea diximus, a fanguinis impulfu nimirum
diftentione facta. Et hoc tempore, pulfante fo-
lum auricula,fi forfice cordis mucronem abfecue-
ris, exinde fingulis auriculas pulfationibus fangui-
nem effluere confpicies: ut hinc pateat, quomodo
in ventriculos fanguis ingrediatur, non attractione
aut diftentione cordis, fed ex pulfu auricularum
immifliis.

Notandum eft , ubique omnes, quas voco & in
auriculis & in corde pulfationes, contractiones
efle: & plane primo contrahi auriculas videbis, &
in confequentia, coripfum. Auriculas enim duni
moventur & pulfant, albidiores fiunt j prasfertini
ubi pauco fanguine replentur. Replentur autem
tanquam promptuarium & lacuna fanguinis, de¬
clinante fponte fanguine, & venarum motu com-
prelfo ad centrum. Quin etiam in finibus & ex¬
tremitatibus ipfarum hasc albedo a contractione
fieri vel maxime apparet.

In pifcibus & ranis, & fimilibus,quas unum ven¬
triculum habent cordis & pro auricula veficam
quandam in bafi cordis politam & refertiflimani
fanguine, videbis hanc veficam primo contrahi,
& fiibfequi poftea cordis contractionem apertif-
fime.

At vero etiam quas his contrario modo fe ha¬
bent a me obfervata afcribere huc vifum eft. Cor
anguillas, & quorundam pifcium , & animalium
etiam exemptum fine auriculis pulfat. Immofiin
frufta diflecueris, partes ejus divifas feparatim fe-
fe contrahere & laxare videbis ita, utinhispbft:
ceflationem motus auricularum , cordis corpus
pullum faciat & palpitet. Sed an hoc proprium vi¬
vacioribus animalibus, quorum radicale humidum
glutinofum magis aut pingue & lentum eft, & non
ita facile dilTolubile ? Quod etiam apparet in car¬
ne anguillarum, quas poft excoriationem, exente-
rationem & in frufta diflectionem, motum re¬
tinet.

In columba certe experimento facto,poftquam
cor defierat omnino moveri, & nunc etiam auri¬
culas motum reliquerant , per aliquod fpacium
digitum faliva madefactum & calidum cordi fu-
perimpofitum detinui; quo fomento quafi vires &
vitam poftliminio recuperaflet, cor Sc ejus auri-
G g cula

xlvj Gmlielmus IJarveus

cula moveri 8t fefe contrahere atque laxare, St Sed notandum 8t illud, quod hyeme St frigi,
quali ab orco revocari videbantur. dioribus tempeftatibus exanguia aliqua, (qualis eft

Sed St praster hasc aliquoties a me obfervatum Cochlea) nihil pullans habent, fed vitam magis
fuit, poftquam cor ipfum St ejus auricula etiam plantas agere videntur, ut etiam reliqua quas Zoo-
dextra a pulfatione, quafi mortis articulo quiefce- phyta live plantanimalia ideo dicuntur,
bant, in ipfo fanguine qui ih dextra auricula con- Notandum infuper in omnibus animalibus ubi
tinetur , obfcurum motum 8t inundationem ac cor ineft, ibi etiam auriculas efte vel auriculis ali-
palpitationem quandam manifefto fuperfuifle, quid analogum: Et ubicunque cor duplici ventri-
tamdiu fcilicet, quam calore St fpiritu imbui vi- culo donatur, ibi duas femper adftare auriculas,
deretur. non contra. Sed fi in ovo pulli conformationem

Tale quiddam evidentiffime in prima animalis advertas, primum ineft, ut dixi, tactum veficula,
generatione intra feptem dies ab incubatione, in vel auricula, vel gutta fanguinis pulfans, poftea
ovo Gallinaceo cernitur. Ineft primum ante om- incremento fado abfolvitur cor. Ita quibufdam
nia gutta fanguinis, quas palpitat, quod etiam an- animalibus (quafi ulteriorem perfedionem non
notavit Ariftoteles; ex qua, incrementofado St adipifcentibus) pulfans veficula quasdam inftar
pullo aliqua ex parte formato, fiunt cordis auri- pundi cujufdam rubri vel albi duntaxat ineft,qua-
culas, quibus pulfantibus perpetuo ineft vita: cura fi principium vitas; uti apibus, vefpis, cochleis,
poftea corpus delineari intermiffis aliquot diebus fquillis, gammaris,, &c.

inceperit, tum etiam cordis corpus procreatur, & Eft hic apud nos minima fquilla (quas Anglice
per aliquod tempus albidum apparet St exangue, dicitur a Shrimp, Belgice een GarneeI) in mari St
ut reliquum corpus, nec pullum edit, nec motum. Thamefi capi folita, corpore prorfus pellucido;
Quin etiam in foetu humano vidi, circa princi- hanc aqua: impolitam faspius prasbui fpedandam
pium tertii menfis fimiliter cor formatum , fed al- amiciffimis quibufdam meis, ut cordis illius ani-
bidum & exangue; cujus tamen auriculis fanguis malculi motus liquidilfime perfpiceremus, dum
inerat uberrimus 8t purpureus. Sed enim in ovo, exteriores illius corporis partes vifui nihil office-
jam ad au do 8t conformato foetu, fimul St cor rent,quojninus cordis palpitationem quafi per fe-
adaugeri, 8t ventriculos habere, quibus fangui- neftram intueremur.

nem tunc recipere 8t tranfmittere occepit. In ovo gallinaceo, poft quatuor vel quinque

Ita ut fi penitius introfpicere quis velit, non fo- dies ab incubatione, primum rudimentum pulli
lum corefle primum vivens & ultimum moriens inftar nubeculae videndum exhibui, nimirum ovo,
dixerit, fed auriculas St quas in ferpentibus, pifci- cui cortex adimebatur, in aquam limpidam tepi-
bus & hujufmodi animalibus pars pro auricula eft, damque immiffo, in cujus nubeculas medio pun-
St prius quam cor ipfum vivere, 8t poft etiam dum languineum palpitans tam exiguum erat, ut
emori. in contradione difpareret 8t vifum aufugeret; in

Imo an prius adhuc ipfe fanguis vel fpiritus ha- laxatione inftar fummitatis acus appareret rubi-
beat in fe obfcuram. palpitationem , quam poft eundum; ita ut inter ipfum videri & non videri,
mortem retinere mihi vilus eft; 8t an cum palpita- quafi inter efle St non efle, palpitationem St vitae
tione vitam incipere dicendum fit, dubitare con- principium ageret,
tingit, quandoquidem 8tfperma animaliumom-

nium (ut notavit Ariftoteles) 8t fpiritus prolificus C A P. V.

palpitando exit, velutanimal quoddam. Ita Na- CordismM tHu.&fma».

turammorte, quafi decurfaonerada, reducem

(ut Ariftoteles de motu animalium cap. vii i)agit C Go vero ex his tandem & hujufmodi obfer-
motu retrogrado a calce ad carceres, 8t eo unde Hi vationibus repertum iri confido, motum cor-
proruit fefe recipit: St cum animalis generatio ex dis ad hunc modum fieri,
non animali procedat in animal, tanquam ex non Primum fefe contrahit auricula, 8t in illa con-
ente in ens;iifdem retro gradibus corruptio ex ente tradione fanguinem contentum(quo abundat tan-
revolvitur in non ens, unde quod in animajibus ul- quam venarum caput, & fanguinis promptuarium
timo fit, deficit primum; & quod primo,ultimum. & cifterna)in ventriculum cordis conjicit, quo
Obfervavi quoque in omnibus pene animalibus repleto cor fefe erigit, continuo omnes nervos
cor vere inefle, & non folum, ut Ariftoteles dicit, tendit, contrahit ventriculos, & pulfum facit, quo
in majoribus & fanguineis, fed in minoribus,exan- pulfu immifliim ab auricula fanguinem continen-
guibus, cruftatis & teftaceis quibuldam , ut lima- ter protrudit in arterias, dexter ventriculus in pul-
cibus, cochleis, conchis, aftacis, gammaris, fquil- mones per vas illud, quod vena arteriofa nomina¬
lis, multifque aliis; imovelpis& crabronibus & tur, fed re vera & conftitutione & officio &in
mufeis (ope perfpicilli ad res minimas difeernen- omnibus arteria eft: finifter ventriculus in aor-
das) in lummitate illius particulas quas cauda dici- tam, & per arterias in univerfum corpus,
tur, & vidi pulfans cor, & aliis videndum exhibui. Ifti duo motus, auricularum unus, alter ventri-

In exanguibus vero Cor lente admodum, rarif- culorum, ita per confecutionem fiunt,fervata qua¬
que idibus pulfat, & ficuti in aliis jam moribun- fi harmonia St rhythmo, ut ambo fimul fiant St
dis contingit, tarde fefe contrahit, ut facile in co- unicus tantum motus appareat, prasfertim in cali-
chleis eft cernere. Quorum cor deprehendes in dioribus'animalibus, dum illa celeri agitantur mo-
fundo illius orificii in latere dextro, quod fe aperi- tu. Nec alia ratione id fit, quam cum in machinis
re St claudere eventationis caufa videtur, St unde una rota aliam movente, omnes fimul movere vi-
falivam expuit, fedione fada in fummitatem ju- deantur; St in mechanico illo artificio, quod fclo-
xta partem jecori analogam. petis adaptant, ubi compreffione alicujus ligulas

cadit

"De Motu Cordis & Sanguinis, xlvij

cadit filex, percutit chalybem & propellit, ignis
elicitur, qui in pulverem cadit, ignitur pulvis, in¬
terius prorepit, difploditur, evolat globulus, me¬
tam penetrat, & omnes ifti motus propter celeri¬
tatem quali in nidtu oculi limul fieri apparent. Sic
etiam in deglutitione, radicis linguas elevatione &
oris compreffione cibus vel potus in fauces de-
turbatur,larynx amufculis fuis & epiglottide clau¬
ditur , elevatur & aperitur, fummitas gulae a mu-
fculis fuis haud aliter quam faccus ad implendum
attollitur, & ad recipiendum dilatatur, & cibum
vel potum acceptum tranfverfis mufculis depri¬
mit , & longioribus attrahit: & tamen omnes ifti
motus adiverfis & contradiftin&is organis fatti,
cum harmonia & ordine dum fiunt, unum efficere
motum videntur & adtionem unam, quam deglu¬
titionem vocamus.

Sic contingit plane in motione 5 t adtione Cor¬
dis , quae deglutitio quaedam eft & transfufio fau-
guinis 6 venis in arterias. Et fi quis ('dum haec ha¬
buerit in animo) cordis motum diligenter in viva
diffedtioue animadverterit, videbit non folum ,
quod dixi, cor fefe erigere, & motum unum fieri
cum auriculis continuum, fed inundationem quan-
dam, & lateralem inclinationem obfcuram fecun¬
dum dudturn ventriculi dextri, & quali fefe leviter
contorquere, 8c hoc opus peragere. Et quemad¬
modum cernere licet, cum equus potat & aquam
deglutit, lingulis gulas tradtibus abforberi aquam
& in ventriculum demitti, qui motus fonitum fa¬
cit & pulfum quendam aufcultantibus & tangen¬
tibus exhibet ■, ita dum iftis cordis motibus fit por¬
tionis fanguinisd venis in arterias tradudtio, pul¬
fum fieri & exaudiri in pedtore contingit.

Motus itaque cordis omnino ad hunc fe habet
modum, & una adfio cordis eft, ipfa fanguinis
transfufio &in extrema ufque mediantibus arte¬
riis propulfio; ut pulfus, quem nos fentimus in ar¬
teriis, nil nifi fanguinis a corde impulfus fit.

An vero cor fanguini praeter tranfpofitionem &
motum localem, & diftributionem aliquid aliud
addat, five calorem, live fpiritum, live perfectio¬
nem, pofterius inquirendum & ex aliis obfervatio-
nibus colligendum. Hoc in prasfentia fufficiat.fa-
tis oftenfum effe in pulfu cordis fanguinem trans¬
fundi , & deduci & venis in arterias per cordis ven¬
triculos, 8r diftribui in univerfum corpus.

Sed & hoc omnes aliquo modo concedunt, &
ex cordis fabrica & valvularum artificio, politio¬
ne, & ufu colligunt. Verum tanquam in loco ob-
fcuro titubantes caecutire videntur, & varia, fub-
contraria & nori conhaerentia componunt, &ex
conjeCtura plurima pronunciant, ut ante demon-
ftratum eft.

Caufa maxima hac in parte haefitaudi & erran¬
di una fuille mihi videtur, cordis cum pulmone in
homine contextus: cum venam ibi arteriofam in
pulmones obliterari, &fimiliter arteriam veno-
fam corifpexiflentjunde aut quomodo dexter ven¬
triculus in corpus diftribueret fanguinem, aut fi-
nifter e vena cava exhauriret, obfcurum admo¬
dum illis erat. Hoc atteftantur GaIeni,contra Era-
fiftratum de venarum origine & ufu& fanguinis
codtioneinvehentis verba lib.vi de Plac. Hipp. St
Piat. cap. vi: Refpondebitis , inquit, ita effe effectum.,
ut in jecore fanguis praparetur , atque inde in cor defera¬

tur , ibi poftea reliquam propria formaperfeilionem abfi-
lutam accepturus. Jpuodprofeffo ratione vacare non vi¬
detur. Nullum enim perfe&um & magnum opus repente
una aggrefiione fieri, totamque fiiam expolitionem ab uno
inftrumento acquirere poteft. Jfuodfi ita eft , offendite
nobis vas aliud , quod e corde fanguinem abfolute perfe-
cium educat, atque ipfim ut arteria fpiritum, in totum
corpus difpenfet. Ecce opinionem rationabilem non
approbalfe & reliquiffe Galenum, quia praeter¬
quam quod viam tranfitus non videbat, vas repe-
rire non poterat, quod in totum corpus 6 Corde
fanguinem difpenfet.

Si quis vero ibidem pro Erafiftrato, vel pro illa
St nunc noftra opinione (ipfius confeffione Gale¬
ni) alias rationi confentanea inftitiflet, 8t arteriam
magnam fanguinem t corde in univerfum corpus
difpenfantem digito commonftraflet ■, quid divi¬
nus ille vir ingeniofiffimus 8t do&iffimus refponfu-
rus fuilfet, miror. Si arteriam fpiritus difpenfare
8t non fanguinem diceret ; profedto Erafiftratum
refelleret fatis , qui in arteriis fpiritus duntaxat
contineri arbitrabatur 5 fed fibi ipfi contradiceret
interea, Scid elfe turpiter negaret, quod libro
proprio acriter elfe contenderat contra eundem
Erafiftratum: 8t multis 8t validis argumentis com¬
probaverat , St experimentis demonftraverat, ni¬
mirum fanguinem contineri in arteriis natura, 82
non fpiritum.

Sin vero divinus vir(uti facit eodem loco fiepius)
concederet , omnes arterias corporis a magna arteria oriri,
& banc a corde: quin etiam in ipffs omnibus fanguinem
natura contineri & deferri, & valvulas illas tres ftgmoi-
des orificio aorta appofitas regreffum fanguinis in cor pro¬
hibere profeffus , & quod has Natura nequaquampra- :
flanti fimo vi fieri appofuiffet , nifi maximum aliquod
minifferium fuiffent exhibitura. Si, inquam,haec om¬
nia 8t his ipfiffimis verbis concederet Pater Medi¬
corum , uti facit recitato libro, quomodo negare
poffit arteriam magnam iftiufmodi vas efle, quod
fanguinem (jam abfolutam fuam perfe&ionem
adeptum) t corde in univerfum corpus difpenfet,
non video. An adhuc forfan htefitaret, ut omnes
in hunc ufque diem poft ipfum,quod propter con¬
textum , ut elixi, cordis cum pulmone non videat
vias, per quas fauguis t venis in arterias transferri •
pofljt.

Quod dubium etiam anatomicos (dum femper
in diffetftionibus inveniunt arteriam venofam & fi-
niftrum ventriculum cordis repletos fanguine, eo-
que craffo, grumefeente, atro) non mediocriter
perturbat cum fanguinem e dextro ventriculo in
finiftrum per feptum cordis tranfludare coadti fint
affirmare. Sed hanc viam antea refutavi. Iam id¬
eo via paranda eft & aperienda, qua inventa nulla
amplius fit difficultas, quse quempiam, credo, in¬
hibeat, quo minus qute ante propofui depulfii
cordis & arteriarum, de transfufione fanguinis t
venis in arterias, & de difpenfatione in univerfuni
corpus per arterias concedere & agnofeere facile
poffit.

CAP. VI.

Jpfibus viis fanguis e vena Cava ih arterias, vel e dex¬
tro ventriculo cordis in finiffrum deferatur.

Vrn errandi occafionem prffibuiffe probabile
J fit, quam in homine vident, ut dixi, cordis
G g 2 cum

xlviij

Guilielmm Herveus

cum pulmone connexionem: in hoc peccant, qui
dum de partibus animalium(uti vulgo omnes Ana¬
tomici faciunt) pronunciare, & demonftrare aut
cognofcere volunt, unum tantum hominem ,eum-
que mortuum introfpiciunt, 8 t fic tanquam, qui
una reipub. forma perfpeda difciplinam politi¬
cam componere, aut unius agri naturam cogno-
fcentes agriculturam fe fcire opinantur j nihilo
plus agunt, quam fi ex una particulari propofitio-
ne de univerfaliper fyllogifmum concludere nite¬
rentur.

Veruntamen, fi in difledione animalium seque
verfati effient ac in humani cadaveris anatome
exercitati, res haec, quae omnes perplexos retinet,
indubie palam abfque omni difficultate mea fen-
tentia elucefceret.

Iu pifcibus, in quibus unus tantum ventriculus
cordis (ut non habentibus pulmones) res primum
fatis manifefta eft, veficam enim fanguinis in bafi
Cordis politam, auriculae nimirum analogam, fan-
guinem in cor immittere, quem cor deuuo per ar¬
teriam vel fiftulam arteriae analogam aperte trans¬
mittere tumvifu , tum feda arteria (exinde fan-
guine fingula pulfatione cordis profiliente) oculis
palam confirmari polle conftat.

Idem etiam deinde in omnibus animalibus, in
quibus unus duntaxat ventriculus vel quali unus
eft, non difficile eft cernere, ut in bufone, rana,
ferpentibus, lacertis, quae etli pulmones aliquo
modo habere dicuntur, ut quae vocem habent (de
quorum pulmonum artificio admirando & caste-
ris ejufmodi permultas apud me obfervationes ha¬
beo, quae non funt hujus loci;) tamen ex autopfia
eodem modo in illis & venis in arterias fanguinem
pulfu cordis tradudum effe palam eft, Stviapa-,
tens, aperta, manifefta, nulla difficultas, nullus
haefitandi locus. In his enim perinde fe res habet
atque in homine ; in quo fi feptum cordis perfora¬
tum aut ademptum effiet, aut unus ex utrilque fie¬
ret ventriculus, nemo credo dubitabit, qua via
fanguis e venis in arterias tranfire poffit.

Cum vero major numerus animalium non ha¬
bentium pulmones fit ,quam habentium; & fimi-
liter major numerus fit unum tantum ventriculum
“cordis, quam habentium duos, proclive eft fta-
tuere in animalibus cJJri ™ mXv , ut plurimum & in
univerfum fanguinem aperta via e venis in arterias
per cordis linum tranfmitti.

Confideravi autem mecum, quod etiam in em¬
bryonum eorum qute pulmones habent, fedione
apertiffime conftat, infoetu vafacordisquatuor
(videlicet venam cavam, venam arteriofam, arte¬
riam venalem, & Aortam live arteriam magnam)
alio modo uniri, quam in adulto, id quod omnes
Anatomici norunt fatis.

Primus contadus & unio venae cavas cum ar¬
teria venofa (quae fit priufquam cava in dextrum
ventriculum cordis fe aperit, aut venam corona¬
lem emittit, paululum fupra egreflum ab hepate)
anaftomofin lateralem exhibet, hoc eft, foramen
amplum patens, ovali figura, pertufum e cava in
arteriam illam pervium , ita ut per illud foramen
tanquam per unum vas fanguis e vena cava in arte¬
riam venofam & auriculam cordis finiftram ufque
in ventriculum finiftrum liberrime & copiofiffime
dimanare poffit. Infnper in illo foramine ovali t

regione, quae arteriam venofam refpicit, operculi
inftar membrana tenuis dura eft, foramine major,
quae poftea in adultis operiens hoc foramen &
coalefcens undique iftud foramen omnino ob-
ftruit & prope obliterat. Haec inquam membrana
fic conftituta eft, ut dum laxe in fe concidit,facile
ad pulmones & cor via refupinetur, &fanguinia
cava affluenti cedat quidem, at ne rurfus in ca¬
vam refluat, impediat; ut liceat exiftimare in em¬
bryone fanguinem continuo debere per hoc fo¬
ramen tranfire 6 vena cava in arteriam venofam,
& inde in auriculam finiftram cordis; at poftquam
ingrefliis fuerit, remeare nunquam pofife.

Altera unio vente arteriofas fit, poftquam vena
illa t dextro ventriculo egreffia in duos dividitur
ramosj eftque velut e duobus didis tertius truncus
& quafi canalis arteriofus, ab hinc in arteriam ma¬
gnam oblique dudus & perforatus: ut in diffedio-
ne; Embryonum quafi duas aortas, vel radices ar¬
terias magnae e corde exorientes duae appareant.

Canalis hic in adultis fimiliter feufim attenua¬
tur , tabefcit, & penitus tandem, ut vena umbili¬
calis , exiccatur & aboletur.

Ifte canalis arteriofus nullam membranam in fe
habet, fanguinis motum hinc vel illinc impedien¬
tem. Sunt enim in orificio illius venae arteriolas
(cujus ifte canalis-, uti dixi, propago eft) valvulas
figmoides tres, quae intus foras fpedant, Sc fan-
guini t dextro ventriculo hac via in magnam arte¬
riam fluenti cedunt facile remeare vero contra
ab arteria aut pulmonibus in dextrum ventricu¬
lum volenti ad amuffim claufae omnino impedi¬
mento funt. Vt hic etiam arbitrari confentaneum
fit, in Embryone dum cor fefe contrahit, conti¬
nuo fanguinem t dextro ventriculo hac via in ar¬
teriam magnam invehi.

Quod vulgo dicitur, has duas uniones tam ma¬
gnas , patentes & apertas, nutriendorum pulmo¬
num caufa fadas fuifle tantum , & in adultis (cum
jam pulmones propter ipforum calorem & mo¬
tum copiofius nutrimentum defiderant) aboleri
& confolidari, commentum improbabile eft &
male cohasrens. Et fimiliter quod dicunt, cor in
embryone feriari & nihil agere, nec moveri, ideo-
que Naturam hos tranfitus facere alendorum pul¬
monum caufa coadam fuifle, falfumeft: cum in
ovo cui gallina incubuit, & in Embryonibus re¬
center ex utero exedis autopfia pateat, asque cor
moveri atque in adultis, neque naturam ulla tali
neceffitate urgeri. Cui motui non folumhi oculi
faspe teftes, fed & Ariftoteles ipfe lib. de Spir.
cap. ni; Pulfui , inquit, per initia fatim in confitu -
tione cordis emergit , quod in. (eBione vivorum , &
pulliformatione ex ovo deprehenditur. Quin & obfer-
vamus has vias (tam in hominum genere, quam in
casteris animalibus) non folum apertas & patentes
effe ufque ad tempus partus, uti annotarunt Ana¬
tomici ; fed etiam permultos poft menfes, imo in
aliquibus per aliquot annos, ne dicam toto vita;
curriculo, veluti in anfere, beccagine, & avibus
plurimis; & animalibus, prtefertim in minoribus.
Quas res impofuitforfan Leon. Botallo fe novum
tranfitum fanguini de vena cava in finiftrum ven¬
triculum cordis invenifle glorianti: & fateor me
quoque, cum in mure majori jam adulto hoc pri¬
mum ipfe reperi, tale quid ftatim exiftimafle.

De Motu Cordis & Sanguinis.

xlviiij

Ex quibus iotelligitur in Embryone humano,
quin & in aliis, in quibus iftas uniones non abolen¬
tur, idem ipfum accidere, ut cor fuo motu per pa-
tentiflimas vias fanguinem b vena cava in arte¬
riam magnam apertiffime traducat, per utriufque
ventriculi dudum. Dexter fiquidem fanguinem
ab auricula recipiens, inde per venam arteriofam
& propaginem fuam (canalem arteriolam didam)
in magnam arteriam propellit. Sinifter fimiliter
eodem tempore mediante auriculae motu recipit
fanguinem in illam finiftram auriculam didudum
per foramen ovale & vena cava, & tentione fua &
conftridione per radicem aortae in magnam iti¬
dem arteriam limul impellit.

Ita in Embryonibus dum interea pulmones otian¬
tur, & nullam adionem aut motum habent, quali
nulli forent, natura duobus ventriculis cordis qua¬
li uno utitur ad fanguinem tranfmittendum. Et
limilis eft conditio Embryonum pulmones haben¬
tium , dum adhuc pulmonibus non utuntur, ac eft
eorum animalium, quae pulmones non habent.

Itaque tam clare in his etiam elucefeit veritas,
quod cor fuo pulfu fanguinem e vena cava in ar¬
teriam magnam traducat & transfundat, perque
tam patentes & apertas vias, ac fi in homine,quod
dixi, ambo ventriculi, eorum fepto adempto, ad-
invicem pervii eflent fadi. Cum itaque majori
ex parte animalibus, 8 c omnibus quodam tempore
patentiffimas iftteextent viae , quse tranfmiffioni
fanguinis per cor inferviunt, reflat ut illud perqui¬
ramus , Cur in quibufdam animalibus (ut in homi¬
ne ) iifque calidioribus & adultis per pulmonum
fubftantiam illud fieri non exiftimemus, quod in
embryone natura per eas vias illo tempore quo
pulmonum nullus erat ulus antea effecit, quas ob
defedum tranfitus per pulmones coada videba¬
tur facere : aut Cur melius fit (natura enim fem-
per quod eft melius facit) in adolefcentibus na¬
turam tranfitui fanguinis omnino occlufifle vias
patentes illas, quibus antea in embryone & fbetu
ufa fuerat, & in omnibus aliis animalibus utitur,
nec alias ullas pro illo fanguinis tranfitu aperuiffe,
& fic omnino potius hunc impedivifle.

Ita jam eo res ceffit, ut iis , qui in homine quas-
runt vias, per quas fanguis b vena cava in finiftrum
ventriculum & arteriam venofam permeat, magis
operte pretium effet, & rede magis facere vide¬
rentur , fi ex difledione animalium veritatem in-
veftigare vellent, quo caufam inquirant, cur in
majoribus & perfedioribus animalibus, iifque ad¬
ultis natura fanguinem tranfcolari per pulmonum
parenchyma potius voluerit, quam, ut in casteris
omnibus,per patentiffimas vias; cum nullam aliam
viam & tranfitum excogitari pofle intelligerent: li¬
ve hoc fit quod majora & perfediora animalia fint
calidiora, & cum fint adulta, eorum calor magis,
ut ita dicam, igniatur & ad fuffocationem fit pro¬
clivior ; ideoque tranare & trajici per pulmones,
ut infpirato aere contemperetur, & ab ebullitione
& fuffocatione vindicetur: five quid aliud tale.
Sed hsec determinare & rationem omnem redde¬
re , nihil aliud agere eft, quam propter quid pul¬
mones fadi funt, fpeculari. Atque de his horum-
que ufu Sc motu, & de eventatione omni, & aeris
neceffitate & ul'u, & caeteris hujufmodi ; deque
variis organis & differentibus hujus caufa in ani¬

malibus fadis, tametfi multa quamplurimis ob-
fervationibus a me deprehenfa fint; tamen, ne ni¬
mium a propofito de motu & ufu cordis hoc loco
aberrando aliud agere, & ftationemrelinquen¬
do rem interturbare & fubterfugere videar, haec
proprio tradatui convenientius exponenda relin¬
quam. Et quae reftant, ut ad propofitum fcopum
revertar, confirmare pergam.

Contendo autem in perfedioribus nimirum &
calidioribus animalibus, iifque adultis (ut in ho¬
mine) fanguinem e dextro ventriculo cordis per
venam arteriofam in pulmones, & inde per arte¬
riam venofam in finiftram auriculam, &fubinde
in ventriculum cordis finiftrum permeare. Et pri¬
mum poffe hoc fieri, deinde ita fadum effe nunc
probatum eo.

C A P. VII.

Sanguinem de dextro ventriculo cordis per pulmonum pa¬
renchyma permeare in arteriam venofam , dr fini (Irum
ventriculum.

F leri autem hoc pofle, &: nihil effe, quo minus
fiat, fatis conflat,cum quomodo aqua per ter¬
rae fubftantiam permeans rivulos & fontes pro¬
creet, confideramus; aut quomodo per cutem fu-
dores, vel per renum parenchyma urinte fluant,
fpeculamur. Animadverte iniis, qui Aquis Spa-
denfibus vel de la Madonna (ut ajunt) in agro Pa¬
tavino, vel aliis acidulis aut vitriolatis utuntur, vel
qui ad congios ingurgitant potum, quemadmo¬
dum una aut altera hora poft per veficam emin-
gant totumj cum tamen debeat ifta copia aliquan¬
tulum in concodione immorari debeat per jecur
(ut lingulis diebus bis ingefti alimenti fuccum om¬
nes confitentur facere,) debeat per venas, per re¬
num parenchyma, per ureteres in veficam pro¬
fluere.

Quos itaque audio tanquam impoflibile & nul¬
lo modo credibile negantes, pofle fanguincm,imo
totam maffam fanguineam, per pulmonum fub¬
ftantiam seque,ac fuccus alimentalis per jecur per¬
meare ? Quod genus hominum (cum Poeta lo¬
quor) vbi volunt, concedunt facile pofle; ubi no¬
lunt, nullo modo: hic ubi opus eft verentur ; ubi
nihil opus, ibi non verentur affirmare.

Iecoris parenchyma denfius multo eft, & fimi¬
liter renum: pulmonum, rarioris multo texturae,

& , fi renibus & jecori conferatur , fpongiofse.

In jecore nullum impellens, nulla vis cogens; in
pulmone ex pulfu dextri ventriculi cordis impin¬
gitur fanguis,cujus impulfu diftendi vafa & porofi-
tates pulmonum necefle eft. Praeterea pulmones Gd. d ( »f.

r • i i -i r Part,

in relpirando elevantur & concidunt, quo motu

neceffe eft, ut porofitates & vafa aperiantur &
claudantur, ut in fpongiis contingit, & in omni¬
bus particulis habentibus conftitutionem fpon-
giofam, quando conftringuntur & rurfus dilatan¬
tur. Contra jecur quiefcit, nec ita dilatari & con-
ftringi vifum eft.

Denique, fi nemo eft, qui non afferet per jecur
totum ingeftorum fuccum in venam cavam tam in
homine, quam in bove aliifque maximis animali¬
bus pertranfire poffe; & hoc propterea affirmare
coadi fint, quod cum nulla alia extet via, tamen
pertranfiifle aliqua nutrimentum 8c permeaffe in
G g 3 venas

1 Guilielmm Harveus

venas fit neceffe, quandoquidem fiat nutritio:
Cur non iifdem argumentis de tranfitu fanguinis
in adultis his per pulmones, fidem fimilem habent,
& cum Columbo peritiffimo dodiflimoque Ana¬
tomico idem afferunt & credunt, ex amplitudine
& fabrica vaforum pulmonum, & eo , quod arte¬
ria venofa & fimiliter ventriculus repleti fint fem-
per fanguine,quem t venis Jiuc venifle neceffe eft,
cum nulla alia fit quam per pulmones femita, ut
& ille & nos ex ante didis & autopfia, aliifque ar¬
gumentis palam effe exiftimamus.

Sed quando aliqui funt, qui nil nifi addudis au-
thoritatibus admittunt ; iidem ex ipfius etiam Ga¬
leni verbis hanc veritatem confirmari poffe fciant;
fcilicet nonfolum pofle fanguinem e vena arte-
riofa in arteriam venofam, & inde in finiftrum ven¬
triculum cordis, & poftea in arterias tranfmitti;
fed etiam ex continuo pulfu cordis & pulmonum
motu inter refpirandum hoc fieri.

Sunt in orificio vente arteriola:, valvulas tres
figmoides live femilunares , qute omnino fangui¬
nem in illam venam arteriofam immiflum non li¬
nunt remeare in cor. Id quod norunt. Harum val¬
vularum neceflitatem & ufum Galenus Iib. vi de
Vfu part. cap. x, his verbis explicans. In toto eft,
inquit, mutua anaftomofis atque ofcillorum apertio arte¬
riis fimul cum venis , transumunt que ex fefi pariterfan¬
guinem & fiiritum perinviftbiles quafdam atque angu-
ftas plane vias. Quod fi osipfumvena arteriofe itidem
femperpatui fiet , nullamque natura inveni fiet machinam,
qua claudere ipjum, cum eft tempeftivtm, ac rurftts ape¬
rire queat, fieri nunquam potuifiet, ut per invifihilia at¬
que exigua ofcilla , J'anguis (contracto thorace ) in arterias
tranfiimeretur. Neque enim fimiliter omnis ex quovis
attrahitur, neque emittitur. Sed quemadmodum quod
leve eft,facilius eo , quod gravius dilatatis infirumentis
attrahitur , iifdem autem contraitis exprimitur : ita &
per latam viam celerius aliquid, quam per anguftam tra¬
hitur ac rurftts emittitur. Cum autem thorax contrahi¬
tur , pulfie atque intro comprefia undique fortiter qua in
pulmone funt venofte arteria , exprimunt quidem quam
celerrime , qui in ipfis eft , fiiritum tranfumunt autem
perftubtilia illa ofcilla fanguinis portionem aliquam ; quod
nunquam accidifiet profecio , fi fanguis per maximum os
(cujufmodi eft vena arteriofe ad cor) retro remeare po¬
tuifiet. Nunc vero reditu per os magnum interclufo, dum
comprimitur undique , deftillat quidpiam in arterias per
exigua illa orificia. Et paulo poftfequente capitu¬
lo : .Quanto thorax contendit vehementias fanguinem eli¬
dens , tanto membrana (videlicet valvula figmoides) ex¬
actius os ipftum occludunt ,£r nihil remearefinunt. Quod
& eodem capitulo decimo paulo ante : Nifi val¬
vula efient , triplex fequeretur incommodum ; ut fanguis
ipfeftuftra longum hoc curriculum fubinde emetiatur , m
diaftolis quidempulmonis adftuens , & qua inipfb funt,
venas omnes re farciens ; in Syfi olis vero , quafi aftus qui¬
dam maritimus , inftar Euripi motum identidem huc at¬
que illuc reciprocans, qui haudquaquam fanguini conve¬
niat : at hoc quidem videri forte poftit exiguum. Quod
vero interim ipfius quoque re(pirationls utilitatem labe-
faci et, id vero non amplius pro parvo eft habendum , &c.
Et paulo poft : <^s4tqueetiam tertium ficuttim fuifiet
incommodum haudquaquam contemnendum , cum fanguis
retro in expirationibus remigrafiet, nifi Opifex nofter
membranarum epiphyfin fuifiet fabricatus. Vnde con¬
cludit cap. undecimo. Communis autem ipfarum om¬

nium , videlicet valvularum eft uftts, ut materias retro
remigrare prohibeant: utrarumque vero proprius , edu¬
centium quidem e corde materias , ne amplius adipfum
remeent ; inducentium vero , ne amplius ex ipfi effluant „•
non enim volebat natura vano labore cor fatigari, neque
in eam partem aliquando emittere, unde traherepraftite-
rat, neque rurfus ex illa identidem ducere , ad quam mit¬
tere erat neceffe. Sed fiunt quatuor omnino orificia, bina
in utroque ventriculo , alterum quidem inducens , alterum
vero educens, &c. Et paullo poft: Porro , cum vas al¬
terum , quod tunica fimplici conflat in cor infigatur: alte¬
rum vero quod duplice, ex ipfo producatur, communem
utrique locum , [videlicet ventriculum dextrum: ita
Galenus intelligit, & ego eadem ratione fimiliter
finiftrum ventriculum cordis] quaficifternam quan-
dam parari neceffe fuit, ad quam pertinentibus utrifque,
per alterum quidem trahatur fanguis, per reliquum *vero
emittatur.

Quod argumentum Galenus pro tranfitu fan-
guinjs per dextrum ventriculum de vena cava in
pulmones adducit, eodem nobis rediuspro tranfi¬
tu fanguinis t venis per cor in arterias,mutatis tan¬
tum terminis uti liceat. Ex Galeni igitur, viridi-
vini, patris Medicorum, locis & verbis clare appa¬
ret , fanguinem per pulmones e vena arteriofa in
arterite vencfas ramulos permeare, tum propter
pulfum cordis, tum propter pulmonum & thora¬
cis motum. Quinetiam cor continue in ventricu¬
los quafi cifternam recipere &: emittere fangui¬
nem , & hujus rei caufa valvularum genera qua¬
tuor, duo indudioni, emiflioni fanguinis duo in-
fervire; ne aut fanguis Euripi in morem inconve¬
nienter agitetur, huc, illuc, aut retro remearet,
unde trahere prteftiterat, & ex illa reflueret parte,
ad quam mittere erat necefle. Et fic cor vano la¬
bore fatigaretur, & pulmonum refpiratio praspe-
diretur. Denique clare apparet aflertio noftra,
continue & continenter fanguinem per pulmonum
porofitates permeare t dextro in ventriculum fi¬
niftrum, e vena cava in arteriam magnam. Nam
cum continuo & dextro ventriculo immittatur fan¬
guis in pulmones per venam arteriofam, & fimili¬
ter continue & pulmonibus in finiftrum attrahatur,
quod ex didis & valvularum politione patet; quin
pertranfeat continue fieri non poreft.

Et itidem cum femper & continue ingrediatur
fanguis in cordis ventriculum dextrum, & egre¬
diatur continue' e finiftro, quod fimiliter & ratio¬
ne & fenfu patet; quin continuo pertranfeat fan¬
guis e vena cava in Aortam impolfibile eft.

Illud igitur, quod in animalibus majori ex parte
& plane omnibus donec adolefcant, per patentil-
fimas fieri vias ex difledione manifeftum eft; illud
inquam in adultis his per pulmonum caecas poro¬
fitates Sc vaforum eorum ofcilla asque fieri tam ex
Galeni verbis, quam ex ante didis manifeftum
eft. Vnde apparet, quod quanquam unus ventri¬
culus cordis, videlicet finifter fufficiens effet fan¬
guinis difpenfationi per corpus & edudioni t ve¬
na cava,quemadmodum etiam fit in omnibus qua:
pulmonibus carent; natura tamen cum voluerit
fanguinem ipfum per pulmones tranfcolari, dex¬
trum ventriculum fuperaddere coada fuerit, cu¬
jus pulfu per ipfos pulmones e vena cava in finiftri
ventricuii locum fanguis compelleretur. Et hoc
modo dextrunj ventriculum pulmonum caufa
fadurn

Vide Hef-
manni Mi/.
fimiCommat-
tarium/uprt
Galeni lib. 6

fojlqum ha
a me/cripta
e/fmt iii&

De Motu Cordi

fa<ftum ede & ob tranflationem fanguiois, non ob
nutritionem duntaxat, dicendum eft. Quando¬
quidem tanto proventu annonas atque cum pulfu
fubminiftrato, & tanto puriori & fpirituofiori (ut-
pote immediate a ventriculis cordis fubvedto) in¬
digere alimento pulmones magis, quam aut cere¬
bri puriflima fubftantia, aut oculorum fplendidif-
fima & divina conftitutio, autipfius cordis caro
(quas redtius per arteriam coronalem nutritur ,)
inconveniens omnino eft exiftimare.

C A P. VIII.

De copia[anguinis tranfeuntis per cor evenis in arterias,
dr de circulari motu[anguinis.

H Vc ufque de transfufione fanguinis b venis in
arterias, & de viis, per quas pertranfeat, &
quomodo ex pulfu cordis tranfmittatur ac difpen-
fetur: de quibus forfan funt aliqui, qui antea aut
Galeni authoritate, aut Columbi, aliorumve ra¬
tionibus addudti aflentiri fe dicant mihi. Nunc
vero de copia 8 t proventu iftius pertranleuntis fan¬
guinis, quas reftant (licet valde digna confideratu )
cum dixero, adeo nova videbuntur & inaudita, ut
non folum ex invidia quorundam metuam malum
mihi j fed verear , ne habeam inimicos omnes ho¬
mines. Tantum confuetudo aut femel imbibita
do< 5 trina, altifque defixa radicibus, quafialtera
natura apud omnes valet, & antiquitatis veneran¬
da lufpicio plerofque cogit nova velut nulla pu¬
tare. Vtcumque jam ja<ftaeft alea, fpesmeain
amore veritatis & dodtorum animorum candore.

Sane poftquam tum ex vivorum experimenti
caufa diffe&ione, St arteriarum apertione, difqui-
fitione multimoda j tum ex ventriculorum cordis
& vaforum ingrediendum & egrediendum fym-
metria & magnitudine, quam natura, nihil faciens
fruftra, his vafis proportionatam fruftra non fecit;
tum ex concinno 8 t diligenti valvularum & fibra¬
rum artificio, reliquaque cordis fabrica; tum ex
aliis multis faspius mecum 8 t ferio confideraflem
St animo diutius evolviflem, quanta fcilicet effet
copia tranfmifli fanguinis, 8 t quam brevi tempore
ea tranfmitteretur,nec tamen fuppeditari illam ab
ingefti alimenti fucco polle animadverterem,quin
venas inanitas 8 t omnino exhauftas, arterias vero
nimia fanguinis intrufione difruptas haberemus,
nifi fanguis aliquo ex arteriis denuo in venas re¬
mearet , Se ad cordis dextrum ventriculum regre¬
deretur: Coepi egomet mecum cogitare, an mo¬
tionem quandam quafi in circulo haberet; quam
poftea veram efle reperi, & fanguinem b corde
per arterias in habitum corporis & omnes partes
protrudi 8 t impelli & finiftri cordis ventriculi pul¬
fu ; quemadmodum in pulmones per venam arte-
riofam a dextri: St rurfus per venas in venam ca¬
vam , St ufque ad auriculam dextram remeare,
quemadmodum ex pulmonibus per arteriam di¬
ctam vendam ad finiftrum ventriculum , ut ante
didtum eft.

Quem motum, circularem eo padto nominare
liceat, quo Ariftoteles aerem & pluviam circula¬
rem fuperiorum motum aemulari dixit.Terra enim
madida a fole calefadt^evaporat, vapores furfum
elati condenfantur, condenfati in pluvias rurfum
defcendunt Se terram madefaciunt, atque hoc pa-

's & Sanguinis. lj

<fto fiunt hic generationes, St fimiliter tempefta-
tum ac meteororum ortus, a folis circulari motu,
acceflu & recefiTu.

Sic verifimihter contingit in corpore, motu fan¬
guinis partes omnes fanguine calidiori perfedto,
vaporofo, fpirituofo St, ut ita dicam, alimentativo
nutriri, foveri, vegetari: contra in partibus fan¬
guinem refrigerari, coagulari 8t quafi effoetum
reddi,unde ad principium,videlicet Cor, tanquam
ad fontem live ad lares corporis, perfedionis re¬
cuperandae caufa revertitur; ibi calore naturali,
potenti, fervido, tanquam vitae thefauro , denuo
colliquatur,fpiritibus St, ut ita dicam,balfamo prae¬
gnans inde rurfus difpenfatur, 8t haec omnia a mo¬
tu 8r pulfu cordis dependere.

Ita cor, principium vitae 8t fol microcofmi, ut
proportionabiliter fol, Cor mundi appellari mere¬
tur , cujus virtute St pulfu fanguis movetur, perfi¬
citur, vegetatur, St a corruptione 8c grumefa&io-
ne vindicatur; fuumque officium nutriendo,foven-
do, vegetando toti corpori praeftat Lar ifte fami¬
liaris, fundamentum vitae, author omnium; fed de
his convenientius, cum de hujufmodi motus caufa
finali fpeculabimur.

Hinc cum venae fint viae quaedam St vafa defe¬
rentia languinem, duplex eft genus ipfarum. Cava
8 t Aorta, non ratione lateris (ut Ariftoteles,) fed
officio; St non , ut vulgo, conftitutione (cum in
multis animalibus, ut dixi, in tunicae craffitie vena
ab arteria non differat,) fed munere 8t ufu diftin-
<fta. Vena 8t arteria ambae a veteribus venae non
immerito didtae funt, ut Galenus annotavit; eo
quod haec, videlicet arteria, vas eft deferens fan¬
guinem b corde in habitum corporis; illa, fangui¬
nem ab habitu rurfus in cor; haec, via & corde; illa
ufque ad cor; illa, continet fanguinem crudio¬
rem, effoetum St nutritioni jam redditum inido-
neum; haec, codturn, perfedtum, alimentarium.

C A P. IX.

EJje fanguinis circuitum ex primo fuppojito confmatol

S Ed ne verba dare nos dicat quifpiam, St afler-
tiones fpeciofas tantum facere fine fundamen¬
to, 8t non jufta de caufa innovare: tria confirman¬
da veniunt, quibus politis, neceflario hanc fequi
veritatem 8t rem palam effe arbitror.

Primum, continue 8t continenter fanguinem b
vena cava in arterias in tanta copia tranfmitti, pul¬
fu cordis, ut ab affumptis fuppeditari non poffit,
8 t adeo ut tota malfa brevi tempore illinc per¬
tranfeat.

Secundum, continue aequabiliter 8t continen¬
ter fanguinem in quodcunque membrum St par¬
tem pulfu arteriarum impelli 8t ingredi majori co¬
pia multo, quam nutritioni fufficiens fit, vel tota
malfa fuppeditare poffit.

Tertium , ab unoquoque membro ipfas venas
hunc fanguinem perpetuo retroducere ad cordis
locum.

His politis, fanguinem circumire, revolvi, pro¬
pelli St remeare a corde in extremitates, St inde
in cor rurfus, 8t fic quafi circularem motum per¬
agere, manifeftum puto fore.

Supponamus (vel cogitatione vel experimento)
finiftrum ventriculum in dilatatione, quum reple¬
tus

lij Guilielmm Harvew

tus eft, continete fanguinis uncias duas, tres, qua-
tuor: ego in mortuo reperi ultra duas.

Supponamus fimiliter,quanto minus inipfa con¬
tractione redditur vel quantum fele contrahit
cor, tanto ejus ventriculum minorem capacitatem
habere inipfa contradione vel contradionibus,
adeoque partem aliquam fanguinis in arteriam
magnam protrudi: (protrudere enim aliquid fem-
per & ante demonftratum eft cap. 111, & omnes
in Syftole fatentur, ex fabrica valvularum perfua-
fi.) Verifimili autem conjeCtura ponere licet, in
arteriam immitti partem vel quartam vel quintam
vel fextam, & minimum odavam.

Quod fi jam in homine protrudi lingulis cordis
pulfibus fupponamus unciam femis vel drachmas
tres aut unam tantum fanguinis , quae propter im¬
pedimentum valvularum in cor remeare non pof-
fit; cor autem una femihora plufquam mille pulfus
faciat, imo in aliquibus & aliquando duo, tria, vel
quatuor millia, fi eos multiplices per drachmas,
videbis una femihora tria vel duo drachmarum
millia, vel uncias quingentas, aut talem aliquam
proportionatam quantitatem fanguinis per cor in
arterias transfundi , majori certe femper copia
quam in univerlb corpore contingat reperiri. Si¬
militer in ove aut cane quod pertranfit, efto ad
fcrupulum unum in una cordis contradione, tum
una femihora mille fcrupulos vel circa libras tres
& femis fanguinis pertranfire oportebit j cum ta¬
men in eo corpore plerumque non contineatur plus
quatuor libris fanguinis, uti in ove expertus fum.

Ita pene, fupputatione fada fecundum mini¬
mum quod conjectare poflumus tranfmiffi fangui¬
nis , & enumeratis pulfationibus, videbitur totam
quantitatem maflk fanguineas pertranfire e venis
in arterias per cor, & fimiliter per pulmones.

Sed efto, quod non una femihora, fed una hora
vel die uno, id fiat, nihilominus manifeftum facit,
plus fanguinis per cor ejus pulfu tranfmitti conti¬
nue , quam vel ingeftum alimentum poflit fuppe-
ditare, vel in venis fimul contineri.

Nec eft dicendum, quod cor in fua contractio¬
ne aliquando protrudat, aliquando non, vel quafi
nihil & imaginarium quid. Hoc enim ante con¬
firmatum eft, & praeterea fenfui contrarium eft &
rationi. Si enim dilatato corde repleri nec efle eft
ventriculos fanguine; contrado rurfus necefle eft
protrudere femper, & quidem non parum, cura
& dudus non parvi & contradio non parva fit.
In quavis autem proportione, videlicet lubtripla,
fubfextupla vel fubodupla , fimiliter proportio
fanguinis exclufi debet fe habere ad ante conten¬
tum & in dilatatione replentem; uti fe habet capa¬
citas contradi ventriculi ad illam, qua; eft dila¬
tati. Et ficuti eum in dilatatione non contingit re¬
pleri nihilo vel imaginario : ita'in contradione
nunquam nihil vel imaginarium expellit, fed fem¬
per aliquid fecundum proportionem contradio-
nis.' Quare concludendum, fi uno pulfu in homi-
ne,vel ove, vel bove,cor emittit drachmam unam,
& mille funt pulfus in una femihora, contingit eo¬
dem tempore libras decem & uncias quinque
tranfmiflas efle: fi uno pulfu drachmas duas, li¬
bras viginti & uncias decem: fifemiunciam,'li¬
bras quadraginta unam & uncias odo: fi unciam,
libras odoginta tres & uncias quatuor contingit,

inquam, in una femihora transfufas efle & venis in
arterias.

Sed quantum in unoquoque protrudatur Angu¬
lis pulfationibus, & quando plus aut quando mi¬
nus , 8c qua de caufa, accuratius poft hasc ex mul¬
tis obfervationibus & me forfan palam fiet.

Interim hoc fcio, & omnes admonitos velim,
quod aliquando uberiore copia pertranfeat fan-
guis, aliquando minore ; & fanguinis circuitus
quandoque citius, quandoque tardius peragatur,
fecundum temperamentum, aetatem, caufas ex¬
ternas & internas, res naturales & non naturales,
fomnum, quietem, vidum, exercitia, animi pa-
themata, & fimilia.

Verumenimvero cum per pulmones & cor vel
minima copia tranfit fanguis, longe uberiori ad¬
huc proventu in arterias & totum corpus diduci¬
tur , quam ab alimentorum ingeftione aut omnino
fuppeditari poffibile fit, nifi regreflu per circui¬
tum fado.

Hoc etiam palam fit fenfu , vivorum difledio-
nem intuentibus, non folum fi aperta magna arte¬
ria , fed (quod confirmat Galenus in ipfo homine)
quasvis vel minima arteria difleda fuerit, unius
pene femihora; fpatio totam fanguinis maflam &
toto corpore , tam venis quam arteriis exhau-
ftam fore.

Similiter laniones omnibus hoc fatis atteftari
poflunt,quando refdffis arteriis jugularibus in ma-
dando bove, minus unius horas quadrante totam
fanguinis maffam exhauriunt, & vafa omnia inania
reddunt. In membrorum excifione tumorum¬
que ex larga fanguinis profijfione idem comperi-
mus aliquando brevi contingere.

Nec perftringit hujus argumenti vim, quod per
venas effluere in jugulatione & membrorum ex¬
cifione seque, fi non magis, quam per arterias di¬
cat quifpiam, cum contra fe res habec. Venae
enim, quia fubfidunt, quia in ipfis nulla vis cogens
foras fanguinem,&: quia impedimento valvularum
pofitioeft(utpoftea patebit,) parum admodum
reddunt: arteriae vero impetu impulfum fangui-
nem foras largius, impetuofius, tanquam cum fy-
phone ejedum profundunt. Sed experiunda res
eft, omifla vena & incifa jugulari in ove vel cane ;
& quanto impetu, quanta protrufione, quam cito
omnem fanguinem e toto corpore, tam venis,
quam arteriis contingat inaniri admirabile vide¬
bitur. Arterias autem nullibi fanguinem evenis
recipere, nifi tranfmiflione fada per cor, ex ante
didis patet. Quod fi ligando Aortam ad radicem
cordis, & aperiendo jugularem vel aliam arteriam,
folum arterias inaniri & venas repleri conlpexeris,
non potes amplius dubitare.

Hinc caufam aperte videbis, cur in Anatome
tantum fanguinis reperiatur in venis, parum vero
in arteriis; cur itidem multum in dextro ventricu¬
lo , parum in finiftro; quas res antiquis dubitandi
occafionem forfan prasbuit, & exiftimandi, fpiri-
tus folos in illis cavitatibus contineri quamdiu vita
fuperftes animali fuerit. Illius autem caufa forfan
eft, quod & venis in arterias nullibi datur tranfitus,
nifi per cor ipfum & per pulmones. Cum vero
expiraverunt & pulmones moveri defierunt, & ve¬
nte arteriofas ramulis in arteriam venofam, & inde
infiniftrum ventriculum cordis fanguis permeare
prohi-

De Motu Cordis & Samuinis. liij

'prohibetur , uti in Enibryone ante notatum eft
prohiberi ob defedum motus pulmonum, ofcilla
8 t porofitates coecas & invifibiles eorum aperien¬
tis claudentifque. Cum vero una cum pulmoni¬
bus cor rion delinat moveri, fed poftea pulfare &
fupervivere pergat; contingit finiftrum ventricu¬
lum St arterias emittere in venas ad habitum cor¬
poris fanguinem, & per pulmones non recipere, &
proinde quali inanitas inveniri.

Sed hoc etiam in rem noftram non parum facit
fidei, cum hujus nulla alia caufa, nili quam nos ex
noftra fuppofitione afferimus, adduci polfit.

Praeterea hinc patet, quo magis aut vehemen¬
tius arteriae pulfant, eo citius in omni fanguinis
haemorrhagia inanitum iri corpus.

Hinc etiam in omni Lipothymia, omni timore.
St hujufmodi, quando cor languidius 8 t infirmius,
nullo impetu pulfat, omnem contingit hoemor-
rhagiam fedari & cohiberi.

Hinc etiam eft, quod corpore mortuo , poft-
quam cor ceflavit pulfare, non poteris vel e jugu-
laribus vel cruralibus venis aut arteriis apertis ullo
conatu maffae fanguineae ultra partem mediam eli¬
cere. Nec lanio,fi bovi, poftquam ejus caput per-
cuflit, & attonitum reddidit, jugulum prius non
fecuerit, quam cor pulfare defierit, totum fangui¬
nem exhaurire ab eo poterit.

Denique hinc de Anaftomofi venarum 8 t arte¬
riarum , ubi & quomodo fit, & qua de caufa, ne¬
mo hadenus rede quidquam dixifle licet fufpi-
cari. ego in illa difquifitione jam fum.

c A p. x.

Trimum fuppofitum de copia pertranfuntis fanguinis e
venis in arteritis , & effe fanguinis circuitum ab obje-
Elionibus vindicatur , & experimentis ulterius confir-

H Adenus primum fuppofitum confirmatum
eft,five res ad calculum revocetur,five ad ex¬
perimenta St autopfiam referatur; videlicet, quod
fanguis pertranfeat in arterias majori copia con¬
tinue , quam ab alimento fuppeditari polfit, ita ut
tota maffa brevi fpatio illae pertranfeunte,neceffe
fit, ut circuitus fiat St fanguis regrediatur,

Verum fi quis hic dicat,quod magna copia pof-
fit pertranfire & non fit necefle circuitum fieri,
quoniam ab aflumptis refarciri queat, 8t exemplo
effe Iadis in mammis proventum: vacca enim una
die ladis congios tres, vel quatuor, vel feptem,
vel plures reddit ; mulier itidem duas vel tres he¬
minas , infantem unum duofve Iadans fingulis
diebus praebet, quas ab aflumptis reftitui manife-
ftum eft. Refpondendum, quod cor tantundem
vel amplius una hora vel altera, computatione fa-
da, remittere conftet.

Sin vero nondum perfuafus inftet, ufque dicen¬
do, quod licet difleda arteria, quafidata 8t aper¬
ta via, praeter naturam contingat fanguinem cum
impetu effundi; non tamen propterea integro cor¬
pore & non dato exitu, St arteriis plenis vel fe¬
cundum naturam conftitutis, tantam copiam tam
brevi fpatio pertranfire debere, ut regreffum fieri
fit necefle. Refpondendum, quod ex ante dida
computatione , lubduda ratione , apparet, quan¬
tum cor repletum ulterius continet in fua dilata¬

tione quam in cOnftridione > tantundem, majori
ex parte, fingulis pulfationibus emitti, 8 t proinde
in tanta copia pertranfire integro corpore St fe¬
cundum naturam conftituto.

Sed in ferpentibus St pifeibus quibufdam, ligan¬
do venas per aliquod fpatium infra cor, videbis
fpatium inter ligaturam 8 t cor valde cito inaniri;
ita ut regredi fanguinem (nifi autopfiam neges)
aflerere necefle habeas. Pofterius etiam idem cla¬
re patebit in fecundi fuppofiti confirmatione.

Haec omnia uno exemplo confirmantes conclu¬
damus , quo fidem oculis propriis adhibere Unuf-
quifque poflit, fi anguem vivum diffecuerit, vi¬
debit plus quam per integram horam cor placide*
diftinde, pulfare 8 t fefe tanquam vermem in con-
ftridione (cum oblongum fit) fecundum longitu¬
dinem contrahere 8 c propellere, inSyftoIe albi¬
diori colore efle , contra in Diaftole, St reliqua
pene omnia;quibus evidenter hanc veritatem con¬
firmatum iri diximus: hic enim omnia longiora St
diftindiora magis funt. Sed hoc peculiariter 8 c
luce clarius meridiana experiri licet. Vena cava
partem inferiorem cordis fubingreditur, exit ar¬
teria parte fuperiori; jam comprehenfa vena cava
vel tenaculis vel digito Se pollice, fanguinifque
curfu intercepto, per aliquod fpatium infra cor*
videbis exinde ftatim pene inaniri illam partem
intra digitos St cor , fanguine exhaufto a cordis
pulfu, fimul cor albidiori multo colore efle, etiam
in dilatatione fua, 8 t ob defedum fanguinis minus
efle, St languidius tandem pulfare, fic ut emori
denique videatur; Gontra ftatim foluta vena, co¬
lor St magnitudo redeunt cordi; poftea fi relin¬
quas venam, St arterias fimiliter per aliquam di-
ftantiam a corde ligaveris vel comprefleris, vide¬
bis contra illas turgere in parte comprehenfa ve¬
hementer , 8 f cor ultra modum diftendi, purpu^
reum colorem contrahere ufque ad livorem, 8 t
tandem opprimi fanguine, fic ut fuffocatum iri
credas: folutovero vinculo rurfus ad naturalem
conftitutionem in colore , magnitudine St pulfu
redire.

Ecce jam, duo funt genera mortis; extindio ob
defedum, St fuffocatio ob copiam, hic ad ocUlos
utriufque exemplum habere licet, 8 t didam veri¬
tatem autopfia in corde confirmare.

C A P. XI.

Secundum fuppofitum confirmatur.

S Ecundum confirmandum k nobis quo clarius
intuentibus appareat, annotanda funt experi¬
menta quaedam , ex quibus pateat fanguinem in
quodcunque membrum per arterias ingredi, 8 c
per venas remeare; 8 t arterias, vafa efle deferen¬
tia fanguinem a corde; at venas, vafa 8 c vias efle
regrediendi fanguinis ad cor.Praeterea in membris
St extremitatibus fanguinem vel per anaftomofm
immediate, vel mediate per carnis porofitates, vel
utroque modo tranfire ab arteriis iri venas, ficuc
ante in corde St thorace & venis in arterias: ut in¬
de in circuitu moveri illum hinc illuc , huc iterum
illinc, hoc eft b centro in extrema St ab extremis
rurfus ad centrum manifeftum fiat.

Quin etiam,computatione fada, fimiliter mani¬
feftum inde erit de copia, quse neque ab aflumptis
H h poflis

liiij Gmlielmm Harveus

poffit fuppeditari, neque ad nutritionera neceffa-
do requiratur.

Simul etiam de ligaturis liquebit, quare attra¬
hant, & quod neque calore, neque dolore, neque
vi vacui, neque ulla antehac cognita caufa id prs-
ftent; quaminfuper commoditatem &ufum af¬
ferre poffint in medicina; & quomodo haemorrha¬
giam fupprimant aut provocent; & qua de caufa
gangraenas & mortificationes membrorum indu¬
cant , & lic in caftratione animalium quorundam,
& tumorum carnoforum St verrucarum exemptio¬
ne ufui linr.

Enimvero quia nemo horum omnium caufas &
rationes rede affecutus fuit, hinc fieri folet, quod
omnes fere ex antiquorum fententia in morbis cu¬
randis proponant quidem St confulant ligaturas,
pauci vero reda earum adminiftratione in cura¬
tionibus fuis aliquid adjumenti afferant.

Ligatura autem alia ftrida eft, alia mediocris.

Stridam ligaturam dico , cum ita arde undi¬
que conftringitur membrum fafcia vel laqueo, ut
ultra ipfaro ligaturam nullibi arterias pulfare per¬
cipiantur. Tali utimur in membrorum excifione,
fluxui fanguinis profpicientes; 8 t tali etiam utun¬
tur in caftratione animalium, 8 t tumorum ablatio¬
ne; qua ligatura affluxu alimenti St caloris omnino
intercepto, tabefcere St emori tefticulos atque in¬
gentes iarcofes, 8 c poftea decidere videmus.

Mediocrem vero ligaturam voco, quae undique
membrum comprimit, fed citra dolorem 8 t fic,
nt ultra ligaturam aliquantulum arteriam pulfare
fluat; qualis in attradione & fanguinis miffione
ufui eft: nam licet fupra cubitum fiat ligatura, ta¬
men arterias in carpo aliquantulum pulfare tadu
percipies, fi rede in phlebotomia fiat ligatura.

Iam experimentum fiat in brachio hominis, vel
adhibita fafcia, quali in fanguinis miffione utuntur,
vel ipfius manus fortiore comprehenfione. Fiet
autem illud commodius in macilento corpore &
cui venae funt ampliores, & quando calefado cor¬
pore calent extrema, & major quantitas fanguinis
in extremitatibus erit, St pulfus vehementiores:
omnia enim tunc evidentiora apparebunt.

Fada itaque ftrida ligatura quam arde fieri
poteft, ut quis eam ferat tamen, obfervare licebit
primum ultra ligaturam manum verfus non pulfa¬
re in carpo vel ufpiam arteriam.

Deinde, immediate fupra ligaturam incipere ar¬
teriam altius fuam Diaftolem habere, 8 t magis al-
tiufque St vehementius pulfare, St prope ipfam li¬
gaturam aeftu quafi quodam intumefcere, acfi flu¬
xum interceptum St tranfitum inhibitum perrum¬
pere Streferare conaretur : magifque arteriam,
quam par fit, ibi repletam apparere. Denique,
manum colorem fuum 8 t conftitutionem retinere;
folum tradu temporis refrigerari aliquantulum,
fed nihil interim attrahi in eam.

Poftquam per aliquod fpatium permanfit ifta li¬
gatura , derepente paululum folvatur in medio¬
crem , quali ut dixi in fanguinis miffione utuntur.
St obfervabis manum totam ftatim colorari 8 t dif-
tendi, 8 t ejus venas tumidas 8 t varicofas fieri; St
fpatio decem vel duodecim pulfationum illius ar¬
teriae , multo fauguine impulfo atque impado re-
fertiffimam manum cernes, St ab illa ligatura me¬
diocri multam copiam fanguinis affatim attradam

effe abfque dolore, vel calore, vel fuga vacui, vel
ulla alia antehac commemorata caufa.

Quod fi vero quis diligenter in ipfo illius' folu-
tionis momento prope ligaturam digitum ad arte¬
riam jam pulfantem applicaverit,quafi fubtus prs-
terlabentem fanguinem fentiet.

Ipfe porro, cujus in brachio fit experimentum,
a folutione ligaturae ftrids in mediocrem, plane
calorem St fanguinem pulfu ingredientem, quafi
femoto obftaculo, illico fentiet, 8t aliquid fecun¬
dum dudum arteriarum, tanquam coafeftim in¬
flatum 8t fparfim per manum tranfmiffum perci¬
piet , 8t continuo calefieri manum St diftendi.

Quemadmodum autem in ftrida ligatura, ar¬
teris fupra ligaturam diftenduntur St pulfant, non
infra : ita hac mediocri contra , venas infra ligatu¬
ram turgent 8t renitentes fiunt; fupra vero nequa¬
quam St arteris minores redduntur. Imo, fi venas
tumidas non valde fortiter comprefferis, vix fu¬
pra ligaturam aut fanguinem diffundi aut venas
diftendi confpicies.

Ita ex his cuivis diligentius obfervanti facile eft
nofcere, fanguinem ingredi per arterias. Etenim
in ftrida earum ligatura nihil attrahitur, manus
colorem fervat, nihil influit, neque fit diftenfio:
ipfis vero paululum fblutis ufquead mediocrem
ligaturam, vi pulfus affatim fanguinem intus trudi,
manumque tumidam fieri manifeftum eft. Nam
cum arteris pulfant, ut in mediocri ligatura, fan-
guis profluit in manum : cum vero non, ut in
ftrida, nequaquam,nifi fupra ligaturam. Cum in¬
terim venis compreffis nihil per ipfas influere pof¬
fit : cujus hoc eft fignum, quod infra ligaturam tu¬
midiores multo fint, quam fupra,& quam dempta
ligatura foleant efle j & quod comprefls nihil fu-
perioribus fuggerant: ita ut, ligaturam impedire
regreffum fanguinis per venas adfuperiora, eafi-
que infra ligaturam tumidas facere & fervare, cla¬
re pateat.

Arteris vero jufta de caufa, non obftante me¬
diocri ligatura, vi & impulfu cordis ab internis
corporis partibus foras ultra ligaturam fanguinem
trudunt. Atque ifta eft differentia ftrids ligatu-
rs a mediocri, quod ifta non folum tranfitum fan¬
guinis in venis, fed in arteriis quoque intercipiat:
hsc, vim pulfificam, quo minus ultra ligaturam fe
exporrigat & ad extimas corporis partes propel¬
lat, fanguinem non impediat.

Adeo ut fic ratiocinari liceat: cum in mediocri
ligatura venas turgida^ & diftentas effe, & manum
plurimo fanguine impleri videmus, unde fit hoc *
Sane oportet aut per venas, aut per arterias, aut
per escas porofitates infra ligaturam fanguinem
advenire. E venis, non poteft; per cascos dudus,
minus; ergo per arterias, fecundum quod didum,
necefle eft. Per venas influere non poffe, patet;
cum non exprimi retro fanguinem contingat fu¬
pra ligaturam, nifi quando ea prorfus ablata fubito
omnes vens detumefeere & fefe in fuperiores
partes exonerare, manus dealbari, ac furfum om¬
nis qui colledus erat & tumor & fanguis affatim
evanefeere conlpiciuntur.

Amplius fentiet ipfe, cui ita poft multum Tpa-
tium ligatus carpus aut brachium & manus tumi-
ds pauloque frigidiores inde reddits fuerint, fen¬
tiet »inquam, a folutione mediocris ligaturs frigi¬
dum

JDe Motu Cordis & Sanguinis. Iv

dum quid furfum ufque ad cubitum vel axillas Ob¬
repere , una fcilicet cum revertente fanguine.
Quem ego frigidi fanguinis, poft miffionem ejus
Sc folutum vinculum, recurfum ad cor ufque, iu
caufa fuifle lipothymise arbitror, quam etiam ro-
buftis aliquando fupervenire vidimus } maxime a
folutione ligatura;; quod vulgo fieri dicunt a con-
verfione fanguinis.

Prteterea, cum ftatim a folutione ftrida; liga¬
tura in mediocrem per immiffionem fanguinis in
arterias, continuo venas intumefcere videmus in¬
fra ligaturam comprehenfas, non autem arterias;
fignum eft, fanguinem ab arteriis in venas, 8 c non
contra permeare ; 8 c vel anaftomofin vaforum da¬
ri, vel porofitates carnis St partium folidarum per¬
vias fanguini effe. Item fignum eft, venas pluri¬
mas inter fefe communicare, quod in ligatura me¬
diocri fupra cubitum fada multa; attolluntur fi-
mul & turgent: ex una autem venula fcalpello
exitu fanguini dato, omnes ftatim detumefcunt St
in illam unam fefe exonerantes fubfidunt fimul
pene omnes.

Hinc unufquifque poteft caufas attradionis,
quae fit per ligaturas, 8 t forfan omnis fluxionis co-
gnofcere.Nam quemadmodum in manu per iftam,
quam dico mediocrem ligaturam comprefiis ve¬
nis fanguis exire non poteft : ita cum per arterias
vi cordis impingitur, non potens exire, necefle eft
ut inde pars repleatur Sc diftendatur.

Alias enim qui fieri poteft? Calor 8 c dolor 8 c vis
vacui attrahunt quidem, fed ut impleatur tantum
pars, non ut diftendatur aut tumefiat ultra natu¬
ralem conftitutionem, 8 c ob infardum St arde
impadum vi fanguinem tam violenter, tam fubito
opprimatur, ut caro continui folutionem pati 8 t
vafa difrumpi cernantur. Hoc enim aut calore,
aut dolore, aut vi vacui fieri pofle, nunquam cre¬
dibile aut demonftrabile eft.

Infuper a ligatura contingit attradionem fieri,
abfque omni dolore , calore aut ulla viyacui.
Quod fi a dolore aliquo accideret fanguinem at-
4 trahi, quo modo ad cubitum, ligato brachio, infra
ligaturam intumefcunt St manus 8 t digiti 8 t vena;
varicofa; ? cum propter ligaturae compreflionem
eo pervenire fanguis per venas non poffit: St qua¬
re fupra ligaturam in cubito neque tumoris aut re¬
pletionis fignum, neque venarum turgefcentiae',
neque omnino attradionis aut affluxus veftigium
apparet ?

Sed attradionis infra ligaturam, 8 t tumefadio-
nis ultra naturae modum in manu St digitis, haec
caufa manifefta; nempe, quod fanguis cum im¬
petu St affatim ingrediatur, exire vero nequeat.
An illa vero omnis tumoris caufa (ut eft apud Avi-
cennam) St omnis redundantiae opprimentis in par¬
te ? Omnino ; quia viae ingreffus apertae, egreflus
claufae, unde impleri St in tumorem attolli ne¬
cefle eft.

An hinc etiam contingit in tuberculis inflam¬
matoriis, quod quoufque tumor incrementum ca-
peflit, 8 t non eft in ultimo ftatu, fentiatur eo loci
pulfus plenus, praefertim in calidioribus tumori¬
bus in quibus incrementum derepente fieri folet ?
fed haec pofterioris difquifitionis funt. An etiam
hinc contingit, quod in me ipfo cafu expertus
fum? Ego e curru delapfus aliquando fronte per¬

cutiebar eo loci, quo arteriae ramulus a tempori¬
bus prorepit; ftatim ab ipfa percuflione, fpatio fe¬
re viginti pulfationum tumorem ovi magnitudine,
abfque vel calore vel multo dolore, paffiis fum ;
fane propter arteriae vicinitatem, in locum con-
tufum fanguis affatim magis Sc velocius impiuge-
batur.

Hinc vero apparet, qua de caufa in phleboto¬
mia , quando longius profilire Sc majori impetu
exire fanguinem volumus, fupra fedtionem lige¬
mus , non infra. Quod fi per venas inde efflueret
tanta copia a partibus fuperioribus, ligatura illa
non modo non adjuvaret, fed impediret. Vnde.
infra fedionemfieri ligaturam debere, quo fan¬
guis inhibitus uberius exeat, verifimilius eft, fi ex
partibus fuperioribus eo per venas defcendens per
venas emanet: fed cum aliunde per arterias im¬
pellatur in venas inferiores, in quibus regreffus per
ligaturam prcepeditur, vena; turgent Sc diftentse
ipfum majori impetu per orificium elidere 8c lon¬
gius ejicere poliunt ; foluta vero ligatura , viaque
regreflus aperta, eccenon ampliusnifiguttatim
decidit, Sc, quod omnes norunt, fi vel vinculum
folveris in adminiftranda phlebotomia, vel infra
ligaveris, vel ftrida nimis ligatura membrum con-
ftrinxeris, tum fanguis abfque impetu exit ; quia
fcilicet via ingreflus Sc influxus fanguinis per ar¬
terias intercepta eft. Modice ergo ftrida ligatura
arteriarum,egreffus liberior datur per venas, quam
ligatura foluta,

C A P. XII.

Effe fanguinis circuitum ex fecundo fuppofito confirmato.

H iEc cum ita fint, conftat confirmatum iri
etiam illud, quod antea dicebam, nimirum
per cor continuo fanguinem tranfire. Videmus
enim ab arteriis fauguinem in venas dimanare,non
& venis in arterias. Videmus infuper,’ vel pene to¬
tam maffam fanguinis exhauriri pofle ab ipfo bra¬
chio, idque una vena cuticulari fcalpello aperta, fi
fiat ligatura decens. Videmus praeterea, ita impe-
tuofe 8c affatim effundi, ut non folum qui ante fe-
dionem in brachio infra ligaturam comprehenfus
erat fanguis, fed Sc omnis ex toto brachio Sc toto
corpore, tam arteriis quam venis, brevi Sc cito
evacuetur.

Quare confiteri necefle eft primo, vi Sc impetu
fuppeditari, 8c vi impingi infra ligaturam: vi enim
Sc impulfu exit; ergo Sc cordis pulfu 8c robore: vis
enim 8c impulfio fanguinis folum a corde eft.

Deinde, a corde provenire hunc fluxum, 8r per
cor tranfitu fado b venis magnis hac effluere, fi-
militer confiteri necefle eft, cum infra ligaturam
per arterias ingrediatur, non per venas; 8c arteria;
nufpiam fanguinem b venis recipiant, nifi e finiftro
ventriculo cordis.

Neque omnino aliter ex una vena, fada fupra
ligatura, tanta copia exhauriri ullo modo poflet,
praffertim tam impetuofe Sc affatim, tamque faci¬
le, tam fubito, nifi a corde, vi Sc impulfu ejus con-
fecutio fiat hoc dido modo.

Et fi haec ita fint, hinc praeterea de copia com¬
putationem facere, Sc de circulari motu fanguinis
argumentari apertiflime poflumus. Si etenim in
phlebotomia quis fanguinem eo quo folet pro-
Hh 2 rumpere

Ivj Guilielmm

rumpere efFufionis impetu, per femihoram pro¬
fluere flueret, nulli dubium , quin maxima illius
parte exhaufta, Iipothymia & fyncope adventa¬
rent , 8t non folum arteria:, fed & vente magna;
pene inanita; forent. Tranfire ergo rationabile eft,
femihorae illo fpatio tantundem t vena magna per
cor in aortam.

Vlterius, fi quot unciae fanguinis per unum bra¬
chium perfluant, vel quot in viginti vel triginta
pulfationibus infra mediocrem ligaturam trudan- •
tur, fupputares j daret profedto occafionem cogi-
taudi , quantum per aliud brachium interea, quan¬
tum per'utrumque crus, per collum utrinque, per
alias item omnes arterias & venas corporis per-
tranfeat; quibus omnibus interim fluxus, qui per
pulmones Sc cordis ventriculos fit, novum conti¬
nuo fanguinem fuggerere debet, & id quidem b
venis: neceffarium ergo eft , circuitum fieri j cum
nec fuppeditari ab aftumptis poflit, & longe plus
.fit, quam partium nutritioni congruens erat.

Amplius obfervandum , quod in adminiftranda
phlebotomia quandoque contingat hanc verita¬
tem confirmari. Nam brachium quanquam redte
ligaveris, & fcalpello debito modo venam fecue-
ris, aptatis orificiis & omnibus rite adminiftratis;
tamen fi timor, vel lipopfychia animi pathemate
aut quavis alia caufa adveniat, &cor languidius
pulfet, nullo modo fanguis exibit, nifi gnttatim:
praefertim fi ligatura ftridtior paulo fadta fit. Ra¬
tio eft, quia compreflam arteriam languidior pul-
fus & impellens vis infirmior recludere , & fan¬
guinem infra ligaturam trudere noti valet: imo
per pulmones deducere aut e venis in arterias co-
piofe transferre, enervatum & languidum cor non
poteft. Sic eodem modo & eifdem de caufis con¬
tingit mulierum menftrua, & omnem haemorrha-
giam fedari. Ex contrariis etiam hoc patet; quo¬
niam redintegrato animo, amoto metu, cum ad
fe redeunt, jam adaudfo robore pulfificante, arte¬
rias ftatim vehementius pulfare etiam in parte li¬
gata , & in carpo moveri, & fanguinem per orifi¬
cium longius profilire ac continuo dudtu videbis.

C A P. XIII.

Tertium fitppofitum confirmatur, & ex eo, efife fan-
guinis circuitum.

H Adtenus de copia pertranfeuntis fanguinis
per cor 8c pulmones in centro corporis, &
fimiliter ab arteriis in venas in habitu ejus. Reftat,
ut explicemus, quomodo per venas ab extremita¬
tibus retro ad cor fanguis remeet, 8c quomodo
vena; fint vafa deferentia folum fanguinem ab ex¬
tremitatibus ad centrum: quo fadfo», tria illa pro-
pofita fundamenta pro circuitu fanguinis , fore
aperta, vera, ftabilia & ad fidem illi faciendam fuf-
ficientia exiftimamus.

Hoc autem ex valvulis, qua; in ipfis venarum
cavitatibus reperiuntur, earumque ulu, & oculari¬
bus experimentis, fatis erit apertum.

Clariffimus Hieronymus Fabr.ab Aquapenden-
te , peritiffimus Anatomicus & venerabilis fenex,
vel ut voluit Dotftiffi Riolanus, lac. Sylvius pri¬
mus invenis membraneas valvulas delineavit fi¬
gura figmoides,velfemilunares portiunculas tuni¬
ca; interioris venarum eminentes tenuiffimas. Sitae

Harvcu-s

funt diftantibus in locis Sc vario modo in variis
hominibus, ad vena; latera connata;, & furfum
verfus venarum radices fpedtantes, & ambae (ut
plurimum enim duae) funt ufque in mediam capa¬
citatem vena: fe invicem refpicientes atque con¬
tingentes , fequentium cornibus praecedentium
convexae medio alternatim femper refpicientibus,
in extremitatibus ita cohaerere ac copulari apta;,
ut fi quid t radice venarum in ramos vel t majori¬
bus in minores permeare velit, omnino impediant.

Harum valvularum verum ufum Inventor non
eft alfecutus, nec alii addiderunt. Non eft enim,
ne pondere deorfum fanguis in inferiora totus
ruat: in jugularibus namque deorfum fpedtant &
fanguinem furfum ferri prohibent. Quin nec ubi¬
que furlum fpedtant, fed femper verfus radices ve¬
narum & ubique verfus cordis locum. Ego, ut alii
etiam,aliquando in emulgentibus reperi,&in ramis
mefenterii verfus venam cavam & portam fpe-
(ftantes. Adde infuper,quod in arteriis nulla; funt.
Notare etiam licet, quod canes & boves habent
valvulas omnes in divifione cruralium venarum ad
principium offis facri, vel in ramis illis prope co¬
xendicem , in quibus nil tale timendum propter
pronitatem corporis.

Nec, uti quidam ajunt, propter metum Apo¬
plexia; funt in jugularibus valvulae* quia materia in
fomno potius.per arterias foporales influere in ca¬
put apta eft.

Nec etiam , ut fanguis in divaricationibus fifta-
tur, atque in ramos exiles, nec totus in magis aper¬
tos & capaces irrueret: polita; enim funt ubi nul-
Ise divaricationes, licet frequentiores confpici fa¬
teor circa divaricationes.

Nec denique, ut motus fanguinis a centro cor¬
poris retardetur folum: tarde enim fatis fua Ipon-
te t majoribus in minores ramulos intrudi, e mafla
& fonte feparari, aut t locis calidioribus in frigi¬
diora migrare, verifimile eft. Sed omnino valvu¬
la; fadtae funt, ne vel a venis magnis in minores
moveretur fanguis, & fic illas dilaceraret aut va¬
ri cofas efficeret * vel a centro corporis in extrema
fed ut potius ab extremitatibus ad centrum pro¬
grederetur * ita enim huic motui valvulae tenues
facile occluduntur, contrarium motum omnino
fupprimentes. Vnde & fic polita; & ordinatae funt,
ut quidquid per cornua fuperiorum minus tranfitu
prohibetur, fed quali per rimas elabatur,illud con¬
vexitas fubfequentium tranfverlim polita excipiat
& fiftat, ne ulterius tranfeat.

Ego illud fiepiffime in diffedtione venarum ex¬
pertus fum, fi a radice venarum initio fa&o ver¬
fus exiles earumdem ramos fpecillum immitterem
quanto polfem artificio, ob impedimentum valvu¬
larum longius impellere non potuiffe: contra ve¬
ro , fi t ramulis radicem verfus, facillime. Pluri¬
bus enim in locis valvulae binae ad invicem ita po¬
lita;, & aptatae funt, ut cum elevantur, ad amuffim
in media venae cavitate cohaereant & extremita¬
tibus convexis invicem uniantur tam prope, ut ne¬
que vifu cernere, neque fatis explorare rimulam
aut coitum liceat. Contra vero forinfecus intro
immilfo ftylo cedunt, 8 c (valvarum in morem, qui¬
bus fluminum curfus inhibetur,) facillime recli¬
nantur , ut motum fanguinis a corde & vena cava
profecftum intercipiant, & ad amuffim pluribus in

locis

Hh 3

Guilielmm Harvem

Iviij

locis elevatione claufas inhibeant omnino 8tfup-
primant. Adeo ut neque furfum ad caput, neque
deorfum ad pedes, aut latera brachii fanguinem a
corde moveri finant j ita enim funt conftitutas, ut
omni motui fanguinis, qui a majoribus venis au-
fpicatus in minores delinere velit, adverfentur &
obfiftant: ei vero, qui a venis exilibus incipiens in
majores definit, obfecundent liberamque & pa¬
tentem viam expediant.

Sed quo veritas hasc apertius elucefcat, ligetur
homini brachium fupra cubitum,tanquam ad mit¬
tendum fanguinem, AA j per intervalla appa¬
rebunt praecipue in rufticis & varicofis, tanquam
nodi quidam & tubercula B, C, D, D, E, F, non
folum ubi eft divaricatio E, F, fed etiam ubi nulla

C, D, D: ifti autem nodi a valvulis fiunt. Hoc
modo apparentibus valvularum nodis in exteriori
parte manus vel cubiti, fi pollice vel digito venam
comprimendo fanguinem,de nodo live vallhla O,
fubmoveris j verfus H [fig. 2,] videbis, inhibenti¬
bus omnino valvulis inferioribus alium fubfequi
non pofle, & venae portionem H, O , infra tuber¬
culum O & digitum detradum H, obliteratami
attamen fupra tuberculum vel valvulam O , fatis
diftentara 0 ,G. Immo fi ita fubrhoto fanguine
verfus H, venam inanitam preffione digiti H,
retinueris, & altera manu valvulae O, [3 , fig.]
partem fuperiorem diftentam deorfum compref-
xeris in K , nulla vi cogi aut impelli fanguinem
trans valvulam O, videbis j fed quanto majori co¬
natu hoc feceris, tanto magis ad valvulam vel tu¬
berculum O, venam turgentem diftendi videbis,
& tamen inferius vacuum efle H, O.

Hoc cum pluribus in locis experiri quis poffit,
apparet valvularum officium in venis idem effe
cum figmoidarum illarum trium, quas in orificio
aortae & venae arteriofae fabrefaCtas funt, videli¬
cet: ut ad amuflim claudantur, ne retro fangui¬
nem tranfeuntem remeare finant.

Praeterea ligato brachio uti prius in A A, ^ve¬
nis turgentibus, fi infra tuberculum aliquod five
valvulam venam firmaveris per aliquod fpatium in
L, [4 fig. ] 8 c poftea fanguinem furfum fupra val¬
vulam N, digito M, compuleris, vacuam illam
partem venae quae eft inter L, & M, permanere
videbis, nec retro fanguinem per valvulam regre¬
di polle, ut eft H, 0 , [2 fig. ] ablato vero digi¬
to H, rurfus repleri ab inferioribus, & effe ut

D, C, [1 fig.] Atque hinc rurfum ab inferioribus
ad fuperiora & ad cor fanguinem moveri in venis,
& noti contrario modo, plane conflat. Et licet
aliquibus in locis ( ubi aut unica tantum valvula
eft, aut plures, fi adfint, non fatis exaCte claudun¬
tur) tranfitus fanguinis a centro ad extrema non
videatur prorfus impediri; tamen utplurimum ita,
ut retuli, accidit; vel faltem quod alicubi negli-
gentius fieri vifum eft, illud ex fubfequentium in
ordine valvularum vel frequentia vel diligentia
vel alio modo compenfari apparet, adeo ut vena¬
rum vise patentes & apertas fint regredienti fan-
guini ad cor, progredienti vero a corde omnino
ccclufas.

Porro, liga ut prius brachium & , venis turgen¬
tibus , nodifque five valvulis apparentibus, infra
aliquam valvulam in loco ubi fubfequentem in¬
veneris , pollice venam firma ita, ut nihil a manu

furfum fanguinis progrediatur, deinde digite? fan¬
guinem ab illa venas portione furfum fupra valvu¬
lam L, N, exprime eo quo ante diCtum eft, mo¬
do , & ablato iterum digito L, fine rurfus repleri
ab inferioribus D , C, & rurfus appreflo pollice
identidem furfum exprime fanguinem L, N, &
H, O, idemque millies in brevi tempore repete,
ac poftmodum hoc quod lingulis a comprelfione
laxationibus fupra valvulam lurfum ivit, quantum
quantum fuerit, fupputa, faCta multiplicatione
per numerum millenarium reperies tantum fan¬
guinis hoc modo per unius duntaxat venae partem
in non longo tempore tranfmiffum elfe, ut de cir¬
cuitu fanguinis, ab ejus celeri motu, te perfuafiffi-
mum putes.

Sed ne hoc experimento naturas vim afferri di¬
cas , in longe diftantibus valvulis idem fac & ob-
ferva quam cito ablato pollice quaque celeriter
fanguis furfum ppreurrat, & venam ab inferiori
parte repleat, neque dubito, quin fatis pro explo¬
rato hoc, quod dixi, fis habiturus.

C A P. XIV.

I Am denique noftram de circuitu fanguinis fen-
tentiam ferre, & omnibus proponere liceat.
Cum hasc confirmata fint omnia & rationibus
& ocularibus experimentis; nimirum, fanguinem
per pulmones & cor pulfu ventriculorum ejus per-
tranfire,in univerfum corpus impelli atque immit¬
ti , ibi in venas & porofitates carnis irrepere, per
ipfas iterum venas undique de circumferentia ad
centrum ab exiguis venis in majores remeare, il¬
linc in venam cavam, & ad auriculam cordis tan¬
dem venire, tanta quidem copia, tanto fluxu ac
refluxu hinc per arterias illuc & illinc per venas
huc retro , ut ab affumptis fuppeditari non poffit,
quin multo uberiori proventu quam requirit nu¬
tritio :) cum, inquam, hasc omnia confirmata fint,
neceflario concludendum eft, circulari quodam
motu ac circuitu in animalibus fanguinem agitari,
& effe in perpetuo motu } quin ad hoc effe actio¬
nem five'funCtionem cordis, quam pulfu peragit;
denique motus & pulfus cordis caufam omnino
unam efle.

C A P. XV.

S Ed hoc etiam fubjungere non abs re fuerit, fe¬
cundum communes quafdam ratiocinationes
ifta ita fe habere & conveniens efle & necefla-
rium. Primum cum mors, fecundum Ariftotelem
lib. de refpirat. & Iib. 11, ac 111 de Part. anim. &
alibi, fit corruptio propter calidi defeCtum , & vi¬
ventia omnia calida, morientia frigida exiftant,
oportet caloris iocum aliquem & originem efle,
quafi lares focumque, in quo naturas fomites 8 c
primordia ignis nativi contineantur & conferven¬
tur , k quo calor &c vita in omnes parces tanquam
ab origine profluant, alimentum adveniat, con-
co<ftio denique & nutritio, 8t omnis vegetatio de¬
pendeat.

Hunc autem locum cor efle, & hoc principium

De Motu Cordis & Sanguinis. lviiij

vitas, Sc eo etiam quo didtum eft modo, neminem
velim dubitare.

Sanguini itaque motu opus eft, atque tali, ut ad
cor rurfus revertatur : nam in externas corporis
partes amandatus longe & fuo fonte, immotus co¬
agularetur f ut AriftoteIes.teftatur lib. ude Part.
anim. tum a frigore extremorum & ambientis,
tum fpiritibus,uti in mortuis, deftitutus. Calorem
autem Sc fpiritus motu generari Sc confervari vi¬
demus, ut quiete evanefcere. Quare ne iftud fan-
guini accideret, necefle fuit, utfemperiterum
a fonte & origine tam calorem, quam fpiritus, &
omnino prasfervationem fuam repeteret, Sc rever¬
tendo redintegraret.

Videmus quemadmodum a frigore exteriore
extremitates aliquando algeant,nafus & manus Sc
gena: quafi mortuorum livida appareant, fanguis
in ipfis (qualis cadaverum locis pronis folet de¬
cumbere) livore confiftat, Sc membra adeo torpi¬
da Sc regre mobilia evadant, ut vitam pene ami-
fifle videantur. Nullo modo profedto rurfus (prae-
fertim tam cito) calorem, colorem Sc vitam recu¬
perarent , nili novo ab origine affluxu Sc appulfu
caloris foverentur. A ttrahere enim quomodo pof-
funt, quibus calor & vita pene extindta funtaut
quibus meatus condenfati & gelato fanguine re¬
pleti ? quomodo adveniens admittent alimen¬
tum Sc fanguinem ? nifi contentum dimiferint, Sc
nili omnino cor fit, tale principium, in quo caete-
ris refrigeratis remaneat vita Sc calor, ut Arifto-
teles lib. de refpirat. cap. 11 ait, Sc unde novo per
arterias tranfmiffo fanguine calido ac fpiritibus
imbuto quod frigefadtum & effoetum eft refb-
cilletur omnefque adeo particulae calorem lan¬
guidum Sc vitalem fomitem pene extin&um re¬
parent.

Atque hinc eft, quod caeteris omnibus partibus
vita reftitui, & fanitas recuperari, corde illaefo,
poffit. Corde vero vel refrigerato, vel vitio gravi
aliquo affe&o, totum animal pati Sc corrumpi ne-
cefle fit ■, quia videlicet principium corrumpitur
Sc patitur, Sc nihil fit, ut Ariftoteles lib. 111 de
Partib. animal, dicit quod autipfi aut caeteris,quae
ab ipfo pendent, praebere auxilium poffit. Et hinc
obiter forfan ratio petatur, cur a moerore, amore,
invidia, curis & hujufmodi, tabes & extenuatio
contingant>aut cacochymia Sc proventus crudita¬
tum , quae Sc morbos plurimos inducant Sc homi¬
nes conficiant. Omne namque animi pathema,
quod cum dolore, gaudio, fpe, aut anxietate hu¬
manas mentes exagitat, ad cor ufque pertingens
& inibi mutationem a naturali conftitutione in
temperie & pulfu & reliquis faciens, fi in principio
totum alimentum inquinet, & vires infirmet, mi¬
nime mirum videri debet, quod varia genera mor¬
borum incurabilium in membris Sc corpore fub-
inde procreet; quandoquidem totum corpus in
illo cafu, vitiato alimento, inopia calidi nativi la¬
borat.

Prseter haec,cum alimento vivant omnia anima¬
lia interius concodfo , necefle eft concoctionem
perfeCtam efle Sc diftributionem, & proinde lo¬
cum & conceptaculum adefle , ubi perficiatur ali-
men tum Sc unde derivetur in fingula membra.
Hic autem locus, cor eft; utpote quod folum ex
omnibus partibus non folum in vena Sc arteria co¬

ronali , privato ufui ; fed potiffimum in cavitatibus
fuis,auriculis fcilicet Sc ventriculis, tanquam in ci-
fternis & promptuario, publico ufui fanguinem
contineat: cum interim reliquas omnes partes fui
ipfius tantum caufa & privato ufui & in vafis dun-
taxat fanguinem habeant. Tum etiam quod folum
cor ita fitum Sc conftitutum fit, ut pulfu fuo in
omnes partes fecundum juftitiam Sc proportio¬
nem cavitatum arteriarum, unicuique particulas
infervientium , asqualiter difpenfare fanguinem,
diftribuere, Sc indigentibus quali e thelauro &
fonte largiri queat.

Amplius, ad hanc diftributionem Sc motum
fanguinis, impetu 8c violenta quadam impulfione
opus eft; qualem cor prseftat facile; tum quia fan¬
guis fponte fua verfus illud quafi principium (in-
ftar partis ad totum, vel guttas aquas fparfas fuper
tabulam ad maffam) facile concentratur & coit,
vel uti celerrime alias a frigore, timore, horrore
& hujufmodi caulis aliis folet: tum quia b venis
capillaribus in minores furculos Sc inde in majores
ramos exprimitur motu membrorum Sc mufculo-
rum compreffione, proclivis eft magis & pronus
fanguis, ut 6 circumferentia moveatur in centrum;
quam t contrario, etiamli nullas valvulas impedi¬
mento forent; unde ut principium relinquat, &
loca ftriCtafrigidioraque adeat, Sc contrafponta-
neum moveatur,tum violentia opus habet fanguis*
tum impulfione,qualem cor folum eo,quo diCtum
eft modp, prasftare poteft.

CAP. XVI.

Sanguinis circuitus ex confequentibus probatus.

S Vnt infuper problemata nonnulla, quas ex hac
veritate fuppofita tanquam confequentia de-
promta, ad fidem veluti a pofteriore faciendam
non funtinutilia; Sequas, cum alias multa ambi¬
guitate Sc obfcuritate involuta videautur, hinc Sc
rationem Sc caufas affignari facile patiantur.

Cur, quod in contagione videmus, in i&u ve¬
nenato, Sc ferpentum aut canis rabidi morfu,in lue
venerea, Sc hujufmodi aliis, illasfa particula conta¬
cta tamen totum habitum contingit vitiari ? Sic
enim lues venerea, illasfis aliquando genitalibus
quibus contrahitur, primo omnium vel fcapula-
rum vel capitis dolore, aliifve fymptomatibus fefe
prodere folet: Sc vulnere fadto a morfii canis ra¬
bidi , jam curato, febrem tamen, aut reliqua hor¬
renda fymptomata fupervenijle experti fumus.An*
quia in particulam impreffum contagium una cum
revertente fanguine ad cor fertur; Sc inde rediens
totum corpus poftea inquinat ? Pofle fieri paro-
xyfmo hinc patet: In tertianae febris morbifica
caufa principio cor petens-, circa cor Sc pulmones
immoratur, Sc anhelofos, fufpiriofos, ignavos fa¬
cit ; nempe quia principium vitale aggravatur Sc
fanguis in pulmones impingitur, incraflatur, nec
tranfit (hoc ego .ex feCtione illorum, qui in prin¬
cipio acceffionis mortui funt, expertus loquor)
unde femper pulfus frequentes Sc parvi, Sc quan¬
doque inordinati funt; adauCto vero calore, ma¬
teria attenuata, viis apertis, Sc tranfitu faCto in-
calefcere incipit univerfum corpus; pulfus majo¬
res ac vehementiores redduntur, Sc fit paroxyfmus
febrilis: fcilicet tunc, cum calor prseternaturalis
H h 4 accen-

Ix Guihelmm Harveus

accenfus in corde, inde intotuin corpus per arte¬
rias diffunditur, una cura materia morbifica; quae
eo modo a natura exfuperatur ac diffolvitur.

Cur etiam exterius applicata medicamenta vi¬
res intro exercent luas, ac fi intro furapta eflent ?
Nara conftat Colocynthidem & Aloem, ventrem
folvere; Cantharides,urinas movere; Allium,plan¬
tis pedum alligatum fputa expedorare: & cor-
dialia corroborare, & hujus generis infinita alia
fieri. An quia venae per orificia fua ab exterius ad¬
motis abforbent aliquid & intro cum fanguine de¬
ferunt , eodem modo, quo illae in mefenterio ex
inteftinis chylum exugunt & ad jecur una cum
fanguine apportant. Non irrationabile forfan eft
hoc dicere. In mefenterio etenim fanguis per ar¬
terias coeliacas, mefentericam fuperiorem & in¬
feriorem ingreffus, ad inteftina progreditur; a qui¬
bus una cum chylo in venas attradoper illarum
venarum frequentiffimas ramificationes in portam
jecoris revertitur, & per ipfum in venam cavam.
Sic contingit, ut fanguis in his venis eodem fit im¬
butus & colore & confiftentia eadem qua in reli¬
quis , contra quam plures opinantur. Neque fic
duos contrarios motus in omni capillari earum
propagine, chyli nempe furfum & fanguinis deor-
fum inconvenienter fieri, necefle eft improbabili¬
ter exiftimare. Sed an non fumma naturas provi¬
dentia hoc fit ? fi enim chylus cum fanguine, cru¬
dus cum concodo, aquis portionibus confunde¬
retur , non concodio, tranfmutatio & fanguifica-
tio exinde proveniret, fed magis (cum'invicem
adiva & paffiva fint) ex alterutrorum unione mi-
ftio& medium quid, ut in perfufione vini cum
aqua& oxycrato. Iam vero quando cum fangui¬
ne praterlabente multo exigua portio chyli & nul¬
la quafi notabili proportione mifcetur, fanguis na¬
turam fuam fervat, nihilo fecus quam fi (quod ait
Ariftoteles) unam guttam aquas adjeceris vini do¬
lio , aut £ contra , totum non miftum erit, fed vel
vinum vel aqua. In venis certe mefaraicis difledis
non chymus, non chylus & fanguis, aut feparati,
aut coi fu fi reperiuntur, fed idem qui in reliquis
venis & colore & confiftentia fanguis ad fenlum
apparet. In quo tamen quia chyli quiddam incon-
codum (licet infenfibiliterjineft, natura jecur ap-
pofuit, in cujus masandris moras trahat & plenio¬
rem tranfmutationem acquirat , ne praemature
crudum ad cor perveniens vitas principium ob-
ruat.Hinc in Embryone pene nullum ufum jecoris
effe probat vena umbilicalis jecur manifefte inte¬
gra pertranfiens & foramen vel anaftomofis per
quam cum vena portas jecoris jungitur, ut fanguis
regrediens ab inteftinis foetus,non per jecur, fed in
didam umbilicalem tranliensuna cum materno
fanguine & revertente a placenta uteri cor petat.
Vnde etiam in prima foetus conformatione jecur
pofterius fingitur. Nos in foetu huma‘no oblerva-
vimus perfede delineata omnia membra, imo ge¬
nitalia diftinda, nondum tamen jecoris polita pe¬
ne rudimenta. Et fane quoufque membra (uti &
cor ipfum in initio) omnia alba-apparent, & prae¬
terquam invenis nihil ufpiam ruboris continetur,
nihil praster rudem 8 c quafi extravenati fanguinis
colledionem loco jecoris videbis, quam contu-
fionem potius quandam vel ruptam venam exifti-
tnares. In ovo duo quali vafa umbilicalia inve¬

niuntur : unum,ab albumine integrum pertranfiens
jecur & ad cor reda tendens; alterum, a luteo in
venam portas delinens. Etenim in ovo pullus pri¬
mum ex albumine tantum formatur Sc nutritur, &
luteo vero poft perfedionem & exclufionem:
nam intra inteftina in ventre pulli contentum poft
multos dies ab exclufione luteum reperitur, re-
fpondetque luteum nutrimento ladis casterorum
animalium.

Sed hasc convenientius in obfervationibus, ubi
hujus generis problemata plurima proponi pof-
funt de tempore conformationis & principatu
membrorum: uti cur hoc prius fadum aut perfe-
dum fit, illud vero pofterius: cur unum fupra
aliud & quod principatum gerat, & quinam par¬
ticula alterius caufa fit ?

De Corde itidem plurima ; uti cur primum
(Arift. lib. ii i de part. animal.) confiftat, & habe¬
re videatur in fe vitam, motum & fenfum, ante¬
quam quidquam reliqui corporis perfedum fit?

Et fimiliter de fanguine, quare antea omnia ? &
qualiter principium vitas & animalis habeat, &
moveri atque huc illuc impelli defideret ? 8c an
ejus caufa cor fadum videatur?

Eodem modo in pulfuum fpeculatione, cur
nempe lethales aut falutaresfint, quafve caufas
lingula eorum genera habeant, quid & quare hoc
illudve fignificent aut prafagiant? In Crifibus quo¬
que & expurgationibus r.atur£e, in nutritione &
pralertim in diftributione alimenti, uti & in omni
fluxione; quin denique in omni parte medicina,
Phyfiologica, Pathologica, Semeiotica, Thera¬
peutica , cum quot problemata determinari pof-
fint ex hac data veritate & luce, quot dubia folvi,
quot obfcura dilucidari, animomecumreputo,
campum invenio lpatiofiffimum, in quo longius
excurrere & adeo late expatiari queam, ut non
folum in volumen excrefceret prater inftitutum
meum, hoc opus; fed mihi forfan vita ipfa ad fi¬
nem faciendum deficeret.

In prafentiarum igitur folummodo ea, qua in
adminiftranda Anatome circa fabricam cordis &
arteriarum comparent, ad fuos ufus & caufas ve¬
ras referre enitar. Nam ficuti plurima ubique.quo
etiam me convertam, reperiuntur, qua ex hac
veritate lucem recipiunt,& hanc viciffim illuftrio-
rem reddunt, itaiftam omnino anatomicis argu¬
mentis firmatam & exornatam pra cateris volo.

Eft unum, quod licet inter obfervationes no-
ftras de lienis ufu locum habere deberet, tamen
hic quoque obiter annotare non erit impertinens.
A Ramo fplenico in pancreas dedudo, parte fu-
periore, oriuntur vena coronalis, poftica, gaftri-
ca , & gaftro-epiploica; qua omnes plurimis fur¬
culis & ramificationibus difleminantur in ventri¬
culum, veluti mefaraica in inteftina: fimiliter k
parte inferiore illius rami fplenici deorfum in co¬
lon & longanonem ulque deducitur venaHamor-
rhoidalis. Per has venas utrinque fanguis regre¬
diens & fuccum crudiorem , hinc a ventriculo
aqueum & tenuem nondum perfeda Chilificatio-
ne i illinc craflum & terreftriorem, tanquam 6 fe¬
cibus acceptum fecum reportans, in hoc ramo
fplenico contrariorum permiftione convenienter
attemperatur, & natura beneficio (qua ambos
hos fuccos propter contrarias indilpofitiones diffi¬
cilioris

T>e Motu Cordis & Sanguinis. lxj

cilioris coitionis, permifcet invicem Sc multa co¬
pia calidioris fanguinis a liene uberrime per mul¬
tiplices arterias fcaturientis perfundit) praeparatus
magis ad jecoris portas adducitur i adeo&defe-
dus utrorumque extremorum tali venarum fa¬
brica abunde fuppleatur & compenfetur.

C A P. XVII.

Confirmatur fanguinis motus & circuitus ex apparenti¬
bus in Corde , & iis pqu<e ex dijfe&ione Anatomica
patent.

C Or non in omnibus animalibus invenio di¬
ffindam efle Sc feparatam particulam. Quae¬
dam enim cor non habent , ut Zoophyta live
plant-animalia, & animalia quae funt frigidiora,
exigute corpulentiae, mollioris texturae, fimilaris
cujufdam conftitutionis, ut erucarum genus &
lumbricorum, & quae ex putredine oriuntur i ne¬
que fervant fpeciem. His cor non eft, quod non
habeant opus impulfore, quo alimentum in ex¬
trema deferatur. Corpus enim connatum & unum
abfque membris indiftindum obtinent,fic ut con-
tradione Sc relaxatione totius corporis intro fu¬
mant & expellant,moveant Sc removeant alimen¬
tum. Plant-animalia dicta , ut oftrea, mytuli,
fpongiae, Sc Zoophy torum genera omnia, cor non
habent, quia pro corde toto corpore utuntur, Sc
quali totum cor, hujufmodi animalia funt.

In plurimis & pene omnibus infedtorum gene¬
ribus, propter corpulentiae exiguitatem difcerne-
re lingula rede non polfumus ; attamen in apibus,
mufcis, crabronibus, Sc hujufmodi licet aliquando
ope perfpicilli, pulfans quiddam intueri; uti Sc in
pediculis; in quibus infuper tranlitus alimenti per
inteftina(cum tranflucidum lit animal) quafi ma¬
culam nigram cernere clare poteris multiplican¬
tis illius fpecilli ope: fed in exanguibus & frigi¬
dioribus quibufdam , ut cochleis-, conchis, fquil-
lis, cruftatis, Sc limilibus omnibus ineft pulfans
particula, quafi veficula quaedam vel auricula fine
cordeffed qu® rarius fe contrahat & pulfum fuum
edat, Sc quem non nili ®ftate aut calidiori tem-
peftate difcernere liquat.

In his vero ita fe habet illa particula , quia im-
pulfu aliquo opus eft ad alimenti diftributionem
propter partium organicarum varietatem aut den-
litatem fubftanti®; fed ob frigiditatem rarius fiunt
pulfationes, & quandoque non omnino , prout
conveniens iliis eft, qu® dubiae funt naturae ita ut
quandoque vivere, quandoque emori videantur,
Sc quandoque vitam animalis agere, quandoque
plantae. Quod etiam infedis videtur contingere,
cum hyeme latent & quafi mortua occultantur,
vel plantae vitam tantummodo agant.Sed an idem
etiam quibufdam fanguineis animalibus accidat,
ut ranis, teftudinibus, ferpentibus, hirundinibus,
nen injuria dubitare licet.

In animalibus autem majoribus, calidioribus,
utpote fanguineis impulfu alimenti, Sc cum vifor-
fan majori, opus eft: proinde pifcibus, ferpenti¬
bus, lacertulis, teftudinibus, ranis & hujufmodi
aliis, tum auricula, tum cordis ventriculus unus
datus eft. Vnde Sc veriflimum illud Ariftotelis
lib. iii dePart. animal, quod nullum fanguineura
animal careat corde, quo impulfore validiore Sc

robuftiore non uti ab auricula agitetur folum ali¬
mentum, fed longius & celerius infuper protru¬
datur.

Ideo in adhuc majoribus, calidioribus & per¬
fectioribus animalibus, utpote plurimo ferventiori
Sc fpirituofo fanguine abundantibus, quo alimen¬
tum celerius fortiufque, Sc impetu majore propter
corporis magnitudinem aut habitus denfitatem,
protrudatur magis robuftum cor Sc carnofius defi-
deratur.

Infuper, quia perfectioribus animalibus perfe¬
ctiori opus eft alimento Sc uberiori calore nativo,
ut alimentum melius concoqueretur Sc plenam
perfeCtionem nancifceretur, pulmones illa Sc al¬
terum cordis ventriculum, qui per ipfos pulmo¬
nes alimentum trudat, habere conveniebat.

Sic quibufcumque infunt pulmones, illis duo
fimul ventriculi cordis funt, dexter & finifter: Sc
cuicuuque dexter, ei.finifter quoque ineft 5 non e
contra, cui finifter, ei dexter quoque. Siniftrum
vero ventriculum voco ufu, non fitu diftindum,
videlicet eum, qui fanguinem in totum corpus
diffundat, non in pulmones folum. Hinc finifter
ventriculus per fe cor efficere videtur, & in me¬
dio fitus, fcrobiculis altioribus ita infculptus Sc
majori diligentia fabrefaCtus eft, ut cor finiftri
ventriculi gratia faCtum videatur, Sc dexter ven¬
triculus quafi famulari finiftro, utpote qui nec ad
conum ejus pertingat, 8c tenuiori triplo pariete
fit, Sc quafi articulationem quandam (ut Ariftote-
les loquitur) fupra finiftrum habeat: majori inte-
rim capacitate fit, tanquam qui non folum fini¬
ftro materiam , fed Sc pulmonibus alimentum
prasbeat.

Notandum vero, quod in Embryone aliter ifta
fe habeant, Sc non tanta differentia fit ventricu¬
lorum, fed tanquam in nuce nuclei gemelli,®qua-
Jiter pene fe habent,&dextri conus ad finiftri fum-
micatem pertingit, ut cor in his tanquam duplici
apice in cono fit. Atque h®c idcirco quia in his,
dum fanguis non tranfit per pulmones, utique ta¬
men de dextro cordis finu in finiftrum, ambo hi
per foramen ovale & tranfitum arteriofum, ut di-
dum eft, idem officium traducendi fanguinem 6
vena cava in arteriam, magnam pariter pr®ftant,
Sc in univerfum corpus impellunt asqualiter: unde
asqualis conftitutio. Cum vero pulmones ufui ef-
fe, Sc uniones didas occludi tempeftivum eft,tum
hasc differentia ventriculorum incipit in robore Sc
reliquis exerere, & dexter duntaxat per pulmo*
nes, finifter per totum corpus impellit.

Vitra haec etiam in corde lacertuli ut ita dicam,
five carnof® virgulae Sc fibrofi nexus plurimi (quos
Ariftot. lib. de refpirat. & lib. m de part. anim.
nervos vocat) reperiuntur, qui partim feparatim
diverfo modo tenduntur, partim in parietibus Sc
mediaftino, altis fadis fcrobiculis, fulcatim re¬
conditi tanquam mufculi quidam parvi contra¬
huntur. Sunt autem ad robuftiorem Sc validiorem
impulfum fanguinis, Sc conftridionem cordis qua¬
fi fuccenturiati, & fuperadditi cordi ad ulterio¬
rem expulfionem fanguinis auxiliares, ut cordi
undiquaque fe contrahenti^ tanquam in navi fu¬
nium diligens Sc artificiofus apparatus) in fangui¬
ne plenius Sc validius £ ventriculis expellendo un¬
dique adjumento forent.

Hhj Hoc

lxij Guilielmm Harvrn

Hoc autem ex eo manifeftum eft, quod in qui¬
bufdam animalibus fint, in quibufdam minime; &
omnibu s quibus funt, illis plures & fortiores funt
infiniftro, quam dextro j quibufdam itidem.ani-
malibus infiniftro funt, in dextro vero nequa¬
quam. In hominibus autem plures in finiftro,quam
dextro ventriculo ; & plures in ventriculis, quam
auriculis; imo aliquibus in auriculis quafi nulli re-
periuntur: in Torofis quoque & mufculofis agre-
ltibus corporibus, & durioris habitus, plures ; in
tenellis vero & foeminis, pauciores.

In quibus animalibus ventriculi cordis intus le¬
ves, omnino abfque fibris, lacertulis, neque fcro-
biculis filii funt, ut in avibus minoribus pene om¬
nibus , ferpentibus, ranis, teftudinibus, & hujuf-
modi i perdice etiam, gallina, & pifcium maxima
parte: in his neque nervi live fibra didas, neque
valvulae tricufpides in ventriculis reperiuntur. In
quibufdam animalibus dexter ventriculus intus le¬
vis eft, finifter vero fibrofos illos nexus habet, ut
inanfere, Cygno, & avibus gravioribus. In his
eadem eft ratio,quae in omnibus. Nam cum fpon-
giofi 8c rari 8c molles funt pulmones, ad protru-
fionem fanguinis per ipfos vim tantam non defi-
derant, ac proinde in dextro ventriculo aut non
funt illae fibrae, aut pauciores infirmiorefque, ne¬
que ita carnofae, aut mufculos aemulantes. Sini-
ftro vero funt & robuftiores, & plures, & carno-
fiores, & mufculofi ; quia finifter ventriculus ma¬
jori robore & vi opus habet, quod per univerfum
corpus longius fanguinem prolequi debuerit.

Et hinc etiam finifter ventriculus medium cor¬
dis locum occupat, & triplo craffiori pariete &
robuftiore eft quam dexter. Hinc inter omnia
animalia non tantum, fed & inter homines fimili-
ter, quanto quolibet denfiori, duriori, & folidio-
ri habitu corporis eft, 8c quanto magis carnofa la-
certofaque habent extrema membra, & magis a.
corde diftantia: tanto fibrofum magis & craflum,
robuftum, & mufculofum habent cor. Idque ma¬
nifeftum eft, & neceflarium. Quanto contra ra¬
riori textura & molliori funt habitu, & corpulen¬
tia minore ; tanto flaccidius, mollius, & intus mi¬
nus aut omnino non fibrofum & enervatum cor
gerunt.

Valvularum fimiiiter figmiformium & tricufpi-
dum ufum confidera : quarum iftas ideo fa<ftas
funt, ne femel immiflus fanguis in cordis ventricu¬
los regeratur. Ha: in orificio arteriofas venas &
aortas conftitutas dum furfum elevantur & invicem
conjunguntur triquetram lineam, qualis ab hiru¬
dinum morfu relinquitur, effingunt, quo ar&ius
obferatas, fanguinis refluxum arceant promtius.

Tricufpides in introitu avena cava & arteria
venofa janitores funt, ne cum maxime impellitur
fanguis, retrolabatur; & ea de caufa non infunt
omnibus animalibus, ut dixi 5 neque quibus in¬
funt, eadem naturas folertiafadbe apparent, fed in
aliis exadtius, in aliis remiffius & negligentius, ut
claudantur pro majori vel minori impulfione a
ventriculorum conftri&ione facfta. Ideo in fini-
ftro ventriculo, uti ad majorem impulfionem di-
ligentior occlufio fiat, duo tantum funt inftar mi¬
tras , ut exa&iffime claudantur longe in conum
per medium pertingant: (quas res impofuit forfan
Ariftoteli, ut hunc ventriculum duplicem, fedio-

ne per tranfverfum fada i exiftimaret.) Similiter
profedto, ne retro in arteriam venofam labatur
fanguis, &c exinde robur finiftri ventriculi exolva-
tur in propellendo eo per univerfum corpus; ideo
valvulse iftas mitrales mole & robore, & exadta
claufura, illas in dextro pofitas exuperant. Hinc
etiam neceffario nullum cor fine ventriculo con-
fpicitur, cum lacunar & fons & promptuarium
efle fanguinis debeat. Idem vero in cerebro non
femper contingit. Avium enim genera pene om¬
nia nullum habent in cerebro ventriculum, ut pa¬
tet in anfere & cygno, quorum cerebrum cere¬
bro cuniculi pene magnitudine sequatur. Cunicu¬
li autem ventriculos licet in cerebro habeant, an-
fer tamen non habet. Similiter ubicunque cordis
ventriculus unus, ibi una auricula appendet, flac¬
cida, cuticularis, intus cava, fanguine referta ; ubi
duo ventriculi,duas fimiiiter auriculae. Contra ve¬
ro’auricula duntaxat ineft aliquibus animalibus
(non autem cordis ventriculus;) vel faltem vefi-
ca auriculae analoga; vel vena ipfa, in loco dilata¬
ta, pulfum facit ; ut videtur in crabronibus, & api¬
bus, & aliis infecftis, quas non folum pulfum ha¬
bere , fed 8t refpirationem in illa parte qu'am cau¬
dam nominant, (unde ipfam elongare, & contra¬
here contingit modo frequentius, modo rarius,
prout anhelofi magis videntur, & aere magis indi¬
gere; ) experimentis quibufdam me pofle demon-
ftrare arbitror. Sed de his in tra&atu de refpira-
tione.

Auriculas fimiiiter pulfare, apertum eft; quin &
fefe contrahere, ut ante*dixi, & fanguinem in ven¬
triculos conjicere. Vnde, ubicunque eft ventri¬
culus, auricula ne ceffaria eft; non folum, quod
vulgo creditur, ut fit fanguinis receptaculum &
promptuarium (quid enim opus eft pulfatioue ad
retinendum ?) fed fanguinis motores primi funt
auriculae, prasfertim dextra, primum vivens, ulti¬
mum moriens, ut ante didtum eft, ideoque necefi*
faria, ut fcilicet fanguinem in ventriculum fubfer-
viensinfundat.Qui ventriculus continuo(feipfum
contrahendo) jam ante in motu exiftentem fan¬
guinem commodius elidit, & violentius propellit,
ut cum ludis pila,a re verberatione percufla fortius
& longius, quam fimpliciter projedta impellitur.
Quin etiam,contra vulgarem opinionem,quia ne-
ue cor, neque aliud quidquam feipfum diften-
ere ficpoteft, ut in feipfum attrahere fuadia-
ftole quicquam poffit,nifi ut fpongia vi prius com-
prefla, dum redit ad conftitutionem fuam. Sed
omnem motum localem in animalibus primum
fieri, & principium fumfifle conftat a contradtio*
ne alicujus particulas: ideo a contradtione auricu¬
larum conjicitur fanguis in ventriculos, ut ante
patefeci, & inde a contradtione ventriculorum
projicitur & transfertur.

Quae veritas de motu locali,&, quod immedia¬
tum organum motivum in omni motu omnium
animalium, in quo fpiritus motivus (ut Arift. dicit
libro de fpiritu & alibi) primo ineft, fit contradtile,
& a contraho, quemadmodum vtvpcv & viva , nuto
dicatur: & quod Ariftoteles mufculos cognove¬
rit , & non perperam omnem motuum in animali¬
bus retulerit ad nervos five ad contra&ile, & pro¬
inde illos lacertulos in corde nervos appellarit, fi
de motivis organis animalium, Sc de mufculorura
fabrica

T)e Motu Cordis & Sanguinis. Ixiij

fabrica ex obfervationibus noftris quandoque de- in fphindtere: illa; vero, qua; in lacertulis, fecun-
monftrare liceret, palam arbitror foret. dura longitudinem obliqua; funt Sc porredhe. Sic

Quinutinftitutumprofequamur, de auricula- fir, dum omnes fibra; iimul contradite funt, ut
rum ufuad ventriculos implendos, ut ante de- contingat & conum ad bafin a lacertulis addu-
monftratum eft, fanguine, notandum; quod, quo dium Sc parietes in orbe circumclufos, & cor un-
magis denlum compadtumque cor eft & pariete dique contradtum efle, Sc ventriculos coardtari;
crafliore, eo auricula; nervofiores Sc magis mufcu- Sc proinde, cum ipfius adtio fit contradlio, exifti-
lofe funt ad impellendum Sc implendum. In qui- mandum eft, fundionem ejus efle, fanguinem ia
bus contrarium eft, in iis tanquam vefica fangui- arterias protrudere.

nea, Sc membrana cqptinens fanguinem, apparet; Nec minus Ariftoteli de principatu cordis af-
ut in pifcibus. In his enim tenuiflima Sc adeo am- fentiendum; an a cerebro motum Sc fenfum acci-
pla eft vefica, qua; auricula; loco eft, utfuper piat; an a jecore fanguinem; an fit principium ve-
ipfam cor innatare videatur. At in quibus carno- narum, Sc fanguinis,& hujufmodi: cum,qui ipfum
fior paulo illa vefica eft, perbelle pulmones semu- redarguere conantur, illud principale argumen-
lari Sc ementiri videtur; ut cyprino, barbo, tinea, tum omittunt, aut non intelligunt, quod cor nem-
Sc aliis. pe primum fubfiftens fit, & habeat in fe fangui-

In aliquibus hominibus, torofis videlicet Sc du- nem, vitam , fenfum, motum, antequam aut ce-
rioris habitus dextram auriculam ita robuftam, Sc rebrum aut jecur fadta erant, vel plane diftindta
cum lacertulis & vario fibrarum contextu interius apparuerant, vel faltem ullam fundtionem edere
affabre concinnatam reperi, ut aliorum ventricu- potuerant. Et, fuis propriis organis ad motum fa¬
lis robore videretur tequipollere * & mirabar fa- bricaris,cor,tdnquam animal quoddam internum,
ne, quod tanta in hominibus diverfis differen- diutius vivit. Quo primumfado,abipfo poftea
tia effet. fieri, nutriri, confervari, perfici totum animal.

Sed notandum, quod infoetu auricula; longe tanquam hujus opus & domicilium,natura voluit:
majores fint, quam pro proportione; quia infunt adeo ut cor tanquam in republica princeps fit,
antequam cor fiat, aut fuam fundtionem prteftet penes quem primum Sc fummum imperium ubi-
(ut ante demonftratum eft,,) Sc cordis ibi quafi of- que gubernandi eft. A quo, tanquam ab origine
ficium faciunt. Sed qute in formatione foetus ob- inanimali, & a fundamento omnis poteftas deri-
fervavi Sc antea retuli, & Ariftoteles in ovo con- vetur Sc dependeat.

firmat, maximam huic rei fidem & lucem afferunt. At amplius circa arterias plurima fimiliter ve-

Interea dum foetus, quafi vermiculus mollis Sc, ritatem hanc illuftrant Sc confirmant. Cur arteria
ut dicitur, in ladte eft, ineft folum pundtum fan- venofa non pulfat, cum numeretur inter arterias >
guineum, five veficula pulfans, Sc quafi umbilica- aut cur iu vena arteriofa pulfus fentitur? quia pul¬
lis vente portio, in principio vel bafi dilatata: fus fanguinis arteriarum impulfio eft.
poftea , cum foetus delineatus jam, corpulentiam Cur arteriae in fua; tunica; craflitie & robore
quandam duriorem habere incipit , ifta vefica tantum a venis differunt? quia fuftinent impetum
carnofior Sc robuftior fadta, in auriculas (mutata impellentis cordis, Sc prorumpentis fanguinis.
conftitutione) tranfit, fuper quas cordis corpus Hinc, cum natura perfedta nihil faciat fruftra
pullulare incipit, nondum ullum officium faciens & in omnibus fufficiens fit, quanto arteria; pro-
publicum: formato vero foetu, cum jam diftindta pinquiores cordi funt, tanto magis k venis in con-
offa a carnibus funt, & perfedtum eft animal, Sc ftitutione differunt, & robuftiores funt, Sc liga-
motum habere fentitur; tum cor quoque, intus mentofie magis; in ultimis vero difleminationibus
pulfans habetur, Sc, ut dixi, utroque ventriculo ipfarum, ut manu, pede, cerebro, mefenterio,
fanguinem e vena cava in arteriam transfundit. ipermaticis, ita conftitutione fimiles funt, ut ocu-
Sic natura perfedta Sc divina, nihil faciens fru- lari tunicarum infpedtione alterum ab altero in-
ftra, nec cuipiam animali cor dedit, ubi non erat ternofcere difficile fit. Hoc autem juftis de cau-
opus, neque prius, quam eflet ejus ufus, fecit; fed fis fic fe habet. Nam quo longius arteris diftant
iifdem gradibus informatione cujufcunque ani- a corde, eo minore multo vi, abidtu cordis per
malis, tranfeundo per omnium animalium confti- multum fpacium refradto, percelluntur. Adde,
turiones ut ita dicam, ovum, vermem, foetum, quod cordis impulfus, cum in omnibus arteriarumf
perfedtionem in lingulis acquirit. Verum hsc ali- truncis & ramulis fufficiens fanguini effedebue-
bi in foetus formatione, multis obfervationibus rit, ad divifionesfingulas, quafi partitus imminui-
confirmanda funt. tur. Adeo ut ultima; divifiones capillares, arte-

Denique non immerito Hippocrates in lib. de riofae videantur venae non folum conftitutione,
Corde , ipfum cor mufculum nuncupavit; cum ea- fed & officio, cum fenfibilem pulfum aut nullum,
dem adtio, idem officium fit, videlicet feipfum aut non femper edunt, Sc nifi, cum pulfat cor ve-
contrahere, aliud movere, nempe contentum fan- hementius, aut arteriola in quavis particula dila-
guinem. tatur, aut aperta magis fit. Inde fit, ut in dentibus

Infuper ex fibrarum conftitutione motivaque quandoque Sc tuberculis, quandoque in digitis
fabrica, ut in mufculis ipfis, cordis adtionem Sc lentire pulfum, quandoque non poffimus. Vnde
ufum licet cernere. Omnes Anatomici cumGa- pueros, quibus pulfus femper funt celeres & fre-
leno annotarunt, cordis corpus vario fibrarum du- quentes, hoc uno figno febricitare certo obfer-
dtu, videlicet redto, tranfverfo, obliquo fabrefa- vavi; & fimiliter in tenellis Sc delicatulis, ex com-
dtum efle. At in corde elixo aliter fe habere de- prefiSone digitorum, quando febris in vigore ef*
prehenditur fibrarum ftrudtura. Omnes enim fi- fet, facile pulfu digitorum percipere potui,
bra; in parietibus Sc fepto circulares funt, quales Ex altera parte, quando cor languidius pulfat,

non

Ixiiij Guilielmm Harveus de Motu Cordis & Sanguinis.

non folum non in digitis, fed nec in carpo, aut
temporibus pulfus fentiripoteft; ut in lipothymia,
hyftericis fymptomatibus, afphyxia , & debiliori¬
bus morituris.

Hic ne decipiantur, monendi Chirurgi, quod
in amputatione membrorum 8c tumorum carno-
forum ex cilione, & vulneribus, fanguis cum vi
proliliens femper exit ab arteria , non autem fem-
per cum faltu; quia exiles arterias non pullant,
praefertim fi ligatura cofnpreflas fuerint.

Praeterea, cur vena arteriofa non folum arte¬
riae conftitutionem & tunicam habeat, fed cur
tam multum in craffitie tunicae non differat & ve¬
nis, quam aorta, ratio eadem ; majorem a liniftro
ventriculo impulfum fuftinet aorta, quam illa a
dextro: & tanto molliori tunicarum conftitutio-
ne, quam aorta eft, quanto dexter ventriculus
cordis & pariete & carne liniftro infirmior j &.
quantum pulmones in textura & mollitie ab ha¬
bitu corporis & carnis recedunt, tantum differt
vena; arteriofa; tunica ab illa qua; aortas. Et fem¬
per haec omnia ubique proportionem fervant. Sic
& in hominibus: quanto magis torofi , mufculofi,
& durioris funt habitus, & cor robuftum,craflum,
denfum, & fibrofum magis ; tanto & auriculas &
arterias proportionabiliter in omnibus refponden-
tes craffitie & robore habent.

Hinc, quibus animalibus leves ventriculi cordis
intus funt, abfque villis, aut valvulis, & pariete
tenuiore, ut pifcibus, avibus, ferpentibus, & quam
plurimis generibus animalium ; in illis arteriae pa¬
rum aut nihil e venis differunt in tunicarum craf-
litie.

F I

Amplius, cur pulmones tam ampla habent va-
fa, venam & arteriam , ut truncus arterias venofas
excedat utrofque ramos, crurales & jugulares ?
Et, cur adeo referti fint fanguine, ut per experien¬
tiam & autopfiam fcimus (monitu Ariftotelis, non
decepti infpedtione eorum quos difledis detra¬
ximus animalibus, quorum fanguis totus effluxe¬
rat;) caufa eft, quia in pulmonibus & corde prom¬
ptuarium , fons & thefaurus fanguinis, & officina
perfed ionis eft.

Cur fimiliter arteriam venofam & finiftrum
ventriculum abundare videmus (in Anatomica difi
fedione) tanta copia fanguinis, &ejufdem qui¬
dem , quo dexter ventriculus & vena arteriofa re¬
plentur , fimiliter nigricantis & grumefcentis ?
Quoniam illinc huc continenter peragrat pulmo¬
nes fanguis.

Cur denique vena arteriofa dida vulgo, confti¬
tutionem arterias; arteria venofa, venae habet ?
Quia revera, & officio & conftitutione & omni¬
bus illa, arteria; haec, vena eft; contra quam vulgo
creditur.

Et, cur vena arteriofa tam amplum habet orifi¬
cium > Quia plus multo defert quam alendis pul¬
monibus fitneceflarium.

Haec omnia phaenomena inter diflecandum ob-
fervanda, & plurima alia, fi rede perpenfa fuerint,
ante didam veritatem videntur luculenter illu-
ftrare 8cplane confirmare, fimulque vulgaribus
opinionibus adverfari: cum quam ob caufam ita
conftituta fint & fada haec omnia, difficile cui¬
quam admodum fit, (nifi quo nos modo) ex¬
plicare.

I S.

INDEX CAPITVM

Exercitationis Anatomicas, de Motu cordis & fanguinis.

C a p. i. Caufe, quibus ad fcribendum Authorpermotm fue¬
rit , Pag. xliii

ii. Ex vivorum ditfettione, qualis fit Cordis motus ,ibid.
in. Arteriarum motus qualis ex vivorumdiffetlione ,
XLIV

iv. Motus cordis (3 auricularum qualis ex vivorum
diffetlione, xlv

V. Cordis motus attio, & funtlio, xlvi

vi. Quib us viis fanguis e vena Cava in arterias , vel e
dextro ventriculo cordis in finiftrum deferatur,
XLV II

Vii. Sanguinem de dextro ventriculo cordis pulmonum
■parenchyma permeare in arteriam venofam , &
finiftrum ventriculum , xlix

Vili. De copia fanguinis tranfeuntis per cor e venis in ar¬
terias , & de circulari motu fanguinis , l i

ix. Ejfe fanguinis circuitum ex primo fuppoftto confir¬
mato , LI

x. Primum fuppofttum de copia pertranfeuntis fangui¬
nis 'evenis in arterias , & ejfe fanguinis circuitum
ab objectionibus, vindicatur,& experimentis ulte¬
rius confirmatur, li 11

xi. Secundum fuppofttum confirmatur, lui

X11. Ejfe fanguinis circuitum ex fecundo fuppoftto confir¬
mato , LV

xiii. Tertium fuppofttum confirmatur , & ex eo, ejfe fan¬
guinis circuitum , LIV

xiv. Conclufo demonftrationis de fanguinis circuitu,
Lvrn

xv. Sanguinis circuitus , rationibus veriftmilibus ionfir-
matus , lviii

XVI. Sanguinis circuitus ex confequentibus probatus, lix
XVii. Confirmatur fanguinis motus & circuitus ex appa¬
rentibus in Corde , & iis , quce ex diffetlione Ana¬
tomicapatent, lxi

IOH ANNIS WAL&I

Med. Dodb. & ProfefT in Academ.

Batava Leydenfi,

EPISTOLAE D VI:

D E

MOTV CHYLI,

E T

S A N G V I N I S.

A D

THOMAM BARTHOLINVM,

C A S P. F I L I V M.

Editio praecedentibus audior.

•n O i-

Aristoteles 3 deHift. Animal, cap. 1 .

§ aifA,ul@» xgj r (phiQuv r Trfcmpdv etpqxsTtav T.ng cbt dx^oog xiyamv-. olnon
T? dyi/olag , 70 Svc&tupiflbv dujuv. cv (JHjj yxg rdig TsQnutn r £auv y&fitjX®» jf Cpvtne
Kve/ujctTW CpXeSuv, v® ovpyn-nleiv 60$vg ifycVT®* & cupa]@-> , pclxigzo •nutmg.
coo raruv ytg coix&mj d6(>cov, aazreq e£ dyyeta. aa& cw-n.ydf> xckv %x\ cupa 'mkluj
cXiyov cv Ttj xoupdlaj d?Xa to omv i<giv cv t 2 <pXe\jdv. cv q Tiig Qutnv dclvvdw avaf
fcaoucduf 7 rag tyxcw., cviog yd% r t Qvffig cw]uv. dgQ m $j cv 7i6viS<n vjy thyptiffyjotg*
Ttlg twotg fewpouvTig 7ug ptytgag ^%dg cbc ijiupouu. si q cv Tolg XiXinlv<r$<Jcig <r(po-
fya avdgwmg, coc r toti t^cojtv Cpcuvofflav iug ~^^dg r QXtGav dxdfjmv.

EPISTOLA PRIMA

D E

Ixvij

M 0 T V

CHYLI

E T

S A N G V I N I S:

A D

THOMAM BARTHOLINVM,

G A S P. FILI VM, Fdrifas.

Xercuit ab omni sevo Rei- teriis a foco jam remotior eft, animadvertitur mi-
publicse 8c Sacrorum An- nus a venofo differre. Et ubi b majoribus arteriis,
tiftites de primatu conten- imo b vivi animalis corde fanguiuem accepimus,
tio: fed nullo feculo Lite- ex eodem animali fumfimus e venis, fivimufi*
rati ambitiofius quam ho- que refrigerari utrumque & concrefcere, nun-
die conati funt pras reli- quam potuimus in illis differentiam obfervare. Vt
quis eruditi videri. Et quo non aliud appareat quam fanguiuem arteriofum,
id impetrent non verentur ejufdem generis cum venofo efle.
plurimi in auxilium calum- Fenofum fanguinem duorum efle generum pau-
nias aliafque pejores artes vocare. Nemo edere ciores volunt, aliuni qui in vena cava, alium qui
in publicum,nemo communicare amico fcriptum in vena portae continetur. Sed nec in his, five re-
poteft, quod egregium quibufdam videbitur, qui ceptaculis fuis inclufi, five ex iis effufi fiint, ullum
non ftatim obtredatorem inveniat, qui eum pun- licet difcrimen animadvertere: idem prorfus ra-
gat, fcindat, laceret crudeliflime. Nihil aliud au- tionem didare mox videbimus,
tem fuis curis, fuis laboribus quam invidiam & ani- Prseter hos alius quoque concipi fanguis poteft,

mi asgritudinem quasrere extrema dementia eft. qui b chylo in hepate confedus, ulteriorem per-
Hx, fateor, impediverunt me caufe quominus fedionem in corde non accepit: qualis is natura:
crebras tuas petitioni potuerim fatisfacere ; fimul fit fcire non pofliimus; cum, ut mox audiemus, in
&quod ea non libenter definioquae longaanno- vena cava illi fanguini fit permiftus qui ulteriorem
rum experientia aut probare non potuit, aut non aliquam perfedionem in corde acquifivit. Et pa- unitu
potuit fatis limitare. Tutamen rogare nondefi- rum noftraintereft ejus naturam cognovifle, quem &mer e
ftis ,& ego pudore fuffundor femper negare. Ne- ad breve prorfus tempus talem tantum perdurare
ceflitatem quafi quoque mihi impofuit vir qui- videbimus. unita tantum [anguinis motus fit no-

dam dodus, ut meam de motu[anguinis fententiam bis inquirendus.
smiendi oc- aliis debeam aperire. Thefes enim quafdam de Moveri autem fanguis poflet , vel in ea, arteria ve -

motu fanguinis me Prasfide difputatas, etiamfi nave farte in qua continetur , vel ex ea farte in aliam.

Defendens vere in iis profiteatur fuas efle,ut meas Sanguis in una arteria venave farte naturaliter fur-

tamen aggreflus eft vellicare. Quamvis autem fumdeorfum , ut ebulliens aqua, non confpicitur non moveri
pudere illum juvenem illarum thefium non de- moveri; nec in vafe receptus, nec in vivo calen-
beat: nolim tamen aliena,etiam meo prasfidio de- teque corpore dimiflus, nec in ipfa arteria fi ea vafls;
fenfa, pro meis asftimari. Nec ei rationes in ob- utrimque ligata intermedio fuperiorique loco dif¬
fisuro funt, qui meam in difputando libertatem, fecetur. Imo difciflo a nobis faspiusvivi cordis
aut Academia: noftrae confuetudinem noverit. mucrone, cordeque eredo, calere fanguis depre-
Quare nunc meam de motu fanguinis opinio- henfus eft, nunquam ebullire,
nem habe. Moveri autem fanguinem ab una arteria venave sed moveri

Sanguis qui e difledis majoribta arteriis exilit ca- farte in aliam res oppido manifefta eft. nam in ex-
lidior, tenuior,rarior,& floridiori colore eft, quam tremitatum venis fanguis continetur, qoi cum ibi dUm
is qui e difledis fluit venis: non ideo tamen di- genitus non fit, eo debet pervenifle. Etmanifefto
xerim fanguinem arteriofum a venofo tota for- fatis in vivis ex vena cava in cor fanguis fluit, Scb
ma differre : id enim habere fanguis arteriofus corde in Aortam effluit. , §uimmut

prce venofo poteft, quod ille recens quafi a foco Quo autem totus ille fanguinis motus nobis

caleat, majorique fpirituum copia abundet ; ut pofiit innotefcere, ab ipfo fonte videtur arcef-
ebulliens lac a refrigerato eadem ratione videmus fendus.

difcrepare. Et certe fanguis arteriofus qualitates Solidum cibum in vivis canibus ftepiflime con- abm primo
eas non aliunde quam a majori calore & Ipirituum fpeximus eum in ventriculo ordinem , quo afliim- SfiT'
copia habere videtur: qui enim in minoribus ar- ptus eft,obfervare: nifi nimio potu diftentus ven-

I i 2 tricuius ‘

g «ufangt
liquimo

Eum urbe
complebitur
ventriculus.

Eum hume-
bat ventricu¬
li humor.

Incidit humor
acidus.

e liene-

Tofiea com¬
mutatur in
cremorem.

Aliue cititu, ■
alius tardius.

Et quam cito
eut tarde con¬
coquatur dif-
tribuaturque.

Ixviij Iohannes Wahus

triculus.fluduarc cibum, & eum ordinem permit- vidi fruftilla, & potui permixtum totum liquidum
tat immutari. apparere,mox maxime concoqui,ac tandem quod

Quem recepit cibum ventriculus, etiamfi dua- 6 pane concodum eft, inter quartam quintamque
rum tantum unciarum fit, manifefto undiquaque ab aflumtione horam per pylorum a ventriculo
complediturjnon abfimili ratione ac plicatas cru- ad inteftina propelli. Remanere vero aliquid a pa-
menas globulum videmus continere, fimul & co- ne reliquum & illud fenfim debitam perfedio-
ardatur fuperius inferiufque orificium: quod fado nem accipere, ut & fi quis alius cibus cum pane
in vicinia foramine, immiflo minimo digito, ftilo- forte ingeftus fit, qui eo concodu fit difficilior :
ve, promptum eft explorare. Inferius tamen ori- quos hoc animadvertimus ordine concoqui, pri-
ficium dum deprehenditur plane occlufum , con- mum legumina , inde pifces ,v mox carnes , & eas
cidilfe potius quam efle conftridum videtur,quod demum intra fextam feptimamque horam perfici
minima preflione ventriculi chylum finat tranf- & excerni: Bubulam intra feptimam & odavam:
fluere. Non raro quoque debilior ventriculus, etiamnum tardius earum partes menbranofas, &
orificiaque ab illa naturali conftridione deficiunt, ovorum teftas ; ofla in tertium ufque diem man-
& tum folent laxiora fentiri. fiflfe in ventriculo & interea fada efle cartilagi-

Retentus in ventriculo cibus, totus a cibi, po- nea vidimus,
tus, falivasque liquore permadefcit: nec ita multo Imo in horummet ciborum partibus magna fas- integrent**
poft porofus & plane fpongiofus confpicitur:quan- pe varietas confpicitur,ut t pane carneque etiam- •'
doquidem,ut vero fimile eft, is liquor aliquid fub- fi integrae in ventriculo videantur, aliquid tamen
ftantias cibi elicuit & imbibit. licet exigua copia prima quandoque hora ad ve-

Paulo poft in minima inciditur & quafi difcerpi- nas ladeas diftribuatur. Adeo ut quidquid con-
tur fruftilla, & tenuis & craffior cibus, imo in ca- codum eft, alterius concodionem neutiquam ex-
nibus ipfas ovorum teftas: quod fine dubio ab hu- pedet, nec ab incodo quoque remoretur, fed
more quodam acido contingit,qui vim diflolvendi quamprimum excidat & ad inteftina transferatur,
habet. Ita experimur ventriculum cibi mole aut imo raro, etiamfi ante horas fedecim canis come-
craffitie gravatum aflumpto aceto, fucco citri, dit, ventriculus cibo plane vacuus reperitur:
oleo fulphuris aut vitrioli,levamen fentire.Neque Hasc autem obfervare nobis promptum fuit in

id quifquam in falivam aut bilem in ventriculum canibus, quos, vario poft afliimptum cibum tem-
regurgitantem referet, qui in calida faliva, bileve pore, vivos fecavimus.

bubula,aliquot horis panem macerari viderit,& ab In inteftinis chylus colore cineritius eft, nec nifi

iis tamen non comminui: in centenis quoque & raro a bilis flavedine tingitur: ab ipfo autem jam
pluribus canibus,quos hanc ob caufaru vivos feca- duodeno incipit Afellii venas ladeas ingredi,nec is
vimus, invenimus tantum in duobus bilem in ven- ingreflus in ullis ceflat inteftinis, quamdiu aliquid
triculum confluxifle, quorum unus inediam paflfus in inteftinis chyli reperitur, ut redum ipfum in¬
erat per triduum, & in ejus ventriculo, mirandum teftinum venis ladeis donatum fit, quas ab affluxu 4
vifu, biliofa fpuma erat ita denfa, ita bullans, qua- chyli non raro confpiciuntur candicare. Et ne ar-
lem in lixivio lavantibus lotricibus videmus in- bitrari poflemus eum Iadeum fuccum aliunde
natare. quam ex inteftinis venire, venas has ladeas, cor- , e<u '

Acidum autem illum humorem conjedamur ex pori inteftinorum infertas ligavimus, & animad- Figmm ve-
liene in ventriculum venire, quod non alia pars vertimus a cavitate inteftinorum ad ligaturam re-
acida in corpore noftro fentiatur, quodque deglu- pleri evidenter & intumefcere , a ligatura vero depag.xviij.
tito codto liene & prsefertim fuillo, gravitas quo- mefenterium verfus depleri & concidere,
que ventriculi a copia & craflitie cibi emen- Nunquam autem chylus animadverfus eft ve-
detur. nam ullam in ventriculi corpore, nec ullam mefa- Nonfer w .

Ita cibus liquori per minima commixtus, tradtu raicam intrare j ut nec fanguis ligatura venas por- nas mefam-
temporis confiftentiam tenuioris cremoris hordei tas, cujus ratio poftea conftabit, in venis mefarai- m '
codione adipifcitur: quam ubi accepit, tum de- cis immenfum adaudus unquam vifus eft ladeas
mum cibus ad inteftina protruditur. venas ingredi. Vt non aliud appareat, quam natu-

Verum enimvero hanc in ventriculo commu- ram venas ladeas deferendo tantum chylo, venas
tationem asque cito omnis cibus non accipit; per- ventriculi & mefaraicas deferendo tantum fan-
agitur ea breviori mora de die, in pauco cibo, in guini deftinavifle.

tenui, beneve mafticato; longius tempus expo- Chylus in venis Iadeis femper candidus eft, semperm-
fcit nodu , magna copia, craflus cibus, magnis etiamfi ex chylo cineritioin inteftinis, aut bilis MdM -
fruftis deglutitus: adeo ut dentibus bene commi- tindura flavo devenerit,
nutus in cremorem mutari incipiat, quando is Per has venas ladeas chylus furfum vergit, quo
etiamnum folidus eft qui fruftis majoribus eft de- id modo,res non fatis expedita eft. Id nobis vide- vm & comi-
voratus. tur maxime verofimile, quod in magnis macilen-

Lac jufculaq; de die,horas fpatio aut citius fuam tifque canibus venaticis animadvertimus, vena-
perfedionem accipiunt, & nifi aliud impediat tum rum Iadearum quafdam ab inteftinis uno & con-
quoque diftribuuntur; quod vel urinas emidio ab tinuato dudu in ramum mefentericum, quafdam
iis aflumptisjfine ulla fedione,evidenter oftendit: in ipfam portas venam, in cava hepatis quafdam,
tardius olera. Panis ratione concodionis medium pauciffimas quandoque in venam cavam prope
videtur fubftantias modum habere, videre autem emulgentes delinere. Ea enim animalia glandu-
efteum prima hora cum dimidia immutari quam lam inMefenterii principio unicam non habent,
minimum, fequenti hora rarum & prorfus madi- quam Afellius pancreas appellavit, & harum ve-
dae fpongias limilem fieri, ea elapfa in minima di- narum dudum folet obfcurare, fed ibi minoribus.

Hon ad lie¬
nem.

Sei ad hepar.

Ex hepate in
■venam ta-

E dextro cor -
die ventriculo
in venam
artiriofam.

E venaarte-
r «.'f*. in arte-
r ‘*>n vino-
f*m>

De Motu Chyli. lxvilij

Ut plurimum quinque, glandulis funt donata, quae te inanita & concidente qua cor fpedfabat,foluta-
manifefto intervallo a fe invicem fejundtae, per que ligatura fanguinem ad finiftrum cordis ventri-
id intervallum quibufdam venis ladteis liberum culum moveri: idque facillimum eft in cuniculis
tranfitum largiuntur. Sed cum fupra has glandu- obfervare. Hic autem fanguis cum aliunde venire
las pauciores venarum Iambearum rami, quarum & non poflit, ex vena arteriola huc debet defluere,
quaedam majores,quam infra fint;crediderim pro- Leonardus Botallus, vir dodtiflimus, in fine libelli
pe eas glandulas, venas ladteas in ramos dividi, & de Catbarro invenifle fe aliam viam arbitratur,
eas ut alibi in corpore valbrum divaricationi in- qua 6 dextro in finiftrum ventriculum perpetuo
fervire. fanguis eat. Paulo fupra Coronalem, inquit fatis conjpi-

Aliquando quoque vena: ladteae nobis monftra- cuum reperi duclum juxta auriculam dextram , quiJla -
tae fuere quae lienem ingrederentur, fed cum prae- tim in ftnijlram aurem reclo tramite fertur.
fentibus ipfis indicibus eas examinaremus accura- Hic dudtus nili progreflus fit venae cavae ad ar- ztonperfira.
tius, nervos efle comperimus. teriam venofam,quem foramen ovale appellamus, *»en ovale,

Per lacteas has venas delatus chylus permifee- aut alius dutftus quem aliquando in ovillo corde
tur fanguini in mefenterico ramo, in portae vena, reperimus calami triticei magnitudine ex una au-
in ipfoque hepate: quocunque enim loco ligentur ricula obliquo dudtu ad aliam vadere; nili inquam
venae ladieae femper intumefeunt, quia impediun- aliquis horum fit, difficile eft quis fuerit divinare,
tur his partibus chylum tranfmittere, ac folutali- Iam autem id foramen ovale ubique quidem
gatura eum illis partibus manifefto infundunt. aequaliter non occluditur, &faepe in medio ac-

Rami venae portae in hepate, quamvis variis crefcens membranula tenuiflima& pellucida eft,
in locis anne<ftantur ramis venae cavae, nullibi ta- minimoque ftili attadfu facile difrumpitur, rarifli-
men in ramum majorem venae cavae aperiuntur, me tamen in adultis ulla ratione apertum inveni-
fed minimi venas portae rami in minimos venae ca- tur. Et transfluens per arteriam venofam e pul-
vae ramos chylum hunc fanguini miftum tranf- mone fanguis membranam illi foramini praepofi-
fundunt, ut inflato excarni hepate aquae innatan- tam affigit, ut etiam quando connata non eft diffi-
te animadvertere facillimum eft. Idem reliquo culter aliquid illae poflit tranfire.

chylo fanguini mixto accidere poftea demum ma-
nifeftum evadet.

nium judicioipfi trunco venae cavae infunditur:
& manifefto ea fupra hepar in vivis ligata ab in¬
fluente fanguine intumefeit. Ex vena cava cordis

Obliquus vero ille dudtus nobis in ovillo corde
vifus, alte faepe auriculae fubftantiam penetrat, fed
E ramulis venae cavae in hepate, fanguis om- rarenter prorfus ad alteram auriculam fertur. Pu-

tamufque eum auriculae ad nutritionem datum ef-
fe, quae ramos non folet a Coronaria accipere.

Ex iis vero quae raro accidunt, nihil eorum con-
ventriculum dextrum ingreditur, ligataque alterutra eludendum eft quae perpetuo debent evenire: in
venae cavae parte quae fupra infrave cor fita eft ob- Cordis quippe fabrica non raro ludit natura. Ita
fervavimus aliquoties, praefertim in anguilla, eam in bovini cordis fepto intermedio fuperna parte,
citiffime verfus cor inaniri, quod & obfervavit fecundum cordis longitudinem aliquando finum
Uarvejus libelli fui cap. i o. invenimus, ad finiftrum ventriculum circa mucro-

E dextro cordis ventriculo, manifefto fatis ve- nem patulum , qui longitudine amplitudineque
nam arteriofam intrat, & per eam in pulmones fertur, digitum indicem «quabat. Cui fimilem videre
Aliquid quoque fanguinis e dextro cordis ventri- Ariftoteles potuit, cum. 3 de Part. cap. 4, afleruif
culo, per feptum intermedium in finiftrum ventri- majora animalia tres in corde ventriculos habere,
culum transfluere non aufim aflerere, cum alibi Nam maxima animalia duos tantum ventriculos
apertas vias, hic nullas inveniam. Refert Petrus habent, ut in difledlo balaena: foetu animadver-
Gafendus,vk diffufae eruditionis & candidus, Exer- timus.

citat, in Fluddan. Philofoph. part. 3 , cap. 17, vi- Adeo ut videatur fanguis, non alia via ordina-
difle fe Payanum offendentem feptum cordis inter- tim quam per pulmones ad fmijlrum cordis ventri-
medium per varios maeandros, flexuofofque quafi culum vadere.

cuniculos pervium efle: eofque pofle inveniri, fi Ita ad finiftrum cordis ventriculum delatus fan- Meque i»
ftilo in foveam aliquam leviter immiflo, eum fur- guis, inde ad arteriam aortam , mediocres, mini- c °A 0 mZ^t
fum deorfum & ad latera patientiflime contor- mafque arteriolas pergit, iis enim vivis ligatis mi- art *

queas & ulteriorem aditum femper explores, uf- rum in modum verfus cor intumefeunt, 8c extre- T
que dum ejus extremum invenias. Et revera id ma verfus concidunt, ac aperta ligatura manifefto
non raro fuccedere fumus experti; fed obfervavi- fanguinem ad ulteriora dimittunt,
mus fimul eas vias, eos maeandros nequaquam & Sanguis 6 minoribus arteriis poteft venas in- e* aneri#
natura fadtos efle; fed a ftilo aut cufpide cultri fie- trare.- arteru enim quibufdam ofculis in venas per-
ri,dum fadfam viam aperimus aut ulteriorem qu£e- via funt. Et quo efle certi poflemus per ea ofcula °f tula >
rimus: caro enim cordis ita tenera fimul & con- fanguinem pofle tranfire, venam & arteriam in
iiftens eft, ut minimo rei perforantis atta<ftu fta- demortui canis pede liberavimus ab iis, quae ea-
tim difrumpatur „ & cavitatem relinquat; adeo ut rum fblent vifum impedire, inanivimufque venam
& latera cordis ita potuerimus pervia invenire. cruralem majorem & eam in iliis ligavimus, ne il-
Ingreflum per venam arteriofam in pulmones lac aliquid fanguinis deflueret, in genu veroliga-
fanguinem per arteriam venofam ad finiftrum cor- vimus venam hanc fimul & vicinam arteriam,
dis ventriculum redire hinc colligimus, quod Ii- tum digitis fanguinem in arteriis iliacis ad genu
gato prope pericardium in pulmone vivo arteriae ufque adegimus, atque ita inanivimus cruralem
venofae majori ramo vidimus eum verfus pulmo- arteriam, vena vero cruralis vifa eft manifefto re¬
nis ambitum indurari & in tumorem attolli,ea par- pleri, cumque in venam fuperne inferneque liga-

l i 3 tam

lxx

Iohannes VVaUus

tara, ex ejus ramulis nili perparum devenire pof- viraus & concrefcere. Vnde merito cum Harvejo
fet, ea vero multum impleretur deplereturque colligi poteft communicatum ab arteriis, venis
prorfus arteria.Colligebamus eum fanguinem quo partibufque fanguinem magna ex parte ad majo-
impleretur vena per ofcula ex arteriis inanitis efle res venas remeare.

depulfum. Deinde ubi venam in brachio ligato fecamus, conprejji,

veteribui c»- Eam vero opinionem novam non efle ipfe Ga- fi venas tumentis partem foramini propinquam f 0 Zm”»* n
gnitu, fenus jg u £ p U [f us ca p. y oftendit. Arteriarum ve- quas verfus manum eft pollice comprimas, aut fi- «/*»!,
narumque Synafiomofis fenfium nofirum effugiunt: un- milem fuperiori ligaturam brachio prope vulnus
de fi ipfisfieu parum conflantibus merito fidem abroges, verfus manum injicias, nihil fanguinis videbis ef-
per alia certe qua veteribus fiunt prodita eos efifie credas , fluxurum; unde videtur colligendum eum a manu
neque inpofiremis ex hac rei evidentia , fi quis namque venire,qui per fadtum vulnus exilit. Et cum is fan-
accepto animali quovis ex iis quibus ampla manifiefiaque guis vehas fedtione faspe ad libras educatur, tan-
vem & arteria fiunt, veluti bove,fiue, afitno, equo, ove , tumque in inferiori venarum brachii parte conti-
urfio,fimia,pardali, homine ipfi, velfimilium aliquo,ma- neri non poflit, is eo debet ex arteriis veniffe, quas
gnas multafique illi arterias vulneret, univerfium anima- ligatura fupra fedtam venam occlufas non funt, ut
lis fanguinem pereas exhauriet, hujus rei periculum fub- integer earum pulfus oftendit.

inde fecimus , efi cum femper vacuatas cum arteriis ve- Sed quo id nobis ad oculum liqueret, aliquoties tyMws y e .
nas deprehendijjemus , verum efifie dogma de communi- in vivis canibus etiam majoribus, venam & arte- ”* m vtvu ‘
bus arteriarum (fi venarum oficulis, (y communi de una riam amplam in inguine ab iis liberavimus quas ea-
tn alteram tranfiitt nobis perfiuafimus. Imo recepta rum vifum impediebant; quod facile fieri poteft,
communifque opinio eft, fanguinem arteriolum nifi mufculis fubfternantur : venam autem illam
naturaliter minimas venulas intrare, quo partes filo ligavimus, animadvertimufqueeam venae par-
arteriofo venofoque fanguine nutriantur. tem quae cavam fpe<ftaret concidere & inaniri, re-

' n i re ' Et revera fanguinem ex arteriis per ea ofcula na- liquam vero pedem verfus admodum intumefee-
* W ‘ turaliter in viventibus venas ingredi , haec indicia re, adeo ut prae plenitudine durior ipfa arteria vi-
luculenter atteftantur. deretur; at foluta ligatura fanguinem mox furfum

Qui in vivis difledionibus ad eam copiam at- moveri, & venae duritiem ac plenitudinem admo-
tendit quae per arterias partibus venifque commu- dum imminui. Ligata vero arteria intumefeere
nicatur, haud facile ab animo fuo impetrabit, eam mirum in modum eam partem quae Aortae vici-
omnem a partibus nutritione confumi: praefertim nior eflet, concidere remotiorem: nec venam tum
fi attenderit fanguinem arteriofum fatis craflum ligatam evidenter intumefeere. Idque fiepius fa-
Vt doM copia efle, nec qUarta parte effe venofo rariorem, ut fie- <5tum accidere femper eodem modo.
nuJdfmes. pius animadvertimus ubi refrigerari utrumque fi-

De Motu Sangutms.

• *•

figvr^ explicatio.

A. Crus canis dextrum.

B. Crus canis finiftrum.

C 3 D. Ligatura fubjecla artem & vem, qua femur firmiter confringitur , ex-
prejfia in dextro crure , ne liter arum linearumque corfufio infiniftro crure
Jpeffatorem pojfet turbare.

E. Arteria cruralis.

F. Vena cruralis.

G. filum quo conflricla efi vena & efl elevata.

H. Acus, cui filum efi trajedum.

I. Ven<e parsfuperior fct detumefcens.

K. Venti pars inferior a ligatura intumefcens .

L. Gutta fanguinis, quti, e fuperioriparte vena vulnerata, fenfim deflillant.

M. Rivulus fanguinis qui inferiori v em parte vulnerata continuo e.xilit.

viffeBh ve- !Ne tamen ullus nobis fuperefle fcrupulus poffet

ntmvivu. gj animadverteremus iimul quid intus in vena age¬
retur , denudatam ita venam & arteriam elevavi¬
mus nonnihil, & fub iis firmiter ipfum crus ligavi¬
mus , ne per aliam quam eam quam elevaffemus
venam furfum aut deorfum moveri fanguis poffet.
Tum demum filo fufpenfam & fimul occlufam ve¬
nam , ut hac figura expreflimus, fupra filum & in¬
fra filum aperuimus levi vulnere. Statim autem ex
ea venas parte quas a corde remotior effet fanguis
rivulofe, copiofo,& impetu effluxit. Illa vero pars
vente quas a filo cor fpe&aret paucas tantum gut¬
tas deftillantes dedit. Vnde nobis videbatur evi¬
dens fanguinem non deorfum 0 venis majoribus,
fed furfum t venis minoribus ad majores deveni¬
re. prasfertim cum injedta alia ligatura eidem ve¬
nas, remotius a corde, & vulnere e quo ita impe-
tucfe exilierat nihil amplius videremus fanguinis
effluere. Arbitrabamur enim eas guttas quas &
vulnere cordi viciniore laberentur, provenire pofi-
fe 0 fanguine quem cum vulneraretur vena conti¬
neret forte , aut quem ex minori ramo vente cru¬
ralis fupra filum fito continenter acciperet; ve¬
rum hasc caufamox clarior evadet.

Inanitio ve - Obvium eftidem fine ulla fedtione iniisexpe-

Tmutmif rni > q 1 ” confpicuas admodum venas brachii ha-
cute. bent. In quibus fi uno digito venam prope ma¬
num occIudas,altera manu fanguinem furfum adi-
videfjgu- gas, tota videbitur vena inanita: quas mox reple-
|W bitur fimulac inferiorem vente partem a digito li¬
beres , non fi fuperiorem; ut Harvejm quoque ob-
fervavit libelli fui cap. 13. Superiorenim fanguis
ad majores venas vadit, & defcenfom remoratur
valvula quas nihil facile delabi permittit, nifi eo
ufque vena dilatata fit ut inter eam valvulafque
majufculumfpatium relinquatur.

Cum itaque a manibus pedibufque fanguis ve¬
niat, manus autem pedefque fanguinem novum
non generent, quem toti corpori debeant fuppe-
ditare, nobis non fit dubium quin ex arteriis ibi
fanguis continuo & naturaliter venas ingrediatur,
& ex minoribus venis ad ma jores eat.

Neque vereor arteriofum fanguinem, fimplici
venarum tunica contineri non pofle, quem video
in arteriolis minimis, & in aneurifmate contineri,
ubi arteriae unicam tantum tunicam habent.Quod

vero propinquiores cordi arteriae duplicem tuni¬
cam acceperint, fieri potuit ne impetu effluentis 6
corde fanguinis arteria, laxaretur; ut eam laxari &
valido palpitantis cordis motu videmus.

Sed an non quoque ut ex arteriis ita exmaxi- Non autem
mis venis fanguis ad minores venas fluit ? Id videri
pofEc venasfedio indicare quae revulfionis gratia ad minores
inftitnitur: foda enim vena brachii in pleuritide,is v
revelli fanguis videtur, qui 0 vena cava in azygon,
ex azygo pleuram influebat. Sed nullum indicium u non indicat
efi: ita fanguinem revellijpoteft enim foda brachii Zfidio?™'
bafilica, fanguis trahi ex arteriis brachii, brachii
arteriae trahunt ex axillari, axillaris ex aorta, per
cujus intercoflales ramulos in pleuram, non vero
per azygi ramulos fluxerat, ut mox videbimus. Et
certe nifi in pleuritide fanguis per arterias revel¬
leretur, ratio nulla effet quare ad revellendum ve¬
nam affedi lateris potius, quam dextram fecemus:
cum azygos a dextro venae cavas latere oriatur, &
ut fiat venasfedio kcA' 'Ifyv eo latere fecanda vena
effet, fecundum quod latus fanguis in affedam
partem fluit.

Sed quid? an non ligatis quibufdam partibus, Nec brachii*
& faspe brachio in iis quibus id fiftula excavatur,
brachium quodammodo emacrefcit, quod ligata
vena ad inferiores brachii partes debite nequeat
fanguis defcendere ? Non efi: neceffarium. potefo
enim id fieri quod ligata fit arteria. Et revera ita
fieri hoc indicio efi:., quod non raro arteria in eo
brachio cui fontanella iuefl:, languidius minufque
quam in fano pulfare comperiatur, inhibito ali¬
quo modo per ligaturam fanguinis fpirituumque
influxu. Forfan tamen poffet & pars aliqua ema¬
ciari,ligata tantum vena; quod natura copiofe no¬
vum fanguinem per arteriam in partem infundere
non poffit, qui per venas libere nequit remeare.

Et quamvis copiam tum fanguinis arteriae & venae
contineant, forfan is minus aptus quo partes bene
nutriantur; verum id poftea conflabit.

Manifolium tamen efi: in varicofis fanguinem & Nec varices.
vena cava ad majores, a majoribus ad minores ve-
nas defcendere. Id enim in varice femoris, pedis,

& haemorrhoidibus obvium efi: videre. Verum ille
motus fanguinis potefl praeter naturam continge¬
re , quod debilitatae venae fanguinem furfum non
mittant, fed colligant; & quod humores fua gra-
m, vitate

Ixxij

Iohannes ^VaUm

Tatam is/an-

femTtrZ/

Gjuia alimen¬
ta non tan¬
tum /anguinis
/uppeditant
quantum cor
tran/it:.

Singulisfcili-
cet pulfibus
fere/emitsn-

vitate motui naturali furfum renitantur & defcen-
dant, unde in inferioribus venis cumulati, acce¬
dente femper ex arteriis novo fanguine; earum di¬
latationem & varicem faciant. Ita fontes artificia¬
les circa ea loca e quibus afcendunt, rimas potiffi-
mum agere obfervamus, tandem a gravitate aquas
divulfi: quas tamen ex natura fontium furfum de¬
beret afcendere. Et omnino vero fimilius eft hac
ratione varicem fieri ; quia humores in varicofis,
quando ad motum in exercitio impetum habent,
majorem venas.dilatationem non faciunt, fed ubi
ab exercitio quievere; quod minori motui humo¬
res obniti poffint 8t gravitate fua defcendere.

Adeo ut hasc indicia non fint, fanguinem d ma¬
joribus venis in minores, fed ea ipfa potius indica¬
re fanguinem ex arteriis venas intrare, & d mino¬
ribus venis ad majores ipfamque venam cavam
deferri.

Ex vena cava jam ante diximus fanguinem dex¬
trum cordis ventriculum ingredi. Sed quid ? ifue
fanguis qui jam antea d vena caVa cor intraverat,
& e corde in arterias erat effufus indeque redierat
in venas, an is iterum cor ingreditur? an vero is
folummodo qui de novo in hepate genitus venam
cavam primum ingreditur,nec unquam cor tranf-
greffus eft ? Certe uterque.

Facile enim id fieri potuit, cum uterque cordi
teque fit vicinus; & fieri debuit, cum qui rediit ex
arteriis ad cavam, copiofior fit quam qui omnis
in nutritionem venas cavas confumatur, &isad
minores non feratur venas. Omnino id fieri indi¬
cio eft, quod ligata vena cava prope cor, non pa¬
rum tantum, fed admodum inanitur, omnemque
quem habet fanguinem,non aliquem tantum, cor¬
di tribuit.

Cor quoque videtur plus fanguinis in arteriam
Aortam infundere, quam ei fuppeditare hepar
faltem non in aliquot dierum inedia poflit. In
pluribus enim fumus experti cor una hora plures
quam ter mille pulfus edere. Cor autem quam-
diu non eft plane languidum, lingulis pulfibus ali¬
quid expellit: ligata enim prope cor arteria aorta,
inter cor ligaturamque fuperius aperuimus arte¬
riam , vidimufque per foramen lingulis pulfibus
aliquid exire; nili ubiprorfus cor languefceret,
tum ternis quaternifve demum pulfibus aliquid ef¬
fluere : quod tam parum e corde pelleretur quod
nonnili cumulatum furfum polfet moveri & per
fuperius arterias foramen exire.

Abfcidimus quoque cordi mucronem , & cor¬
de eredto animadvertimus, etiamli ventriculi ple¬
ni non eflent, lingulis pulfibus aliquid effundi ;
quod & cap. 2 notat Harvejtss. Imo & per medium
difciflo corde lingulis pulfibus aliquid effluere
prius non defiit quam vel emoreretur animal, vel
fuperiori parte concrefceret fanguis & quali pel¬
liculam faceret, ut non amplius illae polfet ef¬
fluere. Et certe aliquid femper exire pulfu e cor¬
de debuit, cum in eo femper cor fiat anguftius, ut
poftea conftabit.

Quantum autem id lit quod lingulis pulfibus d
corda exit, definire non pollumus. hoc teftari
polfumus, d corde cuniculi lingulis pulfibus femi-
drachmam fanguinis efHuxilfe, e corde majori ca¬
nis aquatici femiunciam: putamus tamen dum vi¬
vum dilfecatur animal plus quam in fano effundi.

Et fi quis conjedtura ex iis quas vidimus definiri
velit, quantum in homine fano putemus exire , iis
non adverfabimur, qui d corde lingulis pulfibus in
homine in aortam , femiunciam effundi afferent.

Sed fingamus tantum fcrupulum effe, cum cor
3000 una hora pulfus & plures edat, fingulis horis
plus quam decem fanguinis libras cor tranfibunt,
quantum non comedimus, nec hepar poteft cordi
fuppeditare.

Adeo ut omnino neceffe fit, eum qui femel cor
tranfiit fanguinem, iterum in cor fluere, & ex eo
in arterias redire. Atque ita motum quendam fan¬
guinis efle quali in orbem , a vena cava in cor, d
corde in arterias, ex arteriis in venas, a quibus ite¬
rum in cor & arterias deferatur.

Equidem ego fatis mirari nequeo tot retroadtis
feculis, hunc fanguinis motum incognitum fuiffe,
cum ejus varia, nec levia indicia apud veteres in¬
veniam.

In volumine operum Hippocraticorum Autor
lib. 1 de vicius ratione , tres calori noftro & humori
circuitus tribuit, quibus introrfum extrorfumque
a variis partibus moventur.

Hippocrates in medio libelli de ofsium natura. Fe¬
na,{ub quibus & arterias compledtitur^r corpus in¬
quit dijflufle ftiritum , fluxionem & motum exhibent, ab
una multas propagines emittentes. Hac autem una unde
exordium fumat, & ubi definat nonflatis mihi compertum
eji. Circulo enim fadio principium non invenias, quem
circulum eum potiffimum in diftributione humo¬
rum intelligere, examinanti locum patebit.

Vt& in fine libri de Natura humana. Crajftevena
flbi mutuo alimenum flubminiflrant, interna externis ,
vicifltmque externa internis.

Et manifeftius Autor lib. de Alimento. Omnium
qua nutriunt,unum eft principium,unuflque omniumflnis,
idemqueflnis & principium, quare mox hasc fubjun-
git £? 'ifotpv <c gf ovv%a$ Kj es Tbfl^ixdnibjj cJJn-

tyciuietbv ivSofy d<ptx.v&tTiq. rfoQtj cm 'i t^d^s

chki(pa,vdirn,biicio\d.TU depncvliTUj. $vppoia, pila,, ^liptcrvoia

flet, ^yfamdflot tmvm. Alimentum in pilos, in ungues,&
in extimam fuperfleiem ab internis partibus pervenit -, ab
externis partibus alimentum , ab externa fluperficie , ad
intima pervenit : confluxio una, conjpiratio una, conflen-
tientia omnia.

Ab hac quoque opinione non alienus videtur
Diogenes Apolloniata fuiffe , apud Ariftotelem 3 hi-
ftor.animal.cap. 2. Crafliflimusflanguis apartibuscar-
niformtbus exugitur, qui vero redundat in hac loca, ve¬
nas fcilicet majores, tenuis, calidus &flumoflusflt.

Imo quas a Platone de fanguine in Timeto tradun¬
tur, melius huic opinioni, quam communi con¬
veniunt.

Ipfe Ariftoteles non difficulter in hanc pertrahi
opinionem poffet. Ita enim ille lib.de Somno cap.3.
• Non omnis impotentia flentiendiflemnus eft , fled ea flolum
quam divaporatio committit alimenti, quod enim rare-
ftaElum eft, quadantenus attolli , deinde regredi & reflue¬
re inftar Euripi necejfle eft: nam animantis cujuflque cali¬
dum in flublime natura fertur , at ubi eo loci fubvechtm
eft, mox univerflum reciprocat ac. defleendit.

Qui hos confecuti funtferiptores, non fatis fan¬
guinis motum excoluifle, imo hunc obfcuraffe fu-
fpicio eft, quod ea quas praecedentes fuis venis,
hoc eft venis & arteriis adiferiberent, hi venis, ut
arteriis opponuntur iverint attributum. Et cum
Galenus

■Adeo ut mt.
tiu /unguinis
fit in orbem.

/uit incogni-
veteribus.

Hippocrati,
Edic. Foefii
Pag- 344.

Pag. 177.

Pag. 119.

Diogeni Apob
lonittu.

Ariflot/u

De Motu Sanguini.t. Ixxiij

Galenus Medicorum fummus, omnibus reftituen- Retulerunt quippe mihi viri Dodtiflimi Fr. Sylvius ,

dis in integrum non fufficeret. Pofteriorefque & Fr. van der Schagen retraria illafibrofa fubftan*

Gr$ci,ut & Arabes & Latini, nimis prefle eum fe- tia, quas non raro concreta in venis arteriifque ca-

querentur aut defcriberent,inde fufpicamur hunc daverum invenitur, eam ubi in carotide arteria

fanguinis motum in hoc ufque feculum delituifle: retraheretur, motum aliquem ufquein tertium

iedhoc fecuio Qs° vir incomparabilis Paulus Servita Venems cerebri finum oftendifle: & certe cum e finubus

4enuo excegi- valvularum in venis fabricam obfervavit accura- per jugulares fanguis ad cor refluat, non poliunt

tius,quam magnus Anatomicus Fabritius ab Aqua- eum aliunde finus quam ex arteriis accipere. An

pendente poftea edidit, 8t ex ea valvularum con- autem arteriae immediate eum in finus infundant,

ftitutione aliifque experimentis hunc fanguinis an vero in ramulos qute a finibus oriuntur, non ita

motum deduxit,egregioque fcripto aiferuit,quod obvium eft videre; quia arteriae ab illis ramulis dif-

etiamnum intelligo apud Venetos aflervari. Ab ficulter diftinguipoifunt, cum in cerebro unicam

Editus a hoc Servita edodtus vir do&iflimus Guilielmtts Har- tantum tunicam quoque arteriae habeant: credi-

mvT ^ an g u * n i s ^ lunc motum accuratius indagavit, derim tamen arterias in ramulos finuum fangui-

hwcjo. j nvent i s aux j t ? probavit firmius, & fuo divulgavit nem infundere potius quam in ipfos finus, quod

nomine. obfervem ea vafa quas finubus inferuntur circa fi-

Haec inventio, hoc fatum hujus fanguinis motus nus eflTe maxima, ut folent rami efle in exortu,
fuit. Ita quidem in adultis; in foetu vero paulo ajia

Nos vero quaeramus jam porro an per omnes ve- videtur efle circulatio, quam ita fieri concipimus,

nas arteriafque ita fanguis fluat, an in quibufdam Ex utero materno fanguis, uon arterias umbilica¬
ri, autem is aliis alium infuper motum habeat ? De qua re ut les ingreditur, quae ex obfervatione Arantii utero

mtm s iSe no ^ s certo conflaret, ad motum fanguinis in plu- non junguntur ; fed venam umbilicalem intrat, a

rivVeLjque ribus vivorum venis arteriifque attendimus, & in- qua in hepar, venam cavam & dextrum cordis

wpm. venimus, praeter id quod jam de arteriis & venis ventriculum; cor enim in foetu etiam imperfe-

brachii crurumque diximus, fanguinem per arte- dum pulfat. E dextro ventriculo, in venam arte¬
rias fpermaticas adteftes; per venas a teftibus ad rioiam; fed cum pulmones non relpirent, ideo-

emulgentem finiftrum aut venam cavam in dex- que nec patentes fiant, affatim nequeunt fangui-

tris moveri: per arterias mefentericas ad inteftina; nem recipere & ad arteriam venofam dimittere;

per venas ad ramum mefentericum: per arterias quare & vena arteriofa per peculiarem dudum in

coeliacas ad lienem ; per ramum venas portas fple- aortam vadit, & quoque per peculiare venae cavae

nicum continuo ad hepar: per ramos arterias coe- foramen, arteriam venolam ingreflus, auriculae

Iiacas,qui fequentibus venis refpondent, ad ventri- cordis fimittras, ejufque finiftro ventriculo infun-

culum & omentum;per venas gaftricas & Epiploi- ditur. E finiftro cordis ventriculo, non aliter ac is

cas ad ramum fplenicum: vafa brevia arteriofa & b vena arteriofa, arteriam aortam ingreditur: ut

venofa, arteriae coeliacae venaeque fplenicae ramu- in foetu natura duobus ventriculis pro uno utatur,

los efle, qui ubi ad locum inter ventriculum lie- ne in foetu qui copiofi, non intenfi caloris nec fic-

nemque medium devenere,in duos dividantur fur- cus efle debebat, bis fanguis excodtus adureretur,

culos, quorum unus ventriculum, alius lienem ad- pulmonum refrigerio & ventilatione deftitutus.

eat: per hunc arteriae furculum ad lienem,per fur- Ex arteria aorta fanguis ad arterias umbilicales va-

culum ventriculi ad ventriculum vadere; per fur- dit; iis enim ligatis pars quae foetum fpedfcat pulfat

culos vero venofos ad truncum v.afis brevis a ven- & intumefcit: reliqua verfus uterum pulfu defti-

triculo & aliene moveri: per arterias emulgentes tuitur. Ex arteriis umbilicalibus ad Placentam;

ad renes; per venas emulgentes ad venam cavam : ubi arteriae venis,manifeftis anaftomofibus,jungum

per arteriam cordis coronalem in venam; ex vena tur, & per eas anaftomofes fanguis venam ingref-

cordis coronali in venam cavam: per arterias in- fus, toto memorato jam dudu iterum defertur,
tercoftales in pleuram; & pleura per venas in azy- Haec vafa funt per quae fanguis & a corde 8c ad
gon, & inde in venam cavam. Invenimus autem cor fluit. A vafe autem arteriarum in venas dupli-
id venarum arteriarumque in vivis ligatura; quae ci ratione venit; Primo facillime & frequentiffi-
intumuere ea parte quae fpe&abat partes a quibus me per Anaftomofes quibus arteriae venis jungun-
fluxum fieri diximus, reliqua non detumuere tan- tur, quae Anaftomofes magnae quandoque funt &
tum, fed & concidere. Cavimus autem fedulo ne in majoribus vafis, ut circa lienem, in vefica, in
cum vena arteriam ligaremus, quod alias intume- utero, in uterino hepate. Similem quoque Ana*
fcens cor verfus arteria impolitam fibi venam at- ftomofin accuratiflimus Bejlem, arteriae aortae in
tolleret, atque ita appareret quafi vena ab utra- venam cavam abdominis annotat, fed nec in hu-
que ligaturae parte amplius repleretur. mano, nec in Brutorum corpore unquam nobis

In capite autem & collo vidimus, idque in vivo datum eft eam invenire. Quare neque omnes in
anfere facillime & gallina, ligatam jugularem in- extremitatibus tantum corporis funt, fed & in lo-
tumefcere a capite ligaturam verfus, a ligatura cis intermediis: unde videmus amputatis mem-
vero ad cavam inaniri, ut & ibi manifeftum fit fan- bris, in mutilo tamen fanguinis illum motum ex
guinem a capite per venas ad cor redire. Sed quo- arteriis in venas fieri. Secundo & fanguis ex arte-
modo ad jugulares venas veniat definire non pof- riis per ipfam videtur pofle carnem in venas redi-
fumus, cum ob cranii duritiem vivum accurate re: videmus enim fedta vena ufque dum mutetur
ttiam capi- defcindere cerebrum non licuerit, quin animal in- color , inflammationes detumefcere, quod extra-
1K > terea expirarit: credibile tamen eft per arterias vafatus fanguis b carne trahatur, verum hac via
carotides & cervicales ad quatuor cerebri finus fanguinis tranfitum efle parciorem rarioremque
fluere, ex enim ad illos finus ufque pervise funt. exiftimaverim*

Kk FIG^

Etiam ittfcc-

Per peculiares
ductus.

Tranfit au¬
tem eu Arte¬
riis in ventis,

Per Anafio.
mejes:

Parius per
carnes.

Iohames WaUm

StMtm H
[angtum.

Zfl conti -
num,

Celer,

Vt tom 'tUe
circuitui ci-
tiui horte
quadrante
i bfelvatur.

Dt Motu Sanguinis. j xx

Fl GVRI EXPLICATIO.

A. A, A, A. Abdomen Canis apertum.

B. B. 'Diaphragma.

C. C, C, C. Omentum verfus thoracem inVerfum, quo interiores partes magis

vifui expofitaforent.

D. D, D. Lobi tres hepatis nonnihil dextrorfum moti.

E. E, E. Portiunculapancreatis difeifii, quofequentia vafarvenirent in con -

fpeftum.

F. Renfinifterfuo involucro teBus.

G. Pars Jima Lienis fuperior, una cum adjacente pinguedine.

H. Media lienis pars, circa quam vafa inferuntur.

I. Infima lienis pars.

K, K, K, K. Intefiina deorfum mota, quo vafafequentia in propatulo forent.

L, L, L,L. Mefenterium.

Arteriafplenica.

Pars idem filenica trunco vena porta annexa, a ligatura detu-
mefeens.

Portio venafplenica & ejus tres rami inde orti, qui lieni inferuntur,

& a ligatura admodum intumefeunt.

Arteria mefenterica finiftra.

Portio vena mefenterica finiftra, trunco vena porta proxima, a li -

M, M.

O, 0,0,

p,p.

R, Inferior pars vena mefenterica finiftra jam in ramos dividenda, h

ligatura intumefeens.

S, S, S. Vena meferaica ideo pleniores & magis tumida, quia vena mefente -

rica ligata eft.

T, T, T, T. Reliqua meferaica, qua non ita tumida, quia earim truncus non eft

Vt jam efle planum arbitrer quis fanguinis mo¬
tus fit, & per quas is vias fiat: fequitur nunc inqui¬
rendum qualis is fit & quomodo peragatur.

Sanguinis illum motum a corde in arterias, ab
arteriis in venas, & venis ad cor efle continuum
obfervavimus, nec ullo momento eum definere
aut interrumpi. Et certe cum is fiat, ut mox vide¬
bimus , quia cor accipit & tranfmittit, cumque is
cordis motus continuo toto vitas curfu perduret,
fanguinis ille motus non poteft, nifi fecundum na¬
turam , continuus efle.

Celer quoque fanguinis motus eft ■, ligata enim
& comprefla arteria v.enave, quamprimum ad¬
modum intumefeit & in duritiem attollitur: ea-
qtie a compreffione aut ligatura liberata citiffime
confpicitur fanguis moveri.

Quam cito autem fanguis circuitum fiium a
corde, iterum ad corablolvat, praecife definire
non poflumus. Citius quidem animadvertitur per
Anaftomofin cordi vicinam quam per remotam
fleri y nec admodum illi refragaremur qui maxi¬
mum circuitum & per extremitates,aflereret bre¬
viori tempore quam horte quadrante peragi; ce¬
lerrime enim fanguis vadit. Attamen non ita de¬
fertur celeriter, ut eum fedta arteria venave vide¬
mus exilire, quod is in tenui liberoque moveatur
aere, in corpore vero vas fuum attollere , & ante¬
riorem fanguinem propellere cogatur. quare dif-
fe&am arteriam prtefertim minus remotam a cor¬

de, citius inaniri videmus, quam cor novum poflit
fanguinem fuppeditare.

Sed hoc fi verum fit, quare fingulis horte qua- u ee aliud in -
drantibus febres non redeunt, cum futurus paro- £*»-
xyfmus videatur, cum corrupta materia ad cor diummter-
venit ? nunc autem alite quotidie, alite tertio, aliae mttcntmm -
quarto demum die redeunt. Equidem non nega¬
verim id pofle contingere, ut corrupta materia ad
cor accedente paroxyfmus eveniat, ut ejus exem¬
plum habet Harvejm libelli fui cap. i 6 . Non pu¬
tem tamen id neceffarium efle: poteft enim e fo¬
co aut decidere portiuncula aut elevari fuligo,
cor petere & febrim accendere, quomodo viden¬
tur pleraeque febres ab inflammatione partium,
oriri,quae aperta vomica, evacuato pure definunt.

Et ut tales fymptomaticae febres, ita & quaedam
fieri intermittentes febres poflunt, & materia vel
in vafis vel extra vafa conclufa, quae per putredi¬
nem vel quotidie vel tertio vel quarto die, in pa¬
tula vafa regurgitans aut effumans, paroxyfmum
faciat.

In continuis fateor,quarum materia in vafis ma- am conti -
joribus haerere putatur, difficilius eft caufam di- mmm%
cere quare fingulis circuitibus paroxyfmus non
fiat, videmur tamen eandem dare pofle,quam vul¬
go dant caufam,quare continuae, non continenter
aequales videantur j quod etiamfi materia cordi
fatis propinqua fit, tamen citius paroxyfmum non
faciat, quam certum putredinis acquifiverit gra-
Kk 2 dum

Ixxvj Iohannes

clum: St eum paroxyfmum tamdiu durard , ufque
dum putrida ea materia fit evacuata quas cor tan-
•git, aut ei fuos fumos mittit. Verum non arbitrer
quemquam ob caufam quare paroxyfmi febriles
certis diebus redeant, quae prorfus 8t abftrufa St
ignota eft, motum fanguinis velle negare fatis ce¬
lerem efle-, qui eft manifeftus.
bu moms Praeter celeritatem , fanguis in motu 8t vehe-
"nef mentiam habet, quae ex iis apparet quae diximus
veiemen . ^ duritie 8t tenfione quam arteriae 8t venae liga¬

tae acquirunt: nihil enim a tenui liquidaque mate¬
ria infummam duritiem tendi poteft, praefertim
furfiun, nifi vehementer in id impellatur retinea¬
tur ve. fed ea motus vehementia maxima eft pro¬
pe cor, a quo fenfim fit minor, adeo ut extremae
arteriolae non pulfent nifi major folito fanguinis
impulfus accidat, ut id in febribus fieri obferva-
mus. Quare St videntur venae non pullare, quod
wLTlntU i s impulfus etiam minor fit in iis, quam in minimis
in arterik & arteriolis ; St quod venae Anaftomofi arteriis jun-
' vmu3 das, ubi ab iis abeunt in plures fe ramulos quam

arteriae dividant; ubi enim in plura brachia, flumi¬
na ducuntur,motus ille impetus imminuitur.Qua¬
re ubi quaedam venae occluduntur brachia, vela
re comprimente, ut in quibufdam tumoribus, vel
ab aliquo obturante ut in varicofis gravitate fua
relabente fanguine, animadvertitur denuo impe¬
tus ille, St venae pulfare confpiciuntur: plerafque
enim palpitationes in partibus, a flatibus proveni¬
re creditas*, nihil aliud quam venarum pulfationes
efle, in venis tranfparentibus per cutim non raro
nobis licuit obfervare.

_> ,, Quia autem motus vehementior in arteriis quam
men Ceierita- m venis elt, videtur prima fronte in arteriis qilo-
tli; que celerior, quam in venis efle. non aliter ac ho¬

mines , equi, aliaque animalia quas magno fe co¬
natu movent, male fiepe videutur plus promove¬
re. Etenim per arterias protrufus fanguis non om¬
nis poteft Anaftomofes tranfire, quod e lato in
anguftum veniat, unde accumulatur in arteriis,eas
dilatantur, in qua dilatatione aliquantulum perfi-
ftunt. quare dimidio dilatationis totoque quie¬
tis tempore , perparum ille impetus ad motus
celeritatem facit, qui motus interea expeditior
per venas eft, quod ex anguftoin latum St per
plures vias peragatur. Ratio autem hic didat in
hoc fanguinis motu celeritatem utrobique aequa¬
lem efle debere, nifi quantum hepar cordi fangui¬
nis novi d chylo fuppeditat, arteriaeve nutrimen¬
ti partibus largiuntur, aut alias tandem cor hu¬
more deftituendum. Quod&ipfum fenfus con¬
firmat, toties enim pulfat vena cava, toto illo tra-
du ab hepate in jugulum , ideoque in cor pro¬
pellit , quoties animadvertitur arteria pulfare 8t
ideo d corde admittere, fed de illo mox plura di¬
cemus.

sed majoris In ipfis tamen arteriis, fanguis celerius move-
‘untTwdT 1 ' tur ’ ( l uan ^° cor propellit ; a qua celeritate fenfim
ante cor e. q uanc } 0 cor q U i e fcere incipit St poftea di¬

latatur. Imo St in ipfis venis motus fanguinis pul-
fante corde vehementior eft 8t celerior, quod ut
in vivorum fedione obfervavimus, ita id St anim¬
advertimus aliquoties, quando in brachio vena
fecaretur, in quo a ligatura non admodum di-
ftenderentur venas. Iara didas quoque venarum
palpitationes non videntnr aliunde procedere,

l/VaLu*

quam quod a relabente fanguine, aliove modo ar-
datis venis, cum fanguis impetu protrufus tranfire
non poffit, is venam attollat, quse concidat ite¬
rum quando is impetus imminuitur,aut vena tranf-
fluenti fanguini liberiorem largitur tranfitum.

Non arbitrer autem fanguinem qui per arterias Vm f an gukit
v. g. crurales ad crurales venas delatus eft femel, P demfemp e ‘f
eum continuo iis viis deferri, fed eum ubi ad cor
rediit, ei qui ex aliis venit partibus permifceri, at¬
que ita promifcue partibus diftribui: fic enim me¬
lius nutriri partes poterunt, fi femper novum fan-
guinem habeant, e quo elicere poflint, quod illis
maxime ad nutrimentum St robur facit, ita melius
crefcunt plantas, quas in eodem St immoto folo
femper non feruntur.

Hasctota ratio eft, qua fanguis movetur. Et cm»f*n iU i.
quoque,cum fanguini permifti fint, qua moventur
vitales fpiritus. tm - y

Animalium fpirituum motum faspe conati fu- Animalium
mus indagare, fed non potuimus eum alibi obfer- fffmpr
vare quam in mufculis, qui videbantur ab iis in nervos obftr.
Iatum profundumque diftendi , St difledi treme- ™nn°npo.
re 8t palpitare.Nervi enim ligati a ligatura nec tu¬
ment, nec diftenduntur. St difcifli non alium mo¬
tum exhibent,quam quod in fe contrahantur. Li¬
gare autem nervos fexti paris qui per thoracem li¬
bere vagantur res perquam facilis exiftit.

Motus vero Chyli per venas ladeas manifeftif- sedfacilechy.
fimus eft. Non eft autem ut fanguinis continuus, vZTtJiZ:
cum non femper fuppetat chylus. Quando autem
ex inteftinisper ladeas venas vagatur, celerius
ipfo fanguine incedit, St ligatas vente intumefcunt
citiflime. Quam ob caufam nec diu in vivis difle-
dis apparent, nec in cadaveribus inveniuntur; nifi
qualis is fit, quando aliquod obftaculum chyli mo¬
tui fuit objedum. Quod vero ligatas nonintu-
mefcant in duritiem, fignum efle videtur, non ita
vehementem chyli motum ut fanguinis efle: for-
fan quod cum per minus fpatium moveri chylus
deberet, non is in motu impetus requireretur.

Sed jam tempus eft ut in horum motuum caufas
& primum fanguinis inquiramus.

Quidquid fit, vel infita virtute ita movebitur caufa autem
fanguis, vel aliquo motu qui ad vedionem, tra- vtahicmovt-
dionem, pulfionem fit referendus. Propria virtu- ttir ‘ aniUt> '
te eo modo moveri fanguinem, nec in fanguine in
pelvim recepto, nec in corpus effufo,obfervamus,
quem efle momento corruptum durum eftafle-
re*e: nec in ulla alia re inanimata talem fponta-
neum motum licet videre. Quod autem Harvejm Xonefl vis
cap. 4 annotat, fe quiefcente auricula, motum in
ea fanguinis deprehendifle; id 8t nos quoque, ut
& in quiefcente corde fenfimus ,* fed fimul eum
motum in auricula inditum fanguini a vena cava
fuifle, in corde ab auricula, ut ftatim videbimus.

Vehi hic fanguinem hfpiritibus nullo poteft in- Nec vehitur
dicio comprobari: St ii levitate fua furfum fangui-
nem veherent, quem hic deorfum quoque moveri
8 t ad latera videmus.

Quare reliquum eft ut vel trahatur fanguis, vel
pellatur.

Protrudi fanguinem viri quidam ingenio prascla- Nec effundi-
ri arbitrantur,quod calore cordis immenfum rare- fi[ a „f r Zeft
fcens,majorem locum expofcat,ideoque eum cor <*«»«».
dilatare & attollere; cumque nec in dilatato corde
contineri queat,in venam arteriofam arteriamque
aortam

De Motu Sanguinis. Ixxvij

aortam tali effundi impetu,-ut omnes diftendat ar¬
terias & faciat pullare. S ux autem opinionis hoc
argumentum adferunt, quod cor anguillae alte-
riufve animalis, ubi pulfare delinit, li a fubftrato
calefiat igne denuopulfum edere confpiciatur.Sed
an is pulfus fieri non poflet, quod fpiritus a calore
vegetior fadtus, melius ei caufae poflit infervire
quae in corde pulfumfacit? non aliter ac calefa¬
ctis in vivorum fedtione inteftinis mufculifque, in
quibus tamen nulla ebullitio eft, reftitui motus
videtur. Omnino enim levis tantum quaedam ra-
refadtio a tepore quodam in corde eft, nulla ebul¬
litio, autdiffufiofubita. Et revera ob rarefadio-
nem fanguinem £ corde non exilire in validis faepe
canibus confpeximus, quorum cor difciffo mu¬
crone, cum ob effluxum fanguinis dimidia parte
non repleretur , id eredtum, a rarefadtione reple¬
tum non fuit. Sed accedente conftridtione, por¬
tio illa fanguinis quae in corde reliqua erat, ultra
quatuor pedes fuit ejedta, ut in magna frequentia
nos & vicini confpurcaremur. Vnde evidens eft,
fanguinem a parte propelli.

Propellitur autem quod ita mutatus fanguis cor¬
di illifque partibus fit moleftus. Si enim cor inte¬
grum, aut ejus vivi diffedtique mucro, aliave ma¬
jor particula,cultello acidulave pungatur, quoties
pungitur, toties fe quali naturali motu commove¬
bit, etiamfi jam aliquamdiu omnem amififfe mo¬
tum videatur.

sdpeUitur a autem a vena cava fanguinem in dextram

vena Cava in cordis auriculam manifefto vivis diffedtis anima-

amculam. CO nfpeximus: in omni enim cordis motu a

vena cava primum motus initium eft. quod cum
dubitaremus an non fieret,quia cava auriculae cor¬
dique connexa eflet, cor & auriculam refecuimus
prorfus in canibus vivis a vena cava, & animad¬
vertimus etiam tum venam cavam pulfare mini¬
mum , & fingulis vicibus aliquid fanguinis effun¬
dere. Quare & plerumque circa cor vena cava
carneas quafdam fibras accepit, quas alibi in vena
cava haud invenias: eae autem admod.um confpi-
cuae in hominis, bovis, canis cava poliunt videri.
Motus autem ille vente cavse prope cor eviden-
tilfimuseft, ut plurimum tamen eum quoque in
vivis canibus obfervavimus toto illo dudtu ab he¬
pate & a jugulo in cor ufque.

txauricula Auricula dextra quem accepit fanguinem ten-

incor. fione quadam & conftridtione in dextrum cordis
ventriculum pellit: nam & in auricula motus con-
ftridtionis momento prior, quam in corde eft. Et
dextro cordis ventriculo ad auriculam ufque di-
fcillb, manifefto apparuit fingulis conftridtioni-
bus aliquid ex auricula in cor propelli, quod &
notat Harvejus cap. 4.

Trahitur ta- Ita quidem pulfione prsecipue fanguis ad dex-

menquoque. trum cordis ventriculum venit, fed an non quo¬
que & in auriculam & in dextrum ventriculum
trahitur? Ita arbitramur: parte enim ejus fanguinis
quem accipiunt interius ali debent: qnod autem
alere debet, trahi debet, quopars eum fanguinem
accipiat qui illi eft utiliflimus;pulfione enim etiam
inutile amandatur; ut optime Galenus, ut folet om¬
nia , deducit libris 1,2,3 de nat. fac. Tradtio au¬
tem hasc non tantum eft vicini fanguinis,fed etiam
remotioris, ut omnes partes vim eam habent, no
cito alimento deftituantur.

Sed an non quoque cor quia dilatatur trahit,
metu vacui, ut (olemus appellare ? Non eft vero-
fimile, quia in ejus dilatatione nullus metus vacui
effle poteft, ut mox fiet evidentius.

Vt fanguis ad dextrum cordis ventriculum ita "Eadem eauf*
quoque ad finiftrum venit, nifi quod impulfionem
languinis concidente pulmone, ex arteria venofa culum eji.
in finiftram auriculam non tam validam quamd
vena cava potuerimus obfervare; aliqua tamen
manifefto eft. Impulfio autem in utramque auri¬
culam & in cordis utrumque ventriculum eodem
momento accidit: nifi in moribundis, in quibus
aliquando obfervavimus non eodem tempore
utramque auriculam, aut utrumque ventriculum
pulfare.

Vbi autem ita fanguis in ventriculos cordis pel- Comingitque
litur, cor nullum ocufis manifeftum motum ha- 'd^mmenr
bet, fedimpofito cordi digito aliquid intrare in to.
cor fentimus & cor plenius fieri: quod & obfer-
vavit Harvejus cap. 4. Imo feptuagies, aliquando
centies pulfaffle auriculam obfervavimus, ante¬
quam cordis fequeretur motus.

Vt jam habeamus quomodo fanguis in cor mo¬
veatur. Videndum nunc quomodo moveatur in e corde in ar-
arterias. In Arterias fanguis pulfione movetur :
fadto enim in arteria foramine dum corfe con- cor conjiringi-
ftringeret, exire fanguinem vidimus; ita & difcifi- m '
fa a corde aorta aut vena arteriofa cum cor con-
ftringeretur fanguinem effundi;difciffo cordis mu¬
crone eoque eredto expelli fanguinem & £ corde
exilire; difciffo corde medio tranfverfim in fyfto-
le fanguinem expelli, nec unquam in diaftole exi-
vifle vidimus. Quod autem quidam in vivis dif-
fedtis fe in dilatatione vidifle exire fanguinem af¬
ferunt , in eo fuifle illos falfos arbitror, quod dila¬
tationem eam efle exiftimaverint, quae revera eft
conftndtio: quod infignis ille Anatomicus Colum¬
bus quoque notavit, lib. 14 de re Anatomica.

Etenim in motu cordis, oportet ejusconftri-
dtionem, quietem, & dilatationem exadte diftin-
guere. In conftridtione cordis five fyftole, mucro
cordis accedit ad bafin, ideoque nonnihil elatior
fit. Et in iis animalibus quibus aorta’non bafi cor¬
bis, fed verfus medium nonnihil inferitur, ut in cu- c °”fgr

niculis, anguillis & fimilibus, bafis quoque cordis
accedit ad mucronem. Latera autem cordis quae
coftas dextras finiftrafque fpedtant propius ad fe
mutuo veniunt, adeo ut fi alterutro lateri mucro¬
nem abfcideris ut appendeat, in conftridtione ad
integrum latus, & quafi in locum fuurn redibit.

Latus autem cordis quodfternum fpedat attol¬
litur , & quidem prsecipue circa bafin: atque ita
totum cor undiquaque tenditur. Eaque pars vici¬
na bafi fublata, maxime videtur pedtus ferire &
quem fentimus pulfum facere; quamvis & mucro
poflit. quod magnus ille Anatomicus Riolanus quo¬
que obfervavit, lib. 6 fuse Anthropol. cap. 12.

Eum autem cordis motum quem jam defcripfi-
mus, revera conftridtionem efle, quo nobis certo
conflaret , cordi aliquando abfcidimus mucro¬
nem , aliquando tranfverfim diffecuimus per me¬
dium ; & manifefto vidimus cum eum quem dixi¬
mus motum ederet, ventriculorum cavitatem mi¬
norem fieri, & immiflo cordi digito, ventriculos
ad digitum fenfimus conftringi. Eum autem quem
jam diximus motum cor exterius oftenderedum
K k 3 con-

lxxviij Iohannes

conftringitur, interius quoque oftendit; nifi quod
in fepto intermedio nullus motus videatur: forfan
ne fi feptum ad finiftrum ventriculum conftrin-
gendum, finiftrum cordis acceffiffet latus, dex¬
tram ventriculi cavitatem reliquiffet majorem.

Hsc cordis tenfio conftridftioque eft , qua fan-
guis e cordis ventriculis in arteriofam venam &
§u*fit ope aortam pellitur. Ea autem ubi languida eft, fit
ji rarum. 0 p g tantum fib rarum quibus caro cordis donaturj
fed ad validiorem, majores ilis fibrs concurrunt
qus in ventriculis cordis vifuntur, utfspedifie-
<ftis cordis ventriculis in vivis obfervavimus.

Fibras autem illae in ventriculis, & in ipfa cor¬
dis fubftantia manifefto conftri&ionem faciunt,
quia in latum undique diftenduntur, quare in lon¬
gitudinem abbreviantur; non aliter ac mufculofe
omnes noftri corporis partes ita motum abfol-
vuut. quare ubi cibum mafticare volumus tume¬
re & indurefcere mufculum temporalem fenti-
mus. Hoc tumore cavitas quoque ventriculorum
cordis redditur anguftior. Et quidem tumor ille
carnis majorumque fibrarum k bafi incipit, & fen-
fim ufque ad mucronem pergit. Quem ob mo¬
tum fi Maximus Medicorum in initio lib. de corde,
cor quoque mufculum validum appellavit, ele¬
ganter fane, ejus motus rationem explicavit.
a unfiridie- Vbi in arterias fanguinem fua conftridtione cor
turaiemftu-~ expulit, cor ad naturalem ftatum redit. Mucro
tum redit . enim recedit a bafi, ut quoque bafis a mucrone in
iis animalibus quas egreffum in arteriam aortam
in bafi non habent: dextrum vero finiftrumque
cordis latus verfus coftas fe extendit, & quod
fternum refpicit latus concidit, ibi maxime ubi
orificio aortas refpondet. atque tum totum, cor
quiefcit ac laxum & molle fentitur.

Nifi autem fuperius illud latus concideret pror-
fus, hoc ad naturalem ftatum reditu cor dilatare¬
tur : ut corde difledto tangere & videre facilli¬
mum eft. Verum id fuperius latus concidere de¬
buit , ne prascedenti conftri&ione cor inanitum,
vacuum pateretur. Vbi vero & vena cava, arte¬
riaque venof^ novus fanguis in cor propellitur, &
qui in eo continetur fanguis a calore rarefcit, tum
fJrdlutmur f u P er i us latus affingit: & reliqua latera, ut jam
diximus, manent extenfa. Atque ita tum cor in
fua dilatatione eft ; nec aliam totius cordis dilata¬
tionem prster hanc eft obfervare.

In particulis vivi cordis difledtis & corpore ex¬
emptis, non alia quoque dilatatio eft quam a con-
ftridione remiflio. Equidem in illis particulis ubi
conftri&io defiit reliqua quandoque videtur quas¬
dam palpitatio, fed ea alterius generis motus eft
afpiritu in carne contento & quasrente exitum ;
qualis & non raro in mufculis integris aut diffe¬
rtis mox ab obitu in differtis animalibus poteft
videri.

Adeo ut dilatatio cordis 8t conftridtio eadem
ratione ut reliquarum partium accidat, ventricu¬
li ,inteftinorum, veficas, uteri, quae ab eo quod
illis immittitur extenduntur, quod ubi expulere
ad naturalem ftatum redeunt.

Hunc autem cordis motum non melius poffu-
mus obfervare , quam in iis animalibus quae uni¬
cum tantum cordjs ventriculum habent, aut fi
habeant geminum quando incipiunt animalia lan¬
guere. alias ubi ea animalia valida funt ob celeri-

j ^VaUus

tatem motus, eum agnofcere difficile eft; fimul &
quod duo ventriculi illos motus geminos exhi¬
beant ; quodque conus dextri ventriculi, cum mi¬
nus altus finiftro fit, ubi retrahitur ad bafin obli¬
quum motum faciat.

Sed redeamus in viam , videamufque porro
quomodo fanguis ex arteriis cordi vicinis, per to- Te^°r esM '
tius corporis arterias difpergatur ? Illud manifefto pdinurT gm
fit impulfu: ligata enim quavis arteria , ad ligatu¬
ram intumefcit valde & tenditur in fummam du¬
ritiem.

Sanguinis tamen gravitas ejus motum deorfum
promovet, unde cor propinquius capiti, quam
pedibus eflfe fitum videtur.

Trahi quoque in omnes arterias fanguinem ve- Trahitur ta ,
rofimile eft, quo illae illifque vicinae partes conve- Tnen i ti 0 V“-
nienti fanguine nutriantur.

Sed dilatatione trahere arterias nulla videtur
eflfe neceffitas: folo enim impulfu fanguis propelli
poteft, & arteriae poliunt pulfare: difrupta quippe
arteria & fatfto in carne aneurifmate, aneurifma
in carne , eadem ratione ut arteris, pulfare fenti¬
tur ; in quo manif efto caro fanguinem dilatatione N 'onneceffd -
non attrahit, fed in eam fanguis pellitur. Quale utatim'e. dl '
miferandum exemplum nuper in Experientiffimo
viro D. Iohame Elemamo vidimus, cui difrupta ar¬
teria aneurifma quartam thoracis partem occu¬
paverat. Quale & obfervavit Riolatm lib. 6 An-
throp. cap. 12. Et revera ab impulfu fanguinis ar¬
teriarum pulfum fieri, pulfus undofus, vermicu-
lans, formicans videntur offendere, aliique non
pauci qui motum fanguinis in arteria evidenter
imitantur.

Equidem verum eft, in Galeni libello an fanguis jsucamdm-
inarter, contiueatur verbis ultimis afTeri, intrufa dicat Galeni

. . r . Expermen -

arteriis cannula, arteriaque lupra cannulam liga- tum.
ta, ultra ligaturam arteriam non pulfare, etiamfi
fanguis per cannulam pelli poffit. Sed mutilum
eum effe locum mihi fufpicio eft, quod ea ratione
qua ibi defcribitur, fuccedere rariffime & difficil¬
lime operatio poffit: libera enim arteria prsfcri-
bitur ibi fecanda, e qua differta nemo non novit
quanta vis fanguinis exiliat, adeo ut vel moriatur
animal, vel prs languore nullae arteris, velfaltem
non remotiores queant pulfare.

Sed locus integer fit, & ut ibi jam defcribitur
operatio fucceflerit , fieri potuit ut languente
prorfus animali ob fanguinis effluxum, citra can¬
nulam pulfus fentiretur, quod cannula intrufa ar¬
teriam reddens anguftiorem ex parte fanguinem
fifteret, ut facile fanguis replere arteriam poflet
& attollere. Ita non raro vidimus arterias qus
vel languidum vel nullum exhibebant pulfum, ma-
nifeftum edidiffe quando non ita remote a corde
comprimerentur. Vitra vero cannulam a Galeno
pulfus non fuit animadverfus, quod per cannulam
arteria multo anguftiorem minus fanguinis arte¬
ris reciperent. Et tale quid facile potuiffe con¬
tingere in cuniculo animadvertimus, cujus aorts,
ea utrimque ligata,cannulam intrufimus,fed quod
fbluta ligatura animal emoreretur , opers pre¬
tium non videbatur fupra cannulam arteriam li¬
gare , vifi tamen nobis fumus aliquem ufque ad
cannulam pulfum fentire, nullum vero potuimus
fupra aut ultra cannulam.

Ne$ prsterea id experimentum nobis unquam
fuc-

indicia ta¬
men funt di-

arteriarum
admotum
conferre.
Deuf. pulf.
cap. {.an
fang.in arter,
cap. S.

Tdfio nutem
hic tantum
d corda fit.

Ex arteriti m

ventu, t venii
minorilut in
majores,

A quavis ve¬
na particula ,

It f rabitur.

De Motu Chyli. lxxviiij

fucceflit, quod haud facile fit commodam arte- nis funt. Quibus caulae motus chyli non funt abfi- ita quoque
riam invenire. Et ea ubi oblata debiteque difleCta miles: etenim fibris fuis fe conftringens ventricu- ^Ivetilr^
fit, ocyifime tamen animal aut haemorrhagia aut, lus, quidquid chyli concoCtum eft exprimit. Et -ventriculo,
quod mirum eft, convulfione moriatur. ea preffione aperire quoque fimul pylorum vide-

Vt non aliud appareat quam impulfum fangui- tur: non enim fpontaneus ullus in pyloro motus,
nem arterias pofle permeare, & ab eo quoque ar- qualis in ventriculo aut inteftinis, videtur»
terias pofle diftendi. Nec aliam videri ad arteria- In inteftinis chylus longam moram non trahit, Termtfiimt,
rum pulfum caufam arceflfendam, cum ab his per- fed quamprimum fibrarum tranfverfarum con-
agi pulfus poffit. ftriCtione propellitur: dum autem multae & quae

Solet tamen faepiflime natura plura auxilia ad fe mutuo confequuntur fibras fimul agunt, pre-
operationes fuas inftituendas advocare, quam no- mitur chylus nec totus poteft deorfum elabi, un-
bis quidem neceflaria videantur, qui non femper de preffi chyli aliquid venas IaCteas ingreditur: ne
ejus pofliimus fecreta rimari. Ita & hic quasdam tamen chylus nimis cito ad anum defluat, inferio-
a Galeno indicia obfervata funt, prxter eam di- ris tranfverfie fibrae conftricftione fiftitur, atque
latationem quam arteria: ab impulfn fanguinis ha- ita inferne fuperneque conclufus compreflufque,
bent, eas quoque propriam dilatationem moliri, per rugofam inteftini tunicam ad venas la&eas
Omnes arterias noftri corporis & in fanis & in vi- quafi per colatorium premitur. Hasc autem fi-
vis difleCtis eodem momento pulfare .* Nihil au- brarum tranfverfarum conftri&io, in omnibus in-
tem quod in diftans movetur eodem momento teftinis tenuibus omnibufque cralfis, certa ferie,
ubique efle poteft; quare nec eodem momento per intervalla, contingit.

ubique diftentionem facere. Inteftina dum flatu Per venas Iadteas chylum in venas portas, in he- Ter ventu
Anatomici replent & coqui, vicina parte prius par, quandoque quoque venam cavam pulfu mo- laaeM:
quam remota diftendi confpiciuntur. Verum equi- veri, ligatura oftendit,

dem eft, arterias non inanes, ut inteftina, fed ex Vero quoque fimile eft, ex inteftinis ladteifque Et quoque
parte fanguine plenas dilatari: cum tamen qui £ chylum attrahi , celerius enim ex iis movetur, mhltur - #
corde venit fanguis propellere vicinum debeat & quam inteftina venasve laCteae pellere videantur
is iterum vicinum,atque ita porro ufque dum ubi- & promovere.

vis repleantur arterias & diftendantur, non vide- Chylus in ramo mefenterico, vena portae, vena Quare non

tur, etiamfi 6 lato in anguftum fiat, hoc uno mo- cava fanguini permiftus, ab ea movetur caufa,
mento peragi pofle. non aliter ac videmus a pue- quam diximus ibi fanguinem movere,
ris viginti lapides ferie,. majores primum colloca- Per peculiares autem venas potius quam per
tos, primo celeriter disjedto, reliquos omnes uno mefaraicas fanguinem continentes defertur chy-
momento non cadere. lus, quod meferaicas fanguinem admifluras, aperiri

Quare fufpicandum videtur,arteriarum diafto- ofculis in inteftina debuiflent, per quas facile fan-
len & ab impulfu fanguinis & a propria dilatatio- guis in inteftina fuiflet elapfus. nec ei incommo-
ne fieri: & utrumque ad movendum fanguinem do poterat vis tra&rix obviam venire, quae multo
operas conferre. hic obfcurior, multo imbecillior expultrice eft.

Hinc quoque apparet impulfum illum fanguinis Vt hic chyli motus, ita quoque fanguinis quafi Motu* fin-

tantum a corde fieri, nec unam arteriarum partem in orbem motus fuos ufa , fuas commoditates ha-
in aliam pellere: nam qua; pars conftridtione pro- bebit. quarum hae videntur prascipuas. partium.

pellit, ea eodem momento nequit dilatari,omnes Quod continuo illo per cor tranfitu , continuo

autem eodem momento dilatantur. quoque fanguis calefiat, & dum alius paucies,alius

Atque ita quidem fanguis movetur per arterias; pluries cor tranfivit, omnis qualitatis fanguis in ve-
Ex arteriis autem in venas, 6 venis minoribus in nis inveniatur: qui dum ad lingulas partes defer*
majores, ipfamque venam cavam,fanguis quoque tur, & omnem fuum thefaurum natura illis expo-
impulfu movetur. Quavis enim in vivis ligata ve- nit&r offert, melius calefieri, & accipere id ali"
na,verfus cor concidit, repletur vero ea parte,qua mentum poflint, quod maxime ad earum nutri*
a corde remotior eft. mentum & robur facit.

Ea autem pulfio ad cor, a quavis videtur vense Sed & is motus non minimum confert, ut fan* ei m confer-
parte contingere; ligata quippe vel comprefla in guis in integritate fua fervetur, nam vetu *'

brachio vivo vena, non tantum remotiori a corde Vitium capiunt, ni moveantur aqua.

parte tenditur, fed & in reliqua quae cordi vici- quod & in fanguine efle veriflimum, quotidie
nior eft concidit inanitur; quam viciniorem fi obftrudtis vafis licet obfervare.
quoque liges, & ea ultra ligaturam diftendetur & Contribuit quoque ad fanguinis perfectionem,
intumefcet. Pulfio autem illa contingit fibris qui- dum continuo motu rarefcit & attenuatur. Ve- n fet .f ciam
bus venae conftituuntur. rum praecipue ad ejus perfeCtionem facit, quod fanguis.

Arbitramur tamen quoque venas trahere,ne fine fanguis modo attenuatur, incalefcit & rarefit in
deleCtu fanguinem accipiant, fed id allicere que- corde, modo iterum condenfatur & quafi con-
ant quod fibi eft utiliflimum, pulfione tamen ma- crefcit in corporis habitu. Nulla enim pars in cor*
gis videntur fanguinem quam traCtione accipere, pore corde calidior, nulla minus calida corporis
quod ligatae venae mirum in modum tendantur. habitu fentitur. Vnde quaedam quafi circulatio
In vena cava fanguinis quoddam penarium eft, contingit, non abfimilis qua Cbymici fuos fpiritus
in quo fanguis in futuros ufus recondatur, quando tenuiffimos reddunt & perfeCtiflimos. qui enim
copiofior eft quam qui cordi omnis debeat fup- a calore attenuatus eft fanguis, ubi a frigore con*
peditari. denfatur, in ea poteft tenuitate perfiftere , nec ad

Atque hae omnes caufae motus naturalis fangui- priftinam craflitiem redit: & qua tenuitate ad ma-

lxxx

lohannes frVaUm

De Motu Sanguinis, J xxx j

E I G V R iE EXPLICATIO.

A. Vena mefaraite vulgata, porta rami, cum arteriis mefaraicis .

B. Vena*Lafte<e difcurrentesper mefenterium ad inteftina.

C. Mefenteriiportionem: una etiam nervorum mefaraicorum per eam difiributio*

nem fignat.

D. Ventriculifyndm.

E. Inferius ventriculi orificium vocatum,

F. Inteflinum duodenum.

G. lejunum inteflinum.

H. Ileum inteflinum.

I. Vena <& arteria fundum ventriculi perreptans.

K. Omenti pars.

L. Glandula in mefenteriiprincipio , quam Afellius Pancreas appellat , in qua fami

venarum lattearum non tam multi funt, ut hic defignantur .

M. Ven<e lattea in ipfis inteflinis a ligatura intumefcentes,

N. Vena Lattea in mefenterio a ligatura tumida.

O. Vafouk in venis Lacleis.

P. Conflriffio intefliniJuperna.

Conftriftio inteflini inferna: quibus conflriftionibus chylus in vendi
latteas exprimitur.

jorem tra&u temporis calore pervenit, in qua &
frigore condenfatus denuo confervatur, atque ita
tandem ad generationem vitalium fpirituum aptif-
fimus evadit.

Sanguis qui Hunc ob finem fanguis in orbem movetur; fed
fLuldlfrS an non praeterea alicubi alium motum habet ?
turmnmo- E minimis Arteriolis fanguis redta in carnem de-
& rtur > ut humorem innominatum,rorem,gluten,
cambium conftituat: nec remeat unde venit i ne
transfluens per carnem fanguis, humores hos ag¬
glutinari partibus impediviflet & aflimilari.

Fluit hic autem quandoque praecipue, quod
ex arteriolis in carnem pellatur: Et non raro quo¬
que praecipua caufa movens attra&io eft: Etenim
non fine tractione ofla ad fui nutritionem craflio-
rem accipere humoris partem poflent,8t reliquam
tenuiorem humoris partem ad fui nutritionem in¬
eptam in vafis relinquere.

Kualiusfan- Sunt quoque qui arbitrantur fanguinem £ cor-
^eftquoocclu- de delatum retrorfum cedere St per arterias de-
vdmU° rdi> nU0, a d cor redire. Quod illis ideo videtur fta-
*' tuendum, ut canfadari mechanica poflit, qua
cordis in orificio arteriarum valvulae, decidant &
occludantur. Nos equidem praeclarum femper
Erafiftrati inftitutum aeftimavimus, omnia quae in
corpore noftro contingunt Mechanice explicare,
fed divinam fapientiam fua metiri temerarium ju¬
dicamus. Eas vero machinas efle ftatuendas quas
evidens ratio & potiflSmum fenfus oftendaut. Hic
contra fenfus obfervant a corde non ad cor per
arterias fanguinem moveri; & in raro languido-
que pulfu non ultimo arteriam qua cordi nedti-
tur, ut fieri deberet, fed primo intumefeere. Val-
vulas quoque a remeante fanguine non occludi,
hoc videmur indicium habere , quod fi arteria
duobus digitis Scorde ligetur, & ea inter ligatu¬
ram valvulafque ita aperiatur ut libere exire fan¬
guis poflit, quare nec cedere retrorfum, nec re¬
meare ; valvulae tamen aliquoties bene conftrin-

gantur, cor ordinate moveatur, & non nifi in fu a
conftri&ione fanguinem effundat. Quamobrem
fi ulla hic nobis eligenda eflet machinatio com¬
munem admitteremus opinionem, quae ut cofdis
ita Sc otclufionem valvularum, contradfione fi¬
brarum fieri aflerit. Ea quippe fibrarum in corde
contradtio paffim obvia in confpedtum prodit.

Alia vero ratione fanguinem naturaliter redU
moveri per venas a corde , per arterias cor ver-
fus, nullum equidem habemus indicium. Ingau- »nimt
dio quidem humores extrorfuin vergunt ■, fed id < ^ ,a,bui ' ,
poteft per arterias tantum contingere. Et in tri-
ftitia humores poflunt introrfum per venas tan-
tum moveri: St omnino debent, quod cumpul-
fus non ceflet in hoc affedtu, pulfu autem con¬
tinuo aliquid per arterias extrorfum eat, difficilli¬
me poflet aliquid per arterias introrfum St ad cor
moveri.

Praeter naturam tamen humores alium quam stdpruern
quem nunc defcripfimus motum habent, dum «**»«&*
humores levitate fua, vel alio impetu furfum ver- 1 ’
gunt, vel gravitate fua deorfum defeendunt, iit
in varicofiseft manifeftum. Occlufa quoque ea
v.via qua folebant moveri, aliam quaerere cogun¬
tur. Ita in Anate aliquoties in vafis pedtoris va¬
riegatum fanguinem vidimus fubcandidum alium*
alium rubentem, qui conftridta arteria ad cor 8e
a corde movebatur fecundum arteriae latus diver-
fum: is tamen motus non diu duravit, nec eo mo¬
tu unquam fanguis cor ingreflus eft.

Atque his, praeftantiflime Bartholine , me tibi ar¬
bitror de motu fauguinis relpondiffe. In quem in-
quifivi fcrupulofius, quo melius humorum natu¬
ram & eorum defluxum cognofcerem: a quo hu¬
morum fluxu innumeri morbi oriuntur. Credidi
quoque me pofle exadtius intelligere quomodo
bonus malufve fanguis generaretur,fi cognitae mi¬
hi eae partes eflent a quibus tranfiens humor im¬
mutaretur. Putavi quoque me melius judicatu-
L1 rum.

Iterat* Jcti-
ptionii occa-

O bjeftienum
folutit.

In vewfeBio-
ne Venam a
ligatura tu¬
mere.

non prt. dolo -
r«;

non a coarfia-
tioncvtn&i

Ixxxij Iohannes WaUm

rnm, quomodo plurimi morbi curari debeant, fi quot enim homines fumus, judicii quadam difpa-
cognitum haberem cujus venas incifio has illafve ritate facile in diverfas fententias imus,
potius evacuaret partes, & quas pertranfire par- De fide autem experimentorum dubitare Bar-

tes remedium debeat antequam ad affedtam par- tholine non potes qui eorum non parvam partem
tem queat pervenire? Occurrebantque innumera ipfe vidifti: adfuerunt autem, faspiflime Medicinae
per totam medicinam diffufa; pulfuum dodtrina, Dodtores dodtiflimi tibi non ignoti Trancifcut Syl-
febrium, inflammationum, obftru&ionumque ge- vim, loannes van Horn , Ahafverm Schmitnerm in difi-
neratio & cura, aliaque ob quae defideravi hunc fedtionibus accuratiffimi ; & viri folidae eruditio-
fanguinis motum cognitum habere. uis Francifcus van der Schagen , & Antonim Vockeftaert:

Experimenta autem quibus in hanc opinionem nec adfuere tantum, verum ad facienda expe-
veni, ita evidentia funt, ut non dubitem aflerere rimenta & manum & confilia contulere, quibus
Medicos dodtos cordatofque impofterum hunc hoc nomine plurimum debeo. His vale, orna-
fanguinis motum efle admifluros: in caulis tamen tiffime Bartholine , & me ama. Dabam Lugdu-
nonnujlis hujus motus quibufdamque circumftan- ni Batavorum , x Kalendarum Odtobris Anno
tiis non eum poffum confenfum polliceri: quot- cId Id cxl.

ALTERA EPISTOLA

D E

MOTV SANGVINIS,

AD EVNDEM.

A Scriptorum fortuna eft, ut
etiam cum nolunt porro fcri-
bere cogantur: & Adverfariis
fuis refpondere, nifi aut fibi,
aut cauflas quam agunt, ma¬
lint deeffe. Mihi certe plane
aliis intento Vir quidam DqcIm
hasc voluit extorquere. Quas enim antea vellica¬
verat Thefes de motu fanguinis, hifce diebus pe¬
culiari fcripto conatus eft refutare. In eo fcripto
non pauca ingeniofa funt & dodta: verum id in
audtore defidero quod in Albutio Rhetore Ve¬
teres , qui de omni caufa dicere cupiebat, non
quidquid debebat dici , fed quidquid poterat.
Eum quoque fanguinis motum qui in vivorum
animalium difledtionibus evidens eft, nunquam
conatus eft obfervare: prorfus quafi certius res
animo concipi, quam oculis poffet videri. Verum
haec aliaque Thefium audtori Rogerio Brake curan¬
da relinquo, nunc apud Londinenfes Medicinae
Dodtori acuti ingenii & folidae eruditionis: Ego
ea tantum fe&aturus fum, quae motui fanguinis in
orbem obfutura videbuntur. Et primo quidnam
hic nos doceat venasfedtio, de qua digna confide-
ratu Vir BoFlm annotavi^.

Venam fecaturus Chirurgus vinculum brachio
injicit quo vena in tumorem attollatur. In tu¬
morem attollitur vena, non quae citra ligaturam
cordi propinqua, fed quae ultra ligaturam a corde
eft remota. Ejus autem tumoris caufa,non eft do¬
lor , quo vinculo conftridta pars afficitur: dolor
enim faepe exiguus aut fere nullus eft in parte quae
ligatur. Et vellicatione, combuftioneve acriori
dolore affedtum brachium, minus plaerumque tu¬
mentes venas, quam a fimplici ligatura, habet.

Neque verofimilius eft venas intumefcere a li¬
gatura , quod per venas ad ligaturam anguftiores,
copiofior fanguis & celerius ab hepate feratur; ut
circa pontes alibive ardtata flumina rapidius la-
buntur. Fluminis enim defluens aqua circa angu-

ftum locum colledta evidenter in tumerem attol¬
litur , a quo decidens celerius vadit. Ligato vero
brachio contrarium evenit; non enim hepati pro¬
pinquiores venas a quibus fanguis veniret, fed ab
hepate remotiores magis diftenduntur.

Quare reliquum eft, venas ultra ligaturam tu- sedquoifm-
mere, quod fanguinis a minoribus venis ad cor
redeuntis motus ligatura fiftatur, ibique colledtus
venam diftendat. Sed quo hac de re efle denuo
certus poflem, in vivis animalibus ramum jugula¬
rem cruralemque filo conftrinxi ardtiflime, ut ni¬
hil fanguinis transflueret; aperui autem eam venae
partem quas a corde remotior eflet, & fanguinem
copiofe, celeriter & vehementer effudit. Mox
vinculum laxavi & venam diflecui per medium,
parfque ejus a corde remotior fur fum & corpore
extradta, continuo & celeriter fanguinem dedit:
interea dum vente pars cordi propinquior; nonni¬
hil elevata ne prae dolore feconcutiens animal
facile exprimeret fanguinem; primo parum, mox
nihil fanguinis largiretur. Vnde mihi videbatur
evidens t venis remotioribus fanguinem ad cordi
propinquiores venire, nec & majoribus ad mino¬
res ; nifi forte data via aliquid vicini fanguinis ela-
beretur. Tantundem in vente fedtione brachii
unufquifque facile poteft experiri: fi enim fangui¬
nem qui fupra ligaturam eft furfum digito adi¬
gat, ut vena inanita videatur, non minus tamen
fanguinem infra ligaturam videbit effluere; qui
per ramum fuperiorem jam inanitum non potuit
venifle.

Sed fi ita vena a fanguine diftenditur, qui a mi- Neque
noribus venis ad cor movetur, Quomodo a liga-
tura poteft arteria diftendi, quam diftentam non Galeans?. .
pauci prteftantes Medici referunt fuifle pro vena Meth,cap • 7,
difle&am ? Sane a ligatura non intumefeit arte¬
ria,nifi qua cor refpicit, remotiori vero parte con*
cidit aliquantum & imminuitur, ut in vivorum
difle&ionibus centies & amplius fum expertus. A
ligatura autem remotiorem diftendi arteriam non

Dc Motu Sanguinis. lxxxiij

plane authores voluifle arbitror, verum id tantum celeriufque omnis liquor, in quo nihil eft quod
intendifle, ubi vena non apparet quae fecanda eft, adigere debet 8t propellere. Et infuper hic ab
tadu explorandum locum efle, ubi ea poffit late- evacuatis venis fanguis, magis quam a repletis
re; $e & fovea, motu tumoreque fanguinis eum in- trahitur.

veniendum : tacftu autem invento apparenteve E vena autem fe<fta cubiti copiofior fanguis, Et copiofior e
tumore,nonftatim judicandum ibi venam fubefle; quam bmanu fluit, quod omnis ille fanguis qui
pofle enim fubefle arteriam quae nimia ligatura per omnes anaftomofes cubiti manufque ad venas
pulfum amiferit, quasque ob tunicarum craffitiem venit, per venas cubiti debeat redire; per manus
non plane concidens, tumorem St quali inflatio- autem venas parcior, St is tantum qui per Anafto-
nem mentiatur. mofes manus venit.

sddualM Verum infuper li a fanguine ad cor redeunte in- E vulnerata quidem arteria, fanguis continuo §uan fX ar-

turae ^ c ' t vena, cur vinculo ut fupra ita quoque in- effluit etiamli non ligetur. Verum id accidit quod ‘SZmUglZ
qiKve»M, & fra fecandam venam injedto, vena tamen intu- fanguis per arterias vehementius, quam per venas #***•
qmtt? mefcit St difledra fanguinem fundit ? qui fanguis feratur: qua vehementia arteriam replet, tunicam
ex inferioribus objedto vinculo non videtur pofle attollit & difteudit, St ea li aperta fit neceflario
venire. Verum enimvero id non femper accidit, impetu elabitur.

fed aliquando tantum quando certo intervallo E feda vena ubi fatis fanguinis effluxit, eumli- Laxxtaiiga-
brachium ligatur, atque tum eum lauguinem ve- llimus fublato vinculo, quod via priftina jam iibe- J^tiT P 7on-
nae majores, loco intra duas ligaturas medio ,6 mi- ra iterum queat fanguis deferri. Sin vero accidat nunquam
noribus venis accipiunt, qua; minores venas eum ut colledto circa ligaturam fanguini nimis copio-
e minoribus habent arteriis, quae Anaftomoli mi- fo, venas celerem nequeant tranlitum largiri; aut
noribus venis junguntur. Revera autem illum fan- ita vulnus amplum inflidum lit, ut illae qua con-
guinem qui intra duas ligaturas effluit,Anaftomoli clufus antea deferebatur fanguis, jam reda queat
ex arteriis venire, id indicio eft, quod is majori elabi, nonnunquam laxato vinculo fanguis rivulo-
impetu 8t calidior effluat, ac facilius citiufque ad fe effertur.

ejus effluxum Lipothymia fequatur. Atque hac Quem ut liftant plane noftri Chirurgi hodie
ligatura uti foleo ubi fpirituofum ferventemque non raro, paulo infra vulnus venam comprimunt
fanguinem effe in vitio indicia habeo, jubeoque atque ita fanguinem fiftuntj ne li fupra vulnus
Chirurgum illas Anaftomofes ligatura quasrere: comprimant, ftatim in vulnere retentus fanguis
fupra enim Anaftomolin injecta liftit fanguinis concrefcat 8t vena; confolidationem remoretur.
motum; infra vero non remoratur eum, fed cali- Hac autem ratione lifti polle fanguinem qui ne- sijliturau¬
dior fanguis ad asgri tadum exilit. gant, nefeio ubi illi debeant fidem mereri, qui in ^mpTfiltTTie-

fjmrein ve- Seda vena fanguineque effluente quando fan- re obvia nobis audent imponere. Cum autem is m digno.
MtwUgatM. gfos minus copiofe quam antea, aut ab initio non fanguis inferiori parte comprelfa fiftatur, liquet
* fatis confertim fluit, ligaturam laxamus quo fan- fane eum ex inferioribus venifle.

guis uberius effluat. Laxari autem non videtur Sin vero contingat, non in venaefedione qui- pifd]jdqa>.
ligatura quo languis per venas ab hepate veniat, dem, fed alio infortunio, venam vulnerari ut fan-
Etiamli enim nihil aut minimum fanguinis lupra guis lifti nequeat, vena tranfverfim difeinditur:
ligaturam, imo fovea aliqua in vena appareat,pro- unde, cum non amplius ut antea tendatur vena,
moveri tamen laxatione vinculi fanguinis effluxus furfum St deorfum difeiflas partes in carnem tra-
videbitur, qui ex inani vena non poteft veniffe. huntur, a qua carne comprimuntur occluduntur-
Verum poteft laxato vinculo melius fanguis per que venae ofcula, idque tanto facilius quod per
arterias defeendere & ex iis venas intrare; quod vicinas venas tenfas patulafque moveri fanguis his
arterise k ligatura comprelfie, laxatione vinculi occlufis poffit. quare & eam ob caufam difeifla
liberiores evadant. Arterias autem ligato brachio minori arteria tranfverfim, hasmorrhagia aut in-
faspe non fatis liberas ligati teftabuntur, qui arte- flammatio non fuccedit.

rias faspe pulfum ad ligaturam perfentifcunt.quem Qute cum ita fint, omnibus arbitror liquere ea
fenfum comprelfa adfert arteria ubi ad carnem quas in venasfedtione accidunt, aut comprobare

allidit. Et Medicus fi exploret, faspe minorem circularem fanguinis motum, aut ei faltem non

pulfum in ligato brachio quam in libero perfen- refragari.

tiet. Teftariquepolfum, me aliquoties cum vin- Sed cum alia quoque nobis objiciantur, ex.cn- sanguinem

culum laxaretur digitum carpo applicuiffe , 8c tienda & ea funt. Et quidem quod fanguinem per p p es v g*MM-
animadvertifle, ubi a, laxatione vinculi fanguis co- venas non ex arteriis, fed proxime ab hepate ve- «>/*»» hefat*
piofior efflueret, pulfum fadlum efle majorem. nire eo comprobant, quod partes quasdam fan- txcept0 '

Quare copio- At fi is fanguis qui fedta vena effluit, ex arteriis guinem accipiant, & ab affluxu fanguinis tumores
fo venas veniat, quomodo is poteft copiofus edu- patiantur quae arterias non habent,inter quas pleu-

ci? omnes enim arteriae pulfant aequaliter, quare ram numerant. Verum non fequitur fi partes ar-

& videntur eadem menfura fanguinem venis lar- terias non habent , earum venas fanguinem ab

giri: fi autem reliquae arteriae tantum fuis venis, hepate, non vero alibi ab arteriis accepifle. ut

quantum arteriae brachii tribuunt & educitur, an enim diximus fanguinem ex arteriis mefentericis

non cito cor omni fanguine deftituetur ? nullum coeliacifque venas mefentericas fplenicafque in-

Pag. kxviij. certe periculum eft. tam cito enim diximus fan- trareper quas in hepar ferantur: ita St aliae veuae

guinem ad cor venire, quam ab eo pellitur. accipere fanguinem ab arteriis pollent, quem in

Non arbitrer tamen fanguinem aequaliter om- partem ab arteriis remotiorem poflent deferre,
nes venas intrare, etiamli aequaliter arteriae pulfa- Nulla tamen corporis pars juftae molis eft , in qua
re videantur: in locum enim vacuum facilius fluit Anatomici confpicuas arterias non St vere agno-

L1 a fcant.

Ixxxiiij Iohannes

fcant. Et infinitae adhuc illos latuere, quod mini-
mas arteriae per carnes difperfie unicam tantum
tunicam ut venae habeant. Imo in ipfo hepate,tot
rami arteriae coeliacae fiunt, quot fiunt rami venae
portae, & totidem quoque fiunt rami dudtus cho-
lidochi. quae omnia hadtenusab Anatomicis pro
venis portae habitae fiunt, quod communi tunicae
tria illa vafiorum genera in hepate includantur.
Saltem nemo pleurae arterias denegabit qui vivi
animalis thoracem unquam vidit aperiri ; fiolet
enim dum diflc catur is, e pleurae arteriis fanguis
exilire.

zigttum Br<*. Porro probant ex arteriis fianguinem venas non
MqZZn intrare > quod ligato brachio ita tamen ut pulfient
immenfnm arteriae, infra ligaturam brachium in immenfam
'qmmknln molem non diftendatur; in eam autem molem vi-
intumefiat f detur diftendi debere,fi ob ligaturam nihil ad ma¬
jores venas poffit refluere, & fingulis conftritftio-
nibus aliquid in venas inferiores arteriae propel¬
lant : quales arteriae conftri&iones plures una ho¬
ra quam ter mille obeuntur. Verum enimvero fie¬
ri poteft in illam molem brachium ligatum non
inturaefcere, quod venae prorfus non fint occlufiae,
& fub ligatura per aliquos cuniculos latebrafve
fanguis ad majores venas poffit remeare: ut fafcia
repellente conftridiam admodum partem ad plu¬
res menfes annofve nutriri tamen a transfluente
fanguine videmus, fieri quoque poteft tam parum
fanguinis per arterias ligati brachii impelli, quod
non nifi longiori tempore id admodum queat dif-
tendere. is enim tantum impellitur fanguis, dif-
tentis a plenitudine venis, qui in arteriis a ligatura
ufque ad manum eft: qui enim fiupra ligaturam
eft per anaftomofes liberas melius poteft venas in¬
trare. imo fieri pollet cum diftentas venas non am¬
plius fianguinem in fe pelli ab arteriis permittant,
fifti arteriarum pulfium aut fianguinem furfum re-
gurgitare & per anaftomofes fiupra ligaturam ve¬
nas intrare: quale quid nos in Anate vidiffe retu-
Pa £.lxxxj. limus. Nifi aliquid horum eveniat, a ligatura in-
tumelcet prorfus brachium, & calidi innati a co¬
pia impulfi fanguinis fuffocatio fequetur. Saepe
enim mihi aliifque fiupra carpum brachium ligavi,
& vidi venas femper diftendi , intumefcere ali¬
quantulum carnem & rubere, Arterias faepiffime,
non tamen femper, fenfim minorem pulfum edi-
difle, imo & aliquando intermififfe j mox ligatas
manus rubrum colorem in lividum mutatum efle $
quare ilico ligaturam diffiolvi, exterritus hoc ex¬
emplo. Ruftico cuidam vulnerato in brachio in¬
terno circa cubitum , cum pagi Chirurgus fiftere
fianguinem non poflet, brachium circa vulnus ar-
(ftiffimo vinculo conftrinxit, unde fecuta eft in¬
gens inflammatio inferioris brachii, & is tumor,ut
pro digitorum nodis altse fovete confipicerentur,
intraque octodecim horas inferioris brachii gan-
grasna & Sphacelus. quod Ewaldo Screvelio Ma¬
ximo Medico & me prasfente, ab Expertiffimo
Chirurgo Chriftiano Regio fuit amputatum.
f&Wo & Objiciunt prasterea, fi venofus fanguis ex arte-

fw&ZTbar r »s venit, quomodo arteriofus fanguis plurimum
poteft a venofio differre ? Verum fidendum eft
eum minus a venofio difcrepare quam plasrique
arbitrantur, qui ex impetu exilientis arteriofi fan¬
guinis copiam in eo fpirituum & fummam rarita¬
tem colligunt: cum is faltus ab impetu veniat quo

WdLns

cor fianguinem per arterias propellit. Vitra ligatu¬
ram quippe aperta arteria fianguis tantum gutta-
tim emittitur. Ea autem quasiuter hos eft diffe¬
rentia,poteft & debet a majori minorive calore 5t
fpirituum copia provenire , prout magis minufve
a foco & corde eft remotus, multum enim differt
fanguis prope cor ab eo qui in minimis arteriolis
invenitur, quem poliis difficulter ab eo qui in mi¬
nimis venis eft diftinguere. Et minores venas ra¬
riorem calidioremque fianguinem quam majores
habent: quod unufquifque facile in venaefedtione
pedis manufique poteft experiri. Imo fi duplici Ii- Pag. kxxiij.
gatura venaefedtio, ut jam diximus, i^ftituatur,
calidior quam fimplici exibit.

E minoribus autem venis, ad majores fangui- Menftruacr.
nem non ire probare menftruis conantur, quas il- ZZodTai.
lorum judicio integro menfiein venis circa ute- Ugmurt
rum colliguntur; & fi ab utero in caput feran¬
tur, ea venam cavam & cor putant non tranfire.

Verum communis & vera opinio eft,circa tempus
confueti effluxus, menftrua demum ad uterum
moveri, a quo humorum motu lumborum late-
rifque dolores eo tempore fere oriuntur. Et com¬
pertum habeo,fi circa tempus menftrui fluxus cor¬
dis arteriarumque pulfus major fieri poffit, men¬
ftrua melius promoveri, quod per arterias vehe¬
mentius fanguis in uterum pellatur. Poteft tamen
contingere, menftrua colligi & ea obftru&ionem
in utero facere-, neque tum ad majores venas im¬
pedito eo motu fianguinem redire: verum id prae¬
ter naturam eft.

Vbi autem menftrua ex utero in caput feruntur, Quomodo ex
incommoda non eft via,per venam cavam, cor & fZrincmtr
aortas arteriae ramum afcendentem. Et revera ea wm M “'
per cor ire, videntur palpitationes levefque lipo-
thymias iudicare, quas fupprefTa folent menftrua
comitari.

Sed an non videri debet periculofum futurum, G^modono-
fi omnis qui in corpore noftro pravus humor fem-
per cor penetrare & tranfire debeat.Verum ficien- tes , wnma~
dum eft, ita corpus noftrum conditum, ut nobis £ Zfad(Tmu
fanis fit commodiffimum,non ut nobis aegrotanti¬
bus. Deinde & humor qui ab obftrudtione pu-
trefcit & pellimus eft huc non venit, quod obftru-
<fta via impediatur. Neque cor ita imbecillum
eft, ut ab humore pravo, qui longas ibi moras non
trahit,ftatim corrumpatur: obfervarunt enim ma¬
gni illi viri Galenus , Holierim , Laurentius pus empy- g. i 0 c. aff.
icorum aliofque acres & foetidos humores critice coa _
& fine gravibus fymptomatibus , per finiftrum car.iib.5.
cordis ventriculum tranfire. Et id non raro quo-
que in commodum aegri accidit, quibus pravus cap.n. qusft.
ille humor per cor tranfiens, cordis vi faepe do- 1Z ‘
matur.

Cactera quae objiciunt hujus motus caufas tan- ohfiBimu _
tum fpetftant, aut quafdam cmumfiantias , in qui-
bus fiolet liberior efle diffenfius. Videamus tamen
&ea breviter an, aliquod pondus habeant, quo
noftram fententiam queant onerare.

Sanguinem allerunt fingulis conftri&ionibus
nec lemiuncns,nec drachmis, nec fcrupuhs ex hu- quommwfe.
mano corde propelli,tribus de caufis: Primo quod
fianguis is nimis fpirituofus fit. Verum jam oftendi- pellatur.
mus minus eum efle fpirituofum quam vulgo fo¬
lent arbitrari. Secundo quod valvulae cordis exiles
tantum rimas aganr, moxque iterum occludantur.

Quod

Infectu quo¬
que nihil im¬
pedit Sangui¬
nis motum in
trbtm effe.

Signum eum
revera effe.

Utiamfi ve¬
narum arte¬
riarumque
Anaftomofes
fint, pojjunt
tamen tumo-
res er iri.

Sanguinem
non rarefa-

Pog.lzxviij.

De Motu Sanguinis, Ixxxv

Quod experientiae quoque non confentit. refe- magni hujus opinionis principes, eo fe id probatu-
Cta enim arteria a corde magni fatis fanguinis radii ros arbitrantur, quod dum frigemus, omnes vena no -
e corde emittuntur. Tertio quod arteriae nimis Jlri corporis contrahantur & vix appareant, cum autem
plenae fint quam, quae fanguinis queant femiun- poftea incalefrimus adeo turgebant, ut J,anguis in iis con -
ciam , drachmam aut fcrupulum admittere. Ve- tentus decuplo plus fratii quamprius occupare videatur.
rum id nimis inconfiderate eft affertum;uam con- Equidem ego ita exiftimo atque ita animum in-
ftringente fe corde omnes totius corporis arteriae duco meum, cum tam fedulo jam aliquoties,
dilatantur, idque undique, ut non raro taCtu de- hanc fanguinis rarefaCtionem perfuadere publice
prehendi, dum nudatam arteriam digitis contine- fint conati ; & vivorum animalium corda dide¬
rem. Quis, jam dicat omnes totius corporis arte- cuerint, infpexerint , nec aufi haCtenus fuerint
rias dilatatas,praeter eum quem habuerunt fangui- afferere eam fe rarefaCtionem fanguinis in corde
nem, infuper ejus fcrupulum, drachmam, imo fe- fenfifle; eos revera talem fanguinis rarefadtio-
miunciam non admittere ? nem in corde animadvertere non potuiffe, qua-

Negant quoque in foetu 6 vena cava per vafa lem hic volunt conftituere : qualem revera non
cordis unita fanguinem arteriam aortam intrare, effe, ei qui parum vivorum feCtioni affuetus eft,
indeque ex arteriis umbilicalibus ingredi venam videre per quam promptum fuerit. Quamobrem
umbilicalem & per eam ad cor remeare: quod in- licet probari poflet eam rarefa&ionem fanguinis
figne fecuturum abfurdum putent, unicam venam quandoque praeter naturam contingere, non ta-
fanguinem maternum vehere, & fimul tantum men caufa motus fecundum naturam cordis, fan-
fanguinis quantum duae advexerant umbilicales guinis.arteriarumq; in eam ideo deberet conferri,
arteriae. Quafi vero nunquam flumina uno alveo Sed nec fatis certum videtur in eo quod pro-
tantum aquae tranfmittant, quantum plura potue- ponunt exemplo ob rarefaCtiouem fanguinem de-
runt brachia advehere. Et hic vena umbilicalis cupio plus fpatii quam antea occupare.Etenim an
ubi unica eft multo major eft arteria. Saepe unica non facile exurgere ille exteriorum venarum tu-
tantum eft arteria, aut geminae funt venae ; ut ve- mor poffet, quod cum antea prae frigore conftri-
nis arteriae quam proxime refpondeant. In Brutis, <ftae venae anguftataeque forent, non multum reci-
inquit Fallopius infignis Anatomicus, gemina fem - pere fanguinis poflent, quare nec tumere: quo fri-
per frnt vena atque gemina arteria, qua ufrque ad umbi- gore poftea, fimul & conftriCtione fublata; laxa-
licum cum urachoperveniunt , venaquefratim antequam tifque a calore venis, multum illae admittere fan-
abdomen ingrediantur in unam coeunt , qua adportas je- guinis poflent, qui in eas a corde pellitur, atque
cineris pertingit, ut in ovibus , capris ac vaccis omnibus ita tumidae apparere. Hanc non minimam tumo-
quorum fretus frecui obfrervavi. Sin autem de humano ris venarum caufam effe videntur nos febricitan¬
da loquuntur , affero me aliquando geminas arterias tes docere, qui fi brachia exponant frigori, haud
umbilicales non vidijfre ,frd unam tantum arteriam atque ita tumefeentes venas habent, fin vero ftragulis
unicam venam , una cum uracho ad umbilicum afreenden- arceant frigus valde tumidas, qui tumor fi k rare-
tes: ubi iterum arteria in duas freinditur, quapofiea ad faCtione effet, utrobique propemodum effe aequa-
efris fracri latera permeant. Revera autem illam vafo- lis deberet, cum in his rarefadtio fanguinis ab in-
rum cordis unionem in foetu fadam effe, ut illae terna caufa proficifcatur.
fanguis & vena cava in aortam tranfeat, videntur Nec id quoque effe indubitatum arbitramur,
nobis animalia aquatica Anas, Anfer, aliaque do- ubi frigemus primo, & poftea incalefcimus, ut ve-
cere ; quas quod fepe fub aqua refpirare & dilata- nas exteriores ita & interiores tumere. Ingens
re pulmonem nequeant, quare nec illae fangui- enim fufpicio eft, partes interiores minus quam
nem admittere, eas vaforum cordis uniones adul- antea caloris fanguinifque poffidere, qudfe a quo
ta quoque habent, quod & notat Harvejus cap. 6. antea non laedebantur frigore, ubi ita incaluimus
Negant quoque frequentes venarum arteria- aflumpto frigido potu mirum in modum debili-
rumque anaftomofes, alias t fluxione congeftio- tentur. Sane ut interiores venae faspe fanguinis
neque tumores non orituros. Quafi vero flumina penarium funt in quo fanguis in futuros ufusre-
etiamfi oltium habeant, fi plus aquae deferant, vi- condatur, ita 8c id penarium effe exteriores venae
cinos agros nequeant inundare; nec hic fanguis poflunt, atque tum turgentes apparere,
extravafatus, quod concrefcat, poteft facile in Hi ipfi cum animadverterent quoque id illo-
vafa redire. Fiunt prasterea tumores quod obftru- rum fententiae vehementer officere, quod in con- frprlinfm-
dtionefaepe ulterior fanguini occludatur tranfitus; ftridtione manifefto effundi fanguinem aflerui-
quodque calore doloreque in carnem trahatur. mus; non illam effe cordis conftridionem, fed Pug.baViij.

Illi autem tumores huic fanguinis motui in or- effe dilatationem afferunt: nos vero fpeciequa-
bem potius favere videntur, quod a frigore, con- dam delufos efle, quod in noftra conftriCtione, in
tufione , omnique viae conftriCtione accidant, bafi tantum conftri&io fit, at circa mucronem
quodque aqua vitae fimilive medicamento faepe vera dilatatio; quod commentum cum viderent
humor in tumoribus redditus fluxilior, hoc motu alii fubfiftere non pofle, ne & illi caufam deferere
fanguinis in venas rapiatur; tumorque citius quam viderentur, excogitarunt in cavitate quidem in-
repulfione, revulfione, concoctione, diflipatione- tegri ventriculi conftriCtionem effe, fed in foveis
ve plane percuretur. meatibufquedaterum, praefertim in canibus, efle

De Caufra motusfranguinis aliunde quoque nobis extenfionem quandam & veram dilatationem,
difficultates obveniunt; & cura negaverimus ita Sed certe non confpicitur fuperior pars cordis
fubito vehementerque ex naturae inftituto rare- dilatari quando inferior conftringitur ; nifi ubi
fieri in corde fanguinem, qui movere cor, totius moriente animali , ab impulfu fanguinis motus
corporis fanguinem, & ipfas arterias poflit viri cordis undofus exiftit. Nec alia dilatatio conftri-

L 1 3 Ctiove

ixxxvj Iohannes ^VaUus De jMotu Chyli

<5tiove fovearum, alia cavitatis ventriculorum po-
teft oblervari. Aft tantum progreflivus quidam
motus in majori corde animadvertitur quod dila¬
tatio conftruftiove evidenter a bafi incipiat &
fenfim ad mucronem pergat, quamvis totus mo¬
mento ferme peragatur. Et quo mihi plane con¬
flaret interius quoque cor undiquaque coaftringi,
prsecifo utriufque ventriculi mucrone, vivo canis
cuniculique cordi pollicem indicemque digitum
inferui; fenfique manifefto cordis latera digitos
ad cordis feptum a:que in medio,mucrone,ac bafi
premere : foveas autem, ad fenfum in majoribus
animalibus, non majores fed minores fieri. Mox
autem remittente conftridtione latera cordis fu-
pra infra & in medio laxari, foveafque evidenter
majores perfentiri.In fepto autem ipfo nullus mo¬
tus fentitur, nifi quod a fpiritibus quaerentibus
exitum quasdam quali palpitatio videatur. Vbi
vero motus finiftri ventriculi in moribundis defi¬
nit, feptum dextri ventriculi motum fequitur.
Konindiia- In dilatatione tamen cordis, non in conftri&io-

etiamfi 'cputn- ne naturaliter effundi fanguinem volunt, quod in
doque in ea rivorum vulnerato corde in dilatatione exire fan-
jmguts exeat. g U j s con fpi c j atur> h oc quandoque verum eft ;

fed quod inde colligunt fenfus ipfi atteftantur ve¬
rum non efle. Vel enim canis aliudve animal ca¬
pite thoraceque elevato, demiflb ventre, confti-
tuitur, atque ita cordi infligitur vulnus: in eojam,
cum fanguis qui per venam cavam, 'arteriamque
venofam cor intrat, altior quovis cordis vulnere
fit, is fimul ac intravit, quod in dilatationis ini¬
tio eft, non pulfu cordis, fed folummodo fua gra¬
vitate effluit, quare nec ulla vi ut in arteriarum
contingit pulfu in diftans propellitur. Sin vero,
ut fieri asquum eft,canis fupinus, capite ventreque
in eodem collocetur plano, & vulneratum cor di¬
gitis erigatur,quamdiu cordi aliquod robur adeft,
fanguinem quem accepit citius conftridtione in
diftans ejicit, quam cor totum repletum fit aut di¬
latatum. ubi vero cordis deficit robur, 8c nonnifi
raro aut prorfus non fe conftringit, quia robuftio-
res funt auriculae, & eo tempore etiamnum pul-
fant, quo cor plane defecit, fanguis ab auriculis
propulfus intrat cor, accumulatur, & quando ma¬
jori copia ingreflus eft quam quae corde contineri
queat, exit b vulnere ; non impetu quodam ut ad
pulfum efficiendum foret necefle,fed leni motu &
ftillando. Vt fenfus nullum validum motum fan-
guinis nifi in cordis conftri&ione queat animad¬
vertere.

Per venas autem fanguinem ad cor tantum vo- St d sin gu i a
lunt redire, quodimpulfus ad partes fanguis, ut ™b™p!dfiZ'
aqua cornu infufa, regurgitetfurfum, atque ita ad *dctr r,di n .
cor referatur, verum jam indicia dedi aut trahi Png.Uxix,
aut a fingulis venarum partibus fanguinem propel¬
li : prseter quas & hasc habeo; quod exempto e
corpore corde, motus tamen fanguinis, ifque fatis
celer in venis videatur. Et fi vena ulla , etiam la-
<ftea, duobus locis ligetur, laxata ea fola ligatura
quse cordi propinquior eft, dum partes adhuc ca¬
lent , femper chylus ad hepar, fanguis ad cor mo¬
vebitur: qui nec a corde per arterias, necabin-
teftinis per ladteas, objedo potuit obice propel¬
li : nec fluiditate fua potius furfum quam deorfum
moveretur.

Sed abfolvamus reliqua quse priores objiciunt:
putant fi ita rapide fanguis moveretur, venas & pljtnflZ'*
arterias commode non pofle nutriri. At canis fi- '««'•
tim fedare poteft b Nilo bibens & fugiens; hic au¬
tem partes ad rivum morantur: & quidquid b fan-
guine traxere in fuam fubftantiam recondunt, ne
a transfluxu humoris eluatur.

Sanguini quoque non putant hunc motum pia- Etsanguit
ne utilem efle. Eum enim, quia calore nativo ab-
undat, refpiratione tranfpirationeque ventilatur,
fatis pofle confervari. Amplius tamen eum venti¬
lari certum eft fi celeriter moveatur , minimasque
etiam ejus particulae eo motu agitentur, ita Lacu-
ftris aqua etiamfi moveatur leniter & fuperna par¬
te flabellum admittat,corrumpitur tamen; interea
dum undique agitata flumina manere faluberrima
deprehenduntur.

Hasc ea funt Prasftantiflime Bartholine , quse
prioribus adjicienda efle videbantur, quo fatis-
fieret illis qui novam recipere opinionem non
poflunt, in qua obfcuritatis aliquid aut difficul¬
tatis obfervant: quibus faspe nec animus nec
tempus eft penitius in eam exatftiufque inqui¬
rendi. Verum meo judicio neganda non funt
manifefta, etiamfi folvere non pollemus quse funt
difficilia.

De verbis autem cavillifve cum nemine un¬
quam libuit altercari. Plurima egregiaque funt
quibus illud impendi tempus poflit; quod & fsepe
non fuppetit neceflariis. Quserenti quoque deri-
forifcientiam ipla fefe abfcondit, fed ftudiolo ve¬
ritatis obviam venit &fe praebet confpiciendam.

Vale Do&iflime Bartholine, ex Academia Batava
Leydenfi. Kalend.Decembris, c id xd exi»

FINIS.

O P V

D . E

I N

S C V

tomo primo adjcdta.

A primam , B columnam fecundam notat .

t Ctio in parte prae-
cipuum, &cur,
viij.a

Anatomico quam
neceflaria con-
fideratu, xxj.b
ufum antecedit,
ibid.

quid ea, & quotuplex, ibid. & viiij. b
eft xe>wg > <i)v,& ufus partium,& mem¬
bri , quae ufu prior,quae po-
fterior, ejus perfedio duo in parte
requirit, xxvij.b

Adeps Mefenterii, ejus generatio, ufus
communis, in pennatis, vj.a

Alf*»ra>ins Mefaraicarum, viij.b

Albor partis nihil habet ad ufum pecu¬
liare, xxviiij,a, in fine,

fequitur materis neceifitatem, ibid.
Alexander, xxxiij. b, in fine.

Alexander Tadinus, xij. a

h!\cL$ocns Mefaraicarum, viij.a

quid differat b Sodomi, xxiiij.a
Anatome quid, xvi j. b

quot in parte quaque confideret, ibid.
Anatomicum oportet credere propriis
oculis, xv. a

Andreas T revifius, xi j. b

Aneurifma circa jugulum, & quid in eo
notatum, xlv.a

Anguills cor pullat fine auriculis, xlv.b
AOTAauffi? quid ? xxij.b

eft Galeno verilfima nutritio, ibid.
Appofitio, & agglutinatio Galeno quid?

xxij.b

Aquapendentis novum inventum , ejus
rationes pro ventriculi e chylo nutri-
tione nullae, male negat nil nutrire,ni-
fiper omnia codionum inftrumenta
provedum. xxiij.a

Aquae potores edaces, xxvj .a

Archangelus male Gal. impugnat, vj.b
notatus,vij,b.xxij,a.xxxiij,b.xxxiiij.b
refutatus, xviiij, b. xxj.a

Aretsus, xxxiij ,b. in fine.

Ariftoteles declaratus, xiij, b. xvj, b.

xviij, b. xxiij.b
ejus error, viiij, a. x, a

quantum fenfibus tribuat, xv. a

novit alia vafa chylo deberi, alia fan-
guini, xv.b

venas perquiri jubet in ftrangula-
tis, xvj.b

Galeno xvij.b

quid fentiat de officio lienis, xxxiij.b
de venarum numero & origine,
xxxiiij.a

Ariftotelicorum de officio Lienis opi¬
nio, xxxiij b

A *pmpu Mefenterii Galeno quid ? v. a
Arteria aorta ad cor ligata & jugulari in¬
cila, arteriae inaniuntur , venis reple¬
tis, lij.b

feda cur fanguis cum impetu exeat,
xliiij.b

venola cur vena veteribus, lj. b
Arteriae dilatantur corde contrado,
xliiij. b

in cadaveribus cur parum, venae mul¬
tum languinis habeant, li j ,b

languinem deferunt a corde, liij,b
Veteribus venae vocat®, xlv,a

Arteriarum Mefaraicarum nomen, litus,
magnitudo, numerus, origo, inlertio
in inteftina, cur Erafiftrato,

viiij. a

earum progreffus, principium oblcu-
rius quam venarum , & cur. adio

&ulus, viiij.b

cur tam multae in inteftinis,viiij,b.x,b
de iis Erafiftrati error, ibid.

cur iis contigui nervi, x,b. xj.b

an chyli aliquid in fe alliciant, viiij .b
non comportanrchylum ad cor & ve¬
nas, x. a

non refpondent arteriis umbilicali¬
bus, x.b

per fibras tranfmittunt, xxviij.a
Arteriarum pulfus eft ab impullo fim-
guine, _ xliiij.b

Atrophia & fcirrho glandularum Mefen¬
terii, vj,b. xxxv. a

Audor Ifagoges, viij.b

Finit, Medicarum, xxv.a

Lib,de uf. refpir. laudatus, xxv.a
explicatus, vj.a

refutatus, viiij,b. in fine, xxxiij.b
Lib.de Anatome vivoru notat. viij.b
Lib.de compag.membr. viij.b
Avenroes, xxviij,a. xxxiij.b

refutatus, xxiij.b

Avicenna notatus, v,b. vij.b

laudatus, xxiiij.b

Auriculae ante cor vivunt & poft mori¬
untur, xlvj.a

cur in foetu majores, lxiii,a,b

in ovo unde fiant, xlvj.a

funt promptuarium fanguinis. xlv.b
Auricularum cordis varia conftitutio,
lxiij.a

motus qualis, xlv.a

cordis motum praecedit, ibid.

Auriculas habent aut quid iis analogum
quacumque cor, xlvj.b

Auriculis moveri ceffantibus manet in
fanguine motus & qualis, Ixvj ,a

B Auhinus notatus, vij.b

excufatus, ibid.

Benedidus, xvj.a

Bilis affluentia nihil facit ad jejuni ina¬
nitatem, xx.b

bilis in jejunium vacuatio quomodo
fiat contra Fallopium, & Arcban-
gelum, xxj.a

Bolus, feubuccea dulcis,. xxx.b

C Alor an inftrumentum tradus,xxv.a
quomodo attrahar, lv.a

Canum Mefenterium, v,b. in fine.
Capivaccius notatus, xviij.b

Caro innominata, xviij,b. in fine,
Carolus Stephanus, xiiij,a,b. xvj a

Carpus, vij, a. xiiij, a. xxv, b. xxxij,a.

xxxiiij.b

Cava ab aorta munere & ufu diftingui-
tur, Ij.b

Cellus laudatus, xij.a

ejus venae albae, xiij.b

Cerebrum frigidi Metropolis, plurimis
venis fcatet, xxvj a

non femper ventriculos habet, lxij.b
Chyli motus cur inquirendus, Ixvij.b
Chylus roris tenuilHmi inftar rapitur in
Mefaraicas, xvij.a

quadruplici motu ab inteftinis ad he¬
par promovetur, xxiiij.b

an fanguine craffior ? xxv. b

ex vafis fuis excidens alio quam in
hepar corrumpitur, xxviiij.b
nihil ejus & ventriculo ad hepar con¬
cedit, xxxiij.b

Chyli motus per venas ladeas facile ob-
lervatur, lxxvj.b

quomodo fiat, lxxiiij .b

Cibus affumtus primum locum in ventri¬
culo occupat, Ixvij.b

eum quomodo ventriculus conco¬
quat, lxviij.a

quomodo codus diftribuatur, Ixviij b
& ad quas partes, Ixviiij. a

Cicero notatus, u iiij,b. xij.b

explicatus, xj,a. in fine. xv,b. in fine,
corredus, . xiiij. a

laudatus, xij,b. xiij,a. xvij,a. xxvij.a
Caeci dudus in corpore noftro,x,a.in fin.
Columbus notatus,vij,b. infine.xiiij,a.b
ejus valvulae in Melaraicis, viij.a
defenfus contra Archangelum,xviiij,b
Conftantius Varolius,V.Varolius.
Contagium cur parte contada illae fa to¬
tum habitum inficiat, lviiij.b

Continuitas venis quid praeftet,xxviiij.b
in fine.

Coftaeus laudatus, xij,a. xvj.a

improbatus, xxv.b

Cor columbae moribundum faliba refu-
fcitatutn, xlv.b

contrahitur undique fed magis fecun¬
dum latera, xliij.b

contradum duriufculum fit, xliij.b
pedus ferit, ibid.

languinem protrudit coardatione
ventriculorum, xliiij,a. Ixxvij.b
non vero attrahit, ibid .

exfanguium lentillitne pullat, xlvj.a
in frigidioribus, cum movetur, albi¬
dius fit, cum quiefcit rubicundius,
xliiij,a.liij.b
moveri & quiefcere per vices unde
pateat.

pateat, xiiij.b

officina fanguinisj lj.b

quomodo non laedatur, ex tranlitu
noxii humorisi, lxxxiij*b

omnia animalia habent, xlvj. a

quare cor.ftringatur, lxxvij.b

lol microcofmi, ibid.b

folum pars princeps, lxiij.b

vitae & caloris fons, • lviij.b

Cor cochlearum qui reperiatur, xlvj .a
Corde nullum animal fanguineum caret,
lxj.a

pulfare ceffante totus fanguis nequit
exhauriri, Jiij.a

Cordis fibrg omnis generis funt,lxiij,a.b
varias intertextae, xxviij,a. in fine,
redae ab Arift. nervi vocantflr.xliiij.b
& cur, lxj.b

motui non convenit exemplum Vela-
lii de vimineo circulo, xlvij.a
motum quae fimul ordine confequan-
tur, ibid.

motus proprius fyftole, xlvij.a
qualis ex vivorum dilfedione, xlv. a
quomodo fiat, xlvj.b

renfio quaedam eft, xliiij.a

deglutitio quaedam eft, xlvij.a

valvalarum ufus, 'ixij.a

Cor in foetu ociofum eft, x.b

minime ociofum eft, xlviij.b

Crufta inteftina oblinens, xxx.b

Culina corporis imus venter, xxx. a
Cuneus noli intellexit Gal. vij.b

Alechampii in Plinio error, xiij.b
i-^Deglutitio quomodo fiat, xlvij.a
Diadofis Melaraicarum, viij. b

Diftributio adio compofita ex tradu,&
pulfu, xxiiij,a. in fine.

Difciplinarum inter fe nexus, xxvij.a
Dolor quomodo attrahat, lv.a

Aox. r,<n<raq>@‘ quidam obiter perftridus,
xxv. a

Dulcis bolns feu dulcis buccea, xxx.b
Duricies fibrarum cui ufui, xxviiij.a

E Leufinia facra, xxxj.a

in Embryone conftitutio vaforum
cordis quas, xlviij.b

jecoris ufus cur nullus, Ix.a

pulmones otiantur, xlix.a

ventriculi duo quafi unus funt, ibid.
Epicurus, xxxij.b

non eft primus audor vocis
4-ewf, xij.b

tradus caufam quam ftatuat, xxiiij.b
Erafiftrati error de arteriis Mefaraicis,
x.b

de alimenti digeftione, xxiiij.b
cur appellat arterias Mefarai-

cas, viiij.a

incidit homines vivos, xij.a

in fine vidit ladeas venas, fed non a-
gnovit, xvj.b

Exfanguia hieme nihil, quod pullet, ha¬
bent, xlvj.b

Exfanguinm cor lentilfime pulfat, ibid. a

F Ames cur ftatim a cibo cefiet, xxiij.b
in fine.

an fudus ejus caula, xxxiiij.b

INDEX.

Fallopius laudatus, v,a. xj,a

male Galenum impugnat, vj.b

refutatus, xviij, a. xxj, a. xxviij, a.

xxx.b

Febres intermittentes an ^ Ladeis affe-
dis, xxxv.b

Febres quare certis temporibus redeant
aut exacerbentur, lxxv.b

Fernelius, xxxj.b

reprehenfus, xj,b.xxvj.b

Fibra: in fanguine animalium , partes fi-
milares e lemine, xviij. b

in fine quae triplicis generis, ibid.
redte trahunt, transverfae pellunt,
xxviij, a.b

eas male negat venis Velalius,male ad
lolam JvtDTuSetMi datas affirmat
Fallopius, earum beneficio om¬
nia inftrumenta naturalia movent,
xxviij. a

carnofie folae cum manifefto motu tra¬
hunt & pellunt, ibid.

FilTum jecoris, xxxiij.a

Foelius laudatus, iiij, b. in fine

Foramen ovale in vena cava ubi & quan¬
do reperiatur, xlviij.a

Frigida omnia an pauco egeant alimen¬
to, xxv,b. in fine.

Frigidus ventriculus plurimum appetit
cibi, xxvj.a

Fuchfius improbatus, xviij.a

G Alenus notatus, v, a. vij,b. xj, a.

Xxiiij, a^xxv,a. xxvj,b.
excufatus, viij.a

corredus, v.a

explicatus , a contradidione vindica-
tus,vij,a. x,a.xviij,a.xxij,b. xxiij,b.

xx vij.b

defenlus ^ calumniaVelalii,&c. vij.a
laudatus, viiij.a

perperam citatus, viij.b

quantum lenfibus tribuat, xv. a
indiligens fuit in perquirendis vafis
chyli, xvij.a

frigide difputat contra Eraliftratum,
ibid.

venam omnem ftatuit diflimilarem,
xviij. a

male Melaraicas vulgares radicibus
comparat, & fugere dicit, vij.b
ejus inconftantia in explicanda nutri-
tione ventriculi,& inteftinorum in-
exculabilis, xxij,a. &feqq.

aut peccat , aut valde populariter lo¬
quitur de fpeciebustradus,xxiiij.b
in fine.

non rede fenfit de praeparatione chyli
in Mefaraicis, xxvij,a. & feq.

ejus librorum de ufu partium duo
fumma capita, xxvij,a. in fine,

non^bi conftat de vi venarum ctlyioi-n-
xxxij,a. in fine,
ejus fententia de lienis officio lola ve¬
ra, xxxiij.a

vix explicat cur nulla in hepate cavi¬
tas, xxxiiij.b

Gaza, iiij.b

temerfc ^ Plinio dilcedit, xiiij,a.b
Glandulas Mefenterii duplices,utrarum-
que ufus, proportio cum vafis, vj.a
an foveant calorem vaforum, an ab-
lorbeant humiditatem inteftino-
rum, impediunt ne conftringantur
vaforum dudus, patiuntur fcir-

J j^iEmorrhagia,

rhum, vj.b

ccenofiorem chyli partem abforbent,
xxx.b

Gloflae veteres, xiij,b.infine.

timore curlede*-
tur, Siij.a

Hepatis vicinia nihil facit ad jejuni ina¬
nitatem, xx.b

Hepatis xxxiij.a

cur in eo nulla, ut in corde cavitas,
xxxiiij.b

Hermolaus Barbarus, xiiij,a.b

Herophilus explicatus, vij.a

ejus laus, xvj.a

Hefychius, iiij.b

Hippocrates explicatus, v,a. viij,b. x,a.

xxiij.b. xxv,a.
vult Mefaraicas trahere a ventriculo,
vult fieri per eafdem anadofin, &
diadofin diverfis temporibus, viij.b
tribuit alia vafa chylo, alia fangui-
ni, xv.b

lienem hepati dat vicarium, xxxiij.b
de vena portas, xxxiiij. a

Hiftoriae in Anatome primus locus de¬
betur, xvij.b

explicat naturam membri, ibid .
Hominem incidere nefas, xij.a

etfi veterum quidam fecere, ibid.
Horatius, ’ xvij.b

explicatus, xiij,b. xxvj.a

I Acobusde Partibus notatus, vij,b
in fine.xxxij.a
laudatus, xxiiij ,b. xxxiiij. b

Iecur in foetu otiatur, lx,a

& pofterius gignitur, ibid.

Inteftinum duodenum corredum, viij.a
Inteftinum jejunum cur femper inane,
xx.b

ejus vulnera cur lethalia, vij.b

Inteftinorum crufta, xxj.a

eorum & lumborum fympathia, v.a
an alantur chylo, xxij,b. & feqq.

cur multo alimento egeant, xxvj.a
per ea totum expurgatur, ibid.

gracilia veteribusLades dida, xiij.b
& cur, xiiij.b

Iohan. Coftaeus V.Coftasus.

Ioubertus notatus, xviij.a

Iuvenalis, Sxij,a. in fine.

T7" o>buvigo$joi qui, xxxiij.b

cur tam cito reddant per urinas
quae bibere, ibid.

L Ades, feu Ladeae venae quartum, &
ignotum adhuc vaforum Mefarai-
corum genus, xj.a

an vere dentur ? xiiij. b

an novum inventum ? xv. a

quando inventae, & quomodo, xj, b.

xij.a

in quibus brutis clariflimse, in quibus
minus, xij.b

quot de iis explicanda, xj .b

praenolcenda, xiij.a

cur his nominibus appellatae, xiij, b.

xiiij.b

Eadium

Ladium variae fignificationes apud ve¬
teres, xiij.b

apud recentiores, xiiij.a

cur latuerint veteribus, xvj. b

cur tam cito exolelcant in animalibus
mortuis, xvij.a

vivis cum lecantur, ibid.

an jungantur arteriis per poros, xx.a
peranaftomoles, ibid.

earum etymon, xiiij.a

fubftantia, xviij.a

funt de genere venarum, funt partes
diffimilares, tbid.

temperies, xviiij.a

temperiem confequentia, albor, te¬
nuitas, &C. ibid.

conformatio in figura , lavitate,afpe-
ritate, cavis, meatibus, tbid.
valvula, ibid.

magnitudo,numerus,pofitio, xviiij.b
gyri, & plexus in Pancreate, xxj. a
communio cum aliis partibus , quoad
originem, finem, 6c infertionem in
inteftina, xx.a

progreflum ad hepar, ibid.

a Pancreate an ab hepate oriantur ?

xx.a

fui generis venae fint, an portae rami?
ad ventriculum non pertingunt,
xxxiiij,a.xxij.b
neque ad Lienem, xx, b. xxxiiij,a.

xxxiij.b

earundem adiones, communis, quae
nutritio, xxj,b.in fine. &feqq.
non aluntur chylo, xxiij. b

propria quae eft dvdSmsy i. diftribu-
tio chyli ad hepar, xxvj. b

fenfus, ibid.

ulus, quos praebent diftribuendo chy¬
lo, lingulae, earum partes, xxvij. b
fibrae, xxviij.a

caro, ibid,

membranae, ibid.

temperies, ibid,

temperiem confequentia tenuitas, ra¬
ritas, xxviiij.a

quae accidunt: figura,levitas, & afpe-
ritas, cava & meatus, xxviiij,a,& b
Valvulae, anguftia, continuitas, multi¬
tudo^ parvitas, fitus, ibid. & feqq.
infertionis modus, crufta inteftina ob¬
linens quid iis praeftet, item adi¬
pis in Mefenterio copia, glandu¬
lae, xxx, a. & b

afus quos praebet earum cognitio
Medicis, & Philofophis, xxx.b
phyfiologici, xxxj,a. & feqq.

pathologici,&Therapeutici,xxxiiij,b
Ladibus nulla cum venis hepatiscaeteris
communio, xxxiij.a

delinunt in hepatis carnem, ibid.
funt vere venae portae, xxxiii j .a

complura novorum morborum gene¬
ra aperiunt, xxxv.a

funt in caufa chylofi fluxus, item atro¬
phiae totius,forte etiam quarundam
febrium intermittentium, & me-
lanch. Hypochondriacae, ibid.
Laurentius notatus, vij,b. viij,b. in fine.

xxv,b. xxxiiij.b
ejus rationes contra chylo proprias
venas nullae, xxv.b

Leon. Botallus circa tranfitum fanguinis
d cava in finiftrum ventriculum quo¬
modo falfus, xlviij.b

Levitas in parte .materiae comitatur
xxviiij.a

Lienis officium, xxxiij.a

Ligatura cur attrahat, liiij.a

quomodo attrahat, lv.a

quotuplex, liiij.a

Lipothymia k fanguinis miflionequam
caulfiim habeat, lv.a

cur fluentem fanguinem fiftat, lvj.a
Lucretius, xxiiij b

Ludovici Septalii vera laus, xij.b
Lumborum, & inteftinorum fympathia,
v.a

Lupi Lampridio, & Suetonio qui,xiiij.a
Luporum lades. ibid.

M Acrobius notatus, iiij.b

Manus adionem fuam obeunt per
conformationem, xxviiij,a. &feq.
Maflae error de venis duodeni, vij.b
de nutritione ventris & inteftinorum,
xxij.a

Meatus Fallopiani in glandulas, & Pan¬
creas, xxx.b

Medicamenta foris applicata quomodo
intus vires exferant, lx.a

Melancholia hypochondriaca an &La-
deis affedis ? xxxv.b

Membri naturae cognitio in quibus po¬
lita, xvij.b

Membranae Melenterii cur duae, & ut
duae fedione deprehendantur, v, b.

& feq.

Menftrua circa uterum quomodo colli¬
gantur, Ixxxiiij.b

quomodo ex utero in caput feran¬
tur, ibid.

Mercatus, xvj. a

ejus commentum circa venarum ccl-
y.a.nmflMW, xxxij.b

de fibris carneis venarum, ibid.
Mum&iov, iiij.b

Mefaraicae, V. Venae Melaraicae.
Mefenterium.ejus nomina,figura , fitus,
origo, iiij,b. £? feq.

connexus, magnitudo, numerus, v.a
compolitio , partes propriae, v, b.
&feq.

non propriae, vj,b.££ feq.

ufus v,b. fiq.

eft Gal. triplex, vj.a

omento limile, v,a.b

itera tenui cerebri menyngi, ibid.
Meira/3AJiju<*, iiij.b

MsffrxwAov, v.a

Mors quid, Iviij.b

ejus genera, extindio & fuffocatio,
Iiij.b

Muraenarum 1 ades, xiiij. a

Muftum qua fe vi in dolio ad vini perfe-
d^onem promoveat, xxxij. b

N Atura una non nili ad unum uti¬
tur, xxxj.b

ejufdem leu y» admi¬
randum, xxiiij. a

Nervi qui Hippocrati, & veteribus, v.a
Nervorum Mefaraicbrum numerus, fi¬
tus, magnitudo, x.b

progreflus, infertio, principium eo¬
rum, divifionis, originis, ufus ra¬
tione, inteftinorum: lumborum ar¬
teriis cur contigui, xj,a .& feq.
de eorum magnitudine error recen-
tiorum, xvj.b

Nominis notio quam neceflaria, rei no»
titiam par it, xij ,b. & feq.

Nomina nova novis rebus quot modis
ponantur, xiij.a

Nutrimentum vere,& non vere, xxiij.
Nutritio imperfeda , & lecundaria
Maflae , & Archangeli explofa,
xxij.a

Nutritio vera, & perfeda quid Gale¬
no, xxij.b

Nutrit nihil nili quod provedum per
omnia nutritionis inftrumenta,xxiij,b

ii oii i si, principium fcientiae, xiij.a
totum poteltate, ibid.

Objediones contra Ladeas chyli diftri-
butrices remotae, xxv.a.& feq.

Ovo gutta palpitans ante omnia ineft,
xlvj.a

P Ancreas infignis glandula, vj,b.xx.b
cur Mefaraicis vafis fubftratum ,
viij,a. xxj.a

ndyn^cUA 6c xiiij.a

videri originem iadearum, xx.a
Paraeus notatus, vij,a. xj,a. xvj a

Pars fimilaris Galeno & Ariftoteli quid?

xviij.a

in parte quot fpedanda, xvij.b

ejus natura quibus confiet, ibid.
Pars dillimilaris dupliciter dicitur,
xviij.b

ad partis integritatem eorum, quae
accidunt necellitas, xxviiij.a
Partium organi adionem edentis qua¬
druplex varietas, xxviij.a

in parte ad perfedam adionem eden¬
dam quot requirantur, ibid.

Perfius explicatus, xiij ,b. in fine.

Pellentium dnplex genus, xxiiij.b

Pituita qua vi in fanguinem in venis fa-
ceflat, xxxij. b

in Pifcium marium ventriculis fuccus,
Lades veteribus, xiiij.a

Plant-animalia cor non habent & cur.

lxj.a

Plato, xiij.a

tribuit alia vafa chylo, alia fangui-
ni, xv.b

lienem vicarium dat hepati, xxxiij.b
Plautus explicatus, xiij,b. in fine.

Plinii vulgata ledio defenla, xiij.b
Plica Mefenterii cui ufui, v.a

Pollux, xvj a

Pomponius explicatus, xiij.b

Pranofcenda de ladibus, xiij. a

Praenotio de fubjedo in duobus confi-
ftit, xiij.a

Praeparare non eft conferre aliquid fu¬
tura forma, xxvj.b

Probi locus explicatus ex Hippocrate,
xiiij.a

npoyvwffjf Ariftoteli quid, xj a

ejus necellitas, xij,b. & feq.

Ii§oA>)4"f quid, x.j.b

non eft vox Epicuro propria, ibid.
Pulli rudimentum primum quale, xlvj.b
Pulmones plurimo fanguine in vivis cir¬
cumfluunt, xvij.a

vafa ampla cur habeant, lxiiij b

Pulfatione non opus ad retinendum s
lxij.b

M ra Pul-

I N D

Pulfus arteriarum quid, xlvij,a. xlix.a
circa ejus naturam inquirendam cur
erretur, ibid.

per initia ftatim cordis adeft, xlviij.b
ladearum, & ejus caufae principes,
inftrumentales, xx\u)Jo.&(eq.
Puteus nori intellexit Galenum, vij.b

Qi.

Q Vaeftio de officio Mefaraicarum
__ graviffima, xxxj. a

ejus difficultas, b

fententiarum in ea varietas : quae
omnes falfae, & abfurdis plurimis
urgentur, ibid.&feqq.

Quaeftio de lienis officio, xxxiij, a.
& feq.

Qusftio de venarum vi ulpoflomiiliKti, in
ea Galeni inconftantia, xxxij. a

recentiorum digladiationes, vera fen-
tentia negans, b

Quaeftio de *lpa,-ruai Hepatis, de ea
quatuor fententiae rejedae, xxxiij.a
Quintilianus, xiij.a

Quirinus Cnoglerus, xij .b

R,_

R Adices non funt principium arbo-
ris, vij.a

Ranae ventriculum unum in corde ha¬
bent & pro auricula veficam, xlv,b
Renibus cur ampliilimae venae. xxvj.a
Rhafis rejedus, xiij.b

explicatus, xvj. a

Riolanus notatus, vj,a. vij.b

RuffusEphefius, iiij.b

S Acra Samothracia." xxxj. a

Salomon Albertus notatus, vij a

Sanguinem non moveri furfum & deor-
fum in vafis, fed Sparte una in aliam,
lxvij.b

tranfcolari per pulmones cur volue¬
rit natura, xlix.a

quomodo probetur, xlix,b.l.a

tranfire ab arteriis in venas veteribus
notum, lxx.a

quomodo probetur, ibid.b

non venire b majoribus venis in mi¬
nores, lxxj.b

fed e minoribus in majores, Ixxij.a
pellitur ex arteriis majoribus in mi¬
nores, lxxviij. b

Sanguinis motus circularis d quibus con-
ftet, lj,lij,lvi>j.b

qualis fit, lj,a. lxxv,a. lxxvj.a

quomodo infoetu fiat,lxxiij,b.lxxxv.a
per quas vias fiat, liij,b. lvjdxxiij.a
portio una non eadem femper via va¬
dit, lxxvj.b

refponfio ad contraria argumenta,
liij,a,b.lxxij,b.lxxxij. &feq.
quam caufam habeat, lxxvj, b. & feq.

Ixxxv.b

quos ufus & in quibus habeat, lx,b.

lxxxvj.a.b

veteribus cognitus, Ixxij.b

pulfio a corde fit, Ixxviiij. a

faltusinvulneteunde, xliiij.b

tranfmiffi in circulatione per cor
quanta copia, Ij, b, lvj,a. lxxij, a.
Ixxxiiijjb.

quantitas in ove, lij.a

Sanguis per quas vias e dextro cordis fi-
nuin finiftrum corrivetur,x,b.lxviiij.a
Sanguis qui alat, qui non, xxiij,b

qui Ariftot. ultimum alimentum, ibid.
Sanguis in Mefaraicis niger, & craflus,
xxxj.b

Sanguis in jecore ubi fiat, & quomodo,
xxxiij. a

Sanguis in ventriculos 'auricularum pul-
fu immittitur, xlv.b

in auriculam ^ cava_impellitur,lxxvij.a
ab arteria non femper cum faltu , (ed
cum vi exit, lxiiij.a

an fua fponte palpitet, xlvj.a

omnis unius generis eft, lxvij.b
quibus viis e vena cava in arterias fe¬
ratur, xlvij,b. lxviiij,a. b

quis moveatur, lxvij. a

& quis non in orbem, lxxxj.a

ubi fiat, Ixviiij a

venofus ab arteriofo cur differat,
lxxxiiij.a

Saturari quid Galeno, xxij. b

Scaliger F. praeter folitum errat, xiij.b
Scaliger pater admirabiliffimus, xiiij.b
Scirrhus glandularum Mefenterii, vj,b.
xxxv,a.

Senator Septalius, xij,a-b

Senfuum veritas, & evidentia, xv, a

Spiritus palpitando exit, xlvj a

vitalis cum fanguine movetur, lxxvj.b
Spirituum animalium motus per nervos
inobfervabilis, lxxvj b

Stoici tribuerunt alia vafa chylo, alia
fanguini, xv.b

Suetonius explicatus, xiiij • a

Sylvius laudatus, iiij.b

notatus, xviij.a

X Abes quomodo ab animi affedibus
J- fiat, lviiij. a

Temperies quid ? xxviij b

per eam magna ex parte quodvis or¬
ganum fuam operationem nanci-
fcitur: eft illa, qua pars quaelibet
familiaria allicit, retinet, coquit,
5 ibid.

Temperiem quae confequantur, xxviij.b
Tertiana cur in accefsione anhelofos fa¬
ciat, lviiij.b

Tertullianus, xvj.a

Theophilus Protofpatharius, iiij,b.xvj.a
Titinnius explicatus, xiij.b

Tradus ladearum qualis, & ejus caufae
principes, inftrumentales. xxv.a
Tradus Galeno duplex, xxiiij.b

Tradus fucceflione ad vacuum nullus,
ibid.

Tradus inftrumentum,an calor? ibid.
Tradum qui fit parte non mota non effe
tradum, falfum, xxviij.a

Trahentium duplex genus, xxiiij.b
Tubercula inflammatoria unde pul-
fent, lv.a

Tumor ex contufione unde, Iv.b

V Alvulae venarum Mefaraicarum,
xviiij.b

Valvularum cordis quis ufus, l,a.b
in venis fitus & ufus, lvj b

Varolius refutatus, x,a. & feq. xxxiij.b
Vafaeus, xvj.a

Vafa alia chylo deberi, alia fanguini non
ignorarunt veteres, xv.b

quae tamen effient ignorarunt, xvj.a
Vafa Mefenterii non funt de ejus fub-
ftantia, vb

funt vulgo triplicia, vj.b

principium eorum divifionis, viij.a
eorum genus novum , & quartum,
xj.a.v.lades.

Vega notatus, xxiij.b

Venae varia fignificata, xiij.b

etymon apud Latinos, Graecos, ibid.
Venas veteres, quas hodie arterias, ap¬
pellant, xlv.a

Vena arteriofa cur vena dida&fada,
Ij, b.lxiiij.a

pulfat contrado dextro cordis ven¬
triculo, xliiij.b

Vena magna, maxima, Gal. quae, vij.a
Venae non trajicientes ad hepar Hero-
phili & Galeni, vij.a

Venarum judicium eget fenfu , non de-
monftratione, xv.a

Venam componentes partes: membra-
nae,fibrae, xviij.b

caro, ibid.

Venae non fentiunt per fe, xxvj.b

Venae extra jecur non fanguificant,
xxxij.a

Venarum numerus nonrede adhuc con-
ftitutus, xxxiiij.a

Venae quibus nulla cum corde focietas,
ibid.

Venae fanguinem ferunt ad cor. Iiij.b
Vena fecanda unde tumeat, Ixxxij,a.
lxxxiij.a.

Venarum in hepate anaftomofes 1
xxxiiij.b

Vena portae vulgo vix vere portae vena,
ejus nomen non a primo Hippocrate.

xxxiiij.a

Venae hermaphroditae , & androgynae
Zerbi, & Carpi, xxxij.a

Vena Ladea Arabum, xiij.b. xvj.a
Venae albae, feu Ladeae, v.Lades,

Venae Mefaraicae vulgatae five rubrae."
earum origo, cum hepate fympathia,
vij.a

infertio in inteftina. modus infertio-
nis, vij.b

progreffus,principium, viij.a'

adio vulgo triplex, fed male- cur
Galeno radices, cur manus he-
patis.cur comparatae bajulis,viij.a.
&feq.

non oriuntur ab inteftinis, nulla ea¬
rum & cava, vij.a

non funt radices, nullo modo fugunt
ab inteftinis, vij.b

habent fuas valvulas, viij.a. & xviiij.b
nullae perveniunt ad folum ventricu¬
lum, vij.b

non diftribuunt chylum ad hepar, non
fanguificant, viij.b

vehunt folum fanguinem, xxxj,a.

&feq.

cur tam multae ad inteftina, xxv.b
faciunt ad expurgationem totius, non
deferunt ad inteftina fpiritum vi¬
talem, viij.b

Venaefedio infra ligaturam cur facien¬
da, Iv.b

in Venaefedione cur laxetur ligatura
lxxxiij.a
Veu»

Ventriculo finiTiro moveri cetfante cef-
fant arterice, xliiij.b

Ventriculus dexter fimftrr gratia iadus,
lxj.b

Ventriculus non alitur chylo, xx.j b
an ignobilior carne, xxiij.b

quomodo libi laboret, quomodo aliis
panibus, xxxiiij.a

ex eo trahunt Mefaraicae Hippocrati
& Galeno, vnj.b

fed male, cum nihil ex eo chyli fu¬
gatur, xxxiij.b

Vefalius notatus, vij,a. xj.a

male negat fibras in venis, xxvnj.a
Velicula pullans principium foetus,lxnj.a

[ N D E X.

Veteres ante Galenum Medici excufati,
xvj.b. 0 feq-

Vinum cur tam celeriter reficiat prolira-
tas vires, xxxiij.b

Vita a nutritione quid differat, xxij.a
a palpitatione incipit, xlvj, a. lxiij, a.

Vnio venae cavae cum arteria venofa,
itemque aortae & venae arteriofae ubi
& quando fiat, xlviij,a.b

quomodo obliteretur, ibid.a

lsepe permanet tota vita, & in qui¬
bus, ibtd.b

pulmonum gratia neutiquam fada,
ibtd.b

Voluptari quid, *fod»

Vfus partis proprii quid, xxvij.fe
Vfus, & adio partis quo difierant,
ibid .

Vfus qui adione prior, qui non, ibid t
Vfus omnis partis duplex: unus qua pars
eft, alter qu^ cognita eft: uterque
quo judicetur, xxvij.a

pofteriorum quanta dignitas, xxvij.b
Vulneri ex canis rabidi morfu cur fu-
perveniat curato febris, lviiij.b

Zerbus notatus, vij.b. in fine, xxxijha

FINIS.

Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Adriani Spigelii Bruxellensis operum quae extant omnium, tomus II"

See other formats